Luận văn thạc sĩ về chính sách tài chính và đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu chính sách tài chính trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài ở việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong

• Tác giả: Trần Thị Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Kim Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế đối ngoại
• Đề tài: Chính Sách Tài Chính Trong Thu Hút Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH TRONG THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI
• 1.1. Khái quát chung về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và chính sách FDI của nước chủ nhà
• 1.2. Chính sách tài chính trong thu hút FDI
• 1.3. Cơ sở thực tiễn
• 1.4. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2. CHÍNH SÁCH ƯU ĐÃI THUẾ TRONG THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1997 – 2011
• 2.1. Quá trình điều chỉnh chính sách ưu đãi thuế trong thu hút FDI vào Việt Nam giai đoạn 1997-2011
• 2.2. Thuế thu nhập doanh nghiệp
• 2.3. Thuế xuất khẩu, nhập khẩu
• 2.4. Thuế thu nhập cá nhân
• 2.5. Thuế giá trị gia tăng
• 2.6. Thuế tiêu thụ đặc biệt
• 2.7. Thuế chuyển lợi nhuận ra nước ngoài (CLNRNN)
• 2.8. Điều chỉnh chính sách ưu đãi thuế tại các địa phương
• 2.9. Dấu hiệu về phản ứng của dòng FDI đối với điều chỉnh chính sách ưu đãi thuế giai đoạn 1997-2011
• 2.10. Tăng/giảm vốn ĐTNN
• 2.11. Các hình thức ĐTNN
• 2.12. Cơ cấu ĐTNN theo lĩnh vực
• 2.13. Cơ cấu ĐTNN phân theo vùng, lãnh thổ
• 2.14. Đánh giá chung
• 2.15. Dấu hiệu thành công của chính sách ưu đãi thuế
• 2.16. Dấu hiệu không thành công của chính sách ưu đãi thuế
• 2.17. Nguyên nhân những hạn chế trong thu hút FDI
• 3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH ƯU ĐÃI THUẾ TRONG THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP VÀO VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. Triển vọng của FDI đối với Việt Nam trong thời gian tới
• 3.2. Xu hướng dòng FDI trên thế giới
• 3.3. Xu hướng FDI vào Việt Nam
• 3.4. Quan điểm và định hướng của Đảng và nhà nước Việt Nam đối với chính sách ưu đãi thuế thu hút FDI trong thời gian tới
• 3.5. Đường lối chính sách và định hướng của Đảng và Nhà nước về thu hút FDI trong thời gian tới
• 3.6. Định hướng của Đảng và Nhà nước về chính sách ưu đãi thuế trong thu hút FDI trong thời gian tới
• 3.7. Một số gợi ý về giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách ưu đãi thuế trong thu hút FDI ở Việt Nam
• 3.7.1. Giải pháp vĩ mô
• 3.7.2. Giải pháp vi mô
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái quát chung về đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI và chính sách FDI của nước chủ nhà

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là hình thức đầu tư dài hạn của cá nhân hoặc công ty từ một quốc gia vào một quốc gia khác. Bản chất của FDI là việc nhà đầu tư nắm quyền quản lý cơ sở sản xuất, kinh doanh tại nước nhận đầu tư. Các hình thức FDI chủ yếu bao gồm doanh nghiệp liên doanh, hợp đồng hợp tác kinh doanh và doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài. FDI đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường nguồn vốn cho các nước đang phát triển, cải thiện cán cân thanh toán quốc tế và chuyển giao công nghệ. Đặc biệt, FDI giúp rút ngắn khoảng cách về trình độ sản xuất giữa các nước phát triển và đang phát triển. Theo Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), FDI không chỉ đơn thuần là việc chuyển giao vốn mà còn bao gồm cả việc chuyển giao công nghệ và quản lý, từ đó tạo ra nhiều cơ hội việc làm và phát triển nguồn nhân lực cho nước sở tại.

1.1. Bản chất và đặc điểm của FDI

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) có những đặc điểm riêng biệt, bao gồm việc nhà đầu tư nước ngoài tham gia trực tiếp vào quản lý dự án. FDI không chỉ là việc chuyển giao vốn mà còn là sự chuyển giao công nghệ và quản lý. Các dự án FDI thường chịu sự chi phối của nhiều hệ thống pháp luật khác nhau, bao gồm cả luật pháp quốc gia và quốc tế. Điều này tạo ra một môi trường đầu tư đa dạng và phong phú, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức cho các nhà đầu tư nước ngoài trong việc tuân thủ các quy định pháp lý tại nước sở tại.

II. Chính sách tài chính trong thu hút FDI

Chính sách tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút đầu tư nước ngoài. Chính sách này bao gồm các biện pháp ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính và cải thiện môi trường đầu tư. Chính phủ Việt Nam đã thực hiện nhiều cải cách nhằm tăng cường sức hấp dẫn của môi trường đầu tư, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Các chính sách ưu đãi thuế được thiết kế để khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào thị trường Việt Nam. Tuy nhiên, việc thực hiện chính sách này vẫn còn nhiều hạn chế, như quy trình phức tạp và thiếu minh bạch trong quản lý. Điều này có thể làm giảm sức hấp dẫn của đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

2.1. Các biện pháp ưu đãi thuế

Chính sách ưu đãi thuế là một trong những công cụ quan trọng nhất trong chính sách tài chính thu hút đầu tư nước ngoài. Các biện pháp này bao gồm giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn thuế trong một thời gian nhất định và các ưu đãi khác liên quan đến thuế xuất khẩu và nhập khẩu. Những ưu đãi này nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài, giúp họ giảm thiểu chi phí và tăng lợi nhuận. Tuy nhiên, cần có sự điều chỉnh và cải thiện để đảm bảo rằng các chính sách này thực sự hiệu quả và phù hợp với thực tiễn kinh tế hiện tại.

III. Cơ sở thực tiễn và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Việt Nam đã học hỏi nhiều từ kinh nghiệm của các nước trong khu vực về chính sách thu hút đầu tư nước ngoài. Các nước như Singapore, Malaysia đã áp dụng thành công các chính sách ưu đãi thuế và cải thiện môi trường đầu tư. Việt Nam cần tiếp tục cải cách chính sách tài chính, đặc biệt là chính sách thuế, để thu hút nhiều hơn nữa đầu tư nước ngoài. Việc cải thiện môi trường đầu tư không chỉ dừng lại ở chính sách thuế mà còn bao gồm việc nâng cao chất lượng hạ tầng, cải thiện quy trình hành chính và tăng cường minh bạch trong quản lý. Những bài học này sẽ giúp Việt Nam tối ưu hóa lợi ích từ đầu tư nước ngoài và phát triển kinh tế bền vững.

3.1. Những thách thức và cơ hội

Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc thu hút đầu tư nước ngoài, bao gồm sự cạnh tranh từ các nước trong khu vực và những thay đổi trong chính sách toàn cầu. Tuy nhiên, cũng có nhiều cơ hội để cải thiện môi trường đầu tư, như việc gia nhập các hiệp định thương mại tự do và cải cách hệ thống pháp luật. Để tận dụng những cơ hội này, Việt Nam cần có những chiến lược rõ ràng và hiệu quả trong việc thu hút đầu tư nước ngoài, đồng thời đảm bảo rằng các chính sách tài chính được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Từ giữa thập niên 1980 đến nay, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành nguồn vốn quan trọng giúp chuyển dịch cơ cấu và tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh hội nhập sâu rộng với thế giới. Giai đoạn 1991 – 1997 chứng kiến sự tăng nhanh lượng vốn FDI đăng ký, đạt đỉnh điểm 8,64 tỷ USD năm 1997. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ châu Á năm 1997 đã làm chậm lại tốc độ tăng trưởng FDI, đưa nền kinh tế vào giai đoạn suy thoái thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Trước tình hình đó, Việt Nam đã điều chỉnh chính sách tài chính, đặc biệt là chính sách thuế, nhằm tăng quyền lợi cho nhà đầu tư và cải thiện môi trường đầu tư.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm rõ chính sách tài chính trong thu hút FDI, đặc biệt là chính sách ưu đãi thuế giai đoạn 1997 – 2011, nhằm đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách thu hút FDI trong bối cảnh mới, khi Việt Nam gia nhập WTO. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các điều chỉnh chính sách thuế, phản ứng của dòng vốn FDI và cơ cấu đầu tư theo lĩnh vực, hình thức và vùng lãnh thổ.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc hoàn thiện chính sách tài chính, góp phần nâng cao hiệu quả thu hút FDI, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Các chỉ số như tổng vốn đăng ký FDI đạt gần 198 tỷ USD đến năm 2011, với hơn 13.600 dự án còn hiệu lực, phản ánh tầm quan trọng của chính sách tài chính trong thu hút đầu tư nước ngoài.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và chính sách tài chính, tập trung vào:

• Lý thuyết FDI: Định nghĩa và đặc điểm của FDI theo Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), nhấn mạnh quyền quản lý tài sản và sự tham gia trực tiếp của nhà đầu tư nước ngoài.
• Lý thuyết chính sách tài chính trong thu hút FDI: Bao gồm chính sách thuế, tài khóa, ngoại hối và quản lý tiền tệ, trong đó chính sách thuế ưu đãi được xem là công cụ quan trọng để kích thích đầu tư.
• Khái niệm ưu đãi thuế: Các hình thức miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế xuất nhập khẩu, thuế thu nhập cá nhân, thuế giá trị gia tăng và thuế tiêu thụ đặc biệt nhằm tạo môi trường đầu tư hấp dẫn.
• Mô hình phản ứng của dòng vốn FDI: Phân tích sự biến động vốn đăng ký và thực hiện FDI theo các điều chỉnh chính sách thuế, đánh giá hiệu quả chính sách thông qua phản ứng của nhà đầu tư.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Tổng hợp số liệu từ Cục Đầu tư nước ngoài – Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Tổng cục Thống kê, các văn bản pháp luật liên quan đến chính sách thuế và đầu tư nước ngoài giai đoạn 1997 – 2011.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp phân tích – so sánh để đánh giá sự thay đổi chính sách thuế và tác động đến dòng vốn FDI, so sánh kinh nghiệm của Việt Nam với các nước trong khu vực như Trung Quốc và Malaysia.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung vào toàn bộ các dự án FDI được cấp phép và thực hiện trong giai đoạn nghiên cứu, với hơn 13.600 dự án và tổng vốn đăng ký gần 198 tỷ USD.
• Timeline nghiên cứu: Phân tích diễn biến chính sách và dòng vốn FDI từ năm 1997 đến 2011, giai đoạn có nhiều điều chỉnh quan trọng về chính sách thuế nhằm thu hút đầu tư nước ngoài.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng vốn FDI giai đoạn 1997 – 2011: Tổng số dự án FDI còn hiệu lực đến năm 2011 là 13.664 với tổng vốn đăng ký gần 198 tỷ USD. Vốn đăng ký cấp mới tăng từ 2,7 tỷ USD năm 2000 lên 20,3 tỷ USD năm 2007, đạt mức kỷ lục trong 20 năm qua, tăng trung bình 59,5% trong giai đoạn 2001 – 2005.

2. Phản ứng của dòng vốn FDI với điều chỉnh chính sách thuế: Sau các điều chỉnh giảm thuế thu nhập doanh nghiệp từ 32% năm 1997 xuống còn 25% năm 2008, vốn FDI đăng ký có xu hướng tăng mạnh, đặc biệt trong các năm 2004 – 2007. Năm 2011, vốn đăng ký giảm 35% so với năm 2010, phản ánh tác động của khủng hoảng kinh tế toàn cầu.

3. Cơ cấu hình thức đầu tư: Hình thức 100% vốn nước ngoài chiếm 65% tổng vốn đăng ký với 10.592 dự án, liên doanh chiếm 27%, hợp đồng hợp tác kinh doanh và các hình thức khác chiếm phần nhỏ còn lại.

4. Cơ cấu đầu tư theo lĩnh vực: Lĩnh vực công nghiệp và xây dựng chiếm 53% tổng vốn đăng ký với 8.826 dự án, dịch vụ chiếm 39%, nông – lâm – ngư nghiệp chiếm 1,63%. Đầu tư tập trung vào các ngành công nghệ cao, sản xuất thép, điện tử, công nghệ thông tin và dịch vụ như bất động sản, du lịch.

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng vốn FDI giai đoạn 1997 – 2011 cho thấy chính sách ưu đãi thuế đã tạo ra sức hấp dẫn lớn đối với nhà đầu tư nước ngoài. Việc giảm thuế suất thu nhập doanh nghiệp từ 32% xuống 25% đã góp phần nâng cao lợi nhuận ròng của nhà đầu tư, thúc đẩy quyết định đầu tư. Các ưu đãi về thuế xuất nhập khẩu, thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng cũng tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp FDI.

So với kinh nghiệm của Trung Quốc và Malaysia, Việt Nam đã học hỏi được cách điều chỉnh chính sách thuế linh hoạt, tập trung vào các ngành ưu tiên và vùng kinh tế trọng điểm. Tuy nhiên, Việt Nam còn tồn tại hạn chế về sự đồng bộ và minh bạch trong chính sách thuế tại các địa phương, gây cạnh tranh không lành mạnh và khó khăn cho nhà đầu tư.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện xu hướng vốn FDI đăng ký theo năm, bảng phân tích cơ cấu vốn theo hình thức và lĩnh vực đầu tư, giúp minh họa rõ nét tác động của chính sách thuế đến dòng vốn FDI.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện chính sách ưu đãi thuế theo hướng minh bạch và đồng bộ: Cần xây dựng khung pháp lý thống nhất, tránh chồng chéo giữa các địa phương, đảm bảo nhà đầu tư dễ dàng tiếp cận và thực hiện chính sách. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Thời gian: 1-2 năm.

2. Tăng cường ưu đãi thuế cho các ngành công nghệ cao và lĩnh vực ưu tiên: Định hướng ưu đãi thuế tập trung vào các ngành có giá trị gia tăng cao, công nghệ sạch, thân thiện môi trường nhằm nâng cao chất lượng FDI. Chủ thể thực hiện: Chính phủ, các bộ ngành liên quan. Thời gian: 3 năm.

3. Xây dựng cơ chế giám sát và đánh giá hiệu quả chính sách thuế: Thiết lập hệ thống theo dõi, đánh giá tác động của chính sách thuế đến dòng vốn FDI và điều chỉnh kịp thời. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Tổng cục Thống kê. Thời gian: liên tục.

4. Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và nâng cao năng lực quản lý thuế: Giảm thiểu thủ tục phiền hà, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế để tạo môi trường đầu tư thuận lợi. Chủ thể thực hiện: Tổng cục Thuế, các cơ quan thuế địa phương. Thời gian: 2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Giúp hiểu rõ tác động của chính sách thuế đến thu hút FDI, từ đó xây dựng và điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn và xu hướng quốc tế.

2. Các nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp FDI: Cung cấp thông tin về chính sách ưu đãi thuế, giúp họ đánh giá môi trường đầu tư và đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả tại Việt Nam.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả kinh tế: Là tài liệu tham khảo quan trọng để nghiên cứu sâu về chính sách tài chính, thuế và tác động của FDI đến phát triển kinh tế Việt Nam.

4. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành kinh tế, quản trị kinh doanh, kinh tế đối ngoại: Hỗ trợ nâng cao kiến thức chuyên môn về chính sách thu hút đầu tư nước ngoài và các công cụ tài chính liên quan.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách thuế ưu đãi nào có tác động lớn nhất đến thu hút FDI tại Việt Nam?
   Ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp được xem là công cụ quan trọng nhất, vì nó trực tiếp ảnh hưởng đến lợi nhuận ròng của nhà đầu tư, từ đó tác động đến quyết định đầu tư.

2. Việt Nam đã điều chỉnh thuế suất thu nhập doanh nghiệp như thế nào trong giai đoạn 1997 – 2011?
   Thuế suất giảm từ 32% năm 1997 xuống còn 25% năm 2008, kèm theo các chính sách miễn, giảm thuế trong thời gian đầu hoạt động nhằm kích thích đầu tư.

3. Các hình thức đầu tư FDI phổ biến tại Việt Nam là gì?
   Chủ yếu là doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài (65% tổng vốn đăng ký), tiếp theo là liên doanh (27%) và hợp đồng hợp tác kinh doanh cùng các hình thức khác chiếm phần nhỏ.

4. Lĩnh vực nào thu hút nhiều vốn FDI nhất tại Việt Nam?
   Lĩnh vực công nghiệp và xây dựng chiếm tỷ trọng lớn nhất với 53% tổng vốn đăng ký, tiếp theo là dịch vụ và nông – lâm – ngư nghiệp.

5. Việt Nam có thể học hỏi gì từ kinh nghiệm thu hút FDI của Trung Quốc và Malaysia?
   Việt Nam nên áp dụng chính sách thuế linh hoạt, tập trung ưu đãi vào các ngành ưu tiên và vùng kinh tế trọng điểm, đồng thời cải thiện môi trường đầu tư toàn diện và minh bạch.

Kết luận

• Chính sách tài chính, đặc biệt là chính sách ưu đãi thuế, đóng vai trò then chốt trong thu hút FDI vào Việt Nam giai đoạn 1997 – 2011.
• Việc giảm thuế suất thu nhập doanh nghiệp và các ưu đãi thuế khác đã góp phần tăng trưởng mạnh mẽ dòng vốn FDI, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ.
• Cơ cấu đầu tư chủ yếu là doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, tập trung vào các ngành công nghệ cao và lĩnh vực ưu tiên phát triển.
• Việt Nam cần hoàn thiện chính sách thuế theo hướng minh bạch, đồng bộ và linh hoạt, đồng thời cải cách thủ tục hành chính để nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư.
• Các bước tiếp theo bao gồm xây dựng cơ chế giám sát chính sách, tăng cường đào tạo nguồn nhân lực và học hỏi kinh nghiệm quốc tế nhằm phát triển bền vững môi trường đầu tư.

Hành động ngay hôm nay để góp phần hoàn thiện chính sách thu hút FDI, thúc đẩy phát triển kinh tế Việt Nam trong bối cảnh hội nhập toàn cầu!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Một số vấn đề cơ bản về chính sách tài chính trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài. Chính sách ưu đãi thuế trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam giai đoạn 1997 – 2011. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách ưu đãi thuế trong thu hút đầu tư trực tiếp vào Việt Nam trong thời gian tới.

6 z CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH TRONG THU HÚT ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI 1. Khái quát chung về đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài (FDI) và chính sách FDI của nƣớc chủ nhà 1. Bản chất, đặc điểm và các hình thức FDI chủ yếu Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI = Foreign Direct Investment) là hình thức đầu tư dài hạn của cá nhân hay công ty nước này vào nước khác bằng cách thiết lập cơ sở sản xuất, kinh doanh. Cá nhân hay công ty nước ngoài đó sẽ nắm quyền quản lý cơ sở sản xuất kinh doanh này.

Có rất nhiều khái niệm khác nhau về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã được đưa ra bởi các tổ chức kinh tế quốc tế có uy tín. Tổ chức thương mại thế giới WTO đưa ra định nghĩa về FDI như sau: “Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) xảy ra khi một nhà đầu tư từ một nước (nước chủ đầu tư) có được một tài sản ở một nước khác (nước thu hút đầu tư) cùng với quyền quản lý tài sản đó. Phương diện quản lý là thứ để phân biệt FDI với các công cụ tài chính khác. Trong phần lớn trường hợp, cả nhà đầu tư lẫn tài sản mà người đó quản lý ở nước ngoài là các cơ sở kinh doanh.

Trong những trường hợp đó, nhà đầu tư thường hay đựoc gọi là "công ty mẹ" và các tài sản được gọi là "công ty con" hay "chi nhánh công ty". Khác với các đầu tư trong nước hoặc thậm chí cả các đầu tư bằng nguồn vốn ODA, FDI có các đặc trưng riêng có tính chất đặc thù, ngoài các đặc trưng cơ bản của một đầu tư nói chung. Các đặc trưng có tính chất đặc thù của FDI là: - Nhà đầu tư nước ngoài trực tiếp tham gia điều hành hoặc tự điều hành dự án. - Chủ đầu tư có quốc tịch nước ngoài.

- Dự án đầu tư quốc tế chịu sự chi phối đồng thời của nhiều hệ thống pháp luật (luật pháp quốc gia và quốc tế). Trong quá trình tự do hóa thương mại và đầu tư 7 z thì các quốc gia đều phải tiến hành cải tiến hệ thống pháp luật của mình cho phù hợp với thông lệ quốc tế. - Hầu hết các dự án FDI đều gắn liền với quá trình chuyển giao Hiện nay, trên thế giới các công ty đầu tư trực tiếp ra nước ngoài được thực hiện dưới ba hình thức đầu tư chủ yếu: Hình thức doanh nghiệp liên doanh (EFV); Hình thức hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) và Hình thức doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài (WFOE). Ở mỗi nước nhận đầu tư nước ngoài, đầu tư trực tiếp được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau tùy thuộc khuôn khổ pháp lý của nước đó, tùy thuộc lĩnh vực đầu tư và mục tiêu của Chủ đầu tư như hình thức xây dựng – vận hành – chuyển giao (BOT), hình thức xây dựng – chuyển giao – vận hành (BTO), hình thức xây dựng – chuyển giao (BT) thường được sử dụng trong đầu tư vào cơ sở hạ tầng, liên doanh liên kết trong đầu tư và phát triển dịch vụ… 1.

Vai trò của FDI đối với các nước đang phát triển nhận đầu tư Tạo điều kiện để tăng thêm nguồn vốn đầu tƣ và cải thiện cán cân thanh toán quốc tế: Do khả năng tích lũy kém của nền kinh tế nên các nước đang phát triển luôn ở trong tình trạng thiếu vốn, để thực hiện mục tiêu công nghiệp hóa nếu chỉ dựa vào vốn đầu tư trong nước thì không đủ, vì vậy cần bổ sung cho sự thiếu hụt này bằng các nguồn vốn từ bên ngoài, trong đó FDI là nguồn quan trọng nhất. Lý do để đưa ra nhận định này là vì FDI có nhiều ưu điểm hơn trong tương quan so sánh với các nguồn vốn khác từ bên ngoài. Đối với chuyển giao và phát triển công nghệ: Song hành cùng FDI, máy móc thiết bị hiện đại, công nghệ tiên tiến cũng như các thành tựu khoa học – kỹ thuật mới của thế giới cũng thâm nhập vào nước sở tại. Nhờ có sự thâm nhập này mà khoảng cách về trình độ sản xuất của nước sở tại được rút ngắn lại so với các nước phát triển trên thế giới.

Phần lớn các công nghệ của các công ty xuyên quốc gia (TNCs) được chuyển giao sang nước sở tại thông qua các chi nhánh của nó (doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài và doanh nghiệp liên doanh có phần lớn vốn 8 z nước ngoài) bao gồm: Những tiến bộ công nghệ, sản phẩm công nghệ mới, công nghệ thiết kế và xây dựng, công nghệ quản lý, marketing… Góp phần phát triển nguồn nhân lực và tạo việc làm: Phát triển nguồn nhân lực và tạo việc làm là nhân tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, bởi vì nhân tố này có ảnh hưởng trực tiếp tới các hoạt động sản xuất, các vấn đề xã hội và mức độ tiêu dùng của dân cư. Phần lớn các doanh nghiệp có vốn FDI đề tổ chức các khóa đào tạo nghề tại các nước sở tại, trường hợp cần thiết họ còn gửi lao động đi đào tạo ở nước ngoài. Bên cạnh việc giúp nước sở tại có được đội ngũ lao động với trình độ chuyên môn cao, có tác phong công nghiệp, tạo việc làm cho nhiều người thuộc lĩnh vực cung cấp dịch vụ. Thúc đẩy xuất nhập khẩu: Các doanh nghiệp có vốn FDI luôn phải nhập nguyên vật liệu phục vụ cho quá trình sản xuất, kinh doanh của mình và đưa các sản phẩm đã qua gia công chế biến ra bán ở thị trường trong và ngoài nước, qua đó đã thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu của nước sở tại.

Đối với các nhà đầu tư nước ngoài, xuất khẩu là yếu tố quan trọng giúp họ thu được lợi nhuận cao, thông qua xuất khẩu những lợi thế so sánh của các yếu tố sản xuất được khai thác có hiệu quả hơn. Bởi vậy, đẩy mạnh xuất khẩu luôn là ưu tiên đặc biệt của các doanh nghiệp có vốn FDI. Đối với nước sở tại, xuất khẩu là nhân tố quyết định đến tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế. Như vậy, tác dụng thúc đẩy xuất khẩu của FDI đã mang lại lợi ích cho cả hai phía.

Hình thành liên kết các ngành công nghiệp: Nhu cầu trao đổi hàng hóa giữa các doanh nghiệp trong nước và các doanh nghiệp có vốn FDI thường xuyên xảy ra. Xuất phát từ nhu cầu này, mối liên kết giữa các ngành công nghiệp được hình thành và phát triển. Việc hình thành mối liên kết này là cơ sở quan trọng để chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và thúc đẩy xuất nhập khẩu của nước sở tại. Ngoài các vai trò kể trên, FDI trong một chừng mực nào đó có thể góp phần nâng cao chất lượng môi trường, xóa bỏ độc quyền, tăng cường an ninh quốc gia, phát triển văn hóa – xã hội… Tuy nhiên, những tác động chỉ có thể có khi nước sở 9 z tại ban hành và thực thi được các chính sách nhằm quản lý tốt các hoạt động đầu tư nước ngoài.

Yếu tố của môi trường đầu tư ở nước chủ nhà ảnh hưởng tới dòng FDI Môi trường đầu tư ở nước chủ nhà là tổng hòa các yếu tố có ảnh hưởng đến công cuộc đầu tư của những nhà đầu tư nước ngoài ở nước nhận đầu tư. Nó bao gồm các yếu tố: Tình hình chính trị, chính sách – pháp luật, vị trí địa lý – điều kiện tự nhiên, trình độ phát triển kinh tế và các đặc điểm văn hóa - xã hội. Một môi trường đầu tư được gọi là thuận lợi nếu các yếu tố nói trên tạo được sức hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài. Mức độ thuận lợi của môi trường đầu tư sẽ tạo ra các cơ hội đầu tư cho các nhà đầu tư nước ngoài.

Tình hình chính trị: Ổn định chính trị có thể được coi là yếu tố hấp dẫn hàng đầu đối với các nhà đầu tư. Tình hình chính trị ổn định là điều kiện tiên quyết để đảm bảo các cam kết của chính phủ đối với các nhà đầu tư về sở hữu vốn đầu tư, các chính sách ưu tiên đầu tư và định hướng phát triển của nước nhận đầu tư. Đồng thời, ổn định chính trị còn là điều kiện thiết yếu để duy trì sự ổn định về tình hình kinh tế - xã hội. Đây là nhân tố quan trọng tác động đến tính rủi ro của các hoạt động đầu tư.

Chính sách pháp luật: Các nhà đầu tư nước ngoài rất cần môi trường pháp lý vững chắc, có hiệu lực. Môi trường này bao gồm một hệ thống đầy đủ các chính sách, quy định cần thiết, đảm bảo sự nhất quán, không mâu thuẫn chồng chéo với nhau và có hiệu lực trong thực hiện. Chính sách của nước chủ nhà bao gồm những chính sách tác động trực tiếp như quy định về lĩnh vực được đầu tư, mở sở hữu của nước ngoài, miễn giảm thuế đầu tư, quy định các tỷ lệ xuất khẩu, tư nhân hóa, cạnh tranh, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. và những chính sách có ảnh hưởng gián tiếp như các chính sách về tài chính – tiền tệ, thương mại, văn hóa xã hội, an ninh, đối ngoại.

Trong đó ưu đãi về thuế là giải pháp các nước đang phát triển thường áp dụng để hấp dẫn nhà đầu tư nước ngoài. 10 z Các chính sách, quy định của nước chủ nhà cần phải thống nhất với nhau, tránh việc các nhà đầu tư không biết thực hiện theo chính sách hoặc quy định nào là đúng và cũng tránh cho các nhà đầu tư vi pham pháp luật của nước chủ nhà. Chính sách hay quy định của nước chủ nhà minh bạch, đồng bộ, chặt chẽ, hiệu quả thực hiện cao và phù hợp với thông lệ quốc tế sẽ góp phần tăng dòng vốn đầu tư quốc tế vào nước chủ nhà. Vị trí địa lý – điều kiện tự nhiên: Bao gồm các yếu tố về khoảng cách,địa điểm, khí hậu, tài nguyên thiên nhiên, dân số.

Đây là những yếu tố tác động quan trọng đến tính sinh lãi hoặc rủi ro của các hoạt động đầu tư. Vị trí địa lý thuận lợi, không cách trở sẽ dẫn đến chi phí vận chuyển thấp, giảm được giá thành và hạn chế rủi ro.