Tìm Hiểu Vấn Đề Pháp Lý Về Công Ty Cổ Phần Theo Luật Doanh Nghiệp 2014

Tìm hiểu các vấn đề pháp lý liên quan đến công ty cổ phần theo quy định của Luật Doanh nghiệp 2014, giúp doanh nghiệp tuân thủ đúng luật.

• Tác giả: Giáp Thị Hoàng Lan
• Người hướng dẫn: Ths. Hoàng Minh Chiến
• Trường học: Viện Đại học Mở Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Vấn Đề Pháp Lý Về Công Ty Cổ Phần Theo Luật Doanh Nghiệp 2014
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
• 0.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 0.3. Mục đích nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Kết cấu nội dung khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: NHẬN THỨC CHUNG VỀ CÔNG TY VÀ CÔNG TY CỔ PHẦN
• 1.1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÔNG TY
• 1.1.1. Khái niệm công ty và các loại hình công ty
• 1.1.1.1. Khái niệm công ty
• 1.1.1.2. Các loại hình công ty
• 1.1.2. Sự ra đời của công ty và sơ lược lịch sử phát triển CTCP
• 1.2. NHẬN DIỆN CÔNG TY CỔ PHẦN, ƯU NHƯỢC ĐIỂM CỦA CTCP
• 1.2.1. Nhận diện CTCP
• 1.2.2. Ưu nhược điểm của CTCP
• 2. CHƯƠNG 2: QUY CHẾ PHÁP LÝ VỀ VỐN VÀ TỔ CHỨC, QUẢN LÝ Ở CÔNG TY CỔ PHẦN
• 2.1. QUY CHẾ PHÁP LÝ VỀ VỐN CỦA CTCP
• 2.1.1. Cấu trúc vốn trong công ty cổ phần. Tài sản góp vốn, chuyển quyền sở hữu tài sản góp vốn
• 2.1.2. Vấn đề chuyển nhượng cổ phần và mua lại cổ phần. Các trường hợp thay đổi vốn của CTCP
• 2.2. CƠ CẤU TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ NỘI BỘ TRONG CÔNG TY CỔ PHẦN
• 2.2.1. Đại hội đồng cổ đông (ĐHĐCĐ)
• 2.2.2. Ban Kiểm soát
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vấn Đề Pháp Lý Công Ty Cổ Phần Theo Luật Doanh Nghiệp 2014

Công ty cổ phần (CTCP) là một trong những loại hình doanh nghiệp phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Luật Doanh nghiệp 2014 đã đưa ra những quy định quan trọng về CTCP, tạo cơ sở pháp lý cho sự phát triển của loại hình này. Tuy nhiên, việc áp dụng và thực thi các quy định này vẫn gặp nhiều thách thức. Bài viết này sẽ phân tích các vấn đề pháp lý liên quan đến CTCP theo quy định của Luật Doanh nghiệp 2014.

1.1. Khái Niệm Và Đặc Điểm Của Công Ty Cổ Phần

CTCP là loại hình doanh nghiệp được hình thành từ sự liên kết của nhiều cổ đông thông qua việc phát hành cổ phiếu. Các cổ đông chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi vốn góp của mình. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro cho các nhà đầu tư và khuyến khích sự tham gia của nhiều cá nhân vào hoạt động kinh doanh.

1.2. Lịch Sử Phát Triển Công Ty Cổ Phần Tại Việt Nam

CTCP đã xuất hiện tại Việt Nam từ những năm 1990, với sự ra đời của Luật Doanh nghiệp đầu tiên. Qua các lần sửa đổi, đặc biệt là Luật Doanh nghiệp 2014, quy định về CTCP đã được hoàn thiện hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của loại hình doanh nghiệp này.

II. Những Vấn Đề Pháp Lý Chính Liên Quan Đến Công Ty Cổ Phần

Mặc dù Luật Doanh nghiệp 2014 đã quy định rõ ràng về CTCP, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề pháp lý cần được giải quyết. Các vấn đề này bao gồm trách nhiệm của cổ đông, quy định về vốn điều lệ và quy trình thành lập công ty. Việc hiểu rõ các quy định này là rất quan trọng để đảm bảo sự tuân thủ pháp luật và bảo vệ quyền lợi của các cổ đông.

2.1. Trách Nhiệm Của Cổ Đông Trong Công Ty Cổ Phần

Cổ đông trong CTCP chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi vốn góp của mình. Tuy nhiên, việc xác định trách nhiệm này trong thực tế vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong các trường hợp tranh chấp giữa các cổ đông.

2.2. Quy Định Về Vốn Điều Lệ Của Công Ty Cổ Phần

Vốn điều lệ là một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự tồn tại và phát triển của CTCP. Luật Doanh nghiệp 2014 quy định rõ về mức vốn tối thiểu, cách thức góp vốn và các trường hợp thay đổi vốn điều lệ, nhưng việc thực hiện vẫn còn nhiều bất cập.

III. Quy Trình Thành Lập Công Ty Cổ Phần Theo Luật Doanh Nghiệp 2014

Quy trình thành lập CTCP theo Luật Doanh nghiệp 2014 bao gồm nhiều bước quan trọng, từ việc chuẩn bị hồ sơ đến việc đăng ký kinh doanh. Việc nắm rõ quy trình này giúp các nhà đầu tư tiết kiệm thời gian và chi phí, đồng thời đảm bảo tính hợp pháp cho hoạt động kinh doanh.

3.1. Các Bước Chuẩn Bị Hồ Sơ Thành Lập Công Ty Cổ Phần

Để thành lập CTCP, các nhà đầu tư cần chuẩn bị hồ sơ bao gồm điều lệ công ty, danh sách cổ đông sáng lập và các giấy tờ liên quan khác. Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ sẽ giúp quá trình đăng ký diễn ra thuận lợi hơn.

3.2. Đăng Ký Kinh Doanh Và Nhận Giấy Chứng Nhận Đăng Ký

Sau khi hoàn tất hồ sơ, các nhà đầu tư cần nộp đơn đăng ký kinh doanh tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Sau khi được chấp thuận, công ty sẽ nhận được giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, đánh dấu sự ra đời chính thức của CTCP.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Công Ty Cổ Phần Trong Kinh Tế Việt Nam

CTCP đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, góp phần tạo ra nhiều cơ hội việc làm và thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Tuy nhiên, việc áp dụng các quy định pháp lý liên quan đến CTCP vẫn còn nhiều thách thức, cần có sự cải cách để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho loại hình doanh nghiệp này.

4.1. Vai Trò Của Công Ty Cổ Phần Trong Phát Triển Kinh Tế

CTCP không chỉ tạo ra việc làm mà còn thu hút vốn đầu tư từ nhiều nguồn khác nhau. Điều này giúp tăng cường sức cạnh tranh cho nền kinh tế và thúc đẩy sự phát triển bền vững.

4.2. Những Thách Thức Trong Việc Thực Thi Quy Định Pháp Luật

Mặc dù có nhiều quy định pháp luật, nhưng việc thực thi vẫn gặp nhiều khó khăn. Các doanh nghiệp thường gặp phải rào cản về thủ tục hành chính và sự thiếu minh bạch trong quy trình quản lý.

V. Kết Luận Về Vấn Đề Pháp Lý Công Ty Cổ Phần Theo Luật Doanh Nghiệp 2014

CTCP là một loại hình doanh nghiệp quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Việc hiểu rõ các quy định pháp lý liên quan đến CTCP sẽ giúp các nhà đầu tư và doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn. Cần có sự cải cách và hoàn thiện hơn nữa các quy định pháp luật để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của CTCP.

5.1. Tương Lai Của Công Ty Cổ Phần Tại Việt Nam

Với sự phát triển của nền kinh tế, CTCP sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút đầu tư và phát triển kinh doanh. Cần có những chính sách hỗ trợ để thúc đẩy sự phát triển của loại hình doanh nghiệp này.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Cách Pháp Luật

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của CTCP, cần có những cải cách trong quy định pháp luật, đặc biệt là trong các thủ tục hành chính và quy trình đăng ký kinh doanh. Điều này sẽ giúp tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Công ty cổ phần (CTCP) là mô hình tổ chức kinh tế đặc trưng của nền kinh tế thị trường khi lực lượng sản xuất đạt trình độ xã hội hóa cao, giữ vai trò quan trọng trong việc huy động vốn và hoàn thiện thể chế kinh tế. Tại Việt Nam, cơ sở pháp lý cho CTCP được đặt nền móng từ Luật Công ty năm 1990 (ban hành ngày 21/12/1990), tiếp tục được hoàn thiện qua Luật Doanh nghiệp năm 1999 và Luật Doanh nghiệp năm 2005. Nhằm khắc phục những điểm bất cập của các văn bản trước đó, duy trì quyền tự do kinh doanh và tương thích với các cam kết quốc tế khi hội nhập sâu rộng, Quốc hội khóa XIII tại kỳ họp thứ 8 đã thông qua Luật Doanh nghiệp năm 2014 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2015). Do mô hình CTCP tại Việt Nam còn non trẻ và các quy định pháp luật thực định vẫn tồn tại hạn chế nhất định, việc tìm hiểu thấu đáo về mặt lý luận và thực tiễn tại thời điểm chuyển giao luật là yêu cầu cấp thiết.

Khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau:

1. Làm sáng tỏ vấn đề về CTCP dưới góc độ khoa học pháp lý, tập trung vào hai yếu tố cốt lõi: quy chế pháp lý về vốn và cơ cấu tổ chức quản lý nội bộ của công ty.
2. So sánh, đối chiếu quy định của Luật Doanh nghiệp 2014 với Luật Doanh nghiệp 2005 nhằm chỉ ra các điểm tiến bộ và hạn chế còn tồn tại.
3. Đánh giá khả năng thực thi và đề xuất góc nhìn nhằm đảm bảo việc thi hành Luật Doanh nghiệp 2014 đạt hiệu quả trên thực tế.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các quy định của pháp luật Việt Nam về công ty cổ phần, trọng tâm là các quy phạm trong Luật Doanh nghiệp 2014.
• Phạm vi nghiên cứu: Giới hạn trong khuôn khổ pháp lý điều chỉnh quy chế về vốn (cấu trúc vốn, tài sản góp vốn, chuyển nhượng và mua lại cổ phần) và mô hình tổ chức quản lý nội bộ (Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị, Ban Giám đốc, Ban kiểm soát) của CTCP, không mở rộng sang toàn bộ các khía cạnh pháp lý khác.

Cơ sở pháp lý và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận về công ty đối vốn, tư cách pháp nhân độc lập, chế độ trách nhiệm hữu hạn và quyền tự do kinh doanh trong kinh tế thị trường. Về mặt pháp lý, đề tài dựa trên hệ thống văn bản pháp luật doanh nghiệp Việt Nam qua các thời kỳ: Luật Công ty 1990 (sửa đổi năm 1994), Luật Doanh nghiệp tư nhân 1990, Luật Doanh nghiệp 1999, Luật Doanh nghiệp Nhà nước 2003, Luật Doanh nghiệp 2005 và trọng tâm là Luật Doanh nghiệp 2014 cùng các chế định liên quan trong Bộ luật Dân sự và Luật Chứng khoán. Bên cạnh đó, tác giả sử dụng tư liệu luật so sánh từ các hệ thống pháp luật nước ngoài như Anh (Joint Stock Companies Act 1844, Limited Liability Act 1855, Companies Act 1862), Hoa Kỳ (Luật công ty New York 1881, luật bang Georgia, Louisiana), Pháp (Bộ luật Napoleon 1807), Đức (Luật CTCP 1870, mô hình GmbH 1892).

Tác giả sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý:

• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Phân tích các quy phạm pháp luật thực định về vốn, quyền hạn của các cơ quan quản trị và tổng hợp thành các luận điểm khoa học.
• Phương pháp so sánh, đối chiếu: So sánh các điều khoản tương ứng giữa Luật Doanh nghiệp 2014 và Luật Doanh nghiệp 2005; đối chiếu quy định pháp luật Việt Nam với thông lệ quốc tế.
• Phương pháp suy luận logic: Luận giải mối quan hệ giữa cấu trúc vốn và sự phân chia quyền lực nội bộ trong công ty đối vốn.
• Phương pháp thống kê: Sử dụng số liệu thực tế về sự phát triển số lượng doanh nghiệp và thực trạng cơ cấu quản trị để minh chứng cho các lập luận lý thuyết.

Nguồn dữ liệu của khóa luận bao gồm văn bản quy phạm pháp luật; số liệu thống kê của Cục Phát triển Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa (Bộ Kế hoạch và Đầu tư); dữ liệu điều tra thực tế về quản trị CTCP của Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) do TS. Nguyễn Đình Cung thực hiện năm 2007; các giáo trình luật kinh tế và công trình nghiên cứu chuyên khảo trong nước và quốc tế.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Nhận thức chung về Công ty và Công ty cổ phần

Chương này tập trung làm rõ các vấn đề lý luận nền tảng về công ty, phân loại mô hình kinh doanh, lịch sử hình thành và các đặc trưng pháp lý của CTCP:

1. Khái niệm và các loại hình công ty: Công ty được định nghĩa dưới góc độ kinh tế và pháp lý là thực thể kinh doanh do các chủ thể liên kết thành lập, chịu trách nhiệm tài sản trong phạm vi vốn góp nhằm mục tiêu lợi nhuận. Tác giả phân tích bốn mô hình kinh doanh cơ bản trên thế giới:

   • Cơ sở kinh doanh một chủ (sole proprietorship): Không có tư cách pháp nhân, chủ sở hữu chịu trách nhiệm vô hạn.
   • Công ty hợp danh (partnership): Gồm hợp danh thông thường (general partnership) và hợp danh hữu hạn (limited partnership).
   • Công ty trách nhiệm hữu hạn (Artificial legal person): Ra đời từ đạo luật năm 1892 của Đức (mô hình GmbH), kết hợp yếu tố đối nhân và đối vốn.
   • Công ty cổ phần: Hình thức đối vốn điển hình, phát hành cổ phần rộng rãi.
   • Các dạng công ty lai tạp: Công ty hợp vốn cổ phần, công ty dự phần.

2. Lịch sử hình thành và phát triển:

   • Trên thế giới: Công ty cổ phần đầu tiên là Công ty Đông Ấn Anh (East India Company), thành lập ngày 31/12/1600 theo sắc lệnh của Nữ hoàng Elizabeth I với 218 thành viên, vốn 7.000 bảng Anh, phát hành 240 cổ phiếu (mỗi cổ phiếu 25 bảng Anh), giải thể năm 1874. Tiếp theo là các công ty tại Hà Lan (1602), Thụy Điển, Đan Mạch, Đức và sự bùng nổ đường sắt tại Mỹ thế kỷ XIX.
   • Tại Việt Nam: Từ sau Đổi mới 1986, Luật Công ty 1990 ra đời tạo hành lang pháp lý đầu tiên. Giai đoạn 2000–2005 (thời kỳ Luật Doanh nghiệp 1999), số doanh nghiệp thành lập gấp 3,3 lần giai đoạn 10 năm trước đó; đến năm 2006, CTCP chiếm khoảng 20% tổng số doanh nghiệp. Năm 2009 (thời kỳ Luật Doanh nghiệp 2005), số doanh nghiệp đăng ký đạt mức 84.531 đơn vị (gấp 2,1 lần năm 2006 và 5,8 lần năm 2000), trước khi giảm nhẹ vào năm 2010 xuống mức hơn 83.000 doanh nghiệp.

3. Nhận diện và ưu, nhược điểm của CTCP:

   • Đặc điểm nhận diện: Cấu trúc vốn mở (vốn điều lệ chia thành các cổ phần bằng nhau); số lượng cổ đông tối thiểu là 03 và không giới hạn tối đa; chế độ chịu trách nhiệm hữu hạn của cổ đông trong phạm vi phần vốn góp; tư cách pháp nhân độc lập từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
   • Ưu điểm: Cơ cấu tài chính linh hoạt, tự do chuyển nhượng cổ phần trên thị trường chứng khoán, phân tán rủi ro cho nhà đầu tư, tính ổn định lâu dài không phụ thuộc vào sự thay đổi nhân thân cổ đông, cơ chế quản lý tập trung và minh bạch nhờ tách bạch quyền sở hữu và quyền điều hành.
   • Nhược điểm: Chịu sự điều chỉnh chặt chẽ của pháp luật, gánh nặng nghĩa vụ thuế (thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế đối với cổ tức), chi phí thành lập và phát hành chứng khoán tốn kém, bí mật kinh doanh khó bảo đảm do nghĩa vụ công khai thông tin, khả năng tiếp cận vốn vay ngân hàng đòi hỏi thẩm định khắt khe do chế độ trách nhiệm hữu hạn.

Chương II: Quy chế pháp lý về vốn và tổ chức, quản lý nội bộ Công ty cổ phần

Chương II đi sâu vào phân tích các quy phạm cụ thể của Luật Doanh nghiệp 2014 về chế định vốn và cơ cấu quản trị nội bộ:

1. Quy chế pháp lý về vốn:

   • Cấu trúc vốn: Theo khoản 29 Điều 4 và khoản 1 Điều 111, vốn điều lệ của CTCP là tổng giá trị mệnh giá cổ phần đã bán các loại (tại thời điểm đăng ký là tổng giá trị mệnh giá cổ phần đã được đăng ký mua). Cổ phần gồm cổ phần phổ thông (bắt buộc) và các loại cổ phần ưu đãi (ưu đãi biểu quyết, ưu đãi cổ tức, ưu đãi hoàn lại). Vốn vay được hình thành qua các hợp đồng tín dụng hoặc phát hành trái phiếu (bonds).
   • Tài sản góp vốn (Điều 128): Tiền Việt Nam, ngoại tệ tự do chuyển đổi, vàng, quyền sử dụng đất, quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ, bí quyết kỹ thuật và tài sản khác quy định trong Điều lệ; phải thanh toán đủ một lần và làm thủ tục chuyển quyền sở hữu hoặc bàn giao bằng văn bản.
   • Chuyển nhượng và mua lại cổ phần: Cổ phần được tự do chuyển nhượng, ngoại trừ hai trường hợp: (1) Cổ phần ưu đãi biểu quyết của cổ đông sáng lập không được chuyển nhượng trong vòng 03 năm (khoản 3 Điều 116); (2) Cổ phần phổ thông của cổ đông sáng lập trong 03 năm đầu chỉ được tự do chuyển nhượng cho cổ đông sáng lập khác, chuyển nhượng cho người ngoài phải được Đại hội đồng cổ đông (ĐHĐCĐ) chấp thuận và nhóm cổ đông sáng lập phải nắm giữ ít nhất 20% tổng số cổ phần phổ thông được quyền chào bán (khoản 3 Điều 119). Về việc mua lại cổ phần: công ty mua lại theo yêu cầu của cổ đông phản đối nghị quyết tổ chức lại/sửa đổi điều lệ (thông báo trong 10 ngày, thanh toán trong 90 ngày) hoặc mua lại theo quyết định của công ty (HĐQT quyết định không quá 10%, ĐHĐCĐ quyết định mua lại không quá 30% tổng số cổ phần phổ thông đã bán).

2. Cơ cấu tổ chức và quản lý nội bộ:

   • Đại hội đồng cổ đông (Điều 135–144): Cơ quan quyết định cao nhất gồm tất cả cổ đông có quyền biểu quyết. Thẩm quyền quyết định chiến lược, sửa đổi điều lệ, bầu/miễn nhiệm HĐQT và Ban kiểm soát (BKS), thông qua báo cáo tài chính, quyết định đầu tư/bán tài sản từ 35% tổng giá trị tài sản trở lên (giảm từ mức 50% của Luật Doanh nghiệp 2005). Quy chế họp thường niên 1 năm/lần (trong thời hạn 04 tháng, gia hạn tối đa 06 tháng kể từ khi kết thúc năm tài chính).
   • Điều kiện tiến hành họp ĐHĐCĐ (Điều 141): Lần thứ nhất cần đại diện ít nhất 51% tổng số phiếu biểu quyết (Luật 2005 là 65%); lần thứ hai cần ít nhất 33% (Luật 2005 là 51%); lần thứ ba tiến hành không phụ thuộc vào tỷ lệ biểu quyết.
   • Tỷ lệ biểu quyết thông qua nghị quyết ĐHĐCĐ (Điều 144): Nghị quyết thông thường cần ít nhất 51% tổng số phiếu biểu quyết của cổ đông dự họp tán thành (Luật 2005 là 65%); nghị quyết quan trọng cần ít nhất 65% (Luật 2005 là 75%).
   • Hội đồng quản trị (Điều 149–153): Cơ quan quản lý công ty gồm từ 03 đến 11 thành viên (nhiệm kỳ không quá 05 năm), không bắt buộc phải là cổ đông. Dẫn chứng khảo sát năm 2007 của TS. Nguyễn Đình Cung: 62% doanh nghiệp có HĐQT 5 thành viên, 21% có 3 thành viên, 1% có 7 thành viên, còn lại từ 9–10 thành viên. Cuộc họp HĐQT tiến hành khi có ít nhất 3/4 (75%) tổng số thành viên dự họp; họp định kỳ ít nhất mỗi quý một lần.
   • Giám đốc/Tổng giám đốc và Người đại diện theo pháp luật (Điều 134, Điều 65): Luật Doanh nghiệp 2014 cho phép CTCP có thể có nhiều hơn một người đại diện theo pháp luật (thay vì duy nhất một người như trước đây); bãi bỏ quy định Giám đốc/Tổng giám đốc của CTCP không được làm Giám đốc/Tổng giám đốc của doanh nghiệp khác; bãi bỏ điều kiện bất cập của Luật Doanh nghiệp 2005 đòi hỏi cá nhân phải sở hữu ít nhất 10% vốn điều lệ mới được làm Giám đốc/Tổng giám đốc.

Dưới đây là bảng tổng hợp các điểm điều chỉnh trọng tâm giữa Luật Doanh nghiệp 2005 và Luật Doanh nghiệp 2014 được tác giả phân tích trong khóa luận:

Tiêu chí so sánh	Luật Doanh nghiệp 2005	Luật Doanh nghiệp 2014
Tỷ lệ dự họp ĐHĐCĐ lần 1	Ít nhất 65% tổng số phiếu biểu quyết	Ít nhất 51% tổng số phiếu biểu quyết
Tỷ lệ dự họp ĐHĐCĐ lần 2	Ít nhất 51% tổng số phiếu biểu quyết	Ít nhất 33% tổng số phiếu biểu quyết
Tỷ lệ thông qua nghị quyết thông thường	Ít nhất 65% số phiếu biểu quyết dự họp	Ít nhất 51% số phiếu biểu quyết dự họp
Tỷ lệ thông qua nghị quyết quan trọng	Ít nhất 75% số phiếu biểu quyết dự họp	Ít nhất 65% số phiếu biểu quyết dự họp
Thẩm quyền quyết định giao dịch tài sản ĐHĐCĐ	Giá trị từ 50% tổng tài sản trở lên	Giá trị từ 35% tổng tài sản trở lên
Số lượng người đại diện theo pháp luật	Duy nhất 01 người	Có thể có 01 hoặc nhiều người
Điều kiện sở hữu vốn đối với Giám đốc/Tổng giám đốc	Phải sở hữu ít nhất 10% vốn điều lệ (nếu không phải người lao động chuyên môn)	Bãi bỏ điều kiện sở hữu 10% vốn điều lệ
Quy định kiêm nhiệm của Giám đốc/Tổng giám đốc	Cấm làm Giám đốc/Tổng giám đốc doanh nghiệp khác	Bãi bỏ quy định cấm kiêm nhiệm chung

Kết quả và đóng góp

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và lập pháp: Khóa luận đã phân tích toàn diện quá trình tiến hóa của khung pháp luật điều chỉnh mô hình CTCP tại Việt Nam qua bốn mốc lập pháp (1990, 1999, 2005, 2014), đặt trong mối liên hệ so sánh với lịch sử hình thành và phát triển mô hình công ty đối vốn trên thế giới từ thế kỷ XVII.
2. Làm rõ các điểm cải cách cốt lõi của Luật Doanh nghiệp 2014: Khóa luận chỉ rõ việc giảm tỷ lệ điều kiện tiến hành họp ĐHĐCĐ (từ 65% xuống 51% ở lần 1, từ 51% xuống 33% ở lần 2) và giảm tỷ lệ thông qua quyết định (từ 65% xuống 51% cho quyết định thông thường; từ 75% xuống 65% cho quyết định quan trọng) là giải pháp tháo gỡ tình trạng bế tắc, tê liệt quản trị khi cơ cấu cổ đông bị phân tán.
3. Chỉ ra các tiến bộ trong bảo vệ quyền lợi cổ đông và giải phóng quyền quản trị: Luật mới đã mở rộng thẩm quyền ĐHĐCĐ trong kiểm soát các giao dịch tài sản lớn (hạ ngưỡng phê duyệt từ 50% xuống 35% tổng tài sản), ghi nhận cơ chế bảo vệ cổ đông thiểu số (quyền yêu cầu triệu tập và quyền kiến nghị chương trình họp của nhóm cổ đông sở hữu trên 10% trong 6 tháng liên tục), cho phép đa đại diện theo pháp luật và gỡ bỏ rào cản vô lý về tỷ lệ sở hữu 10% vốn đối với vị trí Giám đốc/Tổng giám đốc.
4. Đóng góp so sánh học thuật: Cung cấp hệ thống luận cứ phân tích đối chiếu chi tiết giữa Luật Doanh nghiệp 2005 và Luật Doanh nghiệp 2014, làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu và chuẩn bị thực thi luật trong thực tế doanh nghiệp.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Khóa luận được hoàn thành vào tháng 05/2015, thời điểm trước khi Luật Doanh nghiệp 2014 chính thức có hiệu lực thi hành (01/07/2015). Do đó, các phân tích chủ yếu dừng lại ở mức độ đánh giá quy phạm văn bản và so sánh đối chiếu câu chữ lập pháp, chưa có điều kiện khảo sát thực tiễn áp dụng các quy định mới trong hoạt động thực tế của doanh nghiệp cũng như các tranh chấp phát sinh tại Tòa án hoặc Trọng tài sau khi luật đi vào đời sống.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Nghiên cứu thực tiễn thi hành các quy định về quản trị và vốn của Luật Doanh nghiệp 2014 sau khi có hiệu lực; đánh giá các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành (Nghị định, Thông tư); khảo sát thực tế tình trạng áp dụng quy định về đa đại diện theo pháp luật và mô hình ban kiểm toán nội bộ trực thuộc HĐQT tại các CTCP ở Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Tài liệu này có giá trị tham khảo thiết thực đối với:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Luật kinh tế, Luật học, Quản trị kinh doanh và Tài chính doanh nghiệp đang thực hiện các đề tài nghiên cứu về pháp luật doanh nghiệp, quản trị công ty cổ phần.
• Giảng viên và người nghiên cứu cần nguồn tài liệu tổng hợp, đối chiếu chi tiết các thay đổi mang tính bước ngoặt giữa Luật Doanh nghiệp 2005 và Luật Doanh nghiệp 2014.
• Cán bộ pháp chế, luật sư tư vấn doanh nghiệp và các nhà quản lý doanh nghiệp quan tâm đến quy chế phân định thẩm quyền nội bộ, điều kiện tổ chức đại hội đồng cổ đông, và các ràng buộc pháp lý đối với việc góp vốn, chuyển nhượng cổ phần của cổ đông sáng lập.

Câu hỏi thường gặp

1. Luật Doanh nghiệp 2014 điều chỉnh điều kiện tiến hành họp Đại hội đồng cổ đông lần thứ nhất và lần thứ hai như thế nào so với Luật Doanh nghiệp 2005? Theo Điều 141 Luật Doanh nghiệp 2014, cuộc họp ĐHĐCĐ lần thứ nhất được tiến hành khi có số cổ đông dự họp đại diện ít nhất 51% tổng số phiếu biểu quyết (giảm từ mức 65% của Luật Doanh nghiệp 2005). Cuộc họp triệu tập lần thứ hai được tiến hành khi có số cổ đông dự họp đại diện ít nhất 33% tổng số phiếu biểu quyết trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày dự định họp lần 1 (giảm từ mức 51% của Luật Doanh nghiệp 2005).

2. Cổ đông sáng lập trong công ty cổ phần bị ràng buộc bởi những hạn chế nào về chuyển nhượng cổ phần? Theo khoản 3 Điều 116 và khoản 3 Điều 119 Luật Doanh nghiệp 2014: cổ phần ưu đãi biểu quyết của cổ đông sáng lập không được chuyển nhượng cho người khác trong thời hạn hiệu lực 03 năm; đối với cổ phần phổ thông, trong thời hạn 03 năm kể từ ngày cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, cổ đông sáng lập chỉ được tự do chuyển nhượng cho cổ đông sáng lập khác, nếu chuyển nhượng cho người không phải cổ đông sáng lập thì phải được sự chấp thuận của ĐHĐCĐ. Các cổ đông sáng lập phải cùng nhau nắm giữ ít nhất 20% tổng số cổ phần phổ thông được quyền chào bán khi thành lập.

3. Tỷ lệ biểu quyết để Đại hội đồng cổ đông thông qua nghị quyết được quy định cụ thể ra sao? Theo Điều 144 Luật Doanh nghiệp 2014: đối với nghị quyết thông thường, tỷ lệ thông qua là số cổ đông đại diện ít nhất 51% tổng số phiếu biểu quyết của tất cả cổ đông dự họp tán thành (giảm từ 65% theo Luật 2005); đối với các quyết định quan trọng (như loại cổ phần, thay đổi ngành nghề kinh doanh, tổ chức lại/giải thể, đầu tư/bán tài sản ≥ 35%), tỷ lệ thông qua là ít nhất 65% tổng số phiếu biểu quyết của cổ đông dự họp tán thành (giảm từ 75% theo Luật 2005).

4. Luật Doanh nghiệp 2014 đã gỡ bỏ những rào cản nào đối với chức danh Giám đốc/Tổng giám đốc CTCP? Luật Doanh nghiệp 2014 đã bãi bỏ quy định cấm Giám đốc/Tổng giám đốc CTCP làm Giám đốc/Tổng giám đốc của doanh nghiệp khác, đồng thời xóa bỏ điều kiện bất cập tại Luật Doanh nghiệp 2005 từng yêu cầu cá nhân phải sở hữu ít nhất 10% vốn điều lệ của công ty mới được giữ chức danh này.

5. Cơ cấu số lượng thành viên Hội đồng quản trị trong thực tế doanh nghiệp tại Việt Nam phân bổ như thế nào theo số liệu điều tra trong khóa luận? Theo số liệu khảo sát thực tế về quản trị CTCP của TS. Nguyễn Đình Cung được trích dẫn trong khóa luận: mô hình HĐQT gồm 5 thành viên chiếm tỷ lệ phổ biến nhất với 62% số doanh nghiệp được điều tra; mô hình gồm 3 thành viên chiếm 21%; mô hình 7 thành viên chiếm khoảng 1%; số còn lại có quy mô từ 9 đến 10 thành viên.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Giáp Thị Hoàng Lan đã thực hiện thành công việc phân tích, luận giải hệ thống các vấn đề pháp lý cơ bản về mô hình công ty cổ phần theo tinh thần Luật Doanh nghiệp 2014. Tác phẩm làm sáng tỏ bản chất của quy chế vốn và cơ chế tổ chức quản trị nội bộ, đồng thời chỉ ra những điểm đổi mới tiến bộ so với Luật Doanh nghiệp 2005 về điều kiện biểu quyết, đa đại diện theo pháp luật và nới lỏng điều kiện quản lý. Đây là một công trình nghiên cứu khoa học pháp lý có kết cấu chặt chẽ, sử dụng dữ liệu đối chiếu chính xác và mang giá trị tham khảo học thuật cao cho sinh viên cũng như giới nghiên cứu pháp luật kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHẬN THỨC CHUNG VỀ CÔNG TY VÀ CÔNG TY CỔ PHẦN 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÔNG TY 1. Khái niệm công ty và các loại hình công ty (i) Khái niệm công ty Thuật ngữ “công ty” được xem xét dưới nhiều khía cạnh khác nhau. Xét dưới góc độ kinh tế, công ty là hình thức để nhà đầu tư thực hiện ý tưởng kinh doanh của mình, điều này giúp phân biệt công ty với các loại hình khác như nhà máy, xí nghiệp là các đơn vị kinh tế chuyên sản xuất.

Dưới góc độ pháp lý, công ty có thể hiểu là sự liên kết của nhiều người (cá nhân hay pháp nhân) bằng một sự kiện pháp lý, công ty là một loại hình kinh doanh được pháp luật thừa nhận, là thực thể pháp lý có quyền và nghĩa vụ theo luật định. Trong khoa học pháp lý, khi nghiên cứu, tìm hiểu về công ty pháp luật các quốc gia khác nhau trên thế giới đưa ra không ít khái niệm khác nhau. Theo pháp luật của Pháp “công ty là một hợp đồng thông qua đó hai hay nhiều người thỏa thuận với nhau sử dụng tài sản hay khả năng của mình vào một hoạt động chung nhằm chia lợi nhuận thu được qua hoạt động đó”. Theo luật của bang Georgia – Mỹ “một công ty là một pháp nhân được tạo ra bởi luật định nhằm một mục đích chung nào đó nhưng có thời hạn về thời gian tồn tại, về quyền hạn, về nghĩa vụ và các hoạt động được ấn định trong điều lệ”.

Theo luật của bang Lousiana – Mỹ “một công ty là một thực thể được tạo ra bởi luật định bao gồm một hoặc nhiều cá thể dưới một tên chung. Những thành viên có thể kế nghiệp lẫn nhau, vì thế công ty là một khối thống nhất. Tuy nhiên, sự thay đổi của những cá thể trong công ty cho một mục đích cụ thể nào đó được xem xét như một con người cụ thể”. Qua một số khái niệm trên ta thấy chúng có những nét tương đồng, bên cạnh đó cũng có những điểm khác nhau.

Nhưng tổng hợp chung lại có khái niệm tổng quát về công ty như sau: “Công ty là một loại hình tổ chức được tạo lập bởi ý chí của chủ thể đầu tư để hình thành một thực thể kinh doanh mà ở đó, chủ đầu tư chỉ chịu trách nhiệm SVTH: GIÁP THỊ HOÀNG LAN Page 8 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: Ths HOÀNG MINH CHIẾN về các nghĩa vụ về tài sản của công ty trong phạm vi vốn điều lệ, nhằm thực hiện mục tiêu lợi nhuận hay mục đích thương mại.” (ii) Các loại hình công ty Trên thế giới có bốn mô hình kinh doanh cơ bản đó là: Cơ sở kinh doanh một chủ (sole proprietorship hay sole trader), công ty hợp danh (partnership), CT TNHH (Artificial legal person hay Separate legal entity), và công ty cổ phần (CTCP ); mà từ đó có thể có các hình thức mang tính lai tạp, pha trộn như công ty hợp vốn cổ phần, công ty dự phần, công ty công – tư hợp doanh. • Cơ sở kinh doanh một chủ (sole proprietorship hay sole trader) : Là hình thức kinh doanh mà người chủ cũng đồng thời là người quản lý - điều hành cơ sở kinh doanh trên danh nghĩa của chính họ. Không có sự phân tách về quyền sở hữu tài sản của người chủ và cơ sở kinh doanh, người chủ chịu trách nhiệm vô hạn đối với các khoản nợ. Bên cạnh đó, người chủ thường có nghĩa vụ nộp thuế thu nhập cá nhân.

Khác với các công ty, cơ sở kinh doanh một chủ không có tư cách pháp nhân, quy mô của nó thường nhỏ, mang tính gia đình, có thể thuê lao động và thông thường, pháp luật không buộc họ phải đăng ký kinh doanh (ví dụ ở Australia). Mô hình này tương đối giống với các hộ kinh doanh và doanh nghiệp tư nhân của Việt Nam. Nhưng, các chủ thể kinh doanh này ở nước ta đều phải đăng ký kinh doanh và đối với DNTT thì nghĩa vụ nộp thuế là trên danh nghĩa của doanh nghiệp chứ không phải cá nhân. • Công ty hợp danh ( partnership ): CTHD được hiểu là sự hợp tác kinh doanh chung giữa các nhà đầu tư nhằm mục đích lợi nhuận trên cơ sở hợp đồng hợp danh (partnership agreement).

Ở rất nhiều nước, ví dụ Mỹ, Australia, Nhật Bản, Hàn Quốc thì hợp danh có hai loại là CTHD thông thường (general partnership hay gòmei -kaisha ở Nhật Bản) và CTHD hữu hạn (limited partnership hay gòshi -kaisha ở Nhật Bản)[1]. CTHD hữu hạn thường phải đăng ký kinh doanh, còn CTHD thông thường thì có thể không cần phải đăng ký (ví dụ CTHD ở Australia thường không cần làm thủ tục thành lập). [1] Xem thêm Roman Tomasic (chủ biên), Company law in East Asia, Nxb. Ashgate và Dartmouth, tại UK, 1999, tr.

SVTH: GIÁP THỊ HOÀNG LAN Page 9 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: Ths HOÀNG MINH CHIẾN CTHD thông thường là CTHD mà chỉ có một loại thành viên (partners), tất cả đều chịu trách nhiệm vô hạn về các khoản nợ của công ty, tất cả thành viên đều tham gia điều hành kinh doanh. CTHD hữu hạn ( hay còn gọi là công ty hợp vốn đơn giản) thì có hai loại thành viên: Các thành viên chỉ góp vốn để lấy lời và chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi phần vốn góp vào CTHD, nhưng không được tham gia quản lý – điều hành (limited partner); và thành viên chịu trách nhiệm vô hạn và có quyền quản lý điều hành kinh doanh (general partner). Vấn đề CTHD có tư cách pháp nhân hay không đã được tranh luận khá nhiều và khác nhau trong pháp luật thực định của các quốc gia. Ở Mỹ, một số tiểu bang đã coi CTHD như là pháp nhân (separate legal entity), nhưng khác với quan niệm pháp nhân của các nước theo truyền thống luật lục địa, các thành viên hợp danh ở Mỹ vẫn phải chịu trách nhiệm vô hạn về các khoản nợ của CTHD [2].

Nhưng ngược lại, ở nhiều nước khác, kể cả những quốc gia theo truyền thống luật án lệ (Australia chẳng hạn), không coi CTHD là pháp nhân. Ở Việt Nam, từ Luật Doanh ngiệp 1999 đã tồn tại hình thức CTHD nhưng không có sự phân tách rõ ràng giứa hai loại hình CTHD và ở đây nó được coi là tổ chức kinh tế độc lập, có tên riêng, có vốn điều lệ nhưng Luật không quy định có là pháp nhân hay không. Tuy nhiên đến Luật Doanh nghiệp 2005 đã quy định rõ ràng CTHD có tư cách pháp nhân. • Công ty cổ phần: Mô hình CTCP ra đời sau hình thức công ty đối nhân, khi nền sản xuất đã đạt đến trình độ cao.

CTCP Là công ty được hình thành trên cơ sở liên hiệp nhiều tư bản cá nhân bằng cách phát hành và bán cổ phiếu, lợi nhuận của công ty được phân phối đều cho các cổ đông dựa trên số lượng cổ phần. Các cổ đông trong CTCP chịu trách nhiệm hữu hạn trong phần vốn góp và không phải liên đới chịu trách nhiệm với cổ đông khác. Các cổ đông không có tư cách pháp nhân, bản thân CTCP là một pháp nhân. • Công ty trách nhiệm hữu hạn (Artificial legal person hay Separate legal entity): Mô hình CT TNHH ra đời sau hình thức CTCP và càng muộn hơn hình thức công ty đối nhân.

SVTH: GIÁP THỊ HOÀNG LAN Page 10 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: Ths HOÀNG MINH CHIẾN Mô hình CTCP ra đời như một sản phẩm của hoạt động lập pháp khi mà người Đức đã “sáng tạo” ra mô hình Gesellschaft mit beschränkter Haftung – GmbH theo một đạo luật về công ty năm 1892. Mô hình này vừa có các yếu tố quan hệ nhân thân giữa các thành viên như CTHD vừa có chế độ trách nhiệm hữu hạn của thành viên như CTCP. Pháp luật các quốc gia cấm CT TNHH phát hành mọi loại chứng khoán, có quốc gia cho phép phát hành giấy ghi nợ - trái phiếu (debenture) để vay vốn từ bên ngoài vào. Có hai loại CT TNHH đó là công ty một cá nhân (một chủ) và công ty nhiều thành viên.

CT TNHH của một cá nhân (one person/man company) đã được chấp nhận khá phổ biến trên thế giới như ở Mỹ, Anh, Australia, New Zealand, Đức, Pháp và các nước Châu Âu khác[3]. Khả năng thay đổi thành viên của loại hình công ty này khó khăn hơn nhiều so với CTCP. Tuy nhiên, xu hướng pháp luật thế giới và Việt Nam hiện nay có sự thay đổi theo hướng dễ dàng hơn đối với việc chuyển nhượng vốn góp của các thành viên công ty TNHH. Pháp luật của nhiều nước theo truyền thống Common Law như Anh, Australia để việc xác định điều kiện chuyển nhượng cho các thành viên công ty thông qua bản điều lệ của họ.

• Các hình thức công ty khác: Công ty hợp vốn cổ phần: là hình thức công ty kết hợp giữa công ty hợp vốn đơn giản (CTHD hữu hạn) và CTCP. Công ty này có hai loại thành viên, thành viên nhận vốn và thành viên góp vốn. Thành viên nhận vốn có tư cách thương gia, có cổ phần trong công ty và chịu trách nhiệm liên đới với các thành viên khác và vô hạn đối với các khoản nợ của công ty như thành viên hợp danh. Thành viên góp vốn không có tư cách thương gia, chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn như ở CTHD hữu hạn về các khoản nợ nhưng lại có cổ phần như ở CTCP.

Công ty dự phần: là loại hình công ty không có tư cách pháp nhân. Bản chất là sự liên kết giữa các thương nhân không hoạt động dưới một tên hãng chung, không có trụ sở. Công ty này không có tài sản riêng, các thành viên phải chịu trách nhiệm liên đới và vô hạn về các khản nơ. [3] Có thể xem về Chỉ thị này trên website của EU, xem thêm Paul L.

Davies, Gower and Davies Principles of Modern Comapny Law (7thed), NXB: Sweet & Maxwell, London, 2003, tr. SVTH: GIÁP THỊ HOÀNG LAN Page 11 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: Ths HOÀNG MINH CHIẾN 1. Sự ra đời của công ty và sơ lược lịch sử phát triển CTCP (i) Sự ra đời của công ty Sự ra đời của công ty gắn chặt với sự ra đời và phát triển của nền kinh tế thị trường. Sự phát triển của nền kinh tế thị trường tạo sức cạnh tranh lớn.

Để tồn tại và phát triển trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt như vậy đòi hỏi các nhà tư bản phải tìm cách giảm thiểu tối đa mọi chi phí sản xuất, giảm giá thành sản phẩm, nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm không ngừng được nâng cao để có thể đứng vững trên thị trường. Để làm được điều này, các nhà tư bản đã kéo dài thời gian lao động của công nhân để tăng khối lượng sản phẩm.