Chương 1: Một số vấn đề chung về vai trò củaVKS trong xét xử vụ án hình sự. Chương 2: Thực trạng và giải pháp nâng cao vai trò của VKS trong xét xử vụ án hình sự. CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ VAI TRÒ CỦA VKS TRONG XÉT XỬ VỤ ÁN HÌNH SỰ 1. Xét xử vụ án hình sự: 1.
Khái niệm: Trong hệ thống tư pháp hình sự, dân sự, hành chính. của hệ thống pháp luật bất kỳ nước nào, thì tư pháp hình sự cũng đóng một vai trò to lớn. Đối với tư pháp hình sự, hoạt động xét xử là giai đoạn trung tâm quyết định. LUAN VAN CHAT LUONG download :3 add luanvanchat@agmail.com Theo các nhà nghiên cứu, các giáo trình và sách chuyên khảo thì xét xử được hiểu: "Xét xử là hoạt động nhân danh quyền lực nhà nước do Toà án thực hiện, nhằm xem xét, đánh giá và ra phán quyết về tính hợp pháp và tính đúng đắn của hành vi pháp luật hay quyết định pháp luật khi có sự tranh chấp và mâu thuẫn giữa các bên có lợi ích khác nhau".
[ 42,57 ] Yếu tố “nhân danh Nhà nước” có nghĩa rằng đây không phải là hoạt động của cá nhân, công dân, cũng không phải là hoạt động xã hội hay nghiệp đoàn. Và do đó, phán quyết của cơ quan nhân danh Nhà nước được đảm bảo thi hành bởi sự cưỡng chế hợp pháp của nhà nước. Xem xét đánh giá và phán quyết là những yếu tố đặc trưng của hoạt động xét xử và do đó có thể goị hoạt động tư pháp là hoạt động xét xử chứ không phải là sự phán quyết của một cấp quản lý này với cấp quản lý khác, cấp trên đối với cấp dưới. “ Các bên có lợi ích khác nhau” : Có nghĩa là trong tranh chấp hay xung đột đang được xem xét và phán quyết phải có từ hai chủ thể trở lên có vị trí độc lập đối với nhau về lợi ích, chứ không thể là sự dàn xếp cho những người khác nhau về địa vị, nhưng không có gì tranh chấp với nhau.
Do đó, có thể gọi sự tranh chấp của các chủ thể khác nhau về lợi ích này là sự tranh tụng (còn được gọi là tố tụng). Bất kỳ một hoạt động nào có hàm chứa những nội dung trên thì đều có thể được coi là hoạt động xét xử, dù nó thuộc lĩnh vực nào, hình sự, dân sự hoặc kinh tế. Phân theo nội dung xét xử có: Xét xử tội phạm hình sự, xét xử tranh chấp dân sự, xét xử kiếu kiện hành chính và xét xử tranh chấp lao động, kinh tế. Đối với xét xử vụ án hình sự chúng tôi cho rằng là Hoạt động nhân danh quyền lực nhà nước do Toà án thực hiện, nhằm xem xét, đánh giá và ra phán quyết về tính hợp pháp và tính đúng đắn của hành vi tội phạm bị luật hình sự cấm, không một ai có thể bị buộc tội mà không qua xét xử của các Toà án và kết quả xét xử phải được công bố bằng bản án hoặc quyết định.
Trong xét xử các vụ án hình sự, phân theo cấp độ xét xử có: Xét xử sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm và tái thẩm Vai trò của xét xử vụ án hình sự trong TTHS: Quá trình giải quyết vụ án hình sự thường được bắt đầu từ khi cơ quan có thẩm quyền nhận được tin báo về tội phạm đến khi bản án kết tội hoặc quyết định của Toà án có hiệu lực được mang ra thi hành. Quá trình này được chia thành các giai đoạn khác nhau phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan tiến hành tố tụng và được diễn ra liên tục, kế tiếp nhau, các giai đoạn đó gồm: Khởi tố vụ án hình sự; Điều tra vụ án hình sự ; Truy tố và Xét xử vụ án hình sự. LUAN VAN CHAT LUONG download :4 add luanvanchat@agmail.com Mỗi giai đoạn của hoạt động TTHS có nhiệm vụ và định hướng khác nhau nhưng hướng đến mục đích giải quyết vụ án khách quan, toàn diện đúng quy định pháp luật và do các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện. Giải quyết nhiệm vụ của các giai đoạn tố tụng thuộc trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng (cơ quan điều tra, VKS, Toà án) và người tiến hành tố tụng (Điều tra viên, KSV, Thẩm phán, HTND, Thư ký phiên toà).
Người tham gia tố tụng, cá nhân, cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội là chủ thể góp phần vào giải quyết vụ án hình sự. Trong hoạt động TTHS thì xét xử được coi là giai đoạn trung tâm, bởi lẽ: Thứ nhất, các hoạt động điều tra thu thập chứng cứ của cơ quan điều tra nhằm mục đích chứng minh tội phạm và hành vi của người phạm tội phục vụ cho việc xét xử. Thông qua hồ sơ vụ án của cơ quan điều tra, Toà án kiểm tra tính xác thực của chứng cứ mà cơ quan điều tra thu thập được, để từ đó đưa ra những phán quyết về tội phạm và người phạm tội. Tại phiên toà, chứng cứ được đưa ra xem xét đánh giá một cách chính thức và chỉ những chứng cứ nào được đưa ra xem xét tại phiên toà mới được dùng làm căn cứ chứng minh tội phạm và là cơ sở để HĐXX đưa ra các quyết định của mình.
Vì vậy, hoạt động đánh giá chứng cứ, nhân danh Nhà nước ra bản án của HĐXX được xem là hoạt động điều tra chính thức tại phiên toà. Thứ hai, quyết định truy tố của VKS chỉ là cơ sở để Toà án quyết định đưa vụ án ra xét xử, còn việc phán quyết về sự việc phạm tội, hành vi của Bị cáo thuộc chức năng của Toà án “không ai bị coi là có tội và phải chịu hình phạt khi chưa có bản án kết tội của toà án đã có hiệu lực pháp luật”. Vì vậy, có thể nói hoạt động truy tố của VKS hướng tới việc tạo căn cứ cho hoạt động xét xử. Thứ ba, bản án và các quyết định của Toà án là căn cứ pháp lý để tiến hành hoạt động thi hành án, biến việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội của các cơ quan tiến hành tố tụng phát huy tác dụng trên thực tế.
Bên cạnh đó, vai trò trung tâm của hoạt động xét xử còn được biểu hiện:Thông qua xét xử hình sự có thể phát hiện các cơ quan tiến hành tố tụng có thực hiện tốt chức năng của mình hay không, nhiệm vụ của luật hình sự được thực hiện như thế nào, quyền và lời ích của người phạm tội và của những người khác có được bảo vệ một cách công bằng, đúng pháp luật hay không. những vấn đề này phụ thuộc vào kết quả của việc xét xử. Kết quả đó được thể hiện bằng bản án-Văn bản tố tụng quan trọng nhất có tính chất kết luận về vụ án: Đó là có hay không có hành vi phạm tội, ai là người thực hiện hành vi phạm tội, lỗi, tính chất lỗi, mức độ thiệt hại, quyết định hình phạt, các biện pháp tư pháp. Các giai đoạn tố tụng trước đó của cơ quan điều tra, VKS bằng hoạt động của mình đã thu thập, đánh giá chứng cứ và các tình tiết của vụ án là để phục vụ cho việc xét xử tại phiên toà được nhanh chóng và khách LUAN VAN CHAT LUONG download :5 add luanvanchat@agmail.com quan, phiên toà với sự tham gia, theo dõi của đông đảo quần chúng vẫn được coi là một cuộc điều tra công khai nhằm kiểm tra và đánh giá lại toàn bộ tính hợp pháp và tính có căn cứ của bản Cáo trạng.
Toàn bộ những yếu tố đó làm cho hoạt động xét xử của Toà án có một giá trị không có gì có thể thay thế được. Vì vậy, xét xử hình sự có vai trò rất quan trọng trong TTHS. Xét xử thông qua Toà án vừa là công cụ bảo vệ pháp chế XHCN, vừa là công cụ bảo vệ quyền con người. Để xác định phạm vi thực hiện vai trò của VKS trong xét xử vụ án hình sự chúng tôi đề cập đến thời điểm bắt đầu và kết thúc của hoạt động xét xử các vụ án hình sự.
Vấn đề này, cho đến nay đối với nước ta ít được quan tâm nghiên cứu để đi đến thống nhất. Còn đối với các nước trên thế giới thì có những quan niệm như sau: Các nước theo truyền thống pháp luật án lệ (Anh, Mỹ) do quan niệm rằng TTHS bắt đầu từ thời điểm xét xử. Vì vậy ở các nước này chức năng xét xử xuất hiện đồng thời với thời điểm bắt đầu của TTHS và kết thúc khi bản án hoặc quyết định của Toà án có hiệu lực pháp luật. Đối với các nước theo hệ thống Luật lục địa, cho rằng chức năng xét xử của Toà án bắt đầu từ khi nhận hồ sơ và quyết định truy tố của VKS (Viện công tố) [ 35, 14 ] chuyển sang và kết thúc khi thi hành án xong.
Qua nghiên cứu pháp luật thực định và thực tiễn áp dụng pháp luật, chúng tôi cho rằng: Hoạt động xét xử bắt đầu từ thời điểm Toà án có thẩm quyền nhận hồ sơ và bản Cáo trạng do VKS chuyển đến, kết thúc khi bản án hoặc quyết định của toà án có hiệu lực pháp luật. Bởi lẽ, nếu cho rằng chức năng xét xử bắt đầu từ thời điểm Toà án mở phiên toà là quá hẹp, không có cơ sở và không giải thích được những hành vi tố tụng của Toà án (Thẩm phán - Chủ toạ phiên toà) kể từ khi nhận được hồ sơ và quyết định truy tố từ VKS như: Các quyết định trong quá trình chuẩn bị xét xử; Nhận, giải quyết các đơn thư khiếu nại, triệu tập người đến phiên toà. Còn ở thời điểm kết thúc, quan điểm thứ hai cho rằng kết thúc khi thi hành án xong là quá rộng và như vậy vô hình dung cho rằng trong thi hành án chức năng xét xử vẫn tồn tại là không có cơ sở. Tuy nhiên, cũng cần phải nhận thức rằng mặc dù chức năng xét xử kết thúc khi bản án, quyết định của Toà án có hiệu lực pháp luật, nhưng nếu bản án và quyết định đó bị những người có thẩm quyền theo quy định của pháp luật kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm và tái thẩm thì chức năng xét xử lại xuất hiện và tồn tại cho đến khi toà án ra quyết định cuối cùng (quyết định huỷ án để điều tra lại, xét xử lại hoặc đình chỉ vụ án, không kể bản án và quyết định của Toà án đã thi hành xong hay chưa.
Các thủ tục xét xử vụ án hình sự: LUAN VAN CHAT LUONG download :6 add luanvanchat@agmail.