Vai trò của Shibusawa Eiichi (1840 – 1931) trong nền kinh tế Nhật Bản cận đại

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu ussh vai trò của shibusawa eiichi 1840 1931 trong nền kinh tế nhật bản cận đại, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Thị Hảo
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Thu Giang
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Châu Á học
• Đề tài: Vai trò của Shibusawa Eiichi (1840 – 1931) trong nền kinh tế Nhật Bản cận đại
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do lựa chọn đề tài
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Mục tiêu và nội dung nghiên cứu
• 1.5. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.5.1. Tình hình nghiên cứu tại Nhật Bản
• 1.5.2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Bố cục của luận văn
• 2. BỐI CẢNH CHÍNH TRỊ, KINH TẾ, VĂN HÓA – XÃ HỘI NHẬT BẢN CUỐI THỜI EDO ĐẦU THỜI MEIJI
• 2.1. Bối cảnh chính trị
• 2.1.1. Sự suy thoái của chế độ Mạc phủ Tokugawa
• 2.2. Bối cảnh kinh tế
• 2.3. Bối cảnh văn hóa – xã hội
• 3. CUỘC ĐỜI VÀ SỰ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG CÁCH TÂN KINH TẾ CỦA SHIBUSAWA EIICHI
• 3.1. Cuộc đời của Shibusawa Eiichi
• 3.1.1. Thời niên thiếu (1840 - 1854)
• 3.1.2. Thời kỳ làm việc cho Mạc phủ Tokugawa (1864 - 1866)
• 3.1.3. Thời kỳ thị sát châu Âu (1867 - 1868)
• 3.1.4. Thời kỳ đóng góp vào việc hoạch định và xây dựng nền tảng kinh tế Nhật Bản đương thời (1869 – 1931)
• 3.2. Tư tưởng cách tân kinh tế của Shibusawa Eiichi
• 3.2.1. Tư tưởng coi trọng Luận ngữ trong kinh doanh
• 3.2.2. Tư tưởng “Sỹ hồn thương tài”
• 3.2.3. Tư tưởng hài hòa giữa lợi ích và đạo đức
• 4. VAI TRÒ CỦA SHIBUSAWA EIICHI TRONG VIỆC HOẠCH ĐỊNH VÀ XÂY DỰNG NỀN TẢNG KINH TẾ NHẬT BẢN CẬN ĐẠI
• 4.1. Thành lập hệ thống các công ty theo mô hình cổ phần
• 4.2. Đề xuất mô hình và trực tiếp xây dựng công ty cổ phần
• 4.3. Tạo ra sự liên kết giữa các công ty theo những phương châm hoạt động riêng biệt
• 4.4. Vai trò trong việc xây dựng hệ thống ngân hàng – tiền tệ
• 4.4.1. Đóng góp trong việc xây dựng Điều lệ ngân hàng quốc lập
• 4.4.2. Thành lập và liên kết hệ thống ngân hàng
• 4.4.3. Đóng góp trong việc thiết lập chế độ lưu thông tiền tệ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của Shibusawa Eiichi trong nền kinh tế Nhật Bản cận đại

Shibusawa Eiichi (1840 – 1931) được coi là một trong những nhân vật quan trọng nhất trong việc hình thành nền kinh tế Nhật Bản cận đại. Ông không chỉ là một doanh nhân xuất sắc mà còn là một nhà tư tưởng có tầm nhìn xa. Sự nghiệp của ông gắn liền với nhiều công ty và ngân hàng lớn, góp phần định hình nền kinh tế Nhật Bản trong thời kỳ chuyển mình từ phong kiến sang hiện đại. Shibusawa đã áp dụng những tư tưởng phương Tây vào thực tiễn kinh tế Nhật Bản, tạo ra những bước tiến quan trọng trong lĩnh vực công nghiệp và tài chính.

1.1. Shibusawa Eiichi và bối cảnh lịch sử Nhật Bản

Cuối thế kỷ 19, Nhật Bản đang trong giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ từ chế độ phong kiến sang nền kinh tế thị trường. Sự xuất hiện của Shibusawa Eiichi trong bối cảnh này không chỉ là một sự tình cờ mà còn là một sự cần thiết. Ông đã đóng góp vào việc hiện đại hóa nền kinh tế Nhật Bản thông qua việc thành lập nhiều công ty và ngân hàng, từ đó tạo ra một hệ thống kinh tế vững mạnh.

1.2. Tư tưởng kinh tế của Shibusawa Eiichi

Tư tưởng của Shibusawa Eiichi xoay quanh việc kết hợp giữa lợi ích kinh tế và đạo đức. Ông tin rằng, để phát triển bền vững, các doanh nghiệp cần phải hoạt động không chỉ vì lợi nhuận mà còn phải có trách nhiệm với xã hội. Điều này đã tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển của nền kinh tế Nhật Bản cận đại.

II. Những thách thức trong việc hiện đại hóa nền kinh tế Nhật Bản

Việc hiện đại hóa nền kinh tế Nhật Bản không phải là một quá trình dễ dàng. Shibusawa Eiichi đã phải đối mặt với nhiều thách thức, từ việc thay đổi tư duy của người dân đến việc xây dựng các cơ sở hạ tầng cần thiết cho nền kinh tế mới. Những khó khăn này đã tạo ra áp lực lớn, nhưng cũng là động lực để ông tìm ra những giải pháp sáng tạo.

2.1. Khó khăn trong việc thay đổi tư duy kinh doanh

Nền kinh tế Nhật Bản trước đây chủ yếu dựa vào nông nghiệp và các hoạt động thủ công. Việc chuyển đổi sang một nền kinh tế công nghiệp đòi hỏi sự thay đổi lớn trong tư duy của các doanh nhân và người lao động. Shibusawa đã phải nỗ lực rất nhiều để thuyết phục mọi người về tầm quan trọng của việc áp dụng các phương pháp kinh doanh hiện đại.

2.2. Xây dựng cơ sở hạ tầng cho nền kinh tế mới

Để hỗ trợ cho sự phát triển của nền kinh tế công nghiệp, Nhật Bản cần phải xây dựng một hệ thống cơ sở hạ tầng vững chắc. Shibusawa đã đóng góp vào việc thành lập nhiều ngân hàng và công ty, tạo ra một mạng lưới tài chính giúp thúc đẩy sự phát triển kinh tế.

III. Phương pháp cải cách kinh tế của Shibusawa Eiichi

Shibusawa Eiichi đã áp dụng nhiều phương pháp cải cách kinh tế để thúc đẩy sự phát triển của Nhật Bản. Ông không chỉ tập trung vào việc thành lập các công ty mà còn chú trọng đến việc xây dựng một hệ thống ngân hàng hiện đại. Những phương pháp này đã giúp Nhật Bản nhanh chóng bắt kịp với các nước phương Tây.

3.1. Thành lập hệ thống ngân hàng hiện đại

Shibusawa đã đóng vai trò quan trọng trong việc thiết lập hệ thống ngân hàng quốc gia, giúp tạo ra một nền tảng tài chính vững chắc cho nền kinh tế Nhật Bản. Ông đã tham gia vào việc xây dựng nhiều ngân hàng lớn, từ đó tạo ra một mạng lưới tài chính hỗ trợ cho các doanh nghiệp.

3.2. Đề xuất mô hình công ty cổ phần

Một trong những đóng góp lớn nhất của Shibusawa là việc đề xuất mô hình công ty cổ phần. Mô hình này không chỉ giúp huy động vốn hiệu quả mà còn tạo ra cơ hội cho nhiều người tham gia vào hoạt động kinh doanh, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về Shibusawa Eiichi

Những đóng góp của Shibusawa Eiichi không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn được áp dụng thực tiễn trong nền kinh tế Nhật Bản. Các công ty và ngân hàng mà ông thành lập đã trở thành những biểu tượng cho sự phát triển kinh tế của đất nước. Kết quả nghiên cứu cho thấy, tư tưởng và phương pháp của ông đã tạo ra những ảnh hưởng sâu sắc đến nền kinh tế Nhật Bản.

4.1. Tác động đến nền kinh tế Nhật Bản hiện đại

Các công ty và ngân hàng do Shibusawa thành lập đã đóng góp lớn vào sự phát triển của nền kinh tế Nhật Bản. Những tổ chức này không chỉ tạo ra việc làm mà còn thúc đẩy sự đổi mới và sáng tạo trong kinh doanh.

4.2. Di sản của Shibusawa Eiichi trong nền kinh tế toàn cầu

Di sản của Shibusawa không chỉ ảnh hưởng đến Nhật Bản mà còn lan tỏa ra toàn cầu. Những tư tưởng và phương pháp của ông đã được nhiều quốc gia khác áp dụng, góp phần vào sự phát triển kinh tế toàn cầu.

V. Kết luận và tương lai của nền kinh tế Nhật Bản

Vai trò của Shibusawa Eiichi trong nền kinh tế Nhật Bản cận đại là không thể phủ nhận. Ông đã tạo ra những bước ngoặt quan trọng, giúp Nhật Bản trở thành một trong những nền kinh tế hàng đầu thế giới. Tương lai của nền kinh tế Nhật Bản sẽ tiếp tục được xây dựng dựa trên những tư tưởng và phương pháp mà ông đã để lại.

5.1. Tầm nhìn cho nền kinh tế Nhật Bản trong thế kỷ 21

Nhật Bản hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức mới, từ sự già hóa dân số đến cạnh tranh toàn cầu. Tuy nhiên, những tư tưởng của Shibusawa vẫn còn nguyên giá trị và có thể được áp dụng để giải quyết những vấn đề này.

5.2. Di sản của Shibusawa trong giáo dục và kinh doanh

Di sản của Shibusawa không chỉ nằm ở các công ty và ngân hàng mà còn trong giáo dục và tư duy kinh doanh. Những giá trị mà ông truyền đạt sẽ tiếp tục được gìn giữ và phát triển trong các thế hệ doanh nhân tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu và Kết luận, luận văn này gồm ba chương chính như sau: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1: Bối cảnh chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội Nhật Bản cuối thời Edo đầu thời Meiji Ở chương này, về chính trị, người viết trình bày biến động trong tiến trình lịch sử thế giới giai đoạn cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX đồng thời cũng trình bày rõ sự suy thoái của chế độ Mạc phủ Tokugawa và những chính biến cuối thời Edo, dẫn đến sự hình thành chính phủ mới với những tư tưởng cải cách chính trị mới. Về mặt kinh tế, người viết nêu rõ sự trưởng thành của tầng lớp thị dân, thương nhân và nông dân Nhật Bản đương thời. Qua đó cũng trình bày sự phát triển của thương nghiệp và ngoại thương. Về văn hóa xã hội, người viết trình bày rõ sự phát triển của học thuật dưới thời Edo, sự phát triển giáo dục, nhất là giáo dục bình dân thời Edo.

Đặc biệt, người viết nhấn mạnh đến làn sóng khai hóa văn minh mạnh mẽ đầu thời Meiji và ảnh hưởng của nó đến xã hội Nhật Bản đương thời. Chƣơng 2: Cuộc đời và sự hình thành tư tưởng cách tân kinh tế của Shibusawa Eiichi Trong chương này, người viết đã trình bày những ảnh hưởng từ nền tảng gia đình mà Shibusawa Eiichi đã lĩnh hội được ngay từ thời niên thiếu. Người viết đi sâu vào tìm hiểu và phân tích vai trò của người cha trong việc giáo dục tri thức cho Shibusawa từ rất sớm và những ảnh hưởng từ người mẹ trong việc hình thành nhân cách của ông. Hơn nữa, gia đình Shibusawa Eiichi là gia đình phú nông, vừa trồng trọt vừa buôn bán, điều đó đã tác động không nhỏ đến sự nghiệp sau này của ông.

Tiếp theo, người viết tìm hiểu sự ảnh hưởng của nền văn hóa – văn minh phương Tây đối với Shibusawa Eiichi. Trong khoảng một năm sống tại châu Âu, có cơ hội tham dự Hội chợ triển lãm tại Paris, đồng thời đi thị sát nhiều nước, Shibusawa Eiichi đã tiếp xúc với cuộc sống, hệ thống công ty, ngân hàng…của châu Âu đương thời. Điều này đã tác động mạnh mẽ đến tư tưởng và hành động của ông. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Từ đó, người viết trình bày những đóng góp của Shibusawa Eiichi về mặt tư tưởng cách tân kinh tế.

Người viết tập trung vào những quan điểm của Shibusawa Eiichi, thể hiện qua những trước tác của ông. Đặc biệt là sự ra đời của trước tác “Luận ngữ và bàn tính”, cùng với đó là chủ trương “Đạo đức kinh tế nhất trí” mà ông đã khái quát nên. Chƣơng 3: Vai trò của Shibusawa Eiichi trong việc hoạch định và xây dựng nền tảng kinh tế Nhật Bản thời cận đại Trong chương này, người viết tiếp tục trình bày vai trò của Shibusawa Eiichi trong nền kinh tế Nhật Bản cận đại, thông qua sự ra đời của “Phòng thương mại” và việc thành lập - liên kết các công ty theo mô hình cổ phần. Đồng thời, người viết cũng đã trình bày vai trò của Shibusawa trong việc thiết lập hệ thống tiền tệ, tài chính – ngân hàng của Nhật Bản đương thời.

Thông qua 3 chương như trên, người viết muốn làm rõ tư tưởng cách tân kinh tế của Shibusawa Eiichi, từ đó khái quát lên những đóng góp của ông đối với nền kinh tế Nhật Bản cận đại. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] NỘI DUNG Chƣơng 1. BỐI CẢNH CHÍNH TRỊ, KINH TẾ, VĂN HÓA – XÃ HỘI NHẬT BẢN CUỐI THỜI EDO ĐẦU THỜI MEIJI 1. Bối cảnh chính trị 1.

Sự suy thoái của chế độ Mạc phủ Tokugawa Lịch sử Nhật Bản từ năm 1600 đến năm 1868 được gọi là thời Edo hay thời kỳ Mạc phủ Tokugawa. Chính quyền Tokugawa đã nỗ lực củng cố sức mạnh của nhà nước phong kiến nhằm đạt tới sự điều hành hữu hiệu, trực tiếp của chính quyền trung ương với các địa phương thông qua cơ chế Mạc phiên. Về giao thương, từ năm 1630, chính quyền Tokugawa đã từng bước thực hiện chính sách Tỏa quốc và chỉ cho phép một số lượng hạn chế các tàu buôn Hà Lan, Trung Quốc được tiếp tục đến giao thương. Chính sách mang tính chất chiến lược này đã góp phần bảo vệ an ninh quốc gia và giúp Nhật Bản tự chủ hơn về mặt kinh tế trong thời kỳ đó.

Sự phát triển nhanh chóng của chủ nghĩa tư bản ở các nước Âu- Mỹ vào giữa thế kỷ XIX đòi hỏi Nhật Bản phải mở cửa buôn bán giao thương. Hoa Kỳ lúc này đặc biệt chú ý đến Nhật vì xét về mặt địa lý, Nhật Bản nằm trên con đường giao thương chiến lược với Trung Quốc và các nước châu Á - Thái Bình Dương. Chính vì thế, năm 1853, đô đốc Hoa Kỳ Matthew C. Perry (1794- 1858) đã đưa 4 chiến hạm của Mỹ cập cảng Uraga yêu cầu Nhật Bản tiếp than cho tàu từ California tới Trung Quốc và mở cửa thông thương.

12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Chiế n thuyề n của Mỹ vào Nhâ ̣t Bản năm 1853 (sự kiê ̣n con tàu đen) (Nguồ n: [3, tr.289]) Từ đây, Nhật Bản bước vào thời kỳ Mạc Mạt (幕末) với rất nhiều biến động chính trị, kinh tế và xã hội. Đó vừa là thách thức khi Nhâ ̣t Bản cùng lúc phải đối mặt với rất nhiều khó khăn , cũng vừa là thời cơ để đất nước này chuyển mình, bước vào thời kỳ câ ̣n đa ̣i hóa. Nhâ ̣t Bản đương thời bi ̣chia cắ t bởi các phe phái với những đinh ̣ hướng chính trị khác nhau , trong đó có thể kể đế n Phái Tôn vương nhương di1 và Phe Mạc phủ2.

Điều này khiế n cho tiǹ h hiǹ h chiń h tri ̣của Nhâ ̣t Bản đương 1 Đây là một nhóm các nhà hoạt động chính trị vào cuối thời Edo, những người mang tư tưởng ch ống la ̣i Mạc Phủ Tokugawa. Họ đi theo phong trào Tôn vương nhương di (尊王攘夷). Ban đầ u , họ chính là các gia tô ̣c đế n từ phiá Tây Nam, thuô ̣c các lañ h điạ Satsuma, Choshu và Tosa. 2 Đây là lực lươ ̣ng quân đô ̣i phi chiń h quy đươ ̣c Ma ̣c phủ Tokugawa thành lâ ̣p để trấ n áp các thế lực chố ng đố i.

Ban đầ u, họ là một nhóm khoảng 24 người (sau này, có lúc lực lượng lên tới 200 người) đươ ̣c lâ ̣p ra để bảo vê ̣ tướng quân Tokugawa Iemochi (徳川 家茂, 1846 - 1866) đi thăm Kyoto. Khi chiế n tranh Mâ ̣u Thiǹ (戊辰戦争 - diễn ra từ 1868 đến 1869 giữa quân đội của Mạc phủ Tokugawa và phe phái mu ốn phục hồi quyền lực triều đình) bùng nổ, Shinsengumi gia nhâ ̣p đô ̣i quân Cựu Ma ̣c phủ để tham chiến nhưng liên tiếp thua trâ ̣n rồ i tan rã. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thời trở nên rối ren và hỗn loạn.Perry mang hạm đội tàu chiến đến Nhật Bản, ngoài mục đích buộc Nhật Bản phải mở cửa, còn bắt chính quyền Mạc phủ phải ký một hiệp định buôn bán bất bình đẳng. Cụ thể là Hiệp ước Kanagawa (神奈川条約 - 日米和親条約), ký kết ngày 31 tháng 3 năm 1854.

Theo như các nô ̣i dung ký kế t trong Hiê ̣p ước, Nhâ ̣t Bản phải mở cửa ba cảng biển Nagasaki, Shimoda và Hakodate cho các tàu săn cá voi của Hoa Kỳ cập cảng, bảo đảm đối xử tốt với các thủy thủ bị đắm tàu. Ngoài ra , Nhâ ̣t Bản phải cho phép Lãnh sự quán Hoa Kỳ mở tại Shimoda3. Hơn nữa, theo Hiệp ước giao hảo và thông thương Nhâ ̣t Mỹ (日米修好 通商条約) đươ ̣c ký kế t vào ngày 29 tháng 7 năm 1858, Nhâ ̣t Bản phải chấ p nhâ ̣n những điề u khoản có lơ ̣i về mă ̣t kinh tế cho Hoa Kỳ. Theo đó , Edo, Kobe, Yokohama, Niigata phải mở cửa để giao thương với nước ngoài với tư cách hải cảng.

Công dân Hoa Kỳ có thể sống và buôn bán theo ý thích ở những cảng này (trừ thuốc phiện). Đặc biệt , người nước ngoài được áp dụng quyền lãnh sự tài phán thay vì hệ thống pháp luật của Nhật Bản. Thuế xuất nhập khẩu bị giám sát bởi quyền kiểm soát quốc tế đồ ng nghiã với viê ̣c quyền kiểm soát giao thương của chính quyền Nhật Bản bị tước đi,… Theo Mỹ, các nước như Nga, Pháp, Hà Lan, Anh,. cũng đua nhau tới và ép Mạc phủ ký kết các hiệp ước tương tự như: Hiệp ước Hữu nghị và Thương mại Hà Lan – Nhật Bản (日蘭通商修好条約) ký kết ngày 18 tháng 08 năm 1858, Hiệp ước Hữu hảo và Thông thương Pháp – Nhật (日 仏修好通商条約), ký kết ngày 09 tháng 10 năm 1858,.

Viê ̣c ký kế t liên tiế p nhiề u Hiê ̣p ước bấ t bình đẳng, như mô ̣t lẽ tấ t yế u , đã khiế n Nhâ ̣t Bản 3 Mô ̣t bế n cảng ở bán đảo Izu, phía Tây Nam Edo 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đương thời đôi khi không thể kiể m soát được ngoại thương, rất dễ tạo ra bấ t ổn trong nền kinh tế. Thời kỳ này còn được coi là một bước chuy ển giao lịch sử tương đố i nhiễu loạn của Nh ật Bản. Ngoài những cuộc khởi nghĩa nông dân vào khoảng những năm 1860 do có những bấ t bình đố i với chính quyề n Ma ̣c phủ đương thời thì những cuộc xô xát giữa người Nhật và người nước ngoài ngày c àng tăng cao. Năm 1861, một thông dịch viên người Hà Lan đã bị các võ sỹ Nhật Bản giết chết, công sứ Anh ở Edo cũng bị tấn công.

Tháng 5 năm 1863, Công sứ Hoa Kỳ bị thiêu sống,. Như vậy, vào cuối thời th ời kỳ Edo, nề n chiń h tri ̣của Nhâ ̣t Bản bi ̣ chia rẽ bởi các phe phái , xã hội nhiễu nhương vì vừa xảy ra mâu thuẫn trong nước vừa có những tranh chấ p trực tiế p và gay gắ t với người nước ngoài. Những bấ t ổ n này buô ̣c chin ́ h quyề n Nhâ ̣t Bản và nhân dân Nhâ ̣t Bản đương thời phải có những đấ u tra nh và đố i sách phù hơ ̣p để cải thiê ̣n tiǹ h hình, mà hệ quả tất yếu là sự hình thành chính phủ mới. Sự hình thành chính phủ mới Trong những năm 1860, Mạc phủ đã tiến hành các công cuộc c ận đa ̣i hóa và giao thiê ̣p với các cường quố c phương Tây (chủ yếu về mặt quân sự), để lấy lại vị thế của mình .