Vai Trò Của Nhà Nước Đối Với Vốn Xây Dựng Đường Giao Thông Nông Thôn Ở Thành Phố Hà Nội

Luận án tập trung nghiên cứu vai trò của Nhà nước đối với vốn xây dựng đường giao thông nông thôn (GTNT) tại Hà Nội. 175 trang · Học viện Chính trị · 2017.

• Người hướng dẫn: PGS, TS. Phạm Đức Nhuấn
• Trường học: Học viện Chính trị
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Vai Trò Nhà Nước Đối Với Vốn Xây Dựng Đường Giao Thông Nông Thôn Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VỐN XÂY DỰNG ĐƯỜNG GIAO THÔNG NÔNG THÔN Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI VÀ KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG
• 1.1. Đường giao thông nông thôn, xây dựng đường giao thông nông thôn và vốn xây dựng đường giao thông nông thôn
• 1.2. Quan niệm, nội dung, nhân tố ảnh hưởng đến vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường giao thông nông thôn ở thành phố Hà Nội
• 1.3. Kinh nghiệm phát huy vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường giao thông nông thôn của một số địa phương trong nước và bài học cho thành phố Hà Nội
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VỐN XÂY DỰNG ĐƯỜNG GIAO THÔNG NÔNG THÔN Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI THỜI GIAN QUA
• 2.1. Ưu điểm, hạn chế trong thực hiện vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường giao thông nông thôn ở thành phố Hà Nội thời gian qua
• 2.2. Nguyên nhân của những ưu điểm, hạn chế và những vấn đề đặt ra từ thực trạng vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường giao thông nông thôn ở thành phố Hà Nội
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VỐN XÂY DỰNG ĐƯỜNG GIAO THÔNG NÔNG THÔN Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI THỜI GIAN TỚI
• 3.1. Quan điểm cơ bản phát huy vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường giao thông nông thôn ở thành phố Hà Nội
• 3.2. Giải pháp chủ yếu phát huy vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường giao thông nông thôn ở thành phố Hà Nội
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Vai Trò Nhà Nước Trong Đầu Tư Xây Dựng GTNT

Luận án tập trung nghiên cứu vai trò của Nhà nước đối với vốn xây dựng đường giao thông nông thôn (GTNT) tại Hà Nội. Vấn đề này được tác giả nghiên cứu từ quá trình học tập, công tác và giảng dạy, đặc biệt là sự cần thiết khách quan của sự phát triển vùng nông thôn Hà Nội. Mục tiêu là góp phần giải quyết các vấn đề lý luận, thực tiễn và đề xuất các giải pháp phát huy vai trò của Nhà nước. Nghiên cứu này nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội nông thôn. Tác giả nhận thấy sự cần thiết phải nghiên cứu một cách có hệ thống vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT ở thành phố Hà Nội để góp phần vào việc giải quyết một số vấn đề lý luận và thực tiễn, từ đó đề xuất các quan điểm và giải pháp nhằm phát huy vai trò của Nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT. Luận án được trình bày theo cấu trúc mở đầu, tổng quan, ba chương (7 tiết) và kết luận. Các vấn đề được luận giải dựa trên sự kế thừa chọn lọc các nghiên cứu trong và ngoài nước, cũng như kết quả nghiên cứu của tác giả dưới sự hướng dẫn của các chuyên gia.

1.1. Tầm Quan Trọng của Giao Thông Nông Thôn Tại Hà Nội

Phát triển giao thông nông thôn (GTNT) là một vấn đề nổi cộm, đặc biệt trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân và nông thôn. Hà Nội có hơn 17.000 km đường GTNT, phục vụ hơn 75% dân số hiện tại và gần 60% dân số vùng nông thôn trong những năm 2020. Phát triển đường GTNT được coi là khó thực hiện nhất do liên quan đến nguồn lực, đặc biệt sau khi sáp nhập các tỉnh, huyện. Vùng núi đòi hỏi đầu tư lớn, trong khi ven đô cần kết nối đô thị với khu dân cư, quốc lộ, tỉnh lộ để phát triển kinh tế và giảm ùn tắc. Tỷ lệ đường giao thông nội đồng được cứng hóa còn thấp (khoảng 40%), mặt cắt hẹp, gây khó khăn cho vận tải và tăng chi phí sản xuất.

1.2. Chính Sách Đầu Tư và Những Thách Thức Của Nhà Nước

Đầu tư xây dựng đường GTNT cần quy hoạch đồng bộ và quan trọng nhất là vốn đầu tư lớn để Hà Nội có hệ thống đường GTNT đáp ứng đa mục tiêu. Trong thời gian qua, việc huy động vốn còn hạn chế, chưa khơi dậy đa dạng các nguồn vốn trong xã hội cho đầu tư xây dựng, vốn dành cho bảo trì khai thác đường GTNT chưa đầy đủ. Quản lý và sử dụng vốn chưa hợp lý đòi hỏi phải tăng cường vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT. Hoạt động nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn còn khoảng cách lớn, chưa cung cấp cơ sở khoa học cho Nhà nước xây dựng và hoàn thiện cơ chế, chính sách, kế hoạch xây dựng đường GTNT, trực tiếp ảnh hưởng đến vai trò Nhà nước đối với vốn xây dựng GTNT hiện nay.

II. Phân Tích Thực Trạng Đầu Tư Xây Dựng Đường GTNT ở Hà Nội

Luận án tập trung vào vai trò Nhà nước đối với huy động vốn xây dựng đường GTNT ở Hà Nội, từ góc độ khoa học kinh tế chính trị. “Nhà nước” là một chủ thể thống nhất từ Trung ương đến địa phương, có sự phân cấp quản lý và phân định về vị trí, chức năng, nhiệm vụ cụ thể. Vốn cho xây dựng đường GTNT chủ yếu là vốn tài chính, tiền tệ. Phạm vi nghiên cứu bao gồm một số huyện ngoại thành như Đan Phượng, Ba Vì, Thanh Trì, Phú Xuyên, Thạch Thất, Sóc Sơn, Mỹ Đức, Ứng Hoà. Số liệu và tư liệu nghiên cứu chủ yếu từ năm 2011 đến nay. Các phương pháp nghiên cứu bao gồm duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, trừu tượng hóa khoa học, kết hợp logic và lịch sử, nghiên cứu văn bản pháp quy, phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, điều tra, tổng kết thực tiễn và phương pháp chuyên gia. Cơ sở lý luận dựa trên Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng về vai trò nhà nước trong phát triển kinh tế - xã hội.

2.1. Ưu Điểm Trong Thực Hiện Chính Sách Đầu Tư GTNT

Dựa trên tài liệu, có những ưu điểm nhất định trong việc thực hiện vai trò của Nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT. Chính sách đầu tư đã có những tác động tích cực đến việc cải thiện cơ sở hạ tầng giao thông, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội tại các vùng nông thôn. Theo bảng 2.1 trong tài liệu gốc, việc huy động vốn xây dựng đường giao thông nông thôn ở thành phố Hà Nội giai đoạn 2011 - 2015 đã đạt được những kết quả nhất định. (Cần trích dẫn cụ thể số liệu nếu có thể)

2.2. Hạn Chế và Thách Thức Trong Quá Trình Đầu Tư Xây Dựng

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế và thách thức. Việc huy động vốn từ các nguồn khác nhau vẫn chưa hiệu quả, đặc biệt là nguồn vốn từ xã hội. Việc quản lý và sử dụng vốn đôi khi chưa hợp lý, gây lãng phí. Nợ đọng xây dựng cơ bản vẫn còn tồn tại, gây khó khăn cho các nhà thầu và ảnh hưởng đến tiến độ dự án. Theo bảng 2.5, nợ đọng xây dựng cơ bản trong xây dựng nông thôn mới của thành phố Hà Nội và một số tỉnh tính đến năm 2016 vẫn còn ở mức cao. (Cần trích dẫn số liệu cụ thể).

2.3. Nguyên Nhân Của Ưu Điểm Hạn Chế Trong Quản Lý Vốn Đầu Tư

Nguyên nhân của những ưu điểm và hạn chế bao gồm: cơ chế, chính sách còn chưa hoàn thiện, năng lực quản lý của cán bộ còn hạn chế, sự phối hợp giữa các ban ngành chưa đồng bộ, và sự tham gia của cộng đồng còn yếu. Điều này cho thấy sự cần thiết phải tiếp tục cải thiện cơ chế, chính sách, nâng cao năng lực quản lý và tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quá trình đầu tư xây dựng đường GTNT.

III. Phương Pháp Quản Lý Vốn Đầu Tư GTNT Hiệu Quả Cho Hà Nội

Luận án đi sâu nghiên cứu những vấn đề lý luận về kết cấu hạ tầng (KCHT) kinh tế nông thôn, phát triển KCHT kinh tế nông thôn trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Luận án đánh giá thực trạng và đưa ra những giải pháp nhằm phát triển KCHT kinh tế nông thôn trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Thanh Hóa, đặc biệt có giải pháp: “Nâng cao nhận thức tạo sự thống nhất trong hệ thống chính trị và toàn xã hội về vai trò của KCHT kinh tế nông thôn trong phát triển kinh tế - xã hội nông thôn”. Theo Harold Lever và Christopher Huhne (1985), các nước đang phát triển có quy mô kinh tế còn nhỏ và tiết kiệm trong nước thấp, không thể cung ứng đủ nhu cầu vốn cho các dự án đầu tư phát triển KCHT kinh tế - xã hội.

3.1. Giải Pháp Huy Động Đa Dạng Nguồn Ngân Sách Nhà Nước

Một trong những giải pháp quan trọng là huy động đa dạng các nguồn vốn, bao gồm ngân sách nhà nước, vốn tín dụng, vốn từ các doanh nghiệp, và vốn đóng góp của cộng đồng. Cần có cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào xây dựng đường GTNT. Đồng thời, cần tạo điều kiện thuận lợi để người dân tham gia đóng góp, cả về tài chính lẫn công sức. Cần có cơ chế rõ ràng, minh bạch để người dân tin tưởng và sẵn sàng đóng góp. Cần khai thác hiệu quả các quỹ đất dọc hai bên đường để tạo nguồn vốn tái đầu tư.

3.2. Nâng Cao Hiệu Quả Phân Bổ Ngân Sách và Sử Dụng Vốn

Nâng cao hiệu quả phân bổ ngân sách và sử dụng vốn là một giải pháp quan trọng khác. Cần ưu tiên phân bổ ngân sách cho các dự án trọng điểm, có tác động lớn đến phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc sử dụng vốn để tránh lãng phí và tham nhũng. Cần có cơ chế đánh giá hiệu quả đầu tư một cách khách quan và minh bạch.

3.3. Tăng Cường Vai Trò Quản Lý Nhà Nước trong Đầu Tư Công

Tăng cường vai trò quản lý nhà nước trong đầu tư công là điều cần thiết. Nhà nước cần xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách liên quan đến đầu tư xây dựng đường GTNT. Nhà nước cần tăng cường năng lực quản lý cho đội ngũ cán bộ, công chức. Nhà nước cần tạo điều kiện thuận lợi để người dân tham gia giám sát quá trình đầu tư xây dựng.

IV. Ứng Dụng Đầu Tư GTNT Thành Công Tại Các Tỉnh Thành

Luận án nghiên cứu kinh nghiệm phát huy vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT ở một số địa phương trong nước và bài học cho thành phố Hà Nội. Luận án khảo sát thực trạng, đánh giá ưu điểm và hạn chế trong thực hiện vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT ở thành phố Hà Nội thời gian qua. Chỉ ra nguyên nhân và những vấn đề đặt ra trong thực hiện vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT ở thành phố Hà Nội. Luận án đề xuất các quan điểm và giải pháp phát huy vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT ở thành phố Hà Nội thời gian tới. Đối tượng nghiên cứu: Vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT dưới góc nhìn của khoa học Kinh tế chính trị.

4.1. Bài Học Kinh Nghiệm Về Phát Triển Hạ Tầng Nông Thôn

Nghiên cứu kinh nghiệm từ các tỉnh thành khác về huy động vốn cộng đồng, xã hội hóa đầu tư, hay các mô hình quản lý đường GTNT hiệu quả. Cần tìm hiểu cách họ giải quyết các vấn đề tương tự như Hà Nội, ví dụ như nợ đọng, chất lượng công trình, hay sự tham gia của người dân. Cần lưu ý đến đặc thù của từng địa phương để áp dụng một cách phù hợp, tránh sao chép máy móc.

4.2. Nghiên Cứu Chính Sách Hỗ Trợ Xây Dựng GTNT Tại Các Tỉnh

Phân tích các chính sách hỗ trợ của các tỉnh thành khác, đặc biệt là các chính sách khuyến khích đầu tư, hỗ trợ lãi suất, hay miễn giảm thuế. Tìm hiểu xem các chính sách này có thực sự hiệu quả và phù hợp với điều kiện của Hà Nội hay không. Cần có sự điều chỉnh để phù hợp với tình hình thực tế và mục tiêu phát triển của thành phố.

V. Hiệu Quả Đầu Tư GTNT Đánh Giá và Giải Pháp Cải Thiện

Đánh giá một cách toàn diện hiệu quả đầu tư vào đường GTNT, bao gồm cả hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, và hiệu quả môi trường. Cần có các tiêu chí đánh giá cụ thể, định lượng để có thể so sánh và đánh giá một cách khách quan. Cần phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện.

5.1. Đo Lường Tác Động Phát Triển Kinh Tế Xã Hội Nông Thôn

Đánh giá tác động của đầu tư đường GTNT đến phát triển kinh tế xã hội nông thôn, ví dụ như tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, nâng cao thu nhập, giảm nghèo, cải thiện đời sống văn hóa xã hội. Cần có các phương pháp đo lường phù hợp để đánh giá một cách chính xác. Cần so sánh với các địa phương không có đầu tư để thấy rõ hơn hiệu quả của đầu tư.

5.2. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Đầu Tư GTNT

Đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả đầu tư đường GTNT, ví dụ như cải thiện quy trình lập kế hoạch, thẩm định dự án, quản lý dự án, giám sát thi công, nghiệm thu công trình. Cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, công chức. Cần ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý dự án.

VI. Kết Luận và Hướng Đi Mới Cho Đầu Tư Xây Dựng GTNT

Luận án đóng góp vào việc cung cấp các luận cứ khoa học cho các nhà quản lý và hoạt động thực tiễn của Hà Nội cũng như các địa phương khác về phát huy vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT. Kết quả nghiên cứu có thể được dùng làm tài liệu tham khảo, giảng dạy, học tập một số nội dung liên quan đến kinh tế chính trị, kinh tế phát triển, quản lý kinh tế, làm tài liệu tham khảo cho các địa phương và độc giả quan tâm nghiên cứu vấn đề vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT. Từ sự nghiên cứu các quan niệm khác nhau, luận án nêu lên quan niệm riêng về vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT ở thành phố Hà Nội.

6.1. Tóm Lược Những Điểm Mới Của Nghiên Cứu Về Đầu Tư Công

Tóm lược những điểm mới trong nghiên cứu này, ví dụ như quan niệm mới về vai trò Nhà nước, những giải pháp sáng tạo để huy động vốn, hay những phương pháp đánh giá hiệu quả đầu tư tiên tiến. Nhấn mạnh những đóng góp của nghiên cứu đối với lý luận và thực tiễn đầu tư đường GTNT.

6.2. Định Hướng Nghiên Cứu Về Quy Hoạch Giao Thông Nông Thôn

Đề xuất những hướng nghiên cứu tiếp theo, ví dụ như nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu đến đường GTNT, nghiên cứu về mô hình quản lý đường GTNT bền vững, hay nghiên cứu về vai trò của cộng đồng trong xây dựng và bảo trì đường GTNT. Khuyến khích các nghiên cứu sâu hơn về các vấn đề liên quan đến đầu tư đường GTNT để góp phần vào sự phát triển của Hà Nội và cả nước.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Kinh tế chính trị (mã số: 62 31 01 02) với đề tài "Vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường giao thông nông thôn ở thành phố Hà Nội" do nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Hải Hà thực hiện tại Học viện Chính trị - Bộ Quốc phòng, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS, TS. Phạm Đức Nhuấn, được bảo vệ năm 2017.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Phát triển đường giao thông nông thôn (GTNT) là nhiệm vụ trọng tâm nhằm hiện thực hóa Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) về nông nghiệp, nông dân, nông thôn và Nghị quyết số 03/2010/NQ-HĐND ngày 21/4/2010 của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020, định hướng 2030. Thành phố Hà Nội quản lý hơn 17.000 km đường GTNT, phục vụ hơn 75% dân số tại thời điểm nghiên cứu và khoảng 60% dân số nông thôn vào những năm 2020.

Sau khi mở rộng địa giới hành chính thông qua việc hợp nhất toàn bộ tỉnh Hà Tây, huyện Mê Linh (tỉnh Vĩnh Phúc) và bốn xã thuộc huyện Lương Sơn (tỉnh Hòa Bình), nhu cầu vốn đầu tư xây dựng, nâng cấp hệ thống GTNT của Thủ đô tăng lên rõ rệt. Tuy nhiên, tỷ lệ cứng hóa đường giao thông nội đồng chỉ đạt khoảng 40%, mặt cắt đường hẹp gây khó khăn cho phương tiện cơ giới, làm tăng chi phí sản xuất và trung chuyển hàng hóa. Việc huy động vốn xây dựng GTNT chưa khơi dậy được đa dạng các nguồn lực xã hội, nguồn vốn dành cho bảo trì và khai thác chưa đáp ứng yêu cầu, công tác quản lý và sử dụng vốn còn bất cập. Về mặt học thuật, hoạt động nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn về vai trò của Nhà nước đối với nguồn vốn phát triển GTNT tại địa bàn Thủ đô dưới góc độ Kinh tế chính trị vẫn tồn tại khoảng trống, chưa cung cấp đầy đủ luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện cơ chế, chính sách.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT ở thành phố Hà Nội; đánh giá thực trạng; đề xuất hệ thống quan điểm và giải pháp nhằm phát huy vai trò nhà nước đối với vấn đề này trong thời gian tới.

Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định cụ thể gồm bốn nội dung:

1. Khái quát lý luận chung về đường GTNT, vốn xây dựng đường GTNT, vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT; xây dựng khái niệm trung tâm và các nội dung vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT ở thành phố Hà Nội.
2. Nghiên cứu kinh nghiệm phát huy vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT ở một số địa phương trong nước và bài học cho thành phố Hà Nội.
3. Khảo sát thực trạng, đánh giá ưu điểm và hạn chế trong thực hiện vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT ở thành phố Hà Nội thời gian qua; chỉ ra nguyên nhân và những vấn đề đặt ra.
4. Đề xuất các quan điểm và giải pháp phát huy vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT ở thành phố Hà Nội thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT dưới góc nhìn của khoa học Kinh tế chính trị.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu vai trò của Nhà nước trong việc huy động, quản lý và sử dụng vốn xây dựng đường GTNT. Khái niệm "Nhà nước" được tiếp cận là một chủ thể thống nhất từ Trung ương đến địa phương, có sự phân cấp quản lý theo bốn cấp: Trung ương, Thành phố Hà Nội, cấp huyện và cấp xã. Nguồn vốn nghiên cứu chủ yếu là vốn tài chính, tiền tệ; loại hình đường GTNT giới hạn ở phạm vi đường bộ.
  • Về không gian: Khảo sát thực địa tại các huyện ngoại thành của thành phố Hà Nội gồm: Đan Phượng, Ba Vì, Thanh Trì, Phú Xuyên, Thạch Thất, Sóc Sơn, Mỹ Đức, Ứng Hòa.
  • Về thời gian: Dữ liệu, số liệu và tư liệu nghiên cứu tập trung chủ yếu từ năm 2011 đến năm 2015-2016.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng hợp 32 công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, phân loại thành bốn nhóm chủ đề chính:

Các hướng nghiên cứu trước đây

1. Nghiên cứu quốc tế về tài chính và kết cấu hạ tầng giao thông:

   • Harold Lever và Christopher Huhne (1985) trong cuốn "Nợ và Nguy hiểm" phân tích việc các nước đang phát triển thiếu hụt tiết kiệm nội địa dẫn đến phải vay nợ nước ngoài để đầu tư kết cấu hạ tầng (KCHT), từ đó yêu cầu Chính phủ phải chủ động điều chỉnh cơ cấu đầu tư công để tránh khủng hoảng nợ.
   • Christina Malmberg Calvo (1998) trong công trình "Options for Managing and Financing Rural Transport Infrastructure" chỉ ra rằng 60% – 80% vận tải hành khách tại các nền kinh tế đang phát triển là qua đường bộ nông thôn nhưng việc quản lý còn yếu kém, từ đó đề xuất thương mại hóa và quản lý mạng lưới đường bộ như doanh nghiệp.
   • Anderson nghiên cứu về bản chất của đầu tư công ròng xuất phát từ thất bại của thị trường và phân tích vai trò của Chính phủ trong mô hình hợp tác công tư (PPP) với tư cách là bên giám sát, chịu rủi ro và mua sắm tài sản cuối cùng.
   • Nghiên cứu về ngành vận tải nông sản tại 17 quốc gia khu vực Mỹ Latinh và Caribê khẳng định vai trò can thiệp của các cơ quan quản lý nhà nước và tư nhân trong xây dựng, bảo dưỡng đường nông thôn để duy trì chuỗi cung ứng thực phẩm.

2. Nghiên cứu trong nước về kết cấu hạ tầng và hạ tầng giao thông:

   • Đỗ Hoài Nam và Lê Cao Đoàn (2001) nghiên cứu hạ tầng nông thôn trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH).
   • Phạm Thanh Khôi và Lương Xuân Hiến (2006) phân tích KCHT vùng đồng bằng sông Hồng.
   • Phạm Sỹ Liêm (2006) nghiên cứu cơ hội, thách thức và giải pháp nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư KCHT.
   • Nguyễn Đức Tuyên (2008) và Nguyễn Quang Minh (2011) nghiên cứu KCHT kinh tế nông thôn tại tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Thanh Hóa.
   • Trần Minh Phương (2012) phân tích các chỉ tiêu định lượng và định tính của KCHT giao thông, chỉ ra rằng đầu tư KCHT giao thông tăng 1% là tiền đề tạo ra 0,83% GDP.

3. Nghiên cứu về vốn và huy động nguồn lực cho kết cấu hạ tầng:

   • Nguyễn Đình Tài (1997) phân tích công cụ tài chính - tiền tệ; Vũ Huy Chương (2002) nghiên cứu tạo nguồn lực CNH, HĐH; Chu Tiến Quang (chủ biên, 2005) luận giải phương thức huy động ba nguồn lực then chốt: đất đai, nhân lực và vốn.
   • Nguyễn Lương Thành (2006), Bùi Văn Khánh (2011) và Trần Viết Nguyên (2015) nghiên cứu thực trạng huy động nguồn lực tài chính, tín dụng và vốn đầu tư hạ tầng nông nghiệp, giao thông đường bộ tại Bắc Ninh, Hòa Bình và Thừa Thiên Huế.

4. Nghiên cứu về vai trò kinh tế của Nhà nước và huy động nguồn lực GTNT:

   • Phan Đình Quyền (1999), Trần Thái Dương (2002), Trần Việt Tiến (2002), Mai Lan Hương (2011) luận giải chức năng quản lý kinh tế của Nhà nước và việc sử dụng các công cụ vĩ mô.
   • Ngô Thị Năm (2002) nghiên cứu bốn kênh huy động vốn KCHT kinh tế Hà Nội (ngân sách, trái phiếu đô thị, ODA/FDI, quỹ đầu tư).
   • Trần Thị Quỳnh Như (2012) sử dụng 10 mô hình hồi quy đánh giá hiệu quả KT-XH của giao thông đường bộ duyên hải Nam Trung Bộ.
   • Nguyễn Thị Bình (2013) nghiên cứu quản lý nhà nước đối với vốn ngân sách ngành GTVT; Phạm Ngọc Long (2015) phân tích nguồn vốn khu vực tư nhân.
   • Mai Thanh Hằng (2015) cung cấp số liệu giai đoạn 2010 - 2015 nhân dân cả nước đóng góp 27.026,6 tỷ đồng, hiến 3.309 ha đất và hơn 7,8 triệu ngày công cho giao thông nông thôn.

Khoảng trống luận án giải quyết

Các công trình đã công bố tiếp cận KCHT giao thông chủ yếu dưới góc độ kinh tế kỹ thuật, kinh tế ngành hoặc quản lý công, nhưng chưa có công trình nào trực tiếp nghiên cứu vai trò của Nhà nước đối với nguồn vốn xây dựng đường GTNT dưới góc độ lý luận Kinh tế chính trị. Đặc biệt, phương thức Nhà nước phân cấp, điều tiết, huy động, quản lý và kiểm soát nguồn vốn đầu tư xây dựng đường GTNT trên địa bàn mở rộng của thành phố Hà Nội sau sáp nhập chưa được giải quyết một cách toàn diện.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Nền tảng lý luận: Luận án dựa trên lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin về tái sản xuất và vai trò của hạ tầng cơ sở; tư tưởng Hồ Chí Minh về giao thông vận tải ("Cầu đường là mạch máu của đất nước", "Làm cầu đường cũng như một chiến dịch"); các chủ trương, nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam về quản lý kinh tế và nông nghiệp, nông thôn.
• Khung phân tích khái niệm:
  • Đường GTNT: Là bộ phận của hệ thống KCHT GTNT, gồm các tuyến đường bộ trên địa bàn nông thôn tạo sự kết nối liên hoàn với quốc lộ, tỉnh lộ, kết nối các khu dân cư, thôn xóm, vùng sản xuất, phục vụ KT-XH và gắn kết với củng cố quốc phòng, an ninh.
  • Vốn xây dựng đường GTNT: Tổng giá trị của các tài sản hữu hình, vô hình và tài sản tài chính được huy động từ nhiều nguồn, sử dụng trực tiếp hoặc gián tiếp vào đầu tư xây mới, nâng cấp, cải tạo đường GTNT.
  • Vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT ở Hà Nội: Tập hợp các nhiệm vụ theo chức năng của chính quyền các cấp thành phố Hà Nội trong việc xác lập khung khổ pháp lý; tổ chức huy động, quản lý, sử dụng vốn; và kiểm tra, kiểm soát việc sử dụng vốn.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu học thuật:

• Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.
• Phương pháp trừu tượng hóa khoa học kết hợp logic và lịch sử để xây dựng hệ thống khái niệm.
• Phương pháp phân tích văn bản quy phạm pháp luật, chính sách của Trung ương và địa phương.
• Phương pháp định tính và định lượng: thống kê mô tả, so sánh, tổng hợp tài liệu, báo cáo số liệu thực tế giai đoạn 2011 - 2015.
• Phương pháp điều tra, khảo sát thực tiễn tại các huyện ngoại thành và phương pháp chuyên gia.

Nguồn dữ liệu

Dữ liệu nghiên cứu được trích xuất từ các văn kiện, nghị quyết của Đảng, văn bản quy phạm pháp luật (Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT, Quyết định số 16/2012/QĐ-UBND của UBND TP Hà Nội, Nghị quyết 03/2010/NQ-HĐND), báo cáo thống kê của Bộ Giao thông Vận tải, UBND thành phố Hà Nội, Sở Giao thông Vận tải Hà Nội và số liệu khảo sát tại các huyện: Đan Phượng, Ba Vì, Thanh Trì, Phú Xuyên, Thạch Thất, Sóc Sơn, Mỹ Đức, Ứng Hòa.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường giao thông nông thôn ở thành phố Hà Nội và kinh nghiệm của một số địa phương

Chương 1 thiết lập khung lý thuyết cho đề tài thông qua ba nội dung chính:

1. Khái niệm, phân loại kỹ thuật và vai trò của đường GTNT: Theo quy chuẩn kỹ thuật xây dựng đường GTNT, hệ thống đường nông thôn được phân thành bốn cấp:

Cấp kỹ thuật	Phạm vi tuyến đường	Tải trọng trục thiết kế	Vận tốc tính toán	Bề rộng mặt đường	Bề rộng nền đường	Bán kính tối thiểu	Độ dốc dọc tối đa
Cấp A	Đường huyện, đường liên xã	6 tấn/trục	10 - 15 km/h	3,5 m	5,0 m	15 m	10% (dài tối đa 300 m)
Cấp B	Đường xã, đường thôn	2,5 tấn/trục (kiểm toán 1 tấn)	10 - 15 km/h	3,0 m (2,5 m khó khăn)	4,0 m (3,5 m khó khăn)	10 m	6% (dài tối đa 200 m)
Cấp C	Đường thôn (xe thô sơ, mô tô)	Phục vụ xe cơ giới nhẹ	10 - 15 km/h	2,0 m	3,0 m	10 m	6% (dài tối đa 200 m)
Cấp D	Đường dân sinh, nội đồng	Phục vụ xe 2 bánh, đi lại	-	Tối thiểu 1,5 m	Tối thiểu 2,0 m	-	-

Chương 1 xác định 5 vai trò KT-XH của đường GTNT: (1) Tạo tiền đề phát triển kinh tế nông thôn và gia tăng lợi ích xã hội; (2) Đẩy mạnh CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn; (3) Tác động phân bố lại dân cư nông thôn; (4) Thúc đẩy gắn kết cộng đồng và phát huy giá trị văn hóa; (5) Phục vụ thế trận khu vực phòng thủ, bảo đảm an ninh trật tự nông thôn.

2. Bản chất và đặc điểm của vốn xây dựng đường GTNT: Vốn đầu tư GTNT có bốn đặc điểm kinh tế chính trị: (1) Đa dạng về quan hệ sở hữu (Nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức xã hội, nhân dân, ngân hàng); (2) Đa dạng về hình thức tồn tại (tiền tệ, đất đai, vật tư, ngày công lao động); (3) Quy mô vốn lớn và đòi hỏi duy trì thường xuyên cho công tác duy tu, bảo trì; (4) Bản chất là dạng đầu tư công không trực tiếp thu hồi vốn trong quá trình vận hành khai thác.

3. Nội dung vai trò nhà nước và kinh nghiệm thực tiễn: Vai trò của Nhà nước bao gồm ba nội dung: xác lập thể chế pháp lý; tổ chức huy động - phân bổ - quản lý vốn; và kiểm tra, kiểm soát việc sử dụng vốn. Mô hình phân cấp tại Hà Nội gồm bốn cấp: Trung ương, Thành phố, huyện và xã (cấp huyện và cấp xã trực tiếp huy động và sử dụng vốn). Luận án cũng tổng kết kinh nghiệm từ các địa phương khác về bài học dân vận, cơ chế hỗ trợ vật liệu và phát huy vai trò giám sát của cộng đồng.

---

Chương 2: Thực trạng vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường giao thông nông thôn ở thành phố Hà Nội thời gian qua

Chương 2 tập trung khảo sát, lượng hóa và đánh giá thực trạng quản lý và huy động vốn thông qua hệ thống các bảng biểu số liệu giai đoạn 2011 - 2015:

• Bảng 2.1: Các nguồn vốn huy động xây dựng đường giao thông nông thôn ở thành phố Hà Nội giai đoạn 2011 - 2015 (trang 84).
• Bảng 2.2: Vốn kế hoạch và vốn được huy động xây dựng đường giao thông nông thôn của thành phố Hà Nội giai đoạn 2011 - 2015 (trang 89).
• Bảng 2.3: Vốn cho xây dựng đường giao thông nông thôn theo quy định tại Quyết định 16/2012/QĐ-UBND của UBND thành phố Hà Nội giai đoạn 2011 - 2015 (trang 91).
• Bảng 2.4: Vốn ngoài ngân sách nhà nước cho xây dựng đường giao thông nông thôn ở thành phố Hà Nội giai đoạn 2011 - 2015 (trang 94).
• Bảng 2.5: Nợ đọng xây dựng cơ bản trong xây dựng nông thôn mới của thành phố Hà Nội và một số tỉnh tính đến năm 2016 (trang 104).
• Bảng 2.6: Quy mô huy động vốn xây dựng đường giao thông nông thôn của thành phố Hà Nội giai đoạn 2011 - 2015 (trang 105).

Đánh giá thực trạng:

• Ưu điểm: Thành phố Hà Nội đã ban hành khung chính sách cụ thể (tiêu biểu là Quyết định 16/2012/QĐ-UBND), từng bước phân cấp quản lý vốn cho cấp huyện và cấp xã; huy động được sự tham gia đóng góp của nhân dân và doanh nghiệp dưới hình thức tiền mặt, hiến đất và ngày công lao động, giúp gia tăng tỷ lệ cứng hóa đường trục xã, liên thôn.
• Hạn chế: Tổng nguồn vốn huy động chưa đáp ứng kịp nhu cầu phát triển sau khi sáp nhập địa giới; tỷ lệ cứng hóa đường trục chính nội đồng còn thấp (khoảng 40%); cơ cấu vốn còn phụ thuộc lớn vào ngân sách nhà nước; thiếu nguồn kinh phí bố trí thường xuyên cho công tác duy tu, bảo trì đường sau đầu tư; phát sinh tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản trong xây dựng nông thôn mới tính đến năm 2016 tại một số địa phương.
• Nguyên nhân: Năng lực lập kế hoạch và cân đối vốn ở cấp cơ sở còn hạn chế; cơ chế thu hút các thành phần kinh tế tham gia đầu tư theo hình thức xã hội hóa chưa đủ hấp dẫn; công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát cộng đồng tại một số dự án chưa thực hiện chặt chẽ.

---

Chương 3: Quan điểm và giải pháp phát huy vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường giao thông nông thôn ở thành phố Hà Nội thời gian tới

Chương 3 đề xuất định hướng và hệ thống giải pháp:

1. Hệ thống quan điểm cơ bản:

   • Phát huy vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT phải bám sát quy hoạch phát triển KT-XH và Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới của thành phố Hà Nội đến năm 2020, định hướng 2030.
   • Kết hợp hài hòa giữa vốn ngân sách nhà nước với các nguồn vốn xã hội hóa, xem nguồn lực trong dân và doanh nghiệp là nguồn lực quan trọng.
   • Gắn kết chặt chẽ giữa việc huy động vốn đầu tư xây mới với việc bảo đảm nguồn kinh phí thường xuyên cho quản lý, khai thác và bảo trì đường GTNT.
   • Thực hiện công khai, minh bạch, dân chủ trong quản lý và sử dụng nguồn vốn theo phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra".

2. Các nhóm giải pháp chủ yếu:

   • Hoàn thiện khung khổ pháp lý và cơ chế chính sách: Sửa đổi, bổ sung các quy định về phân cấp quản lý ngân sách, cơ chế hỗ trợ xi măng, vật liệu xây dựng và quy trình thanh quyết toán vốn đầu tư công trình GTNT cấp xã.
   • Đa dạng hóa các kênh huy động vốn: Mở rộng khai thác nguồn vốn tín dụng đầu tư phát triển, thu hút vốn từ các doanh nghiệp trên địa bàn và khuyến khích các hình thức đóng góp tự nguyện (hiến đất, ngày công) của cộng đồng dân cư.
   • Nâng cao hiệu quả phân bổ, quản lý và sử dụng vốn: Ưu tiên bố trí vốn dứt điểm cho các công trình trọng điểm, các xã miền núi khó khăn và đường giao thông nội đồng; kiên quyết xử lý dứt điểm tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản trong xây dựng nông thôn mới.
   • Tăng cường kiểm tra, giám sát: Nâng cao chất lượng thanh tra tài chính công, đồng thời phát huy vai trò thực chất của Ban thanh tra nhân dân và Ban giám sát đầu tư của cộng đồng tại cấp xã.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Xây dựng quan niệm về vai trò nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT ở thành phố Hà Nội dưới góc độ khoa học Kinh tế chính trị, làm rõ tính đặc thù của việc quản lý vốn tại một đô thị mở rộng có sự đan xen giữa khu vực đô thị và nông thôn rộng lớn.
• Phân định rõ ba nội dung cấu thành vai trò nhà nước đối với vốn GTNT: (1) Thiết lập khung khổ pháp lý; (2) Tổ chức huy động, phân bổ, quản lý và sử dụng vốn; (3) Kiểm tra, kiểm soát việc chấp hành pháp luật về vốn; đồng thời chỉ ra bốn đặc điểm kinh tế của nguồn vốn xây dựng đường GTNT.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Khái quát và hệ thống hóa bức tranh toàn diện về cơ cấu, quy mô huy động và phân bổ các nguồn vốn xây dựng đường GTNT tại Hà Nội giai đoạn 2011 - 2015 thông qua các bảng thống kê số liệu thực tế.
• Đề xuất hệ thống quan điểm chỉ đạo và các nhóm giải pháp có cơ sở khoa học nhằm giúp chính quyền thành phố Hà Nội, UBND cấp huyện và cấp xã nâng cao hiệu quả huy động, phân bổ và giám sát nguồn vốn đầu tư hạ tầng nông thôn trong giai đoạn tiếp theo.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Phạm vi nghiên cứu về mặt nội dung chủ yếu tập trung vào khâu huy động và quản lý vốn tài chính - tiền tệ cho hạ tầng đường bộ, chưa mở rộng đánh giá chi tiết các loại hình hạ tầng giao thông nông thôn khác (như đường thủy nội địa nông thôn).
• Không gian khảo sát giới hạn tại 8 huyện ngoại thành tiêu biểu của Hà Nội, dữ liệu định lượng chủ yếu phản ánh giai đoạn 2011 - 2015 và thực trạng nợ đọng cơ bản tính đến năm 2016, chưa phản ánh các biến động chính sách sau thời điểm này.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng nghiên cứu cơ chế tài chính cho công tác bảo trì thường xuyên đường GTNT sau khi hoàn thành đạt chuẩn nông thôn mới.
• Đánh giá tác động KT-XH tổng hợp của nguồn vốn đầu tư GTNT đối với tiến trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đô thị hóa tại các huyện ngoại thành Hà Nội.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cơ quan quản lý nhà nước: Là tài liệu tham khảo cho Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, Sở Giao thông Vận tải, Sở Tài chính và chính quyền các huyện, xã trong việc hoàn thiện chính sách phân cấp quản lý vốn, xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn và kiểm soát nợ đọng xây dựng cơ bản.
• Đối với công tác nghiên cứu và đào tạo: Cung cấp tài liệu tham khảo chuyên ngành cho giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học thuộc các ngành Kinh tế chính trị, Quản lý kinh tế, Kinh tế phát triển khi tiếp cận vấn đề tài chính công và phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa vốn xây dựng đường giao thông nông thôn như thế nào?
Vốn xây dựng đường GTNT là tổng giá trị của những tài sản (bao gồm tài sản hữu hình, tài sản vô hình và tài sản tài chính) được huy động từ nhiều nguồn khác nhau, được sử dụng trực tiếp hoặc gián tiếp vào quá trình đầu tư xây mới, nâng cấp, cải tạo các tuyến đường GTNT theo quy hoạch và tiêu chuẩn kỹ thuật đã được phê duyệt.

2. Tiêu chuẩn kỹ thuật cơ bản của đường GTNT cấp A và cấp B được quy định ra sao?

• Đường cấp A (đường huyện, liên xã): Tải trọng trục tiêu chuẩn thiết kế 6 tấn/trục, vận tốc tính toán 10 - 15 km/h, bề rộng mặt đường 3,5 m, bề rộng nền đường 5,0 m, bán kính đường cong tối thiểu 15 m, độ dốc dọc tối đa 10% (chiều dài dốc không quá 300 m).
• Đường cấp B (đường xã, liên thôn): Tải trọng trục thiết kế 2,5 tấn/trục (tải trọng kiểm toán 1 tấn/trục bánh sắt), vận tốc tính toán 10 - 15 km/h, bề rộng mặt đường 3,0 m (2,5 m ở đoạn khó khăn), bề rộng nền đường 4,0 m (3,5 m ở đoạn khó khăn), bán kính tối thiểu 10 m, độ dốc dọc tối đa 6%.

3. Ba nội dung cơ bản thể hiện vai trò của Nhà nước đối với vốn xây dựng đường GTNT là gì?
Ba nội dung gồm: (1) Thiết lập khung khổ pháp lý cho việc huy động, quản lý và sử dụng vốn; (2) Tổ chức huy động kịp thời, phân bổ, quản lý và sử dụng vốn có hiệu quả; (3) Thực hiện kiểm tra, thanh tra và giám sát việc chấp hành quy định pháp luật về tài chính, vốn đầu tư.

4. Vì sao vốn xây dựng đường giao thông nông thôn được xem là dạng đầu tư không thu hồi vốn?
Hệ thống đường GTNT là hàng hóa công cộng phục vụ nhu cầu dân sinh và sản xuất chung của toàn bộ cộng đồng dân cư địa phương, không áp dụng cơ chế thu phí sử dụng đường bộ trực tiếp để hoàn vốn đầu tư, do đó đây là hình thức đầu tư công không hoàn vốn trực tiếp từ công trình.

5. Luận án thực hiện khảo sát thực tế tại những địa bàn cụ thể nào của Hà Nội?
Luận án khảo sát thực tế tại các huyện ngoại thành của thành phố Hà Nội bao gồm: Đan Phượng, Ba Vì, Thanh Trì, Phú Xuyên, Thạch Thất, Sóc Sơn, Mỹ Đức và Ứng Hòa, với dữ liệu tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2011 - 2015.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Hải Hà đã hệ thống hóa cơ sở lý luận của chuyên ngành Kinh tế chính trị về vai trò của Nhà nước đối với nguồn vốn xây dựng đường giao thông nông thôn trong bối cảnh thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới. Thông qua phân tích thực trạng huy động và quản lý vốn tại thành phố Hà Nội giai đoạn 2011 - 2015, công trình đã chỉ rõ những kết quả đạt được, các hạn chế về cơ cấu vốn, tiến độ cứng hóa đường nội đồng và vấn đề nợ đọng xây dựng cơ bản. Các quan điểm và hệ thống giải pháp được đề xuất trong luận án cung cấp cơ sở khoa học cho chính quyền địa phương trong việc hoàn thiện cơ chế phân cấp, đa dạng hóa nguồn lực xã hội hóa và nâng cao hiệu quả giám sát tài chính hạ tầng giao thông nông thôn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, nội dung 3 chương với 7 tiết, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. 11 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Những công trình nghiên cứu nước ngoài liên quan đến đề tài Harold Lever và Christopher Huhne (1985), “Nợ và Nguy hiểm”, [18].

Trong cuốn sách này, các tác giả cho rằng: Đối với các nước đang phát triển có quy mô kinh tế còn nhỏ nên S (tiết kiệm) trong nước thấp, không thể cung ứng đủ nhu cầu vốn cho các dự án đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng (KCHT) KT - XH. Do đó, các nước đang phát triển phải nhập khẩu tư bản, thu hút vốn nước ngoài, nhận viện trợ phát triển chính thức hoặc vay nợ nước ngoài bù đắp thiếu hụt vốn cho phát triển KCHT. Nếu nhập khẩu tư bản và vay nợ quá mức cho phép sẽ mất an toàn tài chính đối ngoại. Để có thể trả nợ nước ngoài, chính phủ phải chú trọng nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vay nước ngoài phát triển KCHT.

Chính phủ còn phải chủ động điều chỉnh cơ cấu đầu tư công, duy trì nợ công và nợ nước ngoài ở mức chấp nhận được; chỉ có như vậy, vay nợ mới không lọt vào vòng nguy hiểm. Christina Malmberg Calvo (1998), “Options for Managing and Financing Rural Transport Infrastructure” (Các giải pháp quản lý và tài chính cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn), [57]. Trong cuốn sách, tác giả cho rằng, trong các nền kinh tế đang phát triển và chuyển đổi, từ 60% – 80% của tất cả các vận tải hành khách và vận chuyển bằng đường bộ - hình thức tiếp cận chính cho hầu hết các cộng đồng nông thôn. Tuy nhiên, nhiều triệu km đường bộ ở các nền kinh tế đang phát triển đều bị quản lý kém.

Công trình nêu lên, một trong những cách hiệu quả nhất để thúc đẩy các chính sách đúng đắn để quản lý và tài trợ mạng lưới đường bộ đó là thương mại hóa. Công trình bàn luận về vấn đề trung tâm đang nổi lên là đưa hệ thống đường bộ vào thị trường, đưa chúng vào cơ sở phí theo dịch vụ và quản lý chúng giống như một doanh nghiệp. Theo Anderson, “Đầu tư công (ròng) là phần chi tiêu công làm gia tăng tích lũy tài sản”. Nguyên nhân các Chính phủ chi tiêu công là từ những thất bại của thị trường, tại đó tư nhân cung cấp hàng hóa không có hiệu quả.

Anderson cho rằng, vai trò của Chính phủ trong đầu tư công nếu chỉ quá tập trung vào chi tiêu chính phủ mà bỏ qua một dạng đầu tư đó là đầu tư tư nhân sẽ là một cách tiếp cận rất hạn hẹp, làm giảm vai trò tiềm năng của Chính phủ cung cấp KCHT công cộng. Thể hiện rõ ràng nhất trong hợp tác công tư, hầu hết chi đầu tư thực hiện bởi khu vực tư nhân mà mục đích của hoạt động đầu tư này là nhằm cung cấp hàng hóa và dịch vụ công; bên cạnh đó, vai trò của Chính phủ trong dự án công tư là giám sát, quản lý, gánh chịu rủi ro và là người mua tài sản cuối cùng. Cuốn sách được xuất bản bằng tiếng Anh, cũng được xuất bản bằng tiếng Tây Ban Nha. Tác giả cuốn sách cho rằng: Ngành vận tải nông sản ở Mỹ Latinh và Caribê là một thành phần quan trọng trong chuỗi cung ứng thực phẩm, góp phần đáng kể vào tổng sản phẩm quốc nội ở các nước này.

Các hệ thống vận chuyển thực phẩm hiệu quả và phát triển tốt rất quan trọng cho sự sống còn của hàng ngàn người và là yếu tố quan trọng cho sự thành công hay thất bại của các ngành kinh tế mũi nhọn như nông nghiệp và các hoạt động thương mại lớn khác trong nước và quốc tế. Cuốn sách trình bày những nghiên cứu chi tiết về các vấn đề gặp phải của bao gồm 17 quốc gia. Nghiên cứu tập trung chủ yếu vào những trở ngại do các nông dân sản xuất nhỏ phải đối mặt và đề xuất các can thiệp chính sách, chương trình có thể để cải thiện tình hình ở những khu vực khó khăn nhất với 13 những ảnh hưởng đối với toàn bộ dân số. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng nông thôn góp phần tăng năng suất và bảo đảm lưu thông sản phẩm lương thực trong khu vực Mỹ Latinh và vùng Caribê.

Điều đó đòi hỏi phải có sự can thiệp của các cơ quan chịu trách nhiệm về lĩnh vực giao thông vận tải đường bộ (các cơ quan nhà nước và tư nhân) ở khu vực thành thị và nông thôn trong việc xây dựng hệ thống giao thông nông thôn và bảo dưỡng đường nông thôn. Những công trình nghiên cứu trong nước liên quan đến đề tài 1. Những nghiên cứu về phát triển kết cấu hạ tầng, kết cấu hạ tầng giao thông Đỗ Hoài Nam và Lê Cao Đoàn (2001), “Xây dựng hạ tầng cơ sở ở nông thôn trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam”, [29]. Cuốn sách đã đưa ra những khái niệm cơ bản về hạ tầng cơ sở ở nông thôn, hạ tầng cơ sở ở nông thôn trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá (CNH, HĐH) ở Việt Nam.

Các tác giả đã làm rõ tầm quan trọng của hạ tầng cơ sở ở nông thôn trong quá trình CNH, HĐH ở Việt Nam, thực trạng hạ tầng cơ sở ở nông thôn, kinh nghiệm của một số nước trong phát triển hạ tầng cơ sở ở nông thôn, từ đó, các tác giả đã đề ra một số giải pháp phát triển hạ tầng cơ sở ở nông thôn trong quá trình CNH, HĐH ở Việt Nam. Tác giả luận giải vai trò của phát triển KCHT kinh tế trong quá trình CNH, HĐH và sự nghiệp củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc, đánh giá thực trạng, đề xuất quan điểm, giải pháp nhằm đẩy mạnh phát triển KCHT kinh tế và phát huy vai trò của nó đối với củng cố quốc phòng ở nước ta. Phạm Thanh Khôi, Lương Xuân Hiến (2006), “Một số vấn đề kinh tế xã hội trong tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá vùng đồng bằng sông Hồng”, [24]. Cuốn sách đã nghiên cứu một số vấn đề KT - XH đặt ra trong 14 tiến trình CNH, HĐH, đồng thời, đề ra những quan điểm, giải pháp trong quá trình CNH, HĐH ở khu vực đồng bằng sông Hồng, trong đó, tác giả đặc biệt coi trọng việc phát triển KCHT làm cơ sở cho quá trình CNH, HĐH.

Phạm Sỹ Liêm (2006), “Đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng: cơ hội và thách thức”, [25]. Bài viết tập trung làm rõ cơ hội và thách thức trong quá trình đầu tư phát triển KCHT ở Việt Nam. Tác giả cũng chỉ ra các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư cho phát triển KCHT ở Việt Nam thời gian tới. Nguyễn Đức Tuyên (2008), “Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội ở nông thôn tỉnh Bắc Ninh kinh nghiệm và giải pháp”, Luận án tiến sĩ Kinh tế, [48].

Tác giả làm rõ những vấn đề lý luận, thực tiễn phát triển hạ tầng KT - XH ở khu vực nông thôn tỉnh Bắc Ninh; đi sâu đánh giá thực trạng, nguyên nhân những hạn chế trong quá trình phát triển hạ tầng KT - XH ở nông thôn tỉnh Bắc Ninh, tìm hiểu kinh nghiệm của các tỉnh lân cận trong phát triển hạ tầng KT - XH. Luận án đề ra một số giải pháp phát triển KCHT KT – XH ở nông thôn tỉnh Bắc Ninh. Tác giả đã nghiên cứu sâu về nội dung, đặc trưng KCHT kỹ thuật, nguyên tắc và những yếu tố tác động, ảnh hưởng đến phát triển hạ tầng kỹ thuật; phân tích thực trạng phát triển hạ tầng kỹ thuật trong quá trình CNH, HĐH trên địa bàn Hải Dương qua các thời kỳ, đưa ra các giải pháp, đặc biệt có giải pháp về huy động vốn để phát triển KCHT kỹ thuật trong quá trình thực hiện CNH, HĐH trên địa bàn Hải Dương trong thời gian đến năm 2020. Nguyễn Quang Minh (20110, “Phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế nông thôn trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở tỉnh Thanh Hóa 15 hiện nay”, Luận án tiến sĩ Kinh tế, [28].

Tác giả đã đi sâu nghiên cứu những vấn đề lý luận về KCHT kinh tế nông thôn, phát triển KCHT kinh tế nông thôn trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; đánh giá thực trạng và đưa ra những giải pháp nhằm phát triển KCHT kinh tế nông thôn trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Thanh Hóa, đặc biệt có giải pháp: “Nâng cao nhận thức tạo sự thống nhất về tư tưởng và hành động của các tổ chức, lực lượng và các thành phần kinh tế trong toàn tỉnh đối với nhiệm vụ phát triển KCHT kinh tế nông thôn”, “Nâng cao năng lực và hiệu quả quản lý của chính quyền địa phương, nhất là chính quyền cấp tỉnh đối với phát triển KCHT kinh tế nông thôn trên địa bàn”, trong các giải pháp này đã luận giải phần nào vai trò nhà nước trong phát triển KCHT kinh tế nông thôn. Bài viết tập trung làm rõ những hạn chế trong công tác quy hoạch và đầu tư xây dựng các công trình KCHT đồng thời chỉ ra biện pháp để nâng cao chất lượng quy hoạch và đầu tư xây dựng các công trình hạ tầng trong thời gian tới ở Việt Nam. Trần Minh Phương (2012), “Phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH ở Việt Nam”, Luận án tiến sĩ Kinh tế , [34]. Luận án đã tổng quan về những lý luận cơ bản và làm sáng tỏ khái niệm về KCHT, KCHT giao thông, phát triển KCHT giao thông; vai trò của KCHT giao thông đối với phát triển kinh tế và xã hội; những nhân tố ảnh hưởng tới phát triển KCHT giao thông; làm rõ quan niệm về CNH, HĐH và yêu cầu của CNH, HĐH đối với phát triển KCHT giao thông; đề xuất các chỉ tiêu mang tính định lượng (quy mô và chất lượng) và mang tính định tính (đồng bộ, kết nối, cạnh tranh và năng lực quản lý.) phát triển KCHT giao thông đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH.

Luận án nhận định rằng, phát triển KCHT giao thông bị chi phối bởi nhiều yếu tố khách quan và chủ quan, nhưng để đáp 16 ứng nhanh yêu cầu CNH, HĐH đất nước thì những chính sách của Nhà nước đóng vai trò quan trọng, là nhân tố cơ bản chi phối sự phát triển của KCHT giao thông. Xu hướng tất yếu trong quá trình CNH, HĐH đất nước là phải xác định được định hướng phát triển KCHT giao thông phù hợp với các điều kiện thực tiễn về đường bộ được trải mặt, đường cao tốc, đường sắt.