Hệ Thống Chính Trị Cơ Sở Và Vai Trò Trong Hòa Giải Tranh Chấp Đất Đai Ở Thành Phố Hà Tĩnh

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng và giải pháp hòa giải tranh chấp đất đai tại thành phố Hà Tĩnh, tập trung vào hệ thống chính trị cơ sở.

• Tác giả: Đinh Xuân Hảo
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Hoàng Công
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chính Trị Học
• Đề tài: Vai Trò Của Hệ Thống Chính Trị Cơ Sở Trong Hòa Giải Tranh Chấp Đất Đai Tại Thành Phố Hà Tĩnh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Tĩnh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI VÀ HOÀ GIẢI TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI
• 1.1. Tranh chấp đất đai
• 1.1.1. Đặc điểm của tranh chấp đất đai trong giai đoạn hiện nay
• 1.1.2. Phân loại tranh chấp đất đai
• 1.2. Hoà giải tranh chấp đất đai
• 1.2.1. Các nguyên tắc thực hiện hòa giải tranh chấp đất đai
• 1.2.2. Quy trình hoà giải tranh chấp đất đai
• 1.2.2.1. Quy định về hòa giải tranh chấp đất đai ở cơ sở
• 1.2.2.2. Các bước hoà giải và trách nhiệm của các tổ chức hoà giải
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC HOÀ GIẢI TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ Ở THÀNH PHỐ HÀ TĨNH
• 2.1. Khái quát tình hình quản lý, sử dụng đất và tranh chấp đất đai trên địa bàn Thành phố Hà Tĩnh
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên và hiện trạng sử dụng đất đai
• 2.1.2. Tình hình quản lý sử dụng đất
• 2.1.3. Tình hình tranh chấp đất đai trên địa bàn
• 2.2. Kết quả hoà giải các tranh chấp đất đai trên địa bàn Thành phố Hà Tĩnh trong 5 năm (2008 -2012)
• 2.2.1. Cơ sở chính trị, pháp lý để thực hiện hoà giải các tranh chấp đất đai
• 2.2.2. Thực trạng hoà giải tranh chấp đất đai trong 5 năm qua (2008-2012)
• 2.2.3. Một số nhận định rút ra từ công tác hòa giải tranh chấp đất đai trên địa bàn Thành phố Hà Tĩnh
• 2.3. Việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của các tổ chức trong hệ thống chính trị cơ sở trong hòa giải các tranh chấp về đất đai
• 3. Chương 3: CÁC GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO VAI TRÒ, HIỆU QUẢ CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ TRONG HÒA GIẢI TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI Ở THÀNH PHỐ HÀ TĨNH
• 3.1. Nhu cầu nâng cao hiệu quả hoà giải tranh chấp đất đai
• 3.2. Các giải pháp phát huy vai trò của hệ thống chính trị ở cơ sở trong hoà giải tranh chấp đất đai
• 3.2.1. Tăng cường các hoạt động tuyên truyền, phổ biến chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về đất đai và các hệ thống pháp luật có liên quan
• 3.2.2. Nâng cao nhận thức và làm đúng vai trò hạt nhân lãnh đạo của cấp uỷ Đảng cơ sở đối với công tác hoà giải, giải quyết các tranh chấp về đất đai
• 3.2.3. Nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong công tác quản lý nhà nước về hoà giải tranh chấp đất đai của chính quyền cơ sở
• 3.2.4. Đổi mới vai trò của Mặt trận và các đoàn thể nhân dân cấp xã tham gia hoà giải tranh chấp đất đai
• 3.2.5. Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp uỷ, chính quyền Thành phố đối với công tác hoà giải các tranh chấp đất đai ở cơ sở
• 3.3. Kiến nghị nhằm phát huy vai trò của hệ thống chính trị cơ sở, nâng cao hiệu quả công tác hòa giải các tranh chấp về đất đai
• 3.3.1. Hoàn thiện các quy định pháp lý về hoạt động hòa giải tranh chấp đất đai
• 3.3.2. Hoàn thiện bộ máy theo hướng phân trách nhiệm rõ ràng đối với nhiệm vụ hòa giải tranh chấp đất đai
• 3.3.3. Tăng cường đầu tư kinh phí cho hoạt động hòa giải ở cơ sở
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Vai Trò Hệ Thống Chính Trị Cơ Sở Hòa Giải

Bài viết này tập trung phân tích vai trò quan trọng của hệ thống chính trị cơ sở trong công tác hòa giải tranh chấp đất đai tại Thành phố Hà Tĩnh. Tình hình tranh chấp đất đai diễn biến phức tạp, đòi hỏi sự vào cuộc của toàn bộ hệ thống. Hệ thống chính trị cơ sở, bao gồm Đảng ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể, đóng vai trò then chốt trong việc giải quyết các mâu thuẫn, đảm bảo an ninh trật tự và ổn định xã hội. Bài viết sẽ đi sâu vào thực trạng, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hòa giải.

1.1. Khái niệm và phạm vi hệ thống chính trị cơ sở

Hệ thống chính trị cơ sở được hiểu là hệ thống các tổ chức chính trị ở cấp xã, phường, thị trấn, bao gồm Đảng ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội. Vai trò của nó là lãnh đạo, quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn. Phạm vi hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở bao trùm mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có quản lý đất đai và giải quyết tranh chấp.

1.2. Tầm quan trọng của hòa giải tranh chấp đất đai ở cơ sở

Hòa giải tranh chấp đất đai ở cơ sở là phương thức giải quyết tranh chấp thông qua sự giúp đỡ của bên thứ ba (thường là Tổ hòa giải ở thôn, xóm, tổ dân phố) nhằm tìm kiếm sự đồng thuận giữa các bên tranh chấp. Đây là biện pháp quan trọng để giảm thiểu các vụ khiếu kiện vượt cấp, tiết kiệm thời gian và chi phí cho cả người dân và Nhà nước, giữ gìn mối quan hệ láng giềng, dòng họ. Hòa giải thành công không chỉ giải quyết được tranh chấp mà còn góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân. Theo Luật Đất đai 2003 và sửa đổi năm 2013, hòa giải tranh chấp đất đai tại cơ sở là thủ tục bắt buộc trước khi đưa vụ việc ra cơ quan hành chính hoặc tòa án.

II. Thách Thức Thực Trạng Hòa Giải ở Thành Phố Hà Tĩnh

Mặc dù hòa giải đóng vai trò quan trọng, công tác hòa giải tranh chấp đất đai tại Thành phố Hà Tĩnh vẫn còn nhiều hạn chế. Số lượng vụ việc tranh chấp đất đai lớn, tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều yếu tố lịch sử, pháp lý, kinh tế - xã hội. Năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác hòa giải còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu. Sự phối hợp giữa các tổ chức trong hệ thống chính trị cơ sở chưa đồng bộ, hiệu quả. Cơ chế, chính sách hỗ trợ cho công tác hòa giải còn thiếu và chưa phù hợp.

2.1. Số liệu thống kê tranh chấp đất đai và kết quả hòa giải

Theo số liệu thống kê từ năm 2008-2012 tại Thành phố Hà Tĩnh, có trên 451 vụ việc tranh chấp đất đai thuộc lĩnh vực dân sự phải qua hòa giải ở cơ sở, chiếm 62% các vụ việc hòa giải trên địa bàn. Tuy nhiên, tỷ lệ hòa giải thành công còn thấp, nhiều vụ việc kéo dài, gây bức xúc trong nhân dân. Nguyên nhân chủ yếu do các bên không thống nhất được quan điểm, yêu cầu; thiếu căn cứ pháp lý rõ ràng; hoặc do sự can thiệp của các yếu tố bên ngoài.

2.2. Đánh giá hiệu quả hòa giải và các yếu tố ảnh hưởng

Hiệu quả hòa giải phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm: trình độ, kinh nghiệm của hòa giải viên; sự am hiểu pháp luật của các bên tranh chấp; sự ủng hộ của chính quyền địa phương; và sự tham gia của cộng đồng. Một số yếu tố tiêu cực ảnh hưởng đến hiệu quả hòa giải là: sự thiếu minh bạch trong quản lý đất đai; sự lợi dụng chính sách của một số cán bộ; và sự kích động của các đối tượng xấu.

III. Cách Phát Huy Vai Trò Chính Quyền Địa Phương Hòa Giải

Để nâng cao hiệu quả công tác hòa giải tranh chấp đất đai, cần phát huy mạnh mẽ vai trò của chính quyền địa phương trong việc chỉ đạo, điều hành, hỗ trợ và tạo điều kiện cho công tác hòa giải. Chính quyền địa phương cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về đất đai; nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác hòa giải; xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các tổ chức trong hệ thống chính trị cơ sở; và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về đất đai.

3.1. Tăng cường tuyên truyền pháp luật về đất đai đến người dân

Cần đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, phổ biến pháp luật về đất đai, sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng, tổ chức các buổi nói chuyện, hội thảo, phát tờ rơi, xây dựng các tủ sách pháp luật tại các địa điểm công cộng. Nội dung tuyên truyền cần tập trung vào các quy định mới của Luật Đất đai, các chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, và các quy trình giải quyết tranh chấp đất đai.

3.2. Nâng cao năng lực cho đội ngũ hòa giải viên cơ sở

Cần tổ chức các lớp đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ hòa giải viên, trang bị kiến thức pháp luật, kỹ năng hòa giải, và kinh nghiệm thực tiễn. Chú trọng bồi dưỡng đội ngũ hòa giải viên là người có uy tín trong cộng đồng, am hiểu phong tục tập quán địa phương, có khả năng thuyết phục và vận động quần chúng. Tạo điều kiện để hòa giải viên tham gia các hoạt động giao lưu, học hỏi kinh nghiệm từ các địa phương khác.

IV. Giải Pháp Mặt Trận Tổ Quốc Tổ Chức Chính Trị Hòa Giải

Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc vận động, tập hợp quần chúng nhân dân tham gia vào công tác hòa giải tranh chấp đất đai. Cần phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội đối với công tác quản lý đất đai, kịp thời phát hiện và kiến nghị xử lý các sai phạm. Tăng cường phối hợp giữa Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội với chính quyền địa phương trong việc giải quyết các vụ việc tranh chấp đất đai phức tạp, kéo dài.

4.1. Phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc

Mặt trận Tổ quốc cần chủ động nắm bắt thông tin, thu thập ý kiến của nhân dân về công tác quản lý đất đai, kịp thời phản ánh với các cơ quan chức năng để giải quyết. Tổ chức các cuộc đối thoại trực tiếp giữa lãnh đạo địa phương với nhân dân để lắng nghe ý kiến, giải đáp thắc mắc. Tham gia giám sát việc thực hiện các chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người dân.

4.2. Tăng cường vai trò của các tổ chức chính trị xã hội

Các tổ chức chính trị - xã hội như Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên cần chủ động tham gia vào công tác tuyên truyền, vận động hội viên, đoàn viên chấp hành pháp luật về đất đai, tích cực tham gia hòa giải các vụ việc tranh chấp đất đai trong cộng đồng. Xây dựng các mô hình tự quản, tự hòa giải trong các tổ chức, đoàn thể, phát huy tinh thần đoàn kết, tương trợ giúp đỡ lẫn nhau.

V. Nghiên Cứu Hiệu Quả Hòa Giải Vấn Đề Bồi Thường Giải Phóng Mặt Bằng

Nghiên cứu cụ thể về hiệu quả hòa giải trong các vấn đề liên quan đến bồi thường giải phóng mặt bằng tại Thành phố Hà Tĩnh. Đây là một lĩnh vực nhạy cảm, dễ phát sinh tranh chấp, khiếu kiện. Cần đánh giá khách quan, toàn diện về quy trình, thủ tục, chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng, xác định những bất cập, hạn chế cần khắc phục. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự đồng thuận của người dân, như: mức bồi thường chưa thỏa đáng, thiếu minh bạch trong công khai thông tin, và sự thiếu quan tâm đến đời sống của người dân sau khi di dời.

5.1. Đánh giá quy trình và chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng

Rà soát, đánh giá toàn diện các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến bồi thường giải phóng mặt bằng, phát hiện những quy định chồng chéo, mâu thuẫn, hoặc không còn phù hợp với thực tiễn. Nghiên cứu, đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách bồi thường, đảm bảo tính công bằng, minh bạch, và phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương.

5.2. Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự đồng thuận của người dân

Thực hiện khảo sát, điều tra xã hội học để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân bị ảnh hưởng bởi các dự án thu hồi đất. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự đồng thuận của người dân, như: mức bồi thường, chính sách hỗ trợ, thông tin về dự án, và sự tham gia của người dân vào quá trình ra quyết định. Đề xuất các giải pháp nâng cao sự đồng thuận của người dân, đảm bảo thực hiện dự án đúng tiến độ, hạn chế tối đa các vụ khiếu kiện.

VI. Kết Luận Nâng Cao Hiệu Quả Hệ Thống Chính Trị Cơ Sở

Nâng cao hiệu quả công tác hòa giải tranh chấp đất đai là nhiệm vụ quan trọng, đòi hỏi sự vào cuộc của toàn bộ hệ thống chính trị. Cần có sự đồng bộ trong nhận thức và hành động, sự phối hợp chặt chẽ giữa các tổ chức, và sự tham gia tích cực của người dân. Hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật về đất đai; nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ; và tăng cường công tác tuyên truyền, vận động. Chỉ khi đó, mới có thể giải quyết được các mâu thuẫn, giữ vững an ninh trật tự và ổn định xã hội, tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố Hà Tĩnh.

6.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về đất đai

Tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật về đất đai, đảm bảo tính đồng bộ, minh bạch, và phù hợp với thực tiễn. Xây dựng hệ thống thông tin đất đai đầy đủ, chính xác, và dễ dàng tiếp cận. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về đất đai.

6.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ cho công tác hòa giải

Cần có chính sách hỗ trợ kinh phí cho các hoạt động hòa giải ở cơ sở, đảm bảo điều kiện làm việc cho hòa giải viên. Có chế độ khen thưởng, động viên kịp thời đối với các hòa giải viên có thành tích xuất sắc. Tạo điều kiện để hòa giải viên tham gia các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng, giao lưu học hỏi kinh nghiệm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tranh chấp đất đai là hiện tượng xã hội phức tạp, kéo dài và chiếm tỷ trọng lớn nhất trong các quan hệ dân sự tại Việt Nam. Tính bình quân trên cả nước, tranh chấp về đất đai chiếm từ 50% đến 60% tổng số tranh chấp dân sự phát sinh. Tại Thành phố Hà Tĩnh – đô thị loại III có diện tích tự nhiên 56,6 km2 và quy mô dân số trên 28 ngàn hộ dân, quá trình đô thị hóa nhanh chóng đã đẩy giá trị đất đai tăng cao, làm nảy sinh xung đột lợi ích gay gắt. Trong giai đoạn 5 năm (2008 - 2012), toàn địa bàn thành phố ghi nhận 451 vụ tranh chấp đất đai phải giải quyết qua hòa giải cơ sở, chiếm 62% tổng số vụ việc hòa giải dân sự.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung đánh giá toàn diện vai trò, chức năng và hiệu quả thực thi nhiệm vụ của hệ thống chính trị cơ sở trong công tác hòa giải tranh chấp đất đai. Mục tiêu cụ thể là làm rõ thực trạng hoạt động của cấp ủy Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể tại 16 phường, xã; từ đó chỉ ra những nút thắt về cơ chế phối hợp, năng lực cán bộ và điều kiện bảo đảm. Công trình cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn nhằm nâng cao tỷ lệ hòa giải thành công từ mức 62% - 67% lên các mục tiêu cao hơn, giảm tải áp lực khiếu kiện cho cơ quan tư pháp và củng cố an ninh trật tự địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng hệ thống chính trị cơ sở, kết hợp lý thuyết giải quyết xung đột xã hội thông qua các phương thức phi tố tụng. Mô hình phân tích dựa trên sự phối hợp đồng bộ giữa 3 thiết chế trụ cột: sự lãnh đạo toàn diện của cấp ủy Đảng, hiệu lực quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân cấp xã và vai trò vận động quần chúng của Mặt trận Tổ quốc cùng các tổ chức đoàn thể.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa gồm: "Hệ thống chính trị cơ sở", "Tranh chấp đất đai", "Hoà giải ở cơ sở", "Quyền sử dụng đất" và "Hội đồng tư vấn giải quyết tranh chấp đất đai cấp xã". Khung pháp lý nền tảng căn cứ vào Nghị quyết 07-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX, Điều 127 Hiến pháp 1992, Pháp lệnh Hòa giải ở cơ sở năm 1998 với 5 nguyên tắc cốt lõi, Luật Đất đai năm 2003 (Điều 135, Điều 136), Nghị định 181/2004/NĐ-CP và Bộ luật Dân sự năm 2005.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm số liệu thứ cấp và sơ cấp được thu thập trong mốc thời gian 5 năm (từ tháng 1/2008 đến tháng 12/2012) tại Thành phố Hà Tĩnh. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 16 đơn vị hành chính cấp xã (10 phường và 6 xã), khảo sát 156 tổ hòa giải với 949 hòa giải viên và tổng hợp dữ liệu từ 729 hồ sơ hòa giải dân sự thực tế (trong đó có 451 vụ việc về đất đai).

Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng nhằm phản ánh chính xác bức tranh thực địa tại cả khu vực nội thị và nông thôn. Tác giả kết hợp phương pháp duy vật biện chứng với phân tích - tổng hợp, thống kê mô tả, so sánh đối chiếu và điều tra xã hội học. Lý do lựa chọn phân tích liên ngành giữa Chính trị học và Luật học xuất phát từ bản chất kép của tranh chấp đất đai: vừa là quan hệ pháp luật dân sự, vừa là vấn đề chính trị nhạy cảm tác động trực tiếp đến an ninh trật tự cơ sở.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tranh chấp đất đai chiếm tỷ trọng áp đảo trong cơ cấu hòa giải dân sự. Trong giai đoạn 2008 - 2012, các tổ hòa giải đã tiếp nhận 451 vụ việc đất đai trên tổng số 729 vụ việc thụ lý, đạt tỷ lệ 61,86%. Số lượng vụ việc qua các năm diễn biến phức tạp: năm 2008 ghi nhận 101 vụ, năm 2009 có 92 vụ, năm 2010 là 88 vụ, năm 2011 lên 101 vụ và năm 2012 là 69 vụ.

Thứ hai, hiệu quả hòa giải thành ở cấp cơ sở đạt kết quả tích cực nhưng có sự phân hóa. Tỷ lệ hòa giải thành tại các tổ hòa giải khối phố, thôn xóm đạt 66,74% (giải quyết thành công 301/451 vụ). Một số địa bàn đạt tỷ lệ trên 70% như phường Bắc Hà (đạt 88,8% năm 2012), phường Trần Phú (đạt 80% - 100%) và xã Thạch Đồng. Tại cấp Ủy ban nhân dân xã, tổng số vụ thụ lý là 261 vụ và hòa giải thành 162 vụ, đạt tỷ lệ 62,07%.

Thứ ba, mạng lưới hòa giải được xây dựng sâu rộng với 156 tổ hòa giải và 949 hòa giải viên vào năm 2012 (668 nam và 281 nữ). Cơ cấu tổ chức huy động đa dạng lực lượng: 522 cán bộ Mặt trận và đoàn thể (chiếm 55,0%), 131 khối phố trưởng/trưởng thôn (chiếm 13,8%), 127 bí thư chi bộ (chiếm 13,4%) và 169 người có uy tín, chức sắc tôn giáo (chiếm 17,8%).

Thứ tư, công tác bảo đảm nguồn lực và định hướng lãnh đạo còn nhiều điểm nghẽn. Toàn thành phố chỉ có 6/16 cấp ủy phường, xã đưa nội dung hòa giải vào Nghị quyết Đại hội Đảng bộ nhiệm kỳ 2010 - 2015. Đặc biệt, duy nhất 1/16 đơn vị thực hiện chi trả thù lao 150.000 đồng/vụ theo quy định tại Thông tư liên tịch 73/2010/BTC-BTP, khiến hoạt động hòa giải viên hầu như dựa vào tinh thần tự nguyện.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến sự gia tăng tranh chấp gắn liền với biến động cơ cấu đất đai. Trong 5 năm, diện tích đất nông nghiệp giảm 154,8 ha (từ 3.132 ha xuống 2.977,2 ha), trong khi đất phi nông nghiệp tăng 222,7 ha (đất ở tăng 133,46 ha lên 610,46 ha). Thành phố đã cấp 15.818 Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và giải phóng mặt bằng 244,95 ha phục vụ 157 dự án. Giá trị quyền sử dụng đất tăng cao làm bùng phát các mâu thuẫn ranh giới, thừa kế và tranh chấp đất hương hỏa.

Dữ liệu nghiên cứu được hệ thống hóa trực quan thông qua các bảng thống kê phân loại tranh chấp theo từng năm và biểu đồ cơ cấu nhân sự hòa giải viên theo từng đoàn thể. Kết quả này tương đồng với xu hướng chung của cả nước khi tranh chấp đất đai luôn chiếm trên 50% xung đột dân sự. Điểm hạn chế lớn là cán bộ cơ sở còn có biểu hiện nhầm lẫn giữa vai trò trung gian hòa giải với thẩm quyền giải quyết khiếu nại hành chính, dẫn đến áp đặt ý chí và kéo dài thời gian xử lý vượt quá 30 ngày quy định.

Đề xuất và khuyến nghị

Một là, tăng cường năng lực lãnh đạo toàn diện của cấp ủy Đảng cơ sở: Yêu cầu 100% cấp ủy phường, xã ban hành nghị quyết chuyên đề về lãnh đạo công tác hòa giải đất đai giai đoạn 2014 - 2018. Định kỳ 6 tháng, Đảng ủy cơ sở tổ chức kiểm điểm tình hình an ninh trật tự từ các mâu thuẫn đất đai. Chủ thể thực hiện là Đảng ủy 16 xã, phường.

Hai là, chuẩn hóa quy trình và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân cấp xã: Thiết lập quy trình tiếp nhận, trích lục hồ sơ địa chính đồng bộ, đảm bảo thời hạn hòa giải dưới 30 ngày. Phấn đấu nâng tỷ lệ hòa giải thành cấp xã đạt trên 75% trước năm 2016. Chủ thể thực hiện là Chủ tịch UBND cấp xã cùng công chức Tư pháp và Địa chính.

Ba là, đổi mới phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể: Tổ chức tối thiểu 2 khóa tập huấn chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng hòa giải và cập nhật Luật Đất đai cho 949 hòa giải viên. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên chủ động phát hiện sớm mâu thuẫn tại 156 khối phố, thôn xóm để can thiệp kịp thời.

Bốn là, bảo đảm ngân sách và thực hiện nghiêm chính sách hỗ trợ: Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Tĩnh cần phân bổ ngân sách bắt buộc hàng năm, thực hiện chi trả 100% định mức 150.000 đồng/vụ hòa giải thành cho 16/16 phường, xã từ quý I/2014, kết hợp tổ chức sơ kết, khen thưởng định kỳ để động viên đội ngũ hòa giải viên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất, lãnh đạo Ủy ban nhân dân và công chức Tư pháp, Địa chính tại 16 xã, phường: Tiếp cận quy trình hòa giải chuẩn hóa, phương pháp đối soát hồ sơ địa chính và bài học thực tiễn từ 261 hồ sơ tranh chấp tại cấp xã.

Nhóm thứ hai, cán bộ Mặt trận Tổ quốc và 949 hòa giải viên cơ sở: Nắm vững kỹ năng dân vận khéo, nghệ thuật thuyết phục kết hợp giữa quy phạm pháp luật và đạo lý truyền thống thông qua các vụ việc hòa giải mâu thuẫn nội tộc điển hình.

Nhóm thứ ba, cơ quan quản lý chuyên môn cấp thành phố (Phòng Tư pháp, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Thanh tra thành phố): Sử dụng số liệu thực chứng để đánh giá đúng thực trạng đô thị hóa, từ đó ban hành hướng dẫn nghiệp vụ và phân bổ ngân sách hợp lý.

Nhóm thứ tư, giảng viên, học viên cao học chuyên ngành Chính trị học, Luật học và Quản lý công: Tham khảo khung lý thuyết chuyên sâu, phương pháp khảo sát thực địa và hệ thống dữ liệu 5 năm (2008 - 2012) phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu.

Câu hỏi thường gặp

Hòa giải tranh chấp đất đai tại Ủy ban nhân dân cấp xã có phải là thủ tục bắt buộc không? Căn cứ Điều 135 Luật Đất đai năm 2003 và Điều 202 Luật Đất đai năm 2013, hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất tranh chấp là thủ tục tiền tố tụng bắt buộc đối với tranh chấp quyền sử dụng đất trước khi khởi kiện ra Tòa án hoặc nộp đơn yêu cầu cơ quan hành chính giải quyết.

Tỷ lệ hòa giải thành công các vụ việc đất đai tại Thành phố Hà Tĩnh đạt bao nhiêu? Giai đoạn 2008 - 2012, tỷ lệ hòa giải thành tại 156 tổ hòa giải cơ sở đạt 66,74% (301 trên 451 vụ). Tại cấp Ủy ban nhân dân 16 phường, xã, tỷ lệ hòa giải thành đạt 62,07% (162 trên 261 vụ thụ lý bắt buộc).

Thành phần Hội đồng tư vấn hòa giải tranh chấp đất đai cấp xã gồm những ai? Theo Điều 161 Nghị định 181/2004/NĐ-CP, Hội đồng gồm Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch UBND cấp xã chủ trì, đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng dân phố, công chức Tư pháp, công chức Địa chính và người cao tuổi am hiểu nguồn gốc đất.

Thời hạn tiến hành hòa giải đất đai tại Ủy ban nhân dân cấp xã là bao lâu? Theo quy định pháp luật đất đai, thời hạn hòa giải tranh chấp đất đai tại Ủy ban nhân dân cấp xã không quá 30 ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn. Biên bản hòa giải phải được lập thành văn bản và gửi ngay cho các bên liên quan.

Kinh phí hỗ trợ thù lao cho hòa giải viên cơ sở được quy định mức bao nhiêu? Thông tư liên tịch 73/2010/BTC-BTP quy định mức chi thù lao hỗ trợ hoạt động hòa giải là 150.000 đồng/vụ hòa giải thành/tổ. Tuy nhiên, giai đoạn 2008 - 2012 thực tế mới có 1/16 đơn vị phường, xã tại Thành phố Hà Tĩnh cân đối chi trả khoản kinh phí này.

Kết luận

• Khẳng định vai trò hạt nhân chính trị của cấp ủy và trách nhiệm quản lý nhà nước của chính quyền cấp xã trong công tác hòa giải đất đai.
• Đánh giá thực chứng bức tranh 451 vụ việc tranh chấp đất đai tại Thành phố Hà Tĩnh với tỷ lệ hòa giải thành đạt trên 62%.
• Nhận diện rõ các rào cản về cơ chế thù lao khi chỉ có 1/16 xã chi trả hỗ trợ và sự lúng túng trong xác định thẩm quyền hòa giải của cán bộ cơ sở.
• Xác lập hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu lực thể chế và bồi dưỡng nghiệp vụ cho 949 hòa giải viên.
• Cung cấp cơ sở khoa học hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp đất đai theo tinh thần Luật Đất đai năm 2013 và Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013.

Đóng góp chính của luận văn là làm sáng tỏ mối quan hệ biện chứng giữa hệ thống chính trị cơ sở và hiệu quả hòa giải đất đai đô thị. Lộ trình tiếp theo đòi hỏi chính quyền thành phố hoàn thiện cơ chế cấp phát tài chính và tổ chức đào tạo nghiệp vụ chuẩn hóa trước quý II/2014. Hãy liên hệ tác giả hoặc tra cứu toàn văn luận văn để áp dụng giải pháp vào thực tiễn quản lý địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI VÀ HOÀ GIẢI TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI 1. Tranh chấp đất đai 1. Khái niệm "Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt; là tài sản, nguồn lực to lớn của đất nước, là nguồn sống của nhân dân" [5, tr. Cùng với sự phát triển của sản xuất và đời sống, nhu cầu sử dụng đất của con người ngày càng phong phú và đa dạng hơn.

Xuất phát từ lợi ích của các giai tầng trong xã hội và dựa trên đòi hỏi của công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, Nhà nước sử dụng các chính sách chính trị và pháp luật để điều chỉnh các quan hệ đất đai nhằm tạo lập một môi trường pháp lý lành mạnh cho hoạt động khai thác và sử dụng đất được hợp lý, hiệu quả. Tranh chấp đất đai là một hiện tượng xã hội xảy ra trong bất kỳ hình thái kinh tế - xã hội nào. Trong xã hội tồn tại lợi ích giai cấp đối kháng thì tranh chấp đất đai có thể xảy ra trên bình diện rộng giữa giai cấp thống trị sở hữu về đất đai với giai cấp bị thống trị vô sản về đất đai. Trong xã hội Xã hội chủ nghĩa, khi đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý thì tranh chấp đất đai thường xảy ra trong các mối quan hệ dân sự, khi xuất hiện mâu thuẫn về lợi ích kinh tế, quyền và nghĩa vụ của các bên.

Việc giải quyết tranh chấp đất đai do các bên tự thương lượng hòa giải hoặc do các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thực hiện theo quy định của pháp luật. Tranh chấp đất đai hiểu theo nghĩa rộng là biểu hiện sự mâu thuẫn, bất đồng trong việc xác định quyền quản lý, quyền sử dụng đối với đất đai, phát sinh trực tiếp hoặc gián tiếp trong lĩnh vực quản lý và sử dụng đất đai. Theo nghĩa hẹp, Luật đất đai năm 2003, khoản 26, Điều 4 đã giải nghĩa “tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ pháp luật về đất đai” [34, tr.phap TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Thực tế, tranh chấp đất đai được hiểu là sự tranh chấp về quyền quản lý, quyền sử dụng xung quanh một khu đất, một địa điểm đất cụ thể mà mỗi bên đều cho rằng mình phải được quyền đó do pháp luật quy định và bảo hộ. Vì vậy, họ phải đi đến thương lượng, hòa giải hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết, phân xử.

Đặc điểm của tranh chấp đất đai trong giai đoạn hiện nay Vì đất đai là một loại tài sản, công cụ sản xuất đặc biệt thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý nên tranh chấp đất đai có đặc điểm khác với những tranh chấp khác, đó là: Thứ nhất: Chủ thể tham gia tranh chấp đất đai chỉ có thể là chủ thể của quyền quản lý và quyền sử dụng đất mà không phải là chủ thể của quyền sở hữu đất đai. Quyền sử dụng đất của các chủ thể được xác lập dựa trên quyết định giao đất, cho thuê đất của Nhà nước hoặc được Nhà nước thừa nhận quyền sử dụng đất hợp pháp đối với diện tích đất đang sử dụng, được Nhà nước công nhận việc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất hợp pháp từ chủ thể khác. Như vậy, chủ thể của tranh chấp đất đai có thể là các tổ chức, cá nhân, hộ gia đình tham gia vào quan hệ quản lý và sử dụng đất. Thứ hai: Đối tượng của tranh chấp đất đai là quyền quản lý và quyền sử dụng đất, là công cụ sản xuất, tài sản, hàng hoá đặc biệt nên hầu hết các tranh chấp đều rất phức tạp và gay gắt.

Nội dung của tranh chấp đất đai rất đa dạng và phức tạp bởi hoạt động quản lý và sử dụng đất trong nền kinh tế thị trường diễn ra rất đa dạng, phong phú với việc sử dụng đất vào nhiều mục đích khác nhau, với diện tích, nhu cầu sử dụng khác nhau. Trong nền kinh tế thị trường, đất đai không chỉ đơn thuần là một loại tư liệu sản xuất đặc biệt mà nó cũng là một loại hàng hóa đặc biệt, có giá trị thương mại lớn và cũng chịu tác động của quy luật thị trường nên việc quản lý và sử dụng không chỉ đơn thuần là việc khai thác giá trị sử dụng mà còn phải khai thác 10 (LUAN.phap TIEU LUAN MOI download : [e-mail] giá trị sinh lời của đất thông qua các giao dịch chuyển nhượng quyền sử dụng đất. Và tất yếu, khi nội dung quản lý và sử dụng đất phong phú, phức tạp thì những mâu thuẫn, bất đồng phát sinh từ nội hàm trên cũng trở nên phức tạp và gay gắt hơn. Thứ ba: Tranh chấp đất đai gây hậu quả xấu về nhiều mặt, không chỉ tác động trực tiếp đến các bên tranh chấp mà gây ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội và lợi ích Nhà nước.

Tranh chấp đất đai phát sinh làm tác động, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền quản lý, quyền sử dụng của người sử dụng đất, gây đình trệ sản xuất, hao tổn kinh phí, nhân lực và làm đóng băng các quan hệ giao dịch đối với phần đất bị tranh chấp. Tranh chấp đất đai không được giải quyết sớm đầu tiên dẫn đến mất đoàn kết giữa các bên tranh chấp, sau đó ảnh hưởng đến an ninh trật tự, nếu phức tạp có thể trở thành một vấn đề gây bất ổn về mặt chính trị, làm phá vỡ các mối quan hệ xã hội, gây thiệt hại đến lợi ích của xã hội và Nhà nước. Thứ tư: Tranh chấp đất đai nhiều trường hợp có thể trở thành những điểm nóng lôi kéo số đông người tham gia, trở thành một vấn đề nhạy cảm thu hút sự chú ý của dư luận xã hội, là một hiện tượng mang vừa tính pháp lý vừa mang tính chính trị. Phân loại tranh chấp đất đai Theo pháp luật hiện hành: Trước năm 1980, Nhà nước ta thừa nhận nhiều hình thức sở hữu đối với đất đai bao gồm sở hữu Nhà nước, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân.

Sau khi Hiến pháp năm 1980 ra đời, Nhà nước trở thành đại diện chủ sở hữu duy nhất thống nhất quản lý đối với toàn bộ vốn đất đai trong cả nước. Nhà nước giao đất cho các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân sử dụng ổn định, lâu dài; người sử dụng đất có các quyền năng thuộc quyền quản lý và sử dụng đối với khu đất thuộc quyền quản lý và sử dụng hợp pháp của mình. Do đó, phân loại dưới góc độ pháp luật, các tranh chấp đất đai hiện nay 11 (LUAN.phap TIEU LUAN MOI download : [e-mail] có: Tranh chấp về quyền sử dụng đất; tranh chấp về tài sản có liên quan đến quyền sử dụng đất; tranh chấp về quyền sử dụng đất có liên quan đến đơn vị hành chính. Theo nội dung tranh chấp: Để thuận lợi cho việc xác định quy phạm pháp luật điển hình áp dụng vào giải quyết tranh chấp về đất đai; tranh chấp đất đai thường được phân loại theo nội dung tranh chấp bao gồm: Tranh chấp hợp đồng chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, thế chấp quyền sử dụng đất; tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất; tranh chấp do lấn, chiếm đất; tranh chấp do cản trở việc thực hiện quyền sử dụng đất.

Theo quy trình giải quyết: Để phục vụ việc nghiên cứu của Luận văn, có thể phân loại tranh chấp theo quy trình giải quyết gồm tranh chấp bắt buộc phải giải quyết qua hòa giải ở cơ sở và tranh chấp không bắt buộc phải giải quyết qua hòa giải ở sơ sở, xã phường, thị trấn. Căn cứ vào khoản 26 Điều 4, Điều 135, Điều 136 Luật đất đai năm 2003 và xét dưới góc độ lý luận thì tranh chấp đất đai bắt buộc phải qua hòa giải phải thỏa mãn các yếu tố sau: - Về quan hệ pháp luật nó phải là quan hệ đất đai như tranh chấp, lấn chiếm, đòi lại đất (tranh chấp quyền sử dụng). hoặc liên quan chặt chẽ đến đất đai như quan hệ chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng cho quyền sử dụng đất, quyền thế chấp, bảo lãnh, góp vốn quyền sử dụng đất, được quyền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. - Về pháp luật chính để áp dụng khi giải quyết phải là Luật đất đai và Bộ luật dân sự.

- Về khách thể của quan hệ này phải là quyền sử dụng đất. - Về chủ thể của quan hệ đất đai có thể là tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp. Như vậy, đối với các mâu thuẫn từ đất đai phát sinh trong lĩnh vực quản lý hành chính Nhà nước, giải phóng mặt bằng, xây dựng cơ sở hạ tầng, công trình an ninh – quốc phòng. theo chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước giữa một bên là cơ quan quản lý hành chính Nhà nước và 12 (LUAN.phap TIEU LUAN MOI download : [e-mail] một bên là cá nhân, tổ chức, hộ gia đình thì pháp luật chính để áp dụng quy trình giải quyết các mâu thuẫn này là Luật Khiếu nại, Luật tố cáo, Luật tố tụng hành chính nên không bắt buộc phải qua hòa giải ở cấp cơ sở.

Hoà giải tranh chấp đất đai 1. Định nghĩa Hòa giải là một biện pháp truyền thống để giải quyết các tất cả các mâu thuẫn, tranh chấp trong đời sống xã hội. “Hòa” có nghĩa là êm đẹp, “Giải” có nghĩa là cởi bỏ đi, “Hòa giải có nghĩa là làm cho êm đẹp, không còn chống đối nhau” [47, tr. Ở nước ta hiện nay, có những hình thức hòa giải khác nhau: Hòa giải tại Tòa án theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự, hôn nhân gia đình; hòa giải các tranh chấp lao động; hòa giải bằng trọng tài thương mại; hòa giải tại cộng đồng dân cư thông qua hòa giải ở cơ sở.

Theo Pháp lệnh Hòa giải ở cơ sở năm 1998 thì Hòa giải cơ sở “là việc hướng dẫn, giúp đỡ, thuyết phục các bên đạt được thỏa thuận, tự nguyện giải quyết với nhau những việc vi phạm pháp luật và tranh chấp nhỏ nhằm giữ gìn đoàn kết trong nội bộ nhân dân, phòng ngừa, hạn chế vi phạm pháp luật, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội trong cộng đồng dân cư” [52, tr. Như vậy, Hòa giải có thể được hiểu là một phương pháp trong đó lấy việc tự thỏa thuận để tự nguyện đi đến một nhất trí chung nhằm giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp giữa các bên.