CHƯƠNG 1. LÝ LUẬN CHUNG VE VAI TRÒ GIÁO DỤC GIA ĐÌNH TRONG VIỆC XÂY DỰNG CON NGƯỜI XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Gia đình - chức năng giáo dục của gia đình Thông thường mỗi người sinh ra và lớn lên trong một gia đình, chịu sự giáo dục của gia đình.
Các nhà nhân chủng học, tâm lý học đã chứng minh rằng nếu một đứa trẻ sinh ra bị tách khỏi đời sống xã hội và nên văn hóa của xã hội đó như trường hợp “những đứa trẻ hoang dã được thủ vật nuôi thì chúng trở nên hoàn toàn không có tính người không biết nói, không biết làm, ăn sống nuốt tươi, đi bằng tứ chỉ như các động vật khác”. Vì vậy giáo dục và giáo dục gia đình rất cần thiết đối với sự phát triển của mỗi con người, gia đình và xã hội. Gia đình Khi bàn về khái niệm gia đình văn bản của Liên Hợp Quốc lưu ý: “Gia đình là một thể chế có tính toàn cầu nhưng lại có tính hình thức, vai trò khác nhau thay đổi từ nén văn minh này sang nền văn minh khác, dân tộc này so với dân tộc kia. Do đó không thể đưa ra một định nghĩa chung có thể áp dụng cho toàn cầu." [5,8] Gia đình là tổ chức cơ sở đầu tiên của đời sống cá nhân con người, là tế bào của xã hội, là cái nôi sinh thành và nuôi đưỡng suốt cuộc đời của mỗi con người.
Không có gia đình để tái sản xuất ra con người thì xã hội không thể tổn tại và phát triển được. Có rất nhiều khải niệm gia đình được đưa ra dưới nhiều góc độ nhìn nhận của các nhà khoa học khác nhau. Theo Moóc - gan - nhà bác học Mỹ, sử gia và là nhà nhân chủng học vẻ xã hội nguyên thủy, “gia đình là một yếu tố năng động, nó không bao giờ đứng nguyên một chỗ mà chuyển từ một hình thức thấp lên một hình thức cao, khi xã hội phát triển từ một giai đoạn thấp lên một giai đoạn cao” [13,228]. Ở đây Moóc - gan muốn nói đến sự tiến bộ, phát triển của gia đình từ mông muội đến văn minh, ông không để cập đến mối quan hệ và vai trò trong gia đình.
Trong lịch sử các nhà xã hội học thường để cập đến gia đình chỉ dưới góc độ là chức năng kinh tế và tái sản xuất xã hội. Ngày nay, các nhà xã hội học đã có cách nhìn rộng rãi và toàn diện hơn, để cập nhiều hơn về vấn để giáo dục con cái tạo cơ sở để xây dựng một nên tang xã hội vững mạnh, văn minh và phát triển. Chúng ta có thể để cập đến một số khái niệm tiêu biểu về gia đình. - Gia đình là tập hợp những người cùng chung sống thành mét đơn vị nhỏ nhất trong xã hội, họ gắn bó với nhau bằng quan hệ hôn nhân và dòng máu (thường gdm vợ chẳng, cha mẹ và con cái) [5.6]; - Gia đình là nhóm người chung sống với nhau dưới một mái nhà có quan hệ hôn nhắn huyết thống và nền kinh tế chung [5,6]; - Gia đình là một nhóm xã hội quy định bởi ba đặc điểm nổi bật là bất nguồn từ hôn nhân gỗm vợ chẳng, con cái phát sinh từ hôn phối của đôi nam nữ, trong đó có mặt của họ hàng bà con hoặc con nuôi, Họ gan bó bởi nghĩa vụ và quyển lợi có tính chất kinh tế về sự cấm đoán tình dục giữa các thành viên [5.7] Mặc dù có nhiều khái niệm về gia đình nhưng theo tác giả, khái niệm gia đình của chủ nghĩa xã hội khoa học là khái niệm đẩy đủ và hoàn thiện nhất “gia đình là một hình thức tổ chức đời sống cộng đẳng của con người, một thiết chế văn hóa - xã hội đặc thù, được hình thành, tổn tại và phát triển trên cơ sở của quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng và gián dục.
giữa các thành viên [3,236]. Trong gia đình quan hệ hồn nhẫn là quan hệ cơ bản, là nên tang để tạo nên gia đình và các mối quan hệ khác. Day là mối quan hệ giữa nam và nữ để thỏa mãn nhu cẩu tâm sinh lý và nhằm đảm bảo tái sản xuất ra con người, duy trì nồi giếng và đảm bảo sự tổn tại của xã hội. Cùng với quan hệ hôn nhãn, quan hệ huyết thống được coi là quan hệ cơ bản, được xuất phát từ quan hệ hôn nhân để từ đó tạo ra các mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình, cha mẹ - con cái, anh chị em.
Nhìn chung tất cả các nhà khoa học đều để cao vai trò, vị tri của gia đình đối với sự tổn tại và phát triển của xã hội. Các nhà khoa học cố gắng làm rõ được mối quan hệ trong gia đình và từ đó thấy được gia đình có các chức năng rất quan trọng nhằm xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho từng cá nhãn, gia đình và xã hội. Chức năng của giáo dục gia đình Gia đình là cái nôi nuôi đưỡng cả một đời người, là mỗi trường giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách sống có tình có nghĩa đoàn kết và giúp đỡ lẫn nhau, có ý thức trách nhiệm của công dân, tôn trọng luật pháp và giữ gin đạo lý, bản sắc văn hóa din tộc. Trong thực tế, vị trí và vai trò to lên của gia đình với tính cách là tế bao của xã hội được thể hiện ở bốn chức năng cơ bản.
- Chức năng tái sản xuất con người, nhằm duy trì nồi giống, đảm bdo sự tổn tại của xã hội loài ngừơi. Chức năng này dap ứng nhu cau tình cảm riêng của cá nhân là sinh con dé cái và mang một ý nghĩa lớn lao cho xã hội là tạo ra lớp người mới có thể chất, năng lực toàn diện hơn. - Chức năng kinh tế là chức năng đóng vai trd cơ sở cho các chức năng khác sau khi hình thành gia đình. Mỗi một gia đình đều phải thực hiện chức năng kinh tế để tạo ra của cải vật chất nuối sống bản thân, gia đình và xã hội.
Trong giải đoạn đầu của xã hội xã hội chủ nghĩa còn sản xuất hang hóa, còn nhiều thành phẩn kinh tế và khi kinh tế tập thé, kinh tế nhà nước chưa đáp ứng đủ nhu cẩu cho cuộc sống thì kinh tế hộ gia đình có vị trí quan trọng lâu dài đối với gia đình và xã hội. - Chức năng tổ chức đời sống gia đình bao gồm việc tổ chức đời sống cả vật chất lẫn tinh thần cho các thành viên trong gia đình, tổ chức thời gian nhàn rỗi, vui chơi học tập, giải trí. đáp ứng đời sống văn hóa tinh thần cho gia đình. - Chức ning nuôi dưỡng, giáo dục con cái là trách nhiệm của các bậc cha mẹ “cha mẹ có nghĩa vụ thương yêu, nuôi dưỡng giáo dục con cái, chăm lo việc học tập và sự phát triển lành mạnh của con về thể chất, trí tuệ, đạo đức” (Luật hôn nhãn và gia đình nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, chương 4, điểu 19) .Trong các chức năng của gia đình thì chức nang nuôi dưỡng và giáo dục con cái là chức năng quan trọng nhất, nó là trường học đầu tiên, là thiết chế xã hội đầu tiên mà con người tiếp xúc khi vừa mới ra đời cho đến lớn.
Gia đình là nơi trẻ được đón nhận sự nuôi dạy chu đáo hơn, kỹ lưỡng hơn, cụ thể hơn so với các tổ chức giáo dục khác. Chính gia đình là nơi con người tiếp nhận vận hành các giá trị văn hóa của gia đình, dòng họ, làng và nước để chuẩn bị cho mình vốn liếng hành trang bước vào đời. “Con người muốn trở thành con người cần phải có giáo dục”. Đó là một chân lý được đúc rút từ lich sử phát triển của nhắn loại.
Từ nhỏ, nếu con người không được giáo dục thì lớn lên không khác gì cây hoang, cỏ dại và nếu không được sống trong môi trường gia đình, không được sự giáo dục của gia đình và xã hội thì không khác gi các loài động vat. Quá trình nuôi dưỡng, giáo dục con người bắt đầu từ trong bào thai của mẹ và khi cất tiếng khóc chào đời là ở trong môi trường gia đình. Sử mệnh nuôi dưỡng, giáo dục đứa trẻ từ khi mới ra đời không thể giao phó, chuyển nhượng cho bất kỳ ai có thể có trách nhiệm hơn, tốt đẹp hơn gia đình được. Mục tiêu của giáo dục gia đình là xây dựng gia đình hạnh phúc từ đó mỗi thành viên có được cơ sở và chỗ dựa về vật chất và tinh than để phấn đấu vươn lên trong cuộc sống.
Bên cạnh đỏ giáo dục gia đình có những nội dung thật phong phú, da dang phù hợp với chuẩn mực đạo đức của xã hội. - Giáo dục đạo làm người, là giáo dục ý thức biết làm người, tôn trọng con người, có đạo lý làm người mang trong mình phẩm chất và giá trị cao quý của con người. - Giáo dục bổn phận làm người, trong gia đình thì phải hiếu thảo với cha mẹ, thuận hòa thủy chung giữa vợ chẳng. Yêu thương, nhường nhịn, quý mến, giúp đỡ anh em, chị em.
Đối với xã hội thì quan hệ với thay phải có lòng kính trọng, lễ phép, nhớ ơn; quan hệ với bạn bè thì phải hòa đẳng, giúp đỡ lẫn nhau; quan hệ với xóm giéng, làng nước thì giúp đữ lẫn nhau "tối lửa tắt đèn có nhau”. Trong công việc thì phải luôn luôn học hỏi, tìm tòi nhằm nâng cao nhận thức để đưa xã hội phát triển hơn. Phương pháp giáo dục gia đình nhằm giúp cha mẹ sử dụng để tác động đến con cái một cách đúng đắn và phù hợp. - Phương pháp phù hợp với đối tượng tức là tùy vào đối tượng, hoàn cảnh để có phương pháp hữu hiệu.
Phải biết được vấn để trẻ đang muốn, làm sao cho trẻ hiểu, chọn thời gian đúng lúc, đúng chỗ. - Phương pháp đạy con bằng sự gương mẫu của cha mẹ, cha mẹ phải là tấm gương sáng cho con cái noi theo, Cha mẹ truyền đạt những kinh nghiệm, nói ít, làm nhiều để từ dé con cái tin tưởng và làm theo. - Phung nhấp day con trong lao động và hoạt động, bằng những việc làm cụ thể bằng chân tay hoặc trí ác để cải tạo thiên nhiên, dang mưu sống và tiến bộ để truyền đạt cho con.