Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA TỔ CHỨC ĐOÀN THANH NIÊN CỘNG SẢN HỒ CHÍ MINH TRONG VIỆC GIÁO DỤC Ý THỨC PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI THANH NIÊN ĐÔ THI ̣ 1. NHƢ̃ NG KHÁI NIỆM CHUNG VỀ THANH NIÊN VÀ THANH NIÊN ĐÔ THỊ 1. Khái niệm thanh niên, thanh niên đô thị 1. Khái niệm thanh niên Theo Từ điển Tiếng Việt thông dụng thì: "Thanh niên là người còn trẻ, đang ở độ tuổi trưởng thành" [49].
Thanh niên thường được xem như một nhóm xã hội lứa tuổi hoặc một lát cắt chu kỳ sống của con người (tuổi thanh xuân), có sự khác nhau với các nhóm đối tượng lứa tuổi khác vì có một số đặc điểm tâm lí do lứa tuổi. Một vấn đề thường được đặt ra khi xem xét vấn đề thanh niên là giới hạn của tuổi thanh niên thường được bắt đầu từ tuổi nào đến tuổi nào trong đời sống con người? Có nhiều quan niệm khác nhau và cách trả lời khác nhau của mỗi lĩnh vực khoa học chuyên ngành. Tuy nhiên, tính chung nhất của các khoa học trong việc xác định lứa tuổi thanh niên là xuất phát từ sự thừa nhận tính chất hai mặt của thanh niên (mặt xã hội và mặt sinh học) trong việc nghiên cứu các quá trình phát triển sinh học, tâm lý và xã hội của lứa tuổi thanh niên, chỉ ra những qui luật phát triển của lứa tuổi, cũng như sự thống nhất, tương quan giữa các giai đoạn của quá trình phát triển lứa tuổi. Trong tâm lý học, việc xác định lứa tuổi thanh niên được căn cứ trên sự hình thành của các quá trình tâm lý được qui định bởi các qui luật phát triển sinh học của cá thể cũng như các nhân tố xã hội trong mối quan hệ qua lại của chúng.
Sự phát triển tâm lý của các lứa tuổi thường trải qua những bước nhảy vọt trong quá trình phát triển tâm lý liên tục. Kon, bước quá độ từ tuổi trẻ em sang tuổi trưởng thành nói 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chung bao gồm lứa tuổi từ 11-12 đến lứa tuổi 23-25 và được chia ra làm ba thời kỳ: lứa tuổi thiếu niên, vị thành niên (từ 11-12 tuổi đến 14-15 tuổi); tuổi thanh niên (từ 14-15 đến 18 tuổi); tuổi thanh niên muộn (từ 18 đến 23-25 tuổi). Mỗi thời kỳ này, gắn liền với những đặc trưng của sự phát triển về mặt sinh học và xã hội của giai đoạn lứa tuổi qui định. Khi bàn về giới thanh niên các nhà khoa học mácxít như V.
Sziwesuk (Ba lan) đã thống nhất quan điểm: Giới thanh niên là một tập đoàn nhân khẩu xã hội được phân hóa về giai cấp, trong đó bao gồm những người ở lứa tuổi từ 15 - 30, địa vị và vai trò, những chức năng và các dạng hoạt động cũng như các định hướng giá trị, thế giới quan, những sở thích, những nhu cầu và các thuộc tính tâm lý xã hội của họ do tính chất của chế độ chính trị, những quan hệ xã hội và hoàn cảnh lịch sử của xã hội đem lại. Việc xem xét phạm trù thanh niên không đơn thuần dừng lại ở các yếu tố độ tuổi, đặc điểm tâm sinh lý mà điều quan trọng là phải xét thanh niên ở tính chất xã hội từ mối quan hệ xã hội mà nó làm chủ thể, chịu sự tác động và chi phối của các quan hệ xã hội. Trong các mối quan hệ xã hội ấy, người ta nhấn mạnh các vấn đề như: thanh niên có vai trò quan trọng trong hiện tại, là lớp người có trách nhiệm xây dựng và làm chủ tương lai, họ vừa là khách thể vừa là chủ thể của quá trình xã hội hóa. Theo quan điểm này, lứa tuổi thanh niên bắt đầu từ lúc vẫn còn là đối tượng của xã hội hóa, nhưng đã có thể bắt đầu có được năng lực tham gia từng phần quá trình sáng tạo ra những lực lượng sản xuất của xã hội và quá trình mang những quan hệ xã hội của một xã hội nhất định.
Lứa tuổi thanh niên kết thúc vào lúc đã hoàn thành việc xã hội hóa để trở thành chủ thể của xã hội, tức là trở thành người có năng lực trực tiếp sáng tạo ra những lực lượng sản xuất của xã hội và mang các quan hệ xã hội của một xã hội nhất định. Như vậy, xã hội hóa là một quá trình chuẩn bị cho lớp người trẻ tuổi tham gia vào mọi lĩnh vực đời sống xã hội một cách chủ động. Nói cách khác, đó là quá trình biến lớp người trẻ tuổi từ chỗ là đối tượng của xã hội hóa thành chủ thể của xã hội. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khi xem xét sự phát triển trong vai trò của thanh niên với xã hội ta thấy trải qua ba giai đoạn cơ bản.
Giai đoạn thứ nhất, thanh niên chủ yếu đóng vai trò là đối tượng của những tác động xã hội dưới những điều kiện khác nhau của chúng. Bước vào giai đoạn thứ hai, thanh niên bắt đầu đóng vai trò là yếu tố của lực lượng sản xuất và là người mang các quan hệ sản xuất và tất cả các quan hệ xã hội khác. Giai đoạn này, trong khi vẫn là đối tượng của những tác động xã hội, thanh niên đã là chủ thể của quá trình xã hội. Trong giai đoạn thứ ba, thanh niên đã hoàn toàn thể hiện là yếu tố của các lực lượng sản xuất và là người mang tất cả các quan hệ xã hội, thể hiện toàn bộ xã hội đương thời của mình, và do đó tự phủ định tư cách thanh niên của mình.
Việc phân chia giai đoạn lứa tuổi chủ yếu dựa trên sự thay đổi vị trí xã hội và hoạt động xã hội của cá nhân, đồng thời chú ý nhiều vào những thuộc tính của tuổi thanh niên với tư cách là một nhóm dân cư - xã hội. Các nhà xã hội học không chỉ chú ý tới giới hạn giữa lứa tuổi thiếu niên và tuổi lứa thanh niên mà còn tới ranh giới và tiêu chuẩn xác định thời kỳ quá độ trở thành người lớn. Dưới góc độ xã hội học: Thanh niên là một nhóm dân số xã hội lớn, với các đặc điểm được xác định bởi vai trò, vị trí của hệ thống tái sản xuất và phát triển xã hội, các nhân tố này gắn liền với các quá trình tâm lý xã hội, với tính không đồng nhất về chính trị - xã hội, với các yếu tố đặc thù trong vị trí xã hội của tầng lớp này [36]. Thanh niên là những người ở độ tuổi đang hình thành và phát triển nhân cách.
Độ tuổi này được tính khác nhau tùy từng nước. Có nước tính từ 14, 15 thậm chí 13, đến 24, 25 tuổi. Phần đông các nước tính từ 15 đến 30 tuổi. Theo nhà tâm lý học Nga L.
Vưgôtxki, cơ sở xác định các thời kỳ lứa tuổi dựa vào thời điểm phát triển tâm lý có đột biến. Độ tuổi này được coi như thời kỳ chuyển tiếp từ tuổi thơ bị phụ thuộc sang giai đoạn hoạt động độc lập và bắt đầu có trách nhiệm công dân. Từ hướng tiếp cận này, xã hội học chú ý vào vai trò xã hội, định hướng giá trị và những vấn đề liên quan tới 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com việc chuẩn bị cho thanh niên bước vào cuộc sống lao động [46, tr. Nhằm đảm bảo sự tiếp nối giữa tuổi trẻ em với tuổi thanh niên, phù hợp với Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em và các luật khác; căn cứ các nghiên cứu khoa học về tâm sinh lý lứa tuổi, sự phát triển về mặt xã hội của thanh niên; căn cứ truyền thống văn hóa và đời sống kinh tế - xã hội của đất nước; ý kiến của các nhà khoa học, các chuyên gia và ý kiến của thanh niên; tham khảo quy định độ tuổi thanh niên của các nước trong khu vực và trên thế giới, Luật Thanh niên được Quốc hội khóa XI thông qua có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2007 tại Điều 1 quy định: "Thanh niên…là công dân Việt Nam từ đủ mười sáu tuổi đến ba mươi tuổi" [38].
Luận văn này lấy độ tuổi thanh niên quy định trong Luật Thanh niên là căn cứ để nghiên cứu. Khái niệm thanh niên đô thị Sau khi từ bỏ cuộc sống du canh du cư, con người định cư trong các điểm dân cư tập trung như làng, bản, ấp…gọi chung là điểm dân cư nông thôn, do biết khai thác thiên nhiên mà sản phẩm lương thực ngày càng dư thừa so với nhu cầu nên xuất hiện những người tách ra khỏi sản xuất nông nghiệp để thực hiện trao đổi hàng hóa. Do nhu cầu cuộc sống ngày càng đòi hỏi cao hơn, một bộ phận người khác nữa tách ra khỏi sản xuất nông nghiệp để sản xuất tiểu thủ công nghiệp, làm dịch vụ và quản lý xã hội, những người lao động này và gia đình của họ đã tập trung lại tại địa điểm thích hợp, thay đổi môi trường định cư thành các điểm dân cư mới chủ yếu là lao động phi nông nghiệp, đó là điểm dân cư đô thị. Vậy sự hình thành và phát triển các điểm dân cư đô thị là do sự phát triển của phân công lao động xã hội, là do sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ lao động nông nghiệp sang lao động phi nông nghiệp.
Để xác định đô thị và nông thôn dễ dàng được chấp nhận, là việc coi đô thị và nông thôn như các hệ hệ thống xã hội được phân biệt dưới các đặc trưng cơ bản sau: 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Về quy mô dân số: Quy mô dân số của đô thị lớn hơn, mật độ dân cư đông đúc hơn so với nông thôn. Ở nước ta theo quy định tại Nghị định 72/2001/NĐ-CP ngày 5/10/2001 các đô thị chia thành 5 loại, lớn nhất là đô thị đặc biệt quy mô dân số từ 1,5 triệu trở lên, mật độ dân số 15.000 người/km2 trở lên, nhỏ nhất là đô thị loại 5, dân số từ 4.000 người trở lên, mật độ dân số từ 2.000ng/km2 trở lên. Hiện nay ở nước ta thủ đô Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh là hai đô thị đặc biệt có quy mô và mật độ dân số cao nhất. Về các nhóm giai cấp, tầng lớp xã hội thì ở đô thị đặc trưng chủ yếu là giai cấp công nhân, ngoài ra còn có các tầng lớp giai cấp khác như tư sản, thợ thủ công, viên chức, trí thức, v.
Còn đối với nông thôn thì đặc trưng chủ yếu ở đây là nông dân, ngoài ra ở từng xã hội còn có các giai cấp, tầng lớp như địa chủ, phú nông, nhóm thợ thủ công nghiệp, buôn bán nhỏ, v.