Đặt vấn đề Chƣơng trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo Quyết định số 16/2006 của Bộ trƣởng Bộ GD&ĐT đã nêu: "Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh. Phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học, bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh". Những quy định này phản ánh nhu cầu đổi mới phƣơng pháp dạy học để giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu đào tạo con ngƣời mới với tình trạng lạc hậu của giáo dục nƣớc ta hiện nay. Từ nhiều năm nay, vấn đề đổi mới phƣơng pháp dạy học đã đƣợc quan tâm ở tất cả các cấp học với những tƣ tƣởng chỉ đạo đƣợc phát triển dƣới các hình thức nhƣ: "Lấy ngƣời học làm trung tâm", "PPDH tích cực", "Tích cực hóa ngƣời học".
Định hướng đổi mới phương pháp dạy học Điều cơ bản của đổi mới PPDH là hƣớng tới hoạt động học tập tích cực, chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động. Đổi mới nội dung và hình thức hoạt động của giáo viên và học sinh, đổi mới hình thức tổ chức dạy học, đổi mới hình thức tƣơng tác xã hội trong dạy học với định hƣớng: - Bám sát mục tiêu giáo dục phổ thông. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Phù hợp với nội dung dạy học cụ thể. - Phù hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh.
- Phù hợp với cơ sở vật chất, các điều kiện dạy học của nhà trƣờng. - Phù hợp với việc đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học. - Kết hợp giữa việc tiếp thu và sử dụng có chọn lọc, có hiệu quả các phƣơng pháp dạy học tiên tiến, hiện đại với việc khai thác những yếu tố tích cực của các phƣơng pháp dạy học truyền thống. - Tăng cƣờng sử dụng các phƣơng tiện dạy học, thiết bị dạy học và đặc biệt lƣu ý đến những ứng dụng của CNTT.
Mục đích của đổi mới phương pháp dạy học Mục đích của đổi mới phƣơng pháp dạy học ở trƣờng phổ thông là thay đổi lối dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo "PPDH tích cực" nhằm giúp học sinh phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, tinh thần hợp, kĩ năng vận dụng kiến thức vào những tình huống khác nhau trong học tập và trong thực tiễn, tạo niềm tin, niềm vui, hứng thú trong học tập, làm cho "Học" là quá trình kiến tạo. Học sinh tìm, tòi khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác và xử lý thông tin, tự hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất. Tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh, dạy học sinh cách tìm ra chân lý. Chú trọng hình thành các năng lực (tự học, sáng tạo, hợp tác) dạy phƣơng pháp và kĩ thuật lao động khoa học, dạy cách học.
Học để đáp ứng những yêu cầu của cuộc sống hiện tại và tƣơng lai. Những điều đã học cần thiết, bổ ích cho bản thân học sinh và cho sự phát triển xã hội. Đặc trưng cơ bản của phương pháp dạy học tích cực 1. Dạy học tăng cường phát huy tính tự tin, chủ động, sáng tạo thông qua tổ chức thực hiện các hoạt động học tập của học sinh 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Dạy học thay vì lấy "Dạy" làm trung tâm sang lấy "Học" làm trung tâm.
Trong phƣơng pháp tổ chức, HS đƣợc cuốn hút vào các HĐ học tập do GV tổ chức và chỉ đạo, qua đó tự khám phá những điều mình chƣa rõ. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Rèn luyện phương pháp và phát huy năng lực tự học của học sinh PPDH tích cực xem việc rèn luyện phƣơng pháp học tập cho HS không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả DH mà còn là mục tiêu của DH. Trong xã hội hiện đại đang biến đổi nhanh, với sự bùng nổ thông tin, khoa học, kỹ thuật, công nghệ phát triển nhƣ vũ bão, thì không thể nhồi nhét vào đầu óc HS khối lƣợng kiến thức ngày càng nhiều.
Trong các phƣơng pháp học thì cốt lõi là phƣơng pháp tự học. Nếu rèn luyện cho HS có đƣợc phƣơng pháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi con ngƣời, kết quả học tập sẽ đƣợc tăng lên. Dạy học phân hóa kết hợp với hợp tác Trong một lớp học trình độ kiến thức, tƣ duy của HS thƣờng không thể đồng đều, vì vậy khi áp dụng phƣơng pháp dạy học tích cực phải chấp nhận sự phân hóa về cƣờng độ, mức độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập. Tuy nhiên, trong học tập, không phải mọi tri thức, kĩ năng, thái độ đều đƣợc hình thành bằng những hoạt động độc lập.
Lớp học là môi trƣờng giao tiếp thầy - trò, trò - trò, tạo nên mối quan hệ lƣợng tác giữa các cá nhân trên con đƣờng chiếm lĩnh nội dung học tập. Một số phương pháp dạy học PPDH là những hình thức và cách thức hoạt động của GV và HS trong những điều kiện dạy học xác định nhằm đạt mục đích dạy học. Những hình thức và cách thức, thông qua đó và bằng cách đó, GV và HS lĩnh hội những hiện thực tự nhiên và xã hội xung quanh trong những điều kiện học tập cụ thể. Hiện nay ngƣời ta thƣờng nói đến một số PPDH phổ biến sau đây: - Phương pháp thuyết trình.
- Phương pháp vấn đáp, đàm thoại. - Phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Phương pháp dạy học khám phá. - Dạy học với lý thuyết tình huống.
- Dạy học với lý thuyết kiến tạo. - Dạy học với lý thuyết tương tác. Dạy học theo quan điểm kiến tạo 1. Sơ lược về thuyết kiến tạo Theo nghĩa từ điển: Kiến tạo có nghĩa là xây dựng nên [35].
Ngƣời khởi xƣớng ra lý thuyết kiến tạo là Zin Pi-a-giê (Jean Piaget, 1896- 1980), nhà tâm lí học, sinh học ngƣời Thụy Sĩ. Trong suốt cuộc đời, ông chỉ theo đuổi một mục đích: Xây dựng một học thuyết về sự phát sinh tri thức. Ông nghiên cứu để trả lời câu hỏi: Tri thức đến với con ngƣời nhƣ thế nào? Câu trả lời của ông chính là thuyết kiến tạo. Theo ông, nhận thức của con ngƣời là quá trình thích ứng với môi trƣờng qua hai hoạt động đồng hóa và điều tiết.
Tri thức không phải truyền thụ từ ngƣời biết tới ngƣời không biết, mà tri thức đƣợc chính cá thể xây dựng, thông qua hoạt động. Ông cho rằng, những ý tƣởng cần đƣợc trẻ em tạo nên chứ không phải tìm thấy nhƣ một viên sỏi, hoặc nhận đƣợc từ tay ngƣời khác nhƣ một món quà, trẻ em tập đi bằng cách đi, chứ không phải bằng cách đƣợc dạy những quy tắc để đi. Dạy học theo lý thuyết kiến tạo là kiểu dạy học trong đó giáo viên thiết kế tình huống cho học sinh tham gia kiến thiết, tạo dựng và biến đổi các tri thức, kĩ năng của mình để phù hợp với tình huống mới, và có đƣợc nhận thức mới khi đƣợc đặt vào tình huống mà ở đó ngƣời học cảm thấy cần thiết và có khả năng giải quyết, ngƣời học sẽ kiến tạo nên tri thức cho mình. Nhƣ vậy, tri thức đƣợc kiến tạo một cách tích cực bởi chủ thể nhận thức.
Kiến tạo vừa mang tính cá nhân (tự mình) vừa mang tính xã hội (hòa nhập cộng đồng). 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Dạy học với lý thuyết kiến tạo - Tri thức đƣợc kiến tạo một cách tích cực bởi chủ thể nhận thức, không phải tiếp thu một cách thụ động từ môi trƣờng bên ngoài. - Nhận thức là một quá trình thích nghi và tổ chức lại thế giới quan của chính mỗi ngƣời.
Nhận thức không phải là khám phá một thế giới mà chủ thể nhận thức chƣa từng biết tới. - Học là một quá trình mang tính xã hội trong đó trẻ em dần tự hòa mình vào các hoạt động trí tuệ của những ngƣời xung quanh. Trong lớp học mang tính kiến tạo, học sinh không chỉ tham gia vào việc khám phá, phát minh mà còn tham gia vào cả quá trình xã hội bao gồm việc giải thích, trao đổi, đàm phán và đánh giá. - Những tri thức mới của mỗi cá nhân nhận đƣợc từ việc điều chỉnh lại thế giới quan của họ, thế giới quan đó cần phải đáp ứng đƣợc những yêu cầu mà tự nhiên và thực trạng xã hội đặt ra.
Vận dụng thuyết kiến tạo Để vận dụng lý thuyết kiến tạo trong dạy học môn Toán ở trƣờng phổ thông, ta phải khai thác từ nội dung học xem chỗ nào có thể cho HS tham gia vào quá trình kiến tạo tri thức, kĩ năng từ đó thiết kế tình huống, chuẩn bị các hoạt động, câu hỏi, hƣớng HS tham gia vào quá trình kiến tạo. Các bƣớc thiết kế và triển khai một pha dạy học theo thuyết kiến tạo có thể nhƣ sau: - Chọn nội dung dạy học. - Thiết kế tình huống kiến tạo. - Thiết kế các câu hỏi hoạt động.
- Tổ chức, hƣớng dẫn học sinh tham gia kiến tạo. - Hợp thức những tri thức, kĩ năng mới. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mô hình lý thuyết dạy học theo quan điểm kiến tạo Với mục tiêu DH không chỉ nhằm giúp HS có đƣợc một hệ thống kiến thức đáp ứng đƣợc yêu cầu của xã hội mà còn giúp HS trả lời đƣợc câu hỏi: làm thế nào để thu nhận đƣợc những kiến thức đó, lí thuyết kiến tạo đã đề xuất mô hình DH nhƣ sau: Khám phá Câu hỏi của HS Khảo sát cụ thể Phản ánh Kiến tạo tri thức mới.
Theo mô hình DH này, việc dạy một kiến thức mới không phải bắt đầu từ việc GV thông báo kiến thức đó mà phải bắt đầu từ việc khám phá của người học về kiến thức cần lĩnh hội. Mô hình dạy học này đã phản ánh đúng bản chất quá trình nhận thức của loài ngƣời, đồng thời nó đánh giá cao sự tìm hiểu và khám phá. Mô hình DH trên cũng chứa đựng sự thay đổi quan điểm DH, theo đó việc tổ chức DH theo quan điểm kiến tạo phải luôn chú ý đến kiến thức và kĩ năng đã có của HS, nó là một trong các tiền đề để tổ chức DH theo nội dung kiến thức mới.