ĐẶT VẤN ĐỀ Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá và quan trọng bậc nhất với mỗi quốc gia; là cơ sở không gian của mọi quá trình sản xuất, là tư liệu sản xuất đặc biệt trong nông nghiệp, là thành phần quan trọng nhất của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, công trình kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng. Sử dụng nguồn tài nguyên đất đai một cách hợp lý và hiệu quả là một trong những vấn đề được cả nước quan tâm đặc biệt. Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đất đai là nguồn nội lực, nguồn vốn quan trọng. Nguồn thu ngân sách nhà nước từ đất đai bao gồm: Tiền sử dụng đất trong các trường hợp giao đất có thu tiền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất từ đất được Nhà nước giao không thu tiền sử dụng đất sang đất được Nhà nước giao có thu tiền sử dụng đất, chuyển từ hình thức thuê đất sang hình thức được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất; tiền thuê đất đối với đất do Nhà nước cho thuê; thuế sử dụng đất; thuế thu nhập từ chuyển quyền sử dụng đất; tiền thu từ việc xử phạt vi phạm pháp luật về đất đai; tiền bồi thường cho Nhà nước khi gây thiệt hại trong quản lý và sử dụng đất đai; phí và lệ phí trong quản lý, sử dụng đất đai.
Hiện nay, việc quản lý tài chính về đất đai tại các địa phương vẫn còn gặp nhiều khó khăn, nguyên nhân chính là từ việc chưa xây dựng được một hệ thống cơ sở dữ liệu về giá đất đồng bộ làm căn cứ cho việc thu các loại nghĩa vụ tài chính về đất đai đối với người sử dụng đất, vì vậy hiện nay việc tiến hành nghiệp vụ này tại địa phương thường mất nhiều thời gian, nhiều công đoạn, gây thất thu ngân sách và thiếu công bằng, minh bạch. Ngày nay công nghệ thông tin phát triển đã trợ giúp cho con người trong nhiều lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực quản lý đất đai. Đặc biệt phải kể đến hệ thống thông tin địa lý (Geographic Information System – GIS). Với những thế mạnh về quản lý và phân tích dữ liệu không gian, GIS đã xâm nhập và hỗ trợ đắc lực cho công tác quản lý và sử dụng tài nguyên đất đai ở nước ta cũng như trên thế giới.
Việc ứng dụng GIS vào việc xây dựng cơ sở dữ liệu giá đất sẽ thiết lập nên dữ liệu thuộc tính và không gian về các thửa đất phục vụ công tác quản lý tài chính về đất đai một cách hiệu quả, chính xác, thuận tiện và nhanh chóng. 1 Phường Đông Ngàn nằm ở phía Đông Bắc thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, cách thành phố Bắc Ninh khoảng 12km về phía Tây Nam và cách trung tâm Hà Nội khoảng 15km về phía Đông Bắc. Phía Đông phường Đông Ngàn giáp phường Đồng Nguyên, phía Tây giáp phường Trang Hạ và Đình Bảng, phía Nam giáp phường Tân Hồng và Đình Bảng, còn phía Bắc giáp phường Đồng Nguyên, Đồng Kỵ. Phường Đông Ngàn nằm ở vị trí trung tâm của thị xã Từ Sơn nên sự biến động về đất có nhiều thay đổi, việc xây dựng cơ sở dữ liệu giá đất là rất cần thiết.
Xuất phát từ yêu cầu trên, đồng thời phục vụ cho công tác xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, dưới sự hướng dẫn của PGS. Lê Thị Giang, tôi đã tiến hành thực hiện luận văn tốt nghiệp: “Ứng dụng GIS xây dựng cơ sở dữ liệu giá đất phục vụ công tác quản lý tài chính về đất đai phường Đông Ngàn, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Xây dựng được cơ sở dữ liệu giá đất phục vụ công tác quản lý tài chính về đất đai tại phường Đông Ngàn, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh bằng công nghệ GIS 1. PHẠM VI NGHIÊN CỨU Toàn bộ dữ liệu đất ở phường Đông Ngàn, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh.
NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN 1. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn a. Ý nghĩa khoa học Góp phần làm rõ, bổ sung cơ sở lý luận về ứng dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS) trong công tác quản lý tài chính về đất đai thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu giá đất góp phần vào công tác quản lý tài chính về đất đai cũng như sử dụng thống nhất, đa mục tiêu và chia sẻ hiệu quả cơ sở dữ liệu giá đất với các nghành, các đối tượng sử dụng khác nhau, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội của công tác quản lý đất đai.
Những đóng góp mới Đề tài xác định được sự cần thiết phải xây dựng cơ sở dữ liệu giá đất phục 2 vụ công tác quản lý tài chính về đất đai, góp phần vào mục tiêu hiện đại hóa cơ sở dữ liệu đất đai của tỉnh Bắc Ninh nói riêng, của toàn quốc nói chung. Cơ sở dữ liệu giá đất phường Đông Ngàn góp phần chia sẻ hiệu quả cơ sở dữ liệu giá đất với các ngành, các đối tượng sử dụng khác nhau. Sau khi nghiên cứu có thể thực hiện xây dựng cơ sở dữ liệu giá đất tại các địa phương khác nhau trên toàn quốc. Việc thống nhất chia sẻ dữ liệu giá đất thông qua ArcGIS Online giúp trao đổi, kết nối dữ liệu giữa các cấp, các ngành, các đối tượng sử dụng đất nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội của công tác quản lý tài chính về đất đai.
TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. TỔNG QUAN VỀ TÀI CHÍNH ĐẤT ĐAI 2. Một số khái niệm liên quan đến tài chính đất đai - Tiền sử dụng đất: Là số tiền mà người sử dụng đất phải trả cho Nhà nước khi được Nhà nước giao đất có thu tiền SDĐ, cho phép chuyển MĐSDĐ, công nhận QSDĐ (Quốc hội, 2013). - Tiền thuê đất: Nhà nước cho thuê QSDĐ (Nhà nước cho thuê đất) là việc Nhà nước quyết định trao QSDĐ cho đối tượng có nhu cầu sử dụng đất thông qua hợp đồng cho thuê QSDĐ.
Tiền thuê đất là: Nghĩa vụ tài chính mà đối tượng thuê đất, thuê mặt nước phải trả cho Nhà nước (trừ các trường hợp được miễn nộp tiền thuê đất) để được quyền sử dụng đất trong thời hạn cho thuê. - Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp: là loại thuế thu hàng năm mà tổ chức, cá nhân sử dụng đất phi nông nghiệp bắt buộc phải nộp cho Nhà nước theo quy định của pháp luật. - Phí và lệ phí: Tại Điều 2 và 3 của Pháp lệnh số 38/2001/PL - UBTVQH10 ngày 28/8/2001 nêu rõ: Phí là khoản tiền mà tổ chức, cá nhân phải trả khi được một tổ chức, cá nhân khác cung cấp dịch vụ được quy định trong Danh mục phí ban hành kèm theo Pháp lệnh số 38/2001/PL – UBTVQH10 ngày 28/8/2001. Lệ phí: là khoản tiền mà tổ chức, cá nhân phải nộp khi được cơ quan nhà nước hoặc tổ chức được ủy quyền phục vụ công việc quản lý nhà nước được quy định trong Danh mục lệ phí ban hành kèm theo Pháp lệnh số 38/2001/PL - UBTVQH10 ngày 28/8/2001.
Thuế chuyển quyền sử dụng đất là thuế đánh trên việc chuyển đổi, chuyển nhượng cho người khác quyền sử dụng đất của mình theo quy định của pháp luật. Thuế chuyển quyền sử dụng đất là một loại thuế trực thu nhằm huy động vào ngân sách của nhà nước một phần thu nhập của người sử dụng đất khi chuyển quyền sử dụng đất (Quốc hội, 1994). Nghĩa vụ tài chính về đất đai của một số nước trên thế giới 2. Cộng hoà Pháp Pháp là một trong những nước có hệ thống thuế tiến bộ trên thế giới và các sắc thuế trong lĩnh vực đất đai bao gồm: 4 + Thuế đất nông nghiệp của Cộng hoà Pháp thực chất là thuế sử dụng đất nông nghiệp.
Đối tượng chịu thuế đất nông nghiệp bao gồm tất cả các loại đất nông nghiệp, không kể đất đó có canh tác hay không canh tác. Căn cứ tính thuế là diện tích, giá đất và thuế suất. Giá đất của từng hạng đất được xác định căn cứ vào thu nhập của từng hạng đất và quan hệ cung - cầu về đất. Giá đất do cơ quan thuế và hội đồng xã bàn bạc, ấn định.
Giá đất thường được điều chỉnh 5 năm một lần. Thuế suất đối với từng hạng đất do tỉnh quyết định hàng năm nhưng không được quá mức tối đa là 20%. Thuế suất hàng năm được quy định căn cứ vào các yếu tố: Nhu cầu chi tiêu của địa phương, giá đất, diện tích đất. + Thuế đất ở và đất xây dựng: Đối tượng nộp thuế này là các chủ sở hữu đất trước ngày 1/1 của năm tính thuế và đã đăng ký ghi tên vào sổ thuế.
Mức thu thuế đất ở và đất xây dựng do chính phường địa phương ấn định theo khung thuế của Nhà nước. Mức thuế có thể điều chỉnh tăng hay giảm tuỳ theo nhu cầu chi tiêu và khả năng nguồn thu trong năm của địa phương. Những diện tích đất sử dụng vào mục đích công cộng như xây dựng các công trình tôn giáo, giáo dục, y tế và các kho thóc, trại chăn nuôi của hợp tác xã. được miễn thuế.
Ngoài hai sắc thuế cơ bản trên, tuy không hình thành sắc thuế riêng nhưng khi chuyển QSDĐ, Pháp áp dụng thuế thu nhập đối với khoản thu nhập không thường xuyên đối với phần thu nhập từ chênh lệch giá. Như vậy các sắc thuế trong lĩnh vực đất đai của Pháp cũng luôn hướng tới việc tạo nguồn thu cho ngân sách Nhà nước và bình ổn cung cầu về bất động sản trên thị trường (Đàm Văn Huệ, 2006). Thụy Điển Thuế trong lĩnh vực đất đai ở Thụy Điển được quy định trong đạo luật về thuế bất động sản, thuế tài sản. Thuế bất động sản: Là thuế thu trên giá trị nhà và đất gồm: Khu xây dựng, các loại đất xây dựng và các loại đất khác.
Cơ quan quản lý nhà đất làm nhiệm vụ theo dõi cung cấp tài liệu cho cơ quan thuế về chủ sở hữu, diện tích, loại đất, giá đất. Cơ quan thuế địa phương lưu giữ các tài liệu trên và có mã số riêng của từng chủ sử dụng đất. Giá đất tính thuế được xác định 6 năm/1 lần. Căn cứ để xác định giá tính thuế là giá của từng loại đất trên thị trường của 2 năm trước và bằng 75% giá thị trường 2 năm trước.
Thuế suất áp dụng thấp nhất là 1,4%/năm. 5 Thuế tài sản: Cùng với việc thu thuế bất động sản, các hộ nông dân, chủ trang trại còn phải nộp thuế tài sản. Thụy Điển quy định nếu tài sản chung có giá trị từ 800.