Đặt vấn đề Cây bưởi (Citrus Grandis) ngoài những giá trị chung trong nhóm citrus, còn là cây dễ trồng và dễ chăm sóc, sinh trưởng khỏe và đề kháng tốt hơn với một số loại sâu bệnh hại nguy hiểm; quả bưởi có thể bảo quản được trên cây trong thời gian khá dài, sau khi thu hoạch dễ vận chuyển và bảo quản được lâu. Nếu có kỹ thuật bảo quản tốt sẽ có bưởi tươi cung cấp cho thị trường quanh năm. Những năm gần đây, nghề trồng cây ăn quả đã góp phần vào việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, chuyển đổi mùa vụ, làm tăng giá trị sử dụng đất, tăng thu nhập cho hộ nông dân, góp phần xóa đói giảm nghèo, phủ xanh đồi núi trọc, cải thiện môi trường sinh thái. Đặc biệt trong tương lai gần ngành trồng cây ăn quả là một trong những ngành sản xuất hàng hóa lớn có giá trị xuất khẩu cao.
Giá trị dinh dưỡng mà cây ăn quả có múi đem lại đặc biệt từ quả bưởi là không nhỏ, hàm lượng và thành phần các chất trong quả với 100 g phần ăn được thì có 38 Kcal năng lượng, 9,62 g tinh bột, 20 IU vitamin A. Trong 1g chất xơ thực phẩm có: 0,76 g protein, 0,04 g chất béo, 0,034 mg vitamin B 1, 0,027 mg vitamin B2, 0,22 mg vitamin B3, 0,036 mg vitamin B6, 44 mg vitamin C ngoài ra còn có: sắt, magiê, mangan, photpho, kali, natri, kẽm; trong lá, hoa, vỏ quả bưởi đều có tinh dầu. Trong công nghiệp chế biến, vỏ, hạt dùng chế biến tinh dầu, bã tép để sản xuất péctin có tác dụng bồi bổ cơ thể. Đặc biệt bưởi còn được sử dụng trong việc chữa các bệnh về tim mạch, đường ruột cũng như chống ung thư (Trần Như Ý và cs, 2000) [13].
Cây bưởi có khả năng thích ứng rộng, được trồng ở nhiều vùng khác nhau từ Nam ra Bắc, đã có những thương hiệu rất nổi tiếng như bưởi Đoan Luan van 2 Hùng, Đại Minh, Năm Roi, bưởi Đỏ, Phúc Trạch, Thanh Hồng… Cho đến nay tại Việt Nam đã có gần 70 giống bưởi Hiện nay, tỉnh Hải Dương đang phát huy tốt tiềm năng, lợi thế để phát triển mạnh các vùng sản xuất cây ăn quả theo hướng hàng hóa. Ở nhiều nơi, những vùng cây ăn quả đang phát huy hiệu quả, góp phần nâng cao giá trị canh tác, tăng thu nhập cho người dân. Trang trại ông Bùi Huy Hạnh, xã Tái Sơn, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương cũng đang trên đà phát triển cây ăn quả như cây vải, nhãn, bưởi … Đặc biệt trên thị trường chung hiện nay đang chú trọng về vấn đề cây bưởi vì vậy các giống bưởi trong trang trại ông Bùi Huy Hạnh với diện tích ngày càng được mở rộng đầu tư cho hiệu quả kinh tế cao. Cho nên cần phải nghiên cứu sâu hơn nhằm nâng cao năng suất, chất lượng để chọn ra được giống bưởi phù hợp với địa phương chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài “Ứng dụng công nghệ trong sản xuất bưởi, tại trang trại Ông Bùi Huy Hạnh, xã Tái Sơn, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương”.
Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu của đề tài Tìm hiểu và đánh giá về kết quả áp dụng kỹ thuật trong sản xuất kinh doanh của một số giống bưởi tại trang trại Bùi Huy Hạnh, xã Tái Sơn, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương”. Yêu cầu của đề tài - Tìm hiểu về cách tổ chức sản xuất của trang trại. - Tìm hiểu vê kết quả sản xuất kinh doanh và nhu cầu kỹ thuật của trang trại.
Ý nghĩa của đề tài 1.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp cho sinh viên hệ thống hóa kiến thức, áp dụng kiến thức đã học vào thực tiễn sản xuất. Luan van 3 - Nâng cao trình độ, tiếp cận với tiến bộ khoa học, mở rộng hiểu biết trong nghiên cứu khoa học. - Rèn luyện và nâng cao khả năng thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học cho sinh viên, là một cơ sở và tiêu chí cho việc đánh giá chất lượng sinh viên của trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. - Kết quả nghiên cứu đề tài là cơ sở cho việc thực hiện các đề tài nghiên cứu tiếp theo về các giống bưởi tại trang trại Bùi Huy Hạnh, xã Tái Sơn, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương, là tư liệu, nguồn tài liệu tham khảo phục vụ cho công tác giảng dạy, đào tạo trong và ngoài nhà trường.2 Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất - Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để khuyến cáo và ứng dụng trong sản xuất tỉnh Hải Dương.
Luan van 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Đặc điểm và yêu cầu sinh thái, dinh dưỡng của cây bưởi tại trang trại Bùi Huy Hạnh, xã Tái Sơn, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương 2.1 Cơ sở khoa học của đề tài Bưởi (Citrus grandis L. Osbeck) là một trong những loài cây ăn quả có múi được trồng khá phổ biến ở nước ta cũng như các nước vùng châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Malaysia, Philippin vv. Ngoài ăn tươi, quả bưởi còn có thể chế biến thành nhiều mặt hàng có giá trị như nước bưởi, mứt, chè.
Vỏ quả, hoa, lá dùng để tinh chế dầu trong công nghiệp thực phẩm và mỹ phẩm. Tùy vào từng môi trường cụ thể, mức độ ảnh hưởng của các yếu tố là nhiều hay ít mà cây trồng sẽ có sự thích nghi tương ứng. Do đó, việc theo dõi khả năng sinh trưởng và phát triển của các giống bưởi thí nghiệm là rất cần thiết trong công tác chọn giống, nhất là với những giống cây mới được tuyển chọn. Qua đó đánh giá được khả năng thích nghi của chúng, nhằm chọn ra được giống bưởi phù hợp trồng tại trang trại Bùi Huy Hạnh, xã Tái Sơn, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương.2 Nguồn gốc, phân loại và một số đặc điểm cơ bản của cây bưởi * Nguồn gốc, phân loại Cây bưởi có tên khoa học là Citrus grandis (L).
Trong hệ thống phân loại, bưởi thuộc họ cam (Rutaceae), họ phụ Aurantioideae, chi Citrus, chi phụ: Eucitrus, loài grandis (Đỗ Đình Ca và cs, 2008) [2] ; (Đoàn Văn Lư và cs, 2002) [10] Bưởi (C. grandis L), tên tiếng Anh là Pummelo, có nguồn gốc từ Luan van 5 Malaysia và quần đảo Ấn Độ và được phân bố rộng tới quần đảo Fiji, Châu Âu và cả các nước vùng Địa Trung Hải (Vũ Công Hậu, 1996) [9]. Có một loài khác gọi là bưởi chùm (C. paradisi), có thể là biến dị hoặc một dạng lai của chúng.
Bưởi chùm chủ yếu được sản xuất ở các nước thuộc Châu Mỹ, vùng Địa Trung Hải, Úc và Châu Phi. Các nước Châu Á rất ít trồng loài bưởi này. Bưởi đôi khi còn được gọi là Shaddock (Bùi Huy Đáp, 1960) [6], là loại quả có múi to điển hình của vùng nhiệt đới. Một số nước như Thái Lan, Trung Quốc, Indonexia phân chia bưởi làm 2 nhóm: nhóm quả ruột trắng và nhóm quả ruột hồng (sắc tố).
Cũng cần phân biệt giữa bưởi Pummelo và Pummeloes, Pummeloes là những giống có quả cực lớn (bòng hoặc kỳ đà), hàm lượng axit thấp tương tự như nhóm cam không axít (hàm lượng axít khoảng 0. Bưởi là những giống có kích thước quả nhỏ hơn so với Pummeloes và hàm lượng axit cao hơn nên còn gọi là bưởi chua, phần lớn các giống bưởi là bất tự tương hợp (self-incompatible) và lai với nhau một cách dễ dàng nên trong tự nhiên có rất nhiều giống đã được phát sinh do lai. Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi trên thế giới và Việt Nam 2.1 Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi trên thế giới Theo số liệu thống kê của FAO (2018) [17], hàng năm trên thế giới sản xuất khoảng 5,5 - 6,5 triệu tấn bưởi cả 2 loại bưởi chùm (Citrus paradisi) và bưởi (Citrus grandis) chiếm 5,4 - 5,6 % tổng sản lượng cây có múi, trong đó chủ yếu là bưởi chùm (chiếm 2,8 - 3,5 triệu tấn) còn lại bưởi chiếm một lượng khá khiêm tốn khoảng 1,2 - 1,5 triệu tấn. Sản xuất bưởi chùm chủ yếu tập trung ở các nước châu Mỹ, châu Âu dùng cho chế biến nước quả.
Bưởi chủ yếu được sản xuất ở các nước thuộc châu Á, tập trung nhiều ở một số nước như Trung Quốc, Ấn Độ, Philippines, Thái Lan, Bangladesh. được sử dụng để ăn tươi là chủ yếu. Trong những năm qua, năng suất, diện tích và sản lượng bưởi trên thế Luan van 6 giới có nhiều biến động. Tuy nhiên, bưởi vẫn giữ được vai trò và vị thế của nó so với các cây trồng khác.
Diện tích, năng suất và sản lượng bưởi trên thế giới một số năm gần đây được thể hiện qua bảng 2.1: Tình hình sản xuất bưởi trên thế giới trong những năm gần đây Năm Năm Năm Năm Năm Năm Chỉ tiêu 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Diện tích 322.1 ta thấy: Tình hình sản xuất bưởi trong khoảng từ năm 2011 – 2016 nhìn chung khá ổn định, có sự tăng trưởng đồng đều qua các năm về diện tích và sản lượng cũng như năng suất. Năm 2011 diện tích bưởi của thế giới là 322.089 nghìn ha, năng suất trung bình đạt 246,535 tạ/ha, sản lượng đạt 7.623 tấn, trong vòng 5 năm (giai đoạn 2011 - 2016) diện tích và năng suất có biến động nhỏ qua các năm, nhưng sản lượng có xu hướng tăng rõ rệt trong đó năm 2014 là có sự chuyển biến rõ rệt nhất khi cả năng suất, diện tích, sản lượng tăng lên đáng kể đây là biểu hiện tích cực cho một thời kì phát triển mới của cây bưởi. Cho đến năm 2016, so với năm 2011 thì diện tích trồng bưởi đã được tăng lên rõ rệt đạt 358.724ha, với năng suất đạt 252. Và đặc biệt là sản lượng đạt 9.
Luan van 7 Một số quốc gia sản xuất bưởi chủ yếu trên thế giới tập trung phần lớn ở các nước châu Á như: Trung Quốc, Ấn Độ, Malayxia, Thái Lan…. Kết quả được thể hiện trong bảng 2.2: Tình hình sản xuất bưởi ở 1 số nước tiêu biểu trên thế giới năm 2016 Diện tích Năng suất Sản lượng STT Vùng, lãnh thổ (ha) (tạ/ha) (tấn) 1 Trung Quốc 100.300 (Nguồn: FAOSTAT, 2018) [17] Ở Trung Quốc, bưởi được trồng nhiều ở các tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây, Tứ Xuyên, Hồ Nam, Chiết Giang, Phúc Kiến và Đài Loan. Theo một số tài liệu mới đây cho rằng: các loại cây ăn quả có múi ở Trung Quốc phát triển mạnh hơn so với các lọai cây ăn quả khác. Năm 1989 diện tích bưởi ở Trung Quốc là 49.186 ha, sản lượng là 21,8 vạn tấn.
Tuy nhiên đến năm 2016 điện tích bưởi đạt 100.659 ha, năng suất đạt cao nhất thế giới và sản lượng đạt 4.