CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TUYỂN DỤNG NHÂN LỰC 1.1 Các khái niệm cơ bản 1.1 Khái niệm nhân lực, nguồn nhân lực tại doanh nghiệp a, Khái niệm về nhân lực Theo tác giả Vũ Thùy Dung (2010), Giáo trình Quản trị nhân lực, Nxb Thống kê, Hà Nội: “Nhân lực là bao gồm tất cả các tiềm năng của con người trong một chức và xã hội (kể cả những thành viên trong ban lãnh đạo doanh nghiệp, tức là bé cả những thành viên trong doanh nghiệp sử dụng kiến thức, khả năng, hành vi ứng xử và giá trị đạo đức để thành lập, duy trì và phát triển doanh nghiệp”. [14] Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quân và Nguyễn Văn Điểm (2014), Giáo trình Quản trị nhân lực đại cương, Nxb Trường Đại học Kinh tế Quốc dân: “Nhân lực là nguồn lực trong mỗi con người, nó bao gồm cả thể lực và trí lực. Nó được thể hiện ra bên ngoài bởi khả năng làm việc. Nó bao gồm cả sức khỏe, trí lực, tâm lý, lòng đam mê.” [13] Từ những khái niệm nêu trên ta có thể hiểu: Nhân lực là nguồn lực trong mỗi con người, bao gồm cả thể lực tâm lực và trí lực.
Nhân lực có ảnh hưởng rất lớn đến kết quả các hoạt động tại tổ chức, doanh nghiệp. Nhân lực quyết định đến sự tồn tại và phát triển của tổ chức hay doanh nghiệp. b, Khái niệm nguồn nhân lực tại doanh nghiệp Theo tác giả Nguyễn Huy Hoàng(2021), Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại công ty Cổ phần Tu tạo và Phát triển nhà, luận văn thạc sỹ Quản trị nhân lực, trường Đại học Lao Động- Xã Hội: “Trong doanh nghiệp, NNL được hiểu là toàn bộ các khả năng về thể lực, trí lực và tâm lực của con người được vận dụng ra trong quy trình lao động sản xuất. Nguồn nhân lực doanh nghiệp là lực lượng lao động của toàn doanh nghiệp, là số người có trong danh sách của doanh nghiệp, do doanh nghiệp trả lương”.
[10] 7 Chúng ta có thể hiểu nguồn nhân lực trong doanh nghiệp là những lao động đang lao động tại doanh nghiệp được doanh nghiệp trả lương, họ vận dụng hết khả năng lao động vào quá trình sản xuất tại doanh nghiệp.2 Khái niệm tuyển dụng nhân lực Theo tác giả Mai Thanh Lan: "Tuyển dụng nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút và lựa chọn nhân lực để thỏa mãn nhu cầu su dụng và bổ sung lực lượng lao động cần thiết nhằm thực hiện mục tiêu của doanh nghiệp".[9] Theo tác giả Nguyễn Thanh Hội: “Tuyển dụng là quá trình tìm kiếm và lựa chọn đúng người để thỏa mãn các nhu cầu lao động và bổ sung cho lực lượng lao động hiện có”. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quân, Nguyễn Vân Điềm: “Tuyển dụng nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút và tuyển chọn từ những nguồn khác nhau, những nhân viên đủ khả năng đảm nhiệm những vị trí mà doanh nghiệp cần tuyển”. Theo tác giả Đoàn Văn Tình : “Tuyển dụng nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút những người có trình độ từ lực lượng lao động bên ngoài xã hội và bên trong tổ chức từ đó đánh giá ứng viên theo nhiều khía cạnh khác nhau dựa vào các yêu cầu của công việc để lựa chọn được nhân lực phù hợp nhất với nhu cầu của tổ chức”[4]. Ta có thể hiểu tuyển dụng nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút và tuyển chọn những nhân sự phù hợp với nhu cầu và vị trí công việc mà tổ chức đang cần thông qua các tiêu chí và phương pháp khác nhau nhằm đáp ứng nhu cầu về nhân sự của tổ chức.3 Khái niệm tuyển mộ nhân lực Theo tác giả Đoàn Văn Tình:“Tuyển mộ nhân lực là quá trình thu hút, dẫn dắt và tìm kiếm những người lao động có trình độ từ lực lượng lao động bên ngoài xã hội và lực lượng bên trong tổ chức ứng tuyển vào các vị trí trống mà tổ chức tuyển dụng”.
8 Tuyển mộ nhân lực, còn được gọi là quá trình tìm kiếm ứng viên và thu hút ứng viên, nhằm có một lực lượng ứng viên tiềm năng, phù hợp với nhu cầu tuyển dụng nộp đơn ứng tuyển để tổ chức lựa chọn. Muốn vậy tổ chức phải xác định đúng nguồn tuyển mộ và sử dụng các biện pháp nhằm thu hút ứng viên đến đăng ký, nộp hồ sơ ứng tuyển. Tìm kiếm và thu hút ứng viên được thực hiện tốt sẽ giúp tạo tiền đề cho việc lựa chọn nhân lực.4 Khái niệm tuyển chọn nhân lực Theo tác giả Đoàn Văn Tình: “Tuyển chọn nhân lực là quá trình đánh giá, sàng lọc, lựa chọn, năng lực của các ứng viên nhằm lựa chọn ứng viên phù hợp với nhu cầu cần tuyền của tổ chức”. Theo Giáo trình Quản trị nhân lực của đồng tác giả Nguyễn Ngọc Quân và Nguyễn Vân Điềm , tuyển chọn nhân lực được hiểu là: “Tuyển chọn là quá trình đánh giá các ứng viên theo nhiều khía cạnh khác nhau dựa vào các yêu cầu của công việc, để tìm được những người phù hợp với các yêu cầu đặt ra trong số những người đã thu hút được trong quá trình tuyển mộ” [13].
Theo tác giả Lê Thanh Hà: “Tuyển chọn nhân lực là việc lựa chọn ứng viên cho các vị trí làm việc trống của tổ chức, doanh nghiệp nhằm đáp ứng yêu cầu đặt ra của tổ chức, doanh nghiệp đó cho các chức danh công việc cần tuyển dụng”. Từ các khái niệm nêu trên ta có thể hiểu: Tuyển chọn nhân lực là quá trình đánh giá các ứng viên theo nhiều tiêu chí khác nhau dựa vào các yêu cầu của công việc nhằm tìm ra được nhân sự phù hợp với nhu cầu tuyển dụng của tổ chức, doanh nghiệp.2 Vai trò tuyển dụng nhân lực 1. Đối với tổ chức, doanh nghiệp Tuyển dụng nhân lực đóng vai trò quan trọng đối với việc tạo yếu tố đầu vào với tổ chức, giúp cho tổ chức thỏa mãn nhu cầu về lao động cả về số 9 lượng và chất lượng, giúp bổ sung lực lượng lao động cần thiết. Tuyển dụng nhân lực giúp nâng cao năng lực cạnh tranh cốt lõi và bền vững của tổ chức.
Tuyển dụng nhân lực với trường hợp tuyển ứng viên đến từ nguồn bên trong sẽ giúp tạo bầu không khí thi đua, cạnh tranh lành mạnh giữa người lao động trong tổ chức. Người lao động sẽ cố gắng phát huy hết các kỹ năng và năng lực của bản thân trong quá trình thực hiện công việc khi tổ chức tiến hành tuyển dụng từ nguồn bên trong. Từ đó hiệu quả làm việc và năng suất lao động tăng, góp phần thúc đẩy sản xuất và thúc đẩy tổ chức phát triển. Đối với người lao động Tuyển dụng nhân lực của tổ chức giúp người lao động có việc làm, có cơ hội thăng tiến, nâng cao thu nhập.
Tuyển dụng nhân lực của tổ chức giúp người lao động có cơ hội đánh giá về bản thân từ đó có nhận thức đúng đắn về năng lực cá nhân, phát triển năng lực cá nhân. Tuyển dụng lao động được thực hiện tốt sẽ đảm bảo tuyển và bố trí đúng người đúng việc. Khi người lao động được tuyển vào những vị trí công việc phù hợp với khả năng, sở thích của họ sẽ nâng cao sự thỏa mãn công việc, góp phần tạo ra động lực trong lao động thu nhập cao hơn và điều kiện sống được cải thiện từ đó góp phần tạo động lực lao động cho người lao động. Tuyển dụng nhân lực là động lực giúp người lao động tự đào tạo, nâng cao kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm,.
Đồng thời, thông qua tuyển dụng người lao động sẽ được tổ chức đánh giá, thừa nhận năng lực để được gắn bó với tổ chức. Hơn nữa, nếu công tác tuyển dụng diễn ra trong nội bộ tổ chức thì nó sẽ tạo cơ hội cho người lao động phát huy hết khả năng của mình, được khẳng định mình, được thăng cấp, thăng chức. Đối với xã hội Tuyển dụng nhân lực của công ty giúp nâng cao tỷ lệ dân cư có việc làm, giảm tỷ lệ thất nghiệp, nâng cao mức sống của một bộ phận dân cư, góp 10 phần làm giảm các tệ nạn xã hội và sử dụng các nguồn lực xã hội một cách hữu ích. Thông qua tuyển dụng nhân lực của các tổ chức sẽ hình thành nên nhu cầu của xã hội, giúp định hướng cho việc quy hoạch hệ thống đào tạo, hệ thống hướng nghiệp của xã hội.
Tuyển dụng nhân lực tạo điều kiện hình thành những ngành nghề mới trong xã hội, tạo cơ hội phát triển cho các công ty môi giới việc làm, dạy nghề, hướng nghiệp,… góp phần thúc đẩy sự phát triển tích cực trong xã hội.3 Nguyên tắc tuyển dụng Khi tiến hành tuyển dụng phải đảm bảo một số nguyên tắc, cụ thể như sau: Tuyển dụng nhân lực phải tuân theo pháp luật: khi tuyển dụng cần phải đảm bảo thực hiện theo đúng những quy định được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, các điều khoản trong Bộ luật Lao động năm 2019 quy định rõ ràng về: độ tuổi lao động, thời gian lao động, mức lương,… Tuyển dụng nhân lực theo yêu cầu thực tiễn: tuyển dụng phải xuất phát và bắt nguồn từ nhu cầu bổ sung thêm nhân lực vào các vị trí còn trống sau khi đã thực hiện các biện pháp bù đắp nhưng vẫn không đắt ứng được yêu cầu. Tuyển dụng khách quan, dân chủ, công bằng: việc đánh giá các ứng viên phải dựa trên các tiêu chí thống nhất ngay từ ban đầu. Nhà tuyển dụng phải đưa ra các ý kiến khách quan không đưa các yếu tố chủ quan của cá nhân, đồng nghiệp vào quá trình đánh giá ứng viên. Công tác tuyển dụng diễn ra công khai, minh bạch: các chi tiết về thông tin tuyển dụng như yêu cầu, số lượng, vị trí tuyển dụng phải rõ ràng và công khai.
Mọi người đều có quyền tiếp cận thông tin như nhau, đều được tạo điều kiện làm việc, cơ hội thăng tiến như nhau. 11 Quá trình tuyển dụng phải phù hợp: tuyển dụng phải phù hợp với mục tiêu, tầm nhìn, sứ mệnh, giá trị mà doanh nghiệp theo đuổi; phù hợp với khả năng tài chính của doanh nghiệp trong tuyển mộ, tuyển chọn nhân lực và sử dụng ứng viên. Ngoài ra, tuyển dụng nhân lực cũng phải phù hợp với các yếu tố như văn hóa, chính sách nhân lực,.4 Nội dung tuyển dụng nhân lực 1.1 Tuyển mộ nhân lực Bước 1: Xác định nhu cầu và tiêu chuẩn tuyển mộ nhân lực a, Xác định nhu cầu tuyển mộ nhân lực: Nội dung xác định nhu cầu tuyển mộ nhân lực Xác định nhu cầu tuyển mộ là nội dung đầu tiên thuộc quá trình tuyển mộ nhân lực, là cơ sở để nhà tuyển dụng xây dựng kế hoạch tuyển dụng cho tổ chức.