Khóa luận tốt nghiệp tư tưởng về cách thức tổ chức quyền lực nhà nước của các nhà triết học phương tây cận hiện đại và ý nghĩa của nó đối với việc xây dựng nhà nước pháp quyền xhcn ở việt nam hiện nay

Khóa luận phân tích tư tưởng tổ chức quyền lực nhà nước của triết học phương Tây cận hiện đại và ý nghĩa với nhà nước pháp quyền ở Việt Nam.

• Tác giả: Lê Thị Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Thúy Vân
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Tư tưởng về cách thức tổ chức quyền lực nhà nước của các nhà triết học phương Tây cận – hiện đại và ý nghĩa của nó đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Đóng góp của khóa luận
• 0.7. Kết cấu của khóa luận
• 1. CHƯƠNG I: TƯ TƯỞNG VỀ CÁCH THỨC TỔ CHỨC QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC CỦA CÁC NHÀ TRIẾT HỌC PHƯƠNG TÂY CẬN – HIỆN ĐẠI
• 1.1. Quyền lực nhà nước và cách thức tổ chức quyền lực nhà nước
• 1.1.1. Quyền lực và quyền lực nhà nước. Cách thức tổ chức quyền lực nhà nước
• 1.1.2. Bối cảnh, tiền đề cho sự ra đời tư tưởng về cách thức tổ chức quyền lực nhà nước của các nhà triết học phương Tây cận – hiện đại
• 1.1.3. Điều kiện kinh tế - chính trị - xã hội
• 1.1.4. Nội dung tư tưởng về cách thức tổ chức quyền lực nhà nước của các nhà triết học phương Tây cận – hiện đại
• 1.1.4.1. Tư tưởng về tổ chức quyền lực nhà nước theo nguyên tắc phân quyền
• 1.1.4.2. Tư tưởng về tổ chức quyền lực nhà nước theo nguyên tắc thống nhất, có sự phân công, kiểm soát quyền lực giữa các bộ phận quyền lực nhà nước
• 2. CHƯƠNG II: NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XHCN VIỆT NAM VÀ Ý NGHĨA TƯ TƯỞNG VỀ CÁCH THỨC TỔ CHỨC QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC CỦA CÁC NHÀ TRIẾT HỌC PHƯƠNG TÂY CẬN – HIỆN ĐẠI ĐẾN VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XHCN VIỆT NAM
• 2.1. Một số khái quát chung về Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam
• 2.2. Quan điểm về xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam
• 2.3. Các đặc điểm của Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam
• 2.4. Ý nghĩa tư tưởng về cách thức tổ chức quyền lực nhà nước của các nhà triết học phương Tây cận – hiện đại với quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam
• 2.5. Ý nghĩa của tư tưởng phân quyền với việc tổ chức quyền lực nhà nước của Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam
• 2.6. Ý nghĩa của tư tưởng thống nhất quyền lực nhà nước, có sự phân công, kiểm soát quyền lực giữa các bộ phận quyền lực nhà nước với việc tổ chức quyền lực nhà nước của Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tư tưởng tổ chức quyền lực nhà nước phương Tây

Tư tưởng về cách thức tổ chức quyền lực nhà nước của các nhà triết học phương Tây cận – hiện đại đã đóng góp quan trọng vào việc hình thành các mô hình nhà nước hiện đại. Những tư tưởng này không chỉ phản ánh bối cảnh lịch sử mà còn định hình các nguyên tắc cơ bản trong tổ chức quyền lực nhà nước. Các nhà triết học như John Locke, Montesquieu, Rousseau và Hegel đã đưa ra những quan điểm khác nhau về quyền lực và cách thức tổ chức quyền lực nhà nước, từ đó tạo ra nền tảng cho việc xây dựng nhà nước pháp quyền.

1.1. Bối cảnh lịch sử và xã hội của tư tưởng phương Tây

Tư tưởng về cách thức tổ chức quyền lực nhà nước xuất hiện trong bối cảnh lịch sử đặc biệt của châu Âu, nơi mà các cuộc cách mạng chính trị và xã hội diễn ra mạnh mẽ. Sự chuyển mình từ chế độ phong kiến sang chế độ dân chủ đã tạo ra những điều kiện thuận lợi cho việc hình thành các lý thuyết về quyền lực nhà nước.

1.2. Các nhà triết học tiêu biểu và tư tưởng của họ

John Locke nhấn mạnh vào quyền tự nhiên và quyền lực của nhân dân, trong khi Montesquieu phát triển lý thuyết tam quyền phân lập. Rousseau lại tập trung vào khái niệm ý chí chung, và Hegel đề xuất sự thống nhất quyền lực. Những tư tưởng này đã tạo ra những nền tảng lý luận vững chắc cho việc tổ chức quyền lực nhà nước.

II. Vấn đề và thách thức trong tổ chức quyền lực nhà nước hiện nay

Việc tổ chức quyền lực nhà nước ở Việt Nam hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức. Mặc dù đã có những tiến bộ trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Sự cồng kềnh trong tổ chức, chồng chéo về chức năng, và tình trạng tham nhũng là những vấn đề nổi bật.

2.1. Những hạn chế trong tổ chức quyền lực nhà nước

Cơ cấu tổ chức quyền lực nhà nước hiện tại còn nhiều bất cập, dẫn đến sự kém hiệu quả trong hoạt động. Việc phân công quyền lực giữa các cơ quan nhà nước chưa thực sự rõ ràng, gây ra tình trạng chồng chéo và thiếu chuyên nghiệp.

2.2. Tình trạng tham nhũng và quản lý quyền lực

Tham nhũng trong bộ máy nhà nước đang diễn biến phức tạp, ảnh hưởng đến sự tin tưởng của người dân vào chính quyền. Cần có những biện pháp mạnh mẽ để kiểm soát quyền lực và ngăn chặn tham nhũng.

III. Phương pháp tổ chức quyền lực nhà nước hiệu quả

Để xây dựng một nhà nước pháp quyền vững mạnh, cần áp dụng các phương pháp tổ chức quyền lực nhà nước hiệu quả. Việc tham khảo các tư tưởng của các nhà triết học phương Tây có thể giúp cải thiện cách thức tổ chức quyền lực tại Việt Nam.

3.1. Áp dụng nguyên tắc phân quyền trong tổ chức quyền lực

Nguyên tắc phân quyền giúp hạn chế quyền lực nhà nước, bảo vệ quyền con người và tạo ra một môi trường chính trị dân chủ. Cần thiết phải xây dựng một hệ thống phân quyền rõ ràng giữa các nhánh quyền lực.

3.2. Thống nhất quyền lực và kiểm soát quyền lực

Sự thống nhất quyền lực giữa các cơ quan nhà nước là cần thiết để đảm bảo tính hiệu quả trong quản lý. Cần có cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ để ngăn chặn sự lạm dụng quyền lực.

IV. Ứng dụng thực tiễn tư tưởng phương Tây vào xây dựng nhà nước pháp quyền

Việc áp dụng các tư tưởng của các nhà triết học phương Tây vào thực tiễn xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Những nguyên tắc như phân quyền và kiểm soát quyền lực đã được đưa vào thực tiễn quản lý nhà nước.

4.1. Kết quả từ việc áp dụng tư tưởng phân quyền

Việc áp dụng tư tưởng phân quyền đã giúp cải thiện tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý nhà nước. Các cơ quan nhà nước đã có sự phân công rõ ràng hơn trong chức năng và nhiệm vụ.

4.2. Tác động của tư tưởng thống nhất quyền lực

Tư tưởng thống nhất quyền lực đã giúp tạo ra sự phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan nhà nước, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước.

V. Kết luận và tương lai của tổ chức quyền lực nhà nước ở Việt Nam

Tổ chức quyền lực nhà nước ở Việt Nam cần tiếp tục được cải cách và hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của một nhà nước pháp quyền. Việc tham khảo các tư tưởng của các nhà triết học phương Tây sẽ là một trong những yếu tố quan trọng trong quá trình này.

5.1. Tương lai của nhà nước pháp quyền ở Việt Nam

Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam cần tiếp tục phát triển theo hướng dân chủ, minh bạch và hiệu quả. Cần có những chính sách cụ thể để thực hiện điều này.

5.2. Vai trò của tư tưởng phương Tây trong cải cách nhà nước

Tư tưởng của các nhà triết học phương Tây sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc định hình các chính sách và mô hình tổ chức quyền lực nhà nước ở Việt Nam trong tương lai.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng và hội nhập quốc tế. Cùng với sự phát triển kinh tế, Đảng và Nhà nước Việt Nam xác định cách thức tổ chức quyền lực nhà nước là vấn đề trọng tâm, giữ vai trò “xương sống” trong việc định hình mô hình và phương hướng phát triển của thể chế chính trị. Dù mô hình Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) đã được ghi nhận từ Hiến pháp năm 1992, thực tiễn tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước tại Việt Nam thời gian qua vẫn bộc lộ nhiều điểm hạn chế: tổ chức bộ máy còn cồng kềnh; chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ quan còn chồng chéo; hiệu lực, hiệu quả hoạt động chưa cao; sự phân công quyền lực còn bất cập, thiếu tính chuyên nghiệp; năng lực chuyên môn của các nhánh quyền lực chưa đồng đều; đặc biệt là tình trạng tham nhũng diễn biến phức tạp. Do đó, việc nghiên cứu các cơ sở lý luận triết học và thực tiễn lịch sử nhằm hoàn thiện cơ chế tổ chức quyền lực nhà nước trở thành nhiệm vụ cấp bách.

Lịch sử triết học phương Tây thời kỳ cận – hiện đại đã hình thành hai khuynh hướng lý thuyết nền tảng về tổ chức quyền lực nhà nước: khuynh hướng phân chia quyền lực (phân quyền) tiêu biểu qua quan điểm của John Locke và Charles Montesquieu; khuynh hướng tổ chức quyền lực theo nguyên tắc thống nhất có sự phân công, kiểm soát tiêu biểu qua quan điểm của Jean-Jacques Rousseau và Georg Wilhelm Friedrich Hegel. Khóa luận tốt nghiệp ngành Triết học của tác giả Lê Thị Trang tập trung làm sáng tỏ các giá trị cốt lõi của những tư tưởng này, từ đó rút ra ý nghĩa lý luận và thực tiễn phục vụ sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam.

Mục tiêu tổng quát của khóa luận là trên cơ sở hệ thống hóa tư tưởng về cách thức tổ chức quyền lực nhà nước của các nhà triết học phương Tây cận – hiện đại, rút ra các bài học và ý nghĩa vận dụng đối với tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN tại Việt Nam hiện nay. Để hiện thực hóa mục tiêu này, tác giả xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Tìm hiểu khái quát về quyền lực nhà nước và cách thức tổ chức quyền lực nhà nước.
2. Chỉ rõ bối cảnh, tiền đề cho sự ra đời tư tưởng về cách thức tổ chức quyền lực nhà nước trong triết học phương Tây cận – hiện đại.
3. Phân tích nội dung tư tưởng về cách thức tổ chức quyền lực nhà nước trong triết học phương Tây cận – hiện đại qua các triết gia tiêu biểu.
4. Rút ra ý nghĩa của tư tưởng về cách thức tổ chức quyền lực nhà nước trong triết học phương Tây cận – hiện đại đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam hiện nay.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hệ thống tư tưởng về cách thức tổ chức quyền lực nhà nước của các nhà triết học phương Tây cận – hiện đại và ý nghĩa của hệ tư tưởng đó đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu về mặt tư tưởng tập trung vào các quan niệm triết học từ thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XIX qua 4 triết gia: John Locke, Charles Montesquieu, Jean-Jacques Rousseau và Georg Wilhelm Friedrich Hegel. Phạm vi nghiên cứu về mặt thực tiễn khảo sát quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam từ năm 1992 đến thời điểm hoàn thành nghiên cứu (năm 2019).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được triển khai dựa trên cơ sở thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng hệ thống quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng bộ máy nhà nước và Nhà nước pháp quyền XHCN. Đồng thời, công trình kế thừa các khái niệm nền tảng trong triết học chính trị phương Tây như: quyền lực công, chủ quyền nhân dân, khế ước xã hội, sự phân công lao động quyền lực và tính tối cao của pháp luật.

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả phối hợp các phương pháp đặc thù của lịch sử triết học và các phương pháp nghiên cứu khoa học xã hội chung:

• Phương pháp lịch sử - cụ thể và phương pháp logic - lịch sử: Được sử dụng xuyên suốt để phân tích sự phát triển của các học thuyết quyền lực trong mối liên hệ với điều kiện kinh tế - chính trị - xã hội cụ thể của châu Âu từ thời cổ đại qua cận - hiện đại.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Dùng để bóc tách từng bộ phận cấu thành trong quan điểm của các triết gia (lập pháp, hành pháp, tư pháp, liên hiệp), từ đó quy nạp thành hai mô hình tổ chức quyền lực cơ bản.
• Phương pháp so sánh - đối chiếu: Dùng để làm rõ sự khác biệt giữa mô hình phân quyền đối trọng của Montesquieu và mô hình thống nhất hữu cơ của Rousseau, Hegel; so sánh sự phát triển từ John Locke đến Montesquieu.
• Phương pháp trừu tượng hóa và hệ thống - cấu trúc: Dùng để khái quát các giá trị phổ quát của tư tưởng phương Tây và đối chiếu với cấu trúc thể chế của Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam.

Nguồn dữ liệu của khóa luận bao gồm các tác phẩm kinh điển của các triết gia phương Tây: Khảo luận thứ hai về chính quyền (J. Locke), Tinh thần pháp luật (Montesquieu), Khế ước xã hội (J.-J. Rousseau), Triết học pháp quyền (G.W.F. Hegel); các văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng Cộng sản Việt Nam (Đại hội IX, X, XI, XII); các bản Hiến pháp Việt Nam (năm 1946, 1992, 2013); các công trình nghiên cứu, luận án, sách chuyên khảo và bài báo khoa học của các học giả trong nước như Đinh Ngọc Vượng, Nguyễn Thị Hồi, Đào Trí Úc, Nguyễn Thị Thúy Vân, Chu Thị Ngọc, Đặng Hồng Chiến.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I. Tư tưởng về cách thức tổ chức quyền lực nhà nước của các nhà triết học phương Tây cận – hiện đại

Chương I trình bày cơ sở lý luận chung về quyền lực nhà nước, tiền đề kinh tế - xã hội, tiền đề tư tưởng và phân tích chi tiết nội dung học thuyết của bốn triết gia tiêu biểu.

Về mặt lý luận, tác giả điểm lại quan niệm quyền lực từ góc độ xã hội học và chính trị học (Max Weber coi quyền lực là khả năng áp đặt ý chí bất chấp sự phản kháng; Harold Lasswell coi quyền lực là sự gây ảnh hưởng và tham gia quyết định chính trị; Bertrand Russell định nghĩa quyền lực là khả năng tạo ra sản phẩm theo chủ ý). Quyền lực nhà nước được xác định là thực thể thống nhất, biểu hiện tập trung của quyền lực chính trị và quyền lực công, do giai cấp thống trị nắm giữ nhằm thực hiện hóa lợi ích của mình và điều hành xã hội. Về cách thức tổ chức, lịch sử thể chế ghi nhận hai cơ chế cơ bản: tập trung quyền lực (tập quyền cá nhân ở chế độ quân chủ chuyên chế hoặc tập quyền tập thể ở các cơ quan đại diện) và phân quyền (phân chia và kiềm chế giữa lập pháp, hành pháp, tư pháp).

Về tiền đề lịch sử, sự ra đời của các học thuyết cận - hiện đại gắn liền với sự tan rã của chế độ phong kiến Tây Âu thế kỷ XV - XVIII, sự xuất hiện của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, các cuộc phát kiến địa lý, tiến bộ khoa học kỹ thuật và các cuộc cách mạng tư sản tại Hà Lan, Anh, Pháp. Về tiền đề tư tưởng, các triết gia kế thừa mầm mống phân quyền từ cải cách của Ephialtes ở thành bang Athens thế kỷ V TCN (chia quyền lực cho Hội nghị nhân dân, Hội đồng 500 và Tòa án 6000), tư tưởng của Aristotle về ba bộ phận quyền lực (Hội nghị nhân dân, quan chức hành chính, cơ quan tòa án) và sự thống trị của pháp luật lý tính, tư tưởng phối hợp thể chế của Polybe, cũng như sự phê phán chế độ quân chủ chuyên chế chuyên quyền của Thomas Hobbes.

Nội dung tư tưởng của các triết gia cận - hiện đại được chia thành hai nhánh lớn:

1. Tư tưởng tổ chức quyền lực theo nguyên tắc phân quyền:

• John Locke: Trong Khảo luận thứ hai về chính quyền, Locke khẳng định quyền lập pháp là quyền lực tối cao trong nhà nước và phải thuộc về Nghị viện. Ông phân chia quyền lực thành ba nhánh: quyền lập pháp (làm luật), quyền hành pháp (thực thi luật, giao cho nhà vua) và quyền liên hiệp (quan hệ đối ngoại, hòa bình, chiến tranh). Locke cho rằng hành pháp và liên hiệp khó tách rời vì đều cần sử dụng vũ lực xã hội, nên cần quy về cơ quan hành pháp của nhà vua. Điểm tiến bộ của Locke là khẳng định quyền lực tối cao thực sự thuộc về nhân dân; quyền của cơ quan lập pháp chỉ là do nhân dân ủy thác và nhân dân có quyền thay đổi chính quyền nếu chính quyền bội ước.
• Charles Montesquieu: Phát triển toàn diện lý thuyết phân quyền thành học thuyết tam quyền phân lập trong tác phẩm Tinh thần pháp luật. Montesquieu chỉ ra rằng bất cứ ai nắm giữ quyền lực đều có xu hướng lạm quyền; để ngăn chặn lạm quyền, cần thiết lập trật tự "quyền lực ngăn cản quyền lực". Ông phân tách rành mạch ba quyền: lập pháp, hành pháp và tư pháp. Cơ quan lập pháp được tổ chức theo mô hình lưỡng viện (viện dân chúng giữ quyền ban hành luật, viện quý tộc giữ quyền ngăn cản). Hành pháp được trao cho quốc vương để đảm bảo tính hành động nhanh chóng. Tư pháp phải độc lập hoàn toàn để bảo vệ quyền tự do của công dân, chỉ áp dụng luật một cách khách quan (ngoại trừ ba trường hợp quý tộc xét xử quý tộc, tòa án điều chỉnh các đạo luật quá khắc nghiệt và viện dân chúng tố cáo quan chức trước viện quý tộc).

2. Tư tưởng tổ chức quyền lực theo nguyên tắc thống nhất, có sự phân công, kiểm soát:

• Jean-Jacques Rousseau: Trong tác phẩm Khế ước xã hội, Rousseau kịch liệt bác bỏ thuyết tam quyền phân lập của Montesquieu vì cho rằng nó chia cắt chủ quyền tối cao của nhân dân. Quyền lực tối cao bắt nguồn từ ý chí chung của toàn dân nên có tính thống nhất, bất phân và bất khả chuyển nhượng. Cơ quan lập pháp do toàn thể nhân dân hợp thành giữ vị trí tối thượng. Hành pháp không phải là nhánh quyền lực độc lập ngang hàng mà chỉ là cơ quan thừa hành, cơ thể trung gian do cơ quan lập pháp lập ra để thi hành luật. Cơ quan tư pháp là trọng tài bảo vệ pháp luật.
• Georg Wilhelm Friedrich Hegel: Hegel phê phán thuyết tam quyền phân lập của Montesquieu là biểu hiện của tư duy siêu hình và tâm thế "dân đen", biến các nhánh quyền lực thành các thế lực thù địch đối đầu làm tan rã nhà nước. Hegel quan niệm nhà nước là một chỉnh thể hữu cơ, hiện thân của "ý niệm đạo đức". Ông tổ chức nhà nước theo ba phẩm chất logic: quyền của quốc vương (tính cá biệt - nguyên thủ hợp hiến định đoạt tối hậu), quyền hành pháp (tính đặc thù - tổ chức thực thi, giải quyết mâu thuẫn giữa quyền lợi cá nhân và cộng đồng, bao gồm cả tòa án và cảnh sát, do đội ngũ công chức chuyên nghiệp đảm nhiệm), và quyền lập pháp (tính phổ biến - lưỡng viện gồm thượng viện quý tộc và hạ viện đại diện các nghiệp đoàn xã hội dân sự).

Dưới đây là bảng tổng hợp và so sánh tư tưởng của bốn triết gia phương Tây cận – hiện đại:

Tiêu chí	John Locke (1632 – 1704)	Charles Montesquieu (1689 – 1775)	Jean-Jacques Rousseau (1712 – 1778)	G.W.F. Hegel (1770 – 1831)
Tác phẩm tiêu biểu	Khảo luận thứ hai về chính quyền	Tinh thần pháp luật	Khế ước xã hội	Triết học pháp quyền
Nguyên tắc cốt lõi	Phân quyền gắn với quyền lực tối cao của lập pháp	Tam quyền phân lập, kiềm chế và đối trọng	Thống nhất quyền lực tối cao thuộc về nhân dân	Thống nhất hữu cơ của Nhà nước đạo đức
Phân chia các nhánh quyền lực	3 quyền: Lập pháp, Hành pháp, Liên hiệp	3 quyền: Lập pháp, Hành pháp, Tư pháp	3 chức năng: Lập pháp (tối cao), Hành pháp, Tư pháp	3 quyền: Lập pháp, Hành pháp (gồm tư pháp), Quốc vương
Thiết chế nắm giữ	Lập pháp: Nghị viện; Hành pháp & Liên hiệp: Nhà vua	Lập pháp: Lưỡng viện; Hành pháp: Nhà vua; Tư pháp: Tòa án	Lập pháp: Toàn thể nhân dân; Hành pháp: Chính phủ thừa hành	Lập pháp: Lưỡng viện; Hành pháp: Công chức, tòa án; Quốc vương: Hợp hiến
Cơ chế kiểm soát	Nhân dân kiểm soát và bãi miễn quyền lập pháp ủy thác	Quyền lực ngăn cản quyền lực, các nhánh kiểm soát lẫn nhau	Nhân dân trực tiếp biểu quyết luật, bãi miễn chính phủ	Thống nhất biện chứng nội tại, xã hội dân sự giám sát
Hạn chế lịch sử	Chưa tách biệt tư pháp khỏi hành pháp	Bảo vệ đặc quyền quý tộc; máy móc trong phân lập	Khó khả thi ở quy mô lớn; phủ nhận tính độc lập thể chế	Đưa tư pháp vào hành pháp; coi thường vai trò quần chúng

Chương II. Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam và ý nghĩa tư tưởng về cách thức tổ chức quyền lực nhà nước của các nhà triết học phương Tây cận – hiện đại đến việc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam

Chương II tập trung phân tích quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về Nhà nước pháp quyền XHCN, các đặc trưng hiến định và chỉ ra ý nghĩa tham chiếu từ các học thuyết phân quyền và thống nhất quyền lực.

Đảng Cộng sản Việt Nam đã tiếp thu có chọn lọc các giá trị phổ quát của nhân loại về nhà nước pháp quyền qua các kỳ Đại hội:

• Đại hội IX (năm 2001) chính thức khẳng định bản chất Nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì dân; xác lập nguyên tắc: Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp.
• Đại hội X (năm 2006) và Đại hội XI (năm 2011) tiếp tục xác định xây dựng Nhà nước pháp quyền là nhiệm vụ chiến lược trong thời kỳ quá độ, khẳng định phương thức lãnh đạo của Đảng là lãnh đạo bằng Nhà nước và thông qua Nhà nước.
• Đại hội XII (năm 2016) cụ thể hóa bốn nội dung trọng tâm: Đảng lãnh đạo bằng pháp luật; hoàn thiện thể chế, chức năng, cơ chế vận hành; nâng cao chất lượng hoạt động bộ máy; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức liêm chính, chuyên nghiệp.

Nguyên tắc tổ chức quyền lực đã được hiến định tại Điều 2 Hiến pháp năm 2013: "Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân... Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp". Đặc điểm bao trùm của Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là tính nhân dân sâu sắc, bắt nguồn từ tư tưởng Hồ Chí Minh: "Nước ta là một nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân vì dân là chủ", quyền lực do nhân dân ủy quyền thông qua bầu cử dân chủ và phục vụ lợi ích của nhân dân.

Về mặt ý nghĩa đối với Việt Nam, khóa luận chỉ rõ:

• Ý nghĩa của tư tưởng phân quyền (Locke, Montesquieu): Cung cấp cơ sở khoa học để khắc phục tình trạng chồng chéo, nâng cao tính chuyên nghiệp của các cơ quan nhà nước; xác định rõ thẩm quyền của từng nhánh (Quốc hội thực hiện quyền lập pháp, Chính phủ thực hiện quyền hành pháp, Tòa án thực hiện quyền tư pháp); xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực từ bên trong bộ máy để ngăn ngừa lạm quyền, tha hóa quyền lực và chống tham nhũng; đảm bảo nguyên tắc độc lập xét xử của hệ thống tư pháp.
• Ý nghĩa của tư tưởng thống nhất quyền lực (Rousseau, Hegel): Củng cố nguyên tắc bất biến là quyền lực nhà nước bắt nguồn từ nhân dân, đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam; ngăn ngừa tình trạng chia cắt, đối lập thể chế hoặc phân quyền cực đoan gây chia rẽ chính trị; coi trọng tính chỉnh thể hữu cơ và sự phối hợp nhịp nhàng giữa các cơ quan; nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ công chức chuyên nghiệp, có chuẩn mực đạo đức công vụ cao; phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội từ phía nhân dân và xã hội dân sự.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được những kết quả cụ thể sau:

1. Hệ thống hóa có hệ thống các quan niệm về quyền lực nhà nước và cơ chế phân quyền, tập quyền từ thời kỳ Hy Lạp cổ đại cho đến đỉnh cao trong triết học phương Tây cận – hiện đại.
2. Phân tích sâu sắc sự tương đồng và đối lập giữa hai trường phái: trường phái phân quyền (John Locke, Charles Montesquieu) đặt trọng tâm vào kiểm soát quyền lực để bảo vệ quyền cá nhân; trường phái thống nhất quyền lực (J.-J. Rousseau, G.W.F. Hegel) đề cao tính toàn vẹn của chủ quyền nhân dân và tính chỉnh thể hữu cơ của nhà nước.
3. Luận giải trên phương diện triết học tính tất yếu của việc Đảng Cộng sản Việt Nam xác lập nguyên tắc: "Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp" tại Hiến pháp năm 2013.

Về mặt đóng góp học thuật, tác giả tiếp cận vấn đề tổ chức quyền lực dưới góc độ triết học chính trị và phương pháp luận triết học, thay vì chỉ mô tả các thiết chế bộ máy nhà nước thuần túy dưới góc độ luật học hoặc chính trị học thực chứng như phần lớn các công trình trước đó. Khóa luận cung cấp một tài liệu tham khảo có giá trị lý luận phục vụ nghiên cứu lịch sử triết học và tiến trình hoàn thiện thể chế Nhà nước pháp quyền XHCN tại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn nghiên cứu được xác định từ phạm vi đề tài:

• Về phạm vi tư tưởng: Công trình chỉ giới hạn khảo sát 4 đại biểu lớn thuộc triết học phương Tây cận - hiện đại (Locke, Montesquieu, Rousseau, Hegel) trong giai đoạn thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XIX, chưa bao quát được toàn bộ các tư tưởng chính trị - pháp lý của các triết gia Khai sáng khác hoặc các trào lưu triết học phương Tây đương đại.
• Về phạm vi thực tiễn: Khóa luận tiếp cận quá trình đổi mới tổ chức quyền lực từ năm 1992 đến năm 2019 ở tầm mức khái quát hóa triết học; chưa đi sâu giải quyết các vấn đề kỹ thuật lập pháp hoặc cải cách hành chính - tư pháp chuyên ngành.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng nghiên cứu sự vận động của thuyết phân quyền và tập quyền trong triết học chính trị phương Tây hiện đại (từ giữa thế kỷ XIX đến nay); đồng thời nghiên cứu sâu hơn về cơ chế kiểm soát quyền lực cụ thể giữa lập pháp, hành pháp và tư pháp trong điều kiện xây dựng chính phủ số và cải cách tư pháp tại Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Giảng viên, sinh viên và học viên cao học thuộc các ngành Triết học, Triết học chính trị, Lý luận nhà nước và pháp luật, Luật học, Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước.
• Những người nghiên cứu lịch sử tư tưởng chính trị phương Tây, đặc biệt là phần phân tích văn bản nguyên tác của Locke, Montesquieu, Rousseau và Hegel.
• Các nhà nghiên cứu hoạch định chính sách tham khảo trong việc tìm kiếm luận cứ lý luận phục vụ việc hoàn thiện cơ chế phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực theo tinh thần Nghị quyết của Đảng và Hiến pháp năm 2013.

Câu hỏi thường gặp

1. Điểm khác biệt mấu chốt giữa mô hình phân quyền của John Locke và Charles Montesquieu là gì?
John Locke phân chia quyền lực thành lập pháp, hành pháp và liên hiệp, trong đó lập pháp là quyền tối cao (thuộc về Nghị viện), chưa tách riêng quyền tư pháp mà để tư pháp gắn liền với hành pháp của nhà vua. Ngược lại, Montesquieu phân tách dứt khoát ba quyền độc lập: lập pháp, hành pháp và tư pháp; không thừa nhận quyền lập pháp đứng trên các quyền khác mà chủ trương các nhánh quyền lực phải kiềm chế, đối trọng ngang hàng theo nguyên tắc "quyền lực ngăn cản quyền lực".

2. Tại sao Jean-Jacques Rousseau kịch liệt phản đối thuyết tam quyền phân lập?
Rousseau phản đối tam quyền phân lập vì ông cho rằng chủ quyền tối cao của nhân dân bắt nguồn từ ý chí chung nên có tính thống nhất, bất phân và bất khả chuyển nhượng. Theo Rousseau, việc chia cắt quyền lực thành các nhánh độc lập thực chất là sự chia cắt cơ thể chính trị, biến các cơ quan quyền lực thành những thế lực đối kháng, làm suy yếu ý chí chung của quốc gia. Đối với ông, lập pháp là cơ quan tối cao duy nhất của nhân dân, còn hành pháp và tư pháp chỉ là các cơ quan phụ thuộc, thừa hành.

3. Hegel phê phán mô hình tam quyền phân lập của Montesquieu trên cơ sở triết học nào?
Hegel phê phán tam quyền phân lập là sản phẩm của tư duy siêu hình và tâm thế "dân đen", khi lấy sự đối lập thù địch làm điểm tựa và dựng lên các hàng rào ngăn cản lẫn nhau. Theo triết học duy tâm biện chứng của Hegel, nhà nước là một chỉnh thể hữu cơ sống động của "ý niệm đạo đức". Ba nhánh quyền lực thực chất tương ứng với ba quy định logic của khái niệm: quyền của quốc vương là tính cá biệt, quyền hành pháp là tính đặc thù, và quyền lập pháp là tính phổ biến; chúng phải thống nhất biện chứng với nhau chứ không thể tồn tại độc lập, rời rạc.

4. Khóa luận giải thích như thế nào về sự kết hợp giữa phân quyền và thống nhất quyền lực trong Hiến pháp năm 2013 của Việt Nam?
Khóa luận chỉ ra rằng Điều 2 Hiến pháp năm 2013 khẳng định: "Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp". Sự thống nhất quyền lực thể hiện bản chất quyền lực thuộc về nhân dân và sự lãnh đạo của Đảng; trong khi sự phân công, phối hợp và kiểm soát chính là sự tiếp thu hợp lý hạt nhân hợp lý của thuyết phân quyền nhằm chuyên môn hóa bộ máy và ngăn ngừa tình trạng lạm quyền, tha hóa quyền lực.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Lê Thị Trang đã tái hiện một cách có hệ thống tiến trình vận động của tư tưởng tổ chức quyền lực nhà nước trong triết học phương Tây cận – hiện đại qua hai mô hình phân quyền và thống nhất quyền lực. Công trình khẳng định cả hai lý thuyết đều chứa đựng những giá trị tiến bộ của nhân loại về dân chủ, thượng tôn pháp luật và hạn chế sự tha hóa quyền lực. Việc nghiên cứu thấu đáo những tư tưởng kinh điển này đem lại cơ sở lý luận quan trọng giúp Đảng và Nhà nước Việt Nam tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực, xây dựng thành công Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu, hai chƣơng, 5 tiết thuộc nội dung chính, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo. TƢ TƢỞNG VỀ CÁCH THỨC TỔ CHỨC QUYỀN LỰC NHÀ NƢỚC CỦA CÁC NHÀ TRIẾT HỌC PHƢƠNG TÂY CẬN – HIỆN ĐẠI 1. Quyền lực nhà nước và cách thức tổ chức quyền lực nhà nước 1. Quyền lực và quyền lực nhà nƣớc Trƣớc hết, câu hỏi đặt ra và cần phải giải quyết là: Quyền lực là gì? Và tại sao xã hội lại phải cần đến quyền lực? Ngay từ thời cổ đại, các nhà tƣ tƣởng đã thừa nhận sự tồn tại khách quan của quyền lực và bàn đến quyền lực nhƣ một trong những cơ sở chủ yếu nhất đến tổ chức đời sống xã hội.

Và cho đến nay, lý luận về quyền lực vẫn còn là vấn đề trung tâm của các nghiên cứu chính trị, pháp lý, xã hội nhằm tìm kiếm cách thức, tổ chức và thực thi quyền lực sao cho hiệu quả nhất. Tuy nhiên, hiểu nhƣ thế nào là đúng về quyền lực, quyền lực nhà nƣớc và phƣơng thức tổ chức quyền lực nhà nƣớc lại là một vấn đề còn gây nhiều tranh cãi. Phạm trù quyền lực đƣợc một số tác giả hiểu nhƣ sau: Nhà xã hội học ngƣời Đức Weber (1864 – 1920) thì cho rằng, quyền lực là khả năng của một chủ thể xã hội, trong mối quan hệ xã hội cụ thể, biểu thị ý chí của mình nhằm thay đổi hành vi của ngƣời khác bất chấp những ngƣời can dự vào hành vi đó có ƣng thuận hay không. Ông đã giải thích luận điểm của mình nhƣ sau: Thứ nhất, quyền lực không phải là vật thể có thể sờ thấy đƣợc, nhìn thất đƣợc, mà đó là mối quan hệ tƣơng tác giữa chủ thể và các chủ thể khác.

Thứ hai, quyền lực không nhất định dẫn đến bạo lực, vì đó có thể chỉ là khả năng và đồng thời là sự chống đối của những chủ thể khác có thể đƣợc khắc phục không chỉ bằng bạo lực. Thứ ba, quyền lực là sự thể hiện ý chí của một chủ thể này đối với chủ thể khác ngoài ý muốn của chủ thể đó, do vậy quyền lực thƣờng gắn liền với xung đột nào cũng dẫn đến việc sử dụng quyền lực, nhƣng đằng sau mọi quyền lực đều có sự xung đột công khai hoặc tiềm ẩn [24,420]. 16 Vào thập niên 50 của thế kỷ XX, G. Lasswell (1902 – 1978), ông coi quyền lực là sự gây ảnh hƣởng.

Theo ông, quyền lực không chỉ đơn thuần là sự biểu hiện ý chí mà còn là sự gây ảnh hƣởng, là sự can dự vào các quyết định chính trị. Hay nhà triết học B. Russel cho rằng: Quyền lực là khả năng tạo ra những sản phẩm một cách chủ ý,. Hiện nay, các nhà học giả đã đƣa ra một cách khái quát nhất về định nghĩa quyền lực, theo đó có thể hiểu, quyền lực là mối quan hệ giữa các chủ thể hành động trong đời sống xã hội, trong đó chủ thể này chi phối hoặc buộc chủ thể khác phục tùng ý chí của mình nhằm thực hiện hóa lợi ích và ý chí của chủ thể quyền lực.

Quyền lực nhà nƣớc là gì? Từ trƣớc tới nay, quyền lực nhà nƣớc luôn đƣợc bàn đến nhƣ một vấn đề trung tâm của đời sống chính trị, xã hội. Ngay từ thời cổ đại, các nhà tƣ tƣởng đã cho rằng quyền lực nhà nƣớc là cái vốn có trong xã hội. Nguồn gốc của quyền lực nhà nƣớc đƣợc giải thích theo nhiều cách. Có thể là do hiện tƣợng siêu nhiên, là ý niệm tuyệt đối, là sản phẩm của Thƣợng đế, Chúa trời, hoặc do những hiện tƣợng trong xã hội,.

Theo Aristotle, quyền lực nhà nƣớc đƣợc quan niệm là sự hình thành một cách tự nhiên do con ngƣời sống thành xã hội tạo nên. Điều này không phải là sự lựa chọn mà là sự bắt buộc tự nhiên. Do vậy, trong xã hội tất yếu sẽ tồn tại một trật tự tự nhiên là có một số ngƣời ra lệnh và một số ngƣời khác phải phục tùng. Trong xã hội phong kiến, sự kết hợp giữa thần quyền và thế quyền đã ảnh hƣởng và tác động mạnh mẽ đến các lĩnh vực của đời sống xã hội nói chung và nhà nƣớc nói riêng.

Để củng cố sự thống trị của mình, giai cấp phong kiến biện hộ rằng quyền lực nhà nƣớc là sản phẩm của Thƣợng đế, do Thƣợng đế trao cho Vua hay Hoàng thƣợng để thay mặt Thƣợng đế cai quản trần thế. Đến thời kỳ cận đại (thời kỳ Khai sáng), cùng với những đòi hỏi về tự do, dân chủ, giai cấp tƣ sản đã chống lại sự chuyên quyền độc đoán của nhà nƣớc phong kiến, đòi hỏi sự bình đẳng trong việc tham gia nắm giữ quyền lực nhà 17 nƣớc. Mục đích của quyền lực nhà nƣớc là giữ gìn các quyền tự nhiên và không thể tƣớc bỏ của con ngƣời. Chính quyền nhà nƣớc phải đƣợc thành lập gồm những ngƣời lấy quyền lực chính đáng của mình từ sự nhất trí của nhân dân.

Điều quan trọng là nhân dân lại cho mình quyền có thể thay thế nhà nƣớc nếu nhƣ nó không thực hiện đúng khế ƣớc đã ký. Nếu bất cứ chính quyền nhà nƣớc nào vi phạm hay không bảo vệ đƣợc các quyền tự nhiên của con ngƣời hoặc trở thành nguyên nhân phá hủy mục đích đó, thì nhân dân có quyền thay đổi hoặc xóa bỏ và thiết lập nên chính quyền nhà nƣớc mới. Do đó, quyền lực nhà nƣớc thuộc về nhân dân. Kế thừa những quan niệm về quyền lực nhà nƣớc trong lịch sử, các nhà chính trị học ngày nay đã đƣa ra một định nghĩa chung về quyền lực nhà nƣớc nhƣ sau: Quyền lực nhà nƣớc là thực thể thống nhất, biểu hiện sự tập trung nhất của quyền lực công và quyền lực chính trị, thể hiện trong hành động chính trị của chủ thể cầm quyền (cá nhân, tầng lớp, giai cấp, lực lƣợng xã hội) nhằm thực hiện hóa lợi ích của mình trên cơ sở đảm bảo ở mức độ nhất định việc thực hiện lợi ích chung của xã hội.

Cách thức tổ chức quyền lực nhà nƣớc Trong lịch sử tƣ tƣởng chính trị, vấn đề về hình thức tổ chức quyền lực nhà nƣớc bao giờ cũng là vấn đề trọng tâm, cơ bản và quan trọng nhất. Ở mỗi hình thức nhà nƣớc khác nhau trong lịch sử sẽ mang những cách thức tổ chức quyền lực nhà nƣớc khác nhau: Ở nhà nƣớc quân chủ chuyên chế, toàn bộ quyền lực cao nhất của nhà nƣớc từ lập pháp, tƣ pháp, hành pháp đều tập trung trong tay nhà vua. Vua đƣợc mệnh danh là Thiên tử, là “con trời”, nên quyền lực của vua là vô hạn, là tối cao và bất khả xâm phạm. Mọi mệnh lệnh, chiếu chỉ, ý chỉ thậm chí khẩu dụ của nhà vua đều có giá trị bắt buộc phải tuân theo, đều là pháp luật nên pháp luật là thể hiện ý chí của nhà vua.

Các quan chức nhà nƣớc – những ngƣời tổ chức thực hiện mệnh lệnh, chiếu chỉ của nhà vua đều do vua cắt cử và bãi chức. Vua cũng là vị quan tòa tối cao phán xử các vụ án quan trọng nhất. Việc làm của các quan chức 18 và của thần dân có thể đƣợc vua xem xét đúng hay sai, tùy công mà vua thƣởng, vua ban lộc, tùy tội mà vua quyết định hình phạt. Khi nhà vua mất đi, quyền lực của nhà vua đƣợc truyền lại một cách nghiêm ngặt theo trật tự “cha truyền con nối”, để đảm bảo sự tồn tại dài lâu của vƣơng triều.

Nhƣ vậy, nếu xét theo các quyền trong hình thức nhà nƣớc, thì vua là ngƣời nắm giữ cả ba loại quyền lập pháp, hành pháp và cả tƣ pháp. Trong chế độ nhà nƣớc quân chủ hạn chế, quyền lực của nhà vua đã giảm hơn so với chế độ nhà nƣớc quân chủ chuyên chế. Trong mô hình nhà nƣớc này, quyền lực của vua bị hạn chế bởi các thế lực khác nhau (cơ quan đại diện của các đẳng cấp, Nghị viện hoặc Hiến pháp) và trong những lĩnh vực nhất định. Bƣớc sang chế độ chính thể quân chủ đại nghị, với đặc điểm là nhánh hành pháp của chính quyền phụ thuộc vào sự cho phép trực tiếp hoặc gián tiếp của quốc hội, thƣờng đƣợc biểu thị qua quyền bỏ phiếu tín nhiệm.

Quyền lực của vua bị hạn chế trong cả ba lĩnh vực, quyền lập pháp do Nghị viện thực hiện, quyền hành pháp đƣợc thực hiện bởi Chính phủ mà đứng đầu là Thủ tƣớng, còn quyền tƣ pháp đƣợc thực hiện bởi tòa án. Lúc này, chức vị của nhà vua chỉ còn mang tính chất truyền thống, nghi lễ và tƣợng trƣng, vua không trực tiếp giải quyết các công việc của nhà nƣớc mà chỉ đóng vai trò chính thức hóa các hoạt động của nhà nƣớc. Trong mô hình nhà nƣớc tƣ sản có chính thể cộng hòa, các quyền lập pháp, hành pháp, tƣ pháp của nhà nƣớc thƣờng đƣợc trao cho các cơ quan khác nhau là Nghị viện, Tổng thống, Chính phủ và Tòa án. Các cơ quan này có thể độc lập hoặc chịu trách nhiệm trƣớc nhau, có thể kiềm chế và kiểm soát lẫn nhau hoặc kiềm chế và đối trọng với nhau trong hoạt động theo nguyên tắc “quyền lực ngăn cản quyền lực”.

Ở các nhà nƣớc xã hội chủ nghĩa trƣớc đây thì quyền lực nhà nƣớc đƣợc tập trung thống nhất vào cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân, do nhân dân trực tiếp bầu ra thông qua tuyển cử phổ thông đầu phiếu – đó là Quốc hội. Vì trực tiếp nhận từ nhân dân nên quyền lực của cơ quan này là tối cao. Song nó chỉ 19 thực hiện quyền lập pháp, quyết định những vấn đề quan trọng của đất nƣớc, giám sát tối cao hoạt động của nhà nƣớc. Để thực hiện quyền lực nhà nƣớc trong những lĩnh vực còn lại, nó lại tổ chức ra các cơ quan trung ƣơng khác nhƣ nguyên thủ quốc gia, Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

Từ những cách thức tổ chức quyền lực nhà nƣớc đƣợc nêu trên, có thể thấy, ở mỗi hình thức nhà nƣớc khác nhau sẽ cho ra đời những cách thức tổ chức quyền lực nhà nƣớc khác nhau. Tuy nhiên, có thể khái quát thành hai cơ chế tổ chức quyền lực nhà nƣớc cơ bản, đó là tập trung quyền lực và phân quyền. Cách thức tập trung quyền lực có nghĩa là quyền lực cao nhất của nhà nƣớc thuộc về một cá nhân hoặc một cơ quan, và cá nhân hoặc cơ quan ấy có thể chi phối sự hình thành và hoạt động của các chức vụ nhà nƣớc hoặc cơ quan nhà nƣớc khác. Tập trung quyền lực là nguyên tắc tổ chức chính quyền nhà nƣớc có nội dung là sự tập trung mọi quyền lực vào tay các cơ quan trung ƣơng.