Chương 1 MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN TRONG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIẢI PHÓNG PHỤ NỮ 1.QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ VAI TRÒ CỦA PHỤ NỮ 1. Vai trò của phụ nữ trong gia đình Hồ Chí Minh là lãnh tụ thiên tài của Đảng và của nhân dân ta, là nhà tư tưởng lớn của thời đại. Tư tưởng của Người là một hệ thống quan điểm về giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người. Sự nghiệp của Người bắt đầu từ con người và cũng trở về với con người.
Người khẳng định cách mạng là sự nghiệp của quần chúng và vì quần chúng, trong đó phụ nữ là một lực lượng quan trọng. Hồ Chí Minh từng nói: “Nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, xã hội tốt thì gia đình càng tốt, gia đình tốt thì xã hội mới tốt” [41, tr. Cũng chính từ quan điểm đó, Người đã đánh giá cao vai trò của người phụ nữ Việt Nam đối với gia đình và xã hội. Gia đình là bức tranh thu nhỏ của xã hội, trong đó bộc lộ đầy đủ và rõ ràng địa vị của người phụ nữ.
Trong gia đình, người phụ nữ đóng vai trò quan trọng, trách nhiệm của họ là rất lớn: duy trì và phát triển nòi giống, nuôi dưỡng sức người và sức lao động v. Theo Hồ Chí Minh, vai trò của người phụ nữ trong gia đình và ngoài xã hội là thống nhất, bổ sung cho nhau. Vai trò của người phụ nữ trong xã hội được bắt nguồn từ chính vai trò của họ trong gia đình. Tạo hóa đã ban cho người phụ nữ chức năng sinh đẻ và nuôi dạy con cái, chăm sóc và vun trồng những mầm non của đất nước, bảo tồn và phát triển nòi giống.
Đảm nhận trọng trách thiêng liêng này, trong điều kiện và hoàn cảnh nước ta, người phụ nữ đã chịu đựng rất nhiều vất vả, cực nhọc nhưng họ cũng tìm thấy ở đó 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nguồn hạnh phúc, niềm vui sướng của mình. Người phụ nữ đóng vai trò rất lớn trong việc nuôi dạy con cái, là người thầy dạy học đầu tiên và gần gũi nhất của con cái. Những lời khuyên nhủ của người mẹ in sâu vào tâm hồn trong trắng của đứa trẻ, để hình thành cá tính, tâm lý riêng. Tình cảm yêu nước, lòng tự hào dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý chí ham học, ham làm của con người trong tương lai đã bắt nguồn sâu xa từ sự dạy dỗ, từ cách sống và tấm gương của người mẹ.
Người mẹ là người giữ gìn, truyền thụ những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc cho các thế hệ trẻ. Đó là những phẩm chất đạo đức tốt đẹp như lòng hiếu thảo của con cháu đối với bố mẹ, sự kính trọng người già, lòng yêu thương con trẻ, sự tương trợ đùm bọc nhau. Ở đây có công lao to lớn của người mẹ trong việc vun đắp, dạy dỗ con cái. Phụ nữ Việt Nam luôn đầy lòng nhân ái.
Họ không chỉ quan tâm giáo dục con em của mình mà còn quan tâm giáo dục thế hệ trẻ nói chung. Trên thực tế đã có nhiều phụ nữ quan tâm làm tốt công tác giáo dục thế hệ trẻ. Là người luôn sâu sát thực tế, Hồ Chí Minh đã sớm khẳng định: “Sự săn sóc dạy dỗ cũng không chỉ nhằm làm cho con cháu mình khỏe và ngoan, mà phải cố gắng giúp đỡ cho tất cả các cháu đều ngoan và khỏe. Về việc này chúng ta có những người gương mẫu như cụ Lê Thị Hoan.
Cụ Hoan đã có công giáo dục mấy chục cháu xấu trở thành những cháu tốt. Nếu tất cả chị em phụ nữ ta đều cố gắng làm được như cụ Hoan thì chắc chắn con cháu chúng ta sẽ đều ngoan và tốt” [43, tr.258] Người phụ nữ không chỉ thực hiện chức năng sinh đẻ, nuôi dạy con cái mà trong gia đình gánh nặng công việc nhà luôn đè nặng lên họ. Chị em không chỉ làm công việc nội trợ, cơm nóng, canh ngọt, mà phải lo chạy đủ gạo ăn cho gia đình, lo giỗ tết, cưới xin, ma chay, v.Họ đã cần cù, tiết kiệm, giật gấu bá vai, sao cho vừa đủ ăn, làm tròn nghĩa vụ với tổ tiên, với chồng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com con, với họ hàng làng xóm. Trong điều kiện hoàn cảnh sống còn khó khăn, thiếu thốn, người phụ luôn lo lắng cho gia đình, cho con cái có cơm ăn, áo mặc, được học hành và khỏe mạnh.
Nỗi lo đó của người phụ nữ, người mẹ, người vợ cũng chính là nỗi niềm day dứt của Hồ Chí Minh. Người khẳng định: “Phụ nữ gặp nhiều khó khăn về gia đình, con cái” [40, tr. Hồ Chí Minh luôn có sự cảm thông sâu sắc đối với những khó khăn, vất vả của người phụ nữ. Người phụ nữ có ảnh hưởng rất lớn tới hạnh phúc và sự ổn định của gia đình.
Với vai trò là người vợ hiền, họ luôn là người hiểu chồng, sẵn sàng chia ngọt sẻ bùi, cũng như những đắng cay cùng chồng. Trong những năm tháng đất nước có chiến tranh, thấm nhuần lời dạy của Hồ Chí Minh, vì nghĩa lớn mà gác tình riêng, hàng triệu phụ nữ đã động viên, khuyến khích chồng con ra trận. Ghi nhận sự hy sinh và đóng góp to lớn của chị em phụ nữ cho cách mạng, Hồ Chí Minh viết: “Phụ nữ tham gia sản xuất, khuyến khích chồng con ra mặt trận” [35, tr. Không chỉ xung phong sản xuất mà còn “khuyên chồng con đi tòng quân mà mình thì xung phong giúp việc vận tải” [38, tr.
Những lúc chồng con ra đi bảo vệ đất nước, thì người mẹ, người vợ ở nhà bám chặt lấy đồng ruộng, tiếp tục sản xuất, nuôi con cái, bố mẹ già và tiếp lương cho quân đội. Chị em phụ nữ đã làm mọi công việc thay chồng con, vì việc nước mà vắng nhà. Công lao to lớn của các bà, các mẹ, các chị được Hồ Chí Minh kịp thời thay mặt cả nước ngợi khen và gửi lời cảm ơn: “Nhân dân ta rất biết ơn các bà mẹ hai miền Nam - Bắc đã sinh đẻ và nuôi dạy những thế hệ anh hùng của nước ta” [44, tr.148] Đảm đang, cần cù trong lao động, anh hùng bất khuất trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm, nhân nghĩa thủy chung trong quan hệ gia đình, xóm làng, đó chính là những nét điển hình tốt đẹp của phụ nữ Việt Nam từ ngàn xưa để lại. Từ đó đến nay, người phụ nữ luôn có mặt trong hầu hết các lĩnh 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vực của đời sống xã hội, nhưng họ lại không hề quên trách nhiệm làm vợ, làm mẹ của mình.
Người phụ nữ bên cạnh những đóng góp cho xã hội thông qua các công việc chuyên môn của mình còn là nhân tố tích cực, thậm chí quyết định cho một “gia đình tốt” như Hồ Chí Minh từng khẳng định. Song vai trò của người phụ nữ không phải khi nào cũng được nhận thức đầy đủ và được quan tâm phát huy. Trong xã hội cũ, người phụ nữ bị coi khinh, bị ngược đãi, bị trói buộc bởi đạo “tam tòng”, bởi tư tưởng “trọng nam khinh nữ”, không có quyền lực gì trong gia đình, họ bị đối xử bất công, bất bình đẳng, bị bóc lột và bị nô lệ cùng một lúc trong xã hội và trong chính gia đình của họ. Họ không chỉ bị bóc lột về thể xác mà còn bị bóc lột về kinh tế, về tinh thần.
Phê phán những tư tưởng lạc hậu kìm hãm, trói buộc người phụ nữ trong xã hội cũ, Hồ Chí Minh luôn đặt vị thế vai trò của phụ nữ ngang hàng với nam giới. Người nhất quán tư tưởng giải phóng phụ nữ phải giải phóng toàn diện về kinh tế, chính trị, tư tưởng, xã hội. Giải phóng phụ nữ trước hết là phải giải phóng từ trong gia đình - tế bào của xã hội, thực hiện bình đẳng giới, hôn nhân một vợ, một chồng. Hôn nhân và gia đình, đây là một lĩnh vực mà người phụ nữ có vai trò, có trách nhiệm rất lớn, đồng thời cũng gặp vô vàn khó khăn vất vả.
Hồ Chí Minh tuy không có gia đình riêng nhưng Người hiểu và thông cảm sâu sắc với những băn khoăn, lo lắng của người phụ nữ làm bổn phận người vợ, người mẹ trong gia đình và là người lao động trong xã hội. Người từng nói: “Có người nghĩ rằng Bác không có gia đình chắc không hiểu gì mấy vấn đề này. Bác tuy không có gia đình riêng, nhưng bác có một đại gia đình rất lớn, trong đó là giai cấp công nhân toàn thế giới, là nhân dân Việt Nam. Từ gia đình lớn đó Bác có thể suy đoán gia đình nhỏ” [37, tr.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hồ Chí Minh đã có những quan niệm về giải phóng phụ nữ rất sâu sắc thể hiện tính nhân văn, lòng yêu thương con người nói chung và sự quan tâm đặc biệt đối với phụ nữ nói riêng. Vấn đề vai trò của người phụ nữ trong gia đình luôn được Người quan tâm coi trọng. Người cho rằng: “Rất quan tâm đến gia đình là đúng vì nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, xã hội tốt thì gia đình càng tốt, gia đình tốt thì xã hội mới tốt. Hạt nhân của xã hội là gia đình.
Chính vì muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải chú ý đến hạt nhân cho tốt. Tục ngữ ta có câu “thuận vợ, thuận chồng, tát bể Đông cũng cạn” [37, tr. Quan điểm của Hồ Chí Minh hết sức đúng đắn, mới mẻ khi cho rằng muốn thuận vợ, thuận chồng thì lấy nhau phải thực sự yêu thương nhau. Chính Người đã nhấn mạnh đến cơ sở chân chính của hôn nhân, sức mạnh tinh thần để xây dựng một gia đình hạnh phúc là tình yêu và sự tôn trọng lẫn nhau giữa nam và nữ.
Để bảo vệ quyền lợi của phụ nữ và xây dựng gia đình kiểu mới bình đẳng, tiến bộ, đấu tranh chống những tư tưởng lỗi thời, lạc hậu kìm hãm trói buộc người phụ nữ. Hồ Chí Minh đã tích cực chỉ đạo việc xây dựng Hiến pháp và pháp luật, trong đó có những quy định rõ về quyền bình đẳng của phụ nữ đối với nam giới. Hiến pháp năm 1946, Điều 24 quy định: “Phụ nữ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa có quyền bình đẳng với nam giới về các mặt sinh hoạt chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội và gia đình” [42, tr. Luật hôn nhân gia đình đầu tiên, năm 1960, Điều 1 nói: “Nhà nước đảm bảo nam nữ bình đẳng, bảo vệ quyền lợi của phụ nữ” [42, tr.