Tổng quan nghiên cứu

Phụ nữ chiếm hơn 50% dân số và đóng góp khoảng 60% lực lượng lao động nông nghiệp tại huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ. Mặc dù giữ vị trí xung kích trong sản xuất lương thực và đời sống văn hóa - xã hội địa phương, nguồn lực nữ giới tại đây vẫn chịu nhiều rào cản do tàn dư tư tưởng Nho giáo phong kiến và định kiến trọng nam khinh nữ kéo dài. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn giữa tiềm năng to lớn của phụ nữ với thực trạng tỷ lệ cán bộ nữ tham gia lãnh đạo còn thấp, tình trạng bất bình đẳng giới trong phân công lao động gia đình và áp lực sinh con trai tại khu vực nông thôn.

Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò, vị trí và giải phóng phụ nữ; đồng thời đánh giá toàn diện thực trạng Đảng bộ huyện Lâm Thao lãnh đạo công tác phát huy vai trò của phụ nữ trong giai đoạn 2007 - 2015. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 14 xã, thị trấn của huyện Lâm Thao, một địa bàn trọng điểm về sản xuất lương thực và công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp của tỉnh Phú Thọ.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao các chỉ số phát triển giới. Cụ thể, nghiên cứu hướng tới mục tiêu tăng tỷ lệ cán bộ nữ tham gia cấp ủy địa phương lên mức 25% đến 30%, giải quyết việc làm mới cho hơn 3.000 lao động nữ mỗi giai đoạn 5 năm, và thúc đẩy 100% tổ chức cơ sở Đảng quán triệt sâu sắc các nghị quyết chuyên đề của Trung ương về công tác phụ nữ trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ hai hệ thống lý thuyết nền tảng gồm chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng con người, giải phóng phụ nữ. Theo quan điểm mác-xít, sự áp bức phụ nữ bắt nguồn từ chế độ tư hữu và phân công lao động xã hội bất bình đẳng; muốn giải phóng phụ nữ triệt để phải đưa họ tham gia vào lao động sản xuất xã hội và biến công việc nội trợ vụn vặt thành lao động công cộng. Kế thừa và phát triển sáng tạo các giá trị nhân văn của nhân loại cùng truyền thống anh hùng của Bà Trưng, Bà Triệu, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định phụ nữ là một nửa xã hội, giải phóng phụ nữ là mục tiêu trực tiếp gắn liền với giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Mô hình nghiên cứu của đề tài tập trung vào mối quan hệ biện chứng giữa sự lãnh đạo của Đảng bộ địa phương với việc khơi dậy tính tự chủ, bình đẳng của người phụ nữ trên 3 lĩnh vực then chốt: chính trị, kinh tế - xã hội và gia đình. Bốn khái niệm chính được làm rõ bao gồm: giải phóng phụ nữ, bình đẳng giới, vai trò của người phụ nữ thời kỳ đổi mới, và sự lãnh đạo của tổ chức Đảng đối với công tác phụ nữ theo tinh thần Nghị quyết 11-NQ/TW năm 2007 của Bộ Chính trị.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam, các tác phẩm kinh điển của Chủ tịch Hồ Chí Minh, báo cáo tổng kết giai đoạn 2007 - 2015 của Huyện ủy Lâm Thao, Niên giám thống kê huyện Lâm Thao và các báo cáo định kỳ của Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện.

Về quy mô khảo sát thực tiễn, tác giả đã thu thập dữ liệu thứ cấp trên toàn bộ 14 xã, thị trấn của huyện Lâm Thao, đồng thời xử lý nguồn dữ liệu định lượng từ mẫu khảo sát đại diện gồm 350 cán bộ, hội viên phụ nữ và phỏng vấn sâu 25 cán bộ lãnh đạo chủ chốt tại các cấp ủy Đảng, chính quyền, đoàn thể địa phương. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cho cả vùng thuần nông và khu vực thị trấn công nghiệp.

Các phương pháp phân tích chủ yếu bao gồm phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, phân tích logic kết hợp lịch sử, thống kê mô tả và so sánh đối chiếu. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đánh giá khách quan, toàn diện quá trình chuyển biến nhận thức và hiệu quả thực thi chính sách cán bộ nữ của Đảng bộ huyện qua từng mốc thời gian cụ thể từ năm 2007 đến tháng 6 năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, công tác đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho lao động nữ tại huyện Lâm Thao giai đoạn 2010 - 2014 đạt được kết quả ấn tượng. Huyện đã tổ chức đào tạo nghề cho hơn 4.200 lao động nữ và giải quyết việc làm mới cho trên 3.500 phụ nữ nông thôn, đạt mức tăng trưởng bình quân khoảng 12% mỗi năm, giúp chuyển dịch cơ cấu lao động nữ từ nông nghiệp sang tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ.

Thứ hai, phong trào phụ nữ giúp nhau phát triển kinh tế, giảm nghèo bền vững giai đoạn 2007 - 2014 đã trợ giúp trực tiếp 1.850 lượt hộ nghèo do phụ nữ làm chủ. Trong đó, có hơn 1.200 hộ đã thoát nghèo thành công, đạt tỷ lệ thoát nghèo bền vững trên 65% trong tổng số hộ được hỗ trợ, góp phần hạ tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện xuống mức dưới 4% vào năm 2014.

Thứ ba, công tác phát triển Đảng trong nữ giới có sự bứt phá rõ rệt. Tỷ lệ đảng viên nữ mới được kết nạp của Đảng bộ huyện Lâm Thao đã tăng liên tục từ mức 35,5% năm 2011 lên 48,2% vào cuối năm 2014. Tỷ lệ cán bộ nữ tham gia cấp ủy cơ sở nhiệm kỳ 2010 - 2015 đạt khoảng 16,8%, tăng 3,2% so với nhiệm kỳ trước.

Thứ tư, phong trào xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc ghi nhận hơn 85% hộ gia đình hội viên phụ nữ đạt tiêu chuẩn văn hóa trong giai đoạn 2007 - 2014. Lực lượng hội viên Hội Phụ nữ huyện được củng cố vững chắc với hơn 21.000 hội viên sinh hoạt thường xuyên tính đến tháng 6 năm 2015.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên những chuyển biến tích cực trên là sự vào cuộc đồng bộ của Đảng bộ huyện Lâm Thao trong việc cụ thể hóa Nghị quyết 11-NQ/TW ngày 27 tháng 4 năm 2007 của Bộ Chính trị về công tác phụ nữ. Cấp ủy các cấp đã thay đổi căn bản tư duy về công tác cán bộ nữ, gắn việc thực hiện bình đẳng giới với tiêu chí thi đua hàng năm của tổ chức cơ sở Đảng.

Tuy nhiên, khi so sánh với một số địa phương phát triển trong khu vực trung du miền núi phía Bắc, tỷ lệ phụ nữ giữ cương vị lãnh đạo chủ chốt như Bí thư cấp ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tại Lâm Thao vẫn còn khiêm tốn, chưa vượt qua ngưỡng 18%. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tư tưởng an phận, tự ti của một bộ phận chị em, gánh nặng công việc gia đình chưa được san sẻ, và tình trạng định kiến ngầm trong quy hoạch cán bộ nam giới.

Trong luận văn, chuỗi số liệu được trực quan hóa mạch lạc qua 7 biểu đồ cột và biểu đồ đường phân tích các chỉ tiêu: đào tạo việc làm (2010 - 2014), tỷ lệ thoát nghèo (2007 - 2014), phổ biến nghị quyết Đảng (2007 - 2014), tỷ lệ kết nạp đảng viên nữ (2011 - 2014), và số hội viên kết nạp mới đến tháng 6 năm 2015. Cách thức trình bày dữ liệu dạng biểu đồ kết hợp bảng đối sánh tỷ lệ phần trăm đã chứng minh thuyết phục bước tiến vững chắc của công tác phụ nữ dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ huyện.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cao nhận thức chính trị và quán triệt sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về bình đẳng giới. Ban Tuyên giáo Huyện ủy Lâm Thao cần chủ trì tổ chức 100% các lớp bồi dưỡng chính trị định kỳ hàng năm cho cán bộ, đảng viên tại 14 xã, thị trấn, tập trung xóa bỏ tư tưởng trọng nam khinh nữ và định kiến giới trong hệ thống chính trị từ năm 2015 đến năm 2020.

Thứ hai, chuẩn hóa quy hoạch, đào tạo và bổ nhiệm cán bộ nữ lãnh đạo. Ban Tổ chức Huyện ủy cần tham mưu cho Ban Thường vụ Huyện ủy xây dựng chỉ tiêu bắt buộc: phấn đấu đạt tỷ lệ cán bộ nữ tham gia cấp ủy Đảng các cấp từ 25% đến 30%, và tỷ lệ nữ đại biểu Hội đồng nhân dân cấp huyện, cấp xã đạt trên 35% trong giai đoạn 2015 - 2025.

Thứ ba, đẩy mạnh các chương trình hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế và làm giàu chính đáng. Ủy ban nhân dân huyện phối hợp với Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện Lâm Thao cam kết giải ngân nguồn vốn tín dụng ưu đãi hàng năm đạt trên 25 tỷ đồng, bảo đảm 100% phụ nữ nghèo có nhu cầu được vay vốn và tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật trong giai đoạn 2016 - 2020.

Thứ tư, đổi mới toàn diện nội dung, phương thức hoạt động của Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện Lâm Thao. Ban Chấp hành Hội Phụ nữ huyện cần đa dạng hóa các mô hình tập hợp hội viên, đẩy mạnh phong trào phụ nữ 3 đảm đang thời kỳ mới, phấn đấu thu hút trên 85% phụ nữ từ 18 tuổi trở lên tham gia sinh hoạt tổ chức Hội vào năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương các cấp tại tỉnh Phú Thọ và các tỉnh vùng đồng bằng - trung du Bắc Bộ. Luận văn cung cấp khung tham chiếu thực tiễn hữu ích để xây dựng đề án quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng và cất nhắc đội ngũ cán bộ nữ trong hệ thống chính trị.

Nhóm thứ hai là cán bộ chuyên trách công tác phụ nữ và Hội Liên hiệp Phụ nữ từ cấp cơ sở đến cấp tỉnh. Công trình đưa ra các bài học kinh nghiệm cụ thể về phương pháp vận động quần chúng, thiết kế các mô hình sinh kế giảm nghèo bền vững và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của lao động nữ.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Hồ Chí Minh học, Chính trị học, Xây dựng Đảng và Xã hội học giới. Luận văn đóng vai trò tài liệu tham khảo học thuật giá trị về việc vận dụng sáng tạo di sản tư tưởng Hồ Chí Minh vào giải quyết các bài toán xã hội ở cấp huyện.

Nhóm thứ tư là các nhà hoạch định chính sách an sinh xã hội và bình đẳng giới tại các tổ chức phi chính phủ, viện nghiên cứu phát triển. Tài liệu cung cấp dữ liệu thực chứng sống động về biến chuyển cấu trúc giới tại nông thôn Bắc Bộ trong tiến trình công nghiệp hóa.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn tiếp cận tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của phụ nữ dựa trên những luận điểm cốt lõi nào? Tác giả tiếp cận tư tưởng của Người trên ba phương diện nền tảng: vai trò lịch sử của phụ nữ trong đấu tranh dựng nước, giữ nước; vị trí quyết định của lực lượng lao động nữ trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội; và tư tưởng giải phóng phụ nữ khởi đầu từ gia đình nhằm bảo đảm nguyên tắc nam nữ bình quyền thực chất.

Những kết quả nổi bật nhất của Đảng bộ huyện Lâm Thao trong phát huy vai trò phụ nữ giai đoạn 2007 - 2015 là gì? Đảng bộ huyện đã tạo bước chuyển biến lớn khi nâng tỷ lệ đảng viên nữ mới kết nạp từ 35,5% năm 2011 lên 48,2% năm 2014, giải quyết việc làm mới cho hơn 3.500 lao động nữ, và hỗ trợ trên 1.200 hộ nghèo do phụ nữ làm chủ thoát nghèo bền vững qua các tổ chức vay vốn tín chấp.

Rào cản lớn nhất đối với sự tiến bộ của phụ nữ huyện Lâm Thao trong giai đoạn nghiên cứu là gì? Rào cản hàng đầu là tàn dư tư tưởng trọng nam khinh nữ của hệ tư tưởng phong kiến còn ăn sâu trong nếp nghĩ của cộng đồng nông thôn, kết hợp với tâm lý tự ti, an phận của chính một bộ phận phụ nữ và gánh nặng việc nhà, làm hạn chế cơ hội tham gia học tập, nâng cao trình độ.

Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện Lâm Thao đã triển khai mô hình kinh tế nào mang lại hiệu quả cao nhất? Mô hình phụ nữ giúp nhau phát triển kinh tế gia đình thông qua tổ hợp tác vay vốn Ngân hàng Chính sách Xã hội và quỹ tín dụng nội bộ đã phát huy hiệu quả vượt trội, giải ngân hàng chục tỷ đồng, giúp hơn 65% số hộ ngh do phụ nữ đứng tên thoát nghèo giai đoạn 2007 - 2014.

Các giải pháp trong luận văn có khả năng áp dụng cho các huyện khác ngoài tỉnh Phú Thọ không? Hệ thống giải pháp mang tính phổ quát cao, đặc biệt phù hợp với các huyện đồng bằng - trung du thuần nông đang trong tiến trình đô thị hóa và xây dựng nông thôn mới, nơi đòi hỏi phải vừa giữ gìn hạnh phúc gia đình truyền thống vừa thúc đẩy tỷ lệ nữ tham chính.

Kết luận

  • Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của người phụ nữ trong tiến trình cách mạng.
  • Khẳng định vai trò lãnh đạo mang tính quyết định của Đảng bộ huyện Lâm Thao trong việc hiện thực hóa các quyền bình đẳng về chính trị, kinh tế và gia đình cho phụ nữ từ năm 2007 đến 2015.
  • Đóng góp nguồn dữ liệu thực chứng phong phú với 7 biểu đồ theo dõi các chỉ tiêu phát triển giới cụ thể của địa phương qua 8 năm liên tục.
  • Đề xuất hệ thống 7 nhóm giải pháp mang tính hành động cao, phân định rõ trách nhiệm của cấp ủy Đảng, chính quyền, Hội Phụ nữ và bản thân người phụ nữ.
  • Xác định lộ trình chiến lược giai đoạn 2015 - 2025 nhằm đưa tỷ lệ nữ tham gia cấp ủy và cơ quan dân cử của huyện Lâm Thao đạt mức 30% đến 35%.

Về mặt học thuật và thực tiễn, luận văn đã giải quyết xuất sắc yêu cầu vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh vào việc phát huy sức mạnh của một nửa xã hội trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Các cấp ủy Đảng và cơ quan quản lý nhà nước cần tiếp tục khai thác, hiện thực hóa các khuyến nghị của đề tài nhằm thúc đẩy sự bình đẳng và phát triển toàn diện của phụ nữ Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.