đặt vấn đề nghiên cứu mối quan hệ biện chứng giữa truyền thống và quá trình sáng tạo cái mới trong văn học. Bằng việc phân tích các tác phẩm và công trình nghiên cứu nêu trên, chúng tôi mong muốncó thể góp phần làm nổi rõ đƣợc quá trình vận động các yếu tố tƣ tƣởng và nghệ thuật của truyền thống VHDG trong sự phát triển của văn học viết. Nghĩa là ở đây, các yếu tố tƣ tƣởng và nghệ thuật của VHDG là những tín hiệu có tính truyền thống mang đặc điểm văn học dân tộc qua hàng nghìn năm lịch sử, lại vừa mang thêm những ý nghĩa thẩm mỹ mới trong đời sống văn học viết. Trong các công trình nghiên cứu VHDG, chúng tôi nhận thấy các tác giả đã dần chú trọng nghiên cứu mối quan hệ giữa VHDG và văn học viết, cũng nhƣ ảnh hƣởng của VHDG đối với văn học viết.
Với Vai trò của văn học dân gian Việt Nam trong văn xuôi hiện đại Việt Nam, Võ Quang Trọng đã dành một dung lƣợng khá nhiều để nói về sự khác nhau giữa TCTDG và cổ tích văn học. Ông cũng nêu ra hiện tƣợng các nhà văn hiện đại Việt Nam vay mƣợn, sử dụng chất liệu TCTDG trong các sáng tác của mình. Nhà văn một mặt bảo tồn và trung thành với cốt truyện dân gian, mặt khác chỉ sử dụng những kiểu dạng của TCTDG, truyện kể truyền miệng nhƣng lại đƣợc thể hiện theo nội dung mới. Ông chứng minh khá kĩ quan điểm này qua một số tác phẩm của Tô Hoài, Phạm Hổ.
Đây là công trình nghiên cứu có chất lƣợng, từ đó có thể áp dụng để tìm hiểu ảnh hƣởng sâu rộng của TCTDG với các tác phẩm văn xuôi hiện đại. Cũng theo Võ Quang Trọng trên Tạp chí Văn hoá dân gian, số 2/1995 với bài “Một số đặc điểm của truyện cổ tích văn học trong mối quan hệ thể loại với truyện cổ tích 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dân gian”, viết lại TCT là một hiện tƣợng phổ biến trên thế giới. Tác giả cũng đã chỉ ra những điểm tƣơng đồng và khác biệt giữa TCT văn học và TCTDG về tính chất hai loại hình. Tác giả cho rằng: “Truyện cổ tích văn học là một thể loại đang tồn tại và không ngừng phát triển trong đời sống văn học của nhiều dân tộc trên thế giới.
Việc tìm hiểu nghiên cứu nội dung, tƣ tƣởng thẩm mĩ và đặc trƣng thi pháp của thể loại trên cơ sở khảo sát từng tác giả cụ thể ở Việt Nam là công việc lý thú và hấp dẫn”. Vũ Ngọc Khánh với bài Truyện cổ tích trong phát triển [68;28] đã cho độc giả cái nhìn khá tổng quát về sự phát triển của TCT từ dân gian đến hiện đại, từ khi truyền miệng đến khi đƣợc cố định bằng văn bản. Các chất liệu cổ tích đã đƣợc các nhà văn sử dụng sáng tạo trong các sáng tác: sáng tác theo cốt truyện hoặc theo phong cách cổ tích (Quả dƣa đỏ, Cách ba nghìn năm…); các tác giả viết theo phong cách cổ tích nhƣ Tô Hoài, Phạm Hổ; các nhà văn tạo ra một loạt truyện mới bằng việc sử dụng các mô típ CTDG nhƣng lời văn hiện đại. Tác giả khẳng định rằng “đây là trƣờng hợp giống nhƣ có những nhà văn lấy đề tài hay nhân vật trong lịch sử để viết truyện.
Lịch sử với họ chỉ là cái đinh cho họ treo những bức tranh mà thôi, cổ tích ở đây với họ cũng vậy. Có thể có lúc chất cổ tích đậm đà đây đó, song thực sự là họ đang viết tiểu thuyết”. Tác giả cũng đƣa ra những khái niệm cổ tích của nhà văn đó là “những loại sáng tác mà lấy đề tài của cổ tích, có dựng chuyện, có sắp xếp gia công, có thể có cả hƣ cấu nữa, nhƣng không đi xa với TCT cho lắm. Nhân vật đƣợc cá tính hoá rõ ràng, các biện pháp miêu tả tâm lý, bình luận ngoại đề đều đƣợc sử dụng cũng còn là cổ tích của nhà văn”.
Lã Thị Bắc Lý trong công trình Truyện viết cho thiếu nhi sau 1975 [83] đã nhấn mạnh đến việc gia tăng các thể loại mới của văn học thiếu nhi giai đoạn này, trong đó có thể loại TCT hiện đại. Khi bàn đến thể loại này, tác giả đánh giá: “vấn đề sáng tác cổ tích mới đƣợc nhiều nhà văn quan tâm hơn, trong đó, Phạm Hổ là ngƣời đầu tiên đã mạnh dạn thể nghiệm sáng tác truyện sự tích cho các em”. Bài viết của Lê Tiến Dũng“Đặc điểm nhân vật truyện cổ tích và việc hiện 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đại hoá truyện cổ dân gian” đăng trên tạp chí Nghiên cứu văn học, số 3/2004 phát hiện ra tình trạng một số truyện cổ dân gian đƣợc các nhà văn dựng lên “một cách hiện đại”, “tính cách nhân vật truyện cổ đƣợc xây dựng nhƣ những tính cách nhân vật trong truyện ngắn hiện đại. Đây là một thực tế cần đƣợc nhìn nhận lại, đòi hỏi nhà sƣu tầm nắm vững đặc trƣng thi pháp thể loại, nếu không sẽ rơi vào “tình trạng làm mới văn hoá cổ xƣa, làm mất đi giá trị đích thực vốn có của nó”.
Bùi Thanh Truyền với bài: “Tiếp biến dân gian trong truyện viết cho thiếu nhi sau năm 1986”[128;16] đã nhận định: “đồng hành cùng trẻ thơ trên chuyến tàu trở về với cội nguồn dân tộc, một mặt ngƣời viết đã bộc lộ rất rõ sự nâng niu, trân trọng truyền thống, mặt khác cũng cho thấy rõ bản lĩnh, tài năng và tấm lòng của nhà văn, mong muốn đem đến cho các em những đặc sản tinh thần quen mà lạ”. Luận án tiến sĩ của Phạm Thị Trâm với đề tài: “Vai trò của văn học dân gian trong sáng tác của một số nhà văn hiện đại”[122] nhấn mạnh về dấu ấn của TCT trong sáng tác của nhà văn hiện đại sau năm 1945. Tác giả đã chỉ ra khá cụ thể sự kế thừa và sáng tạo của nhà văn bằng cách khảo sát một số tác phẩm cụ thể của các tác giả văn học hiện đại mà trong sáng tác có mang dấu ấn sâu đậm chất liệu của VHDG. Tháng 12 năm 2009,Trƣờng Đại học sƣ phạm Hà Nội tổ chức hội thảo khoa họcMối quan hệvăn học dân gian và Văn học viết- những vấn đề lý luận và thực tiễnđãthu hút nhiều nhà nghiên cứu hàng đầu trong cả nƣớc.
Điều đó chứng tỏ đây là vấn đề đƣợc nhiều ngƣời quan tâm. Trong đó, các bài viết chất lƣợng, uy tín đề cập đến sự ảnh hƣởng của VHDG với văn học viết đƣợc gửi về cho hội thảo với số lƣợng lớn. Những công trình trên đều đề cập đến mối quan hệ giữa VHDG và văn học viết ở nhiều phƣơng diện và mức độ khác nhau. Nhìn chung, ý kiến của các tác giả đều gặp nhau ở chỗ xác định ảnh hƣởng của các sáng tác dân gian trong tác phẩm văn học là đa dạng, thậm chí rất sâu xa.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các công trình nghiên cứu về sự ảnh hưởng của truyện cổ tích dân gian đối với các nhà văn Tô Hoài và Phạm Hổ 1.Với nhà văn Tô Hoài Trong bài Tiểu thuyết “Đảo hoang” của Tô Hoài (1977), tác giả Phan Cự Đệ đánh giá cao những giá trị nội dung của tác phẩm: ca ngợi tình yêu quê hƣơng đất nƣớc, ca ngợi sức mạnh của ý chí và nghị lực con ngƣời trong công cuộc chinh phục thiên nhiên qua nhân vật tiêu biểu Mai An Tiêm. Tác giả bài viết phát hiện nhà văn Tô Hoài đã khai thác những đặc điểm của thần thoại, truyền thuyết, cổ tích trong việc miêu tả thế giới cây cỏ, chim muông, khơi dậy ƣớc mơ khám phá thiên nhiên ở các em thiếu nhi và khẳng định Đảo hoang “đánh dấu một bƣớc tiến đáng kể trong nghệ thuật viết tiểu thuyết”, “là một thành công quan trọng. mở ra những phƣơng hƣớng và kinh nghiệm trong việc khai thác một cách khoa học và nghiêm túc VHDG để viết thành truyện và tiểu thuyết cho thiếu nhi.
Tác giả Văn Hồng trong “Chuyện nỏ thần, hiện thực và huyền thoại” (1985) tập trung làm rõ mối quan hệ giữa bút pháp hiện thực và bút pháp huyền thoại trong các chi tiết miêu tả phong tục tập quán, hội hè, lao động xây thành, làm nỏ cũng nhƣ trong nghệ thuật xây dựng hai nhân vật điển hình là Cao Lỗ và vua Thục. Theo Văn Hồng thì “cách nhìn, cách cảm nhận của tác giả mang tính hiện thực lịch sử, còn cách nhìn, cách cảm nhận của nhân vật. ít nhiều mang tính huyền thoại”. Tác giả Hà Minh Đức trong Tuyển tập Tô Hoài, tập 1 (1987) đã nhận xét: “Đặc điểm đầu tiên dễ thấy qua những sáng tác đầu tay của Tô Hoài là tính dân tộc rõ nét và đậm sắc thái.
Có thể nói rằng tất cả những cái ông viết ra đều thuộc về phần bản chất và tiêu biểu của đời sống dân tộc. Ông muốn trở về với ngọn nguồn của những truyền thuyết, thần tích, những câu chuyện cổ để tìm hiểu sự sống của dân tộc trong thời kỳ xa xƣa và những cảm nghĩ và hình thái tƣ duy, với những hành động sáng tạo của ngƣời lao động trong quá trình đấu tranh giữ nƣớc và dựng nƣớc. Tô Hoài với lòng yêu nƣớc sâu sắc truyền thống của dân tộc 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đã gửi bao tâm huyết và trí sáng tạo qua những trang viết”[22;128]. Tác giả Vũ Quần Phƣơng trong Tô Hoài, văn và đời (1994) cho rằng: “Trong văn xuôi, Tô Hoài có lối đi riêng.
Ông nhảy qua các chuyện thời sự mà quay về xa xƣa. Ông viết về An Tiêm, về Loa Thành, về quân cờ đen đánh Pháp. Nhiều huyền thoại lịch sử đƣợc ông viết lại thành truyện cho nhi đồng. Đọc ông, ngƣời ta đƣợc tắm tâm hồn mình vào không khí Việt Nam truyền thống.
Ông là ngƣời lƣu giữ đƣợc nhiều nét xƣa, nhiều hƣơng vị xƣa mà không sa vào hoài cổ”[103;163] Trong Giáo trình Văn học trẻ em, Lã Thị Bắc Lý [84] đã nhận định: “Ngoài mảng truyện đồng thoại, Tô Hoài còn tâm đắc với việc tìm tòi một số truyện cổ tích để viết lại, kiểu tiểu thuyết hóa truyền thuyết và ông đã rất thành công với Đảo hoang, Chuyện nỏ thần, Nhà Chử…Với những tác phẩm này, Tô Hoài cũng đã mở ra một hƣớng khai thác mới ở đề tài lịch sử: hƣớng khai thác lịch sử gắn với huyền thoại, phong tục và văn hóa”[84;76].