Chương 1: Cái tôi phức cảm và chiều sâu tâm thức hiện đại Chương 2: Những biểu tượng nghệ thuật đặc sắc trong thơ Nguyễn Quang Thiều Chương 3: Ngôn ngữ thơ Nguyễn Quang Thiều. Cuối cùng là tài liệu tham khảo với 136 mục từ. Tư duy thơ Nguyễn Quang Thiều qua các tập thơ từ 1990 đến 2000 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sĩ Lê Thị Bích Hợp PHẦN NỘI DUNG Chƣơng 1 CÁI TÔI PHỨC CẢM VÀ CHIỀU SÂU TÂM THỨC HIỆN ĐẠI. Nguyễn Quang Thiều - ngƣời chủ động đổi mới tƣ duy thơ Nguyễn Quang Thiều sinh ngày 3 tháng 2 năm 1957 tại làng Chùa ven bờ sông Đáy, thuộc địa phận tỉnh Hà Tây, nay là Hà Nội.
Ngôi làng âm u chứa đầy những câu chuyện thần tiên, ma quỷ… biểu hiện một đời sống tinh thần phong phú, bí ẩn và mơ hồ đã ám ảnh tâm trí “cậu bé làng Chùa”. Dòng sông Đáy hiền hoà và thơ mộng là nguồn nuôi dưỡng cảm hứng sáng tác, là điểm tựa tinh thần để thi sĩ tìm về sau bao bươn trải gian nan. Nguyễn Quang Thiều đã xuất bản 6 tập thơ, 5 tập tiểu thuyết và truyện ngắn, gần 10 cuốn sách dịch và sách viết cho thiếu nhi. 6 tập thơ của Nguyễn Quang Thiều gồm: “Ngôi nhà mười bảy tuổi” (1990); “Sự mất ngủ của lửa” (1992); “Những người lính của làng” (1994 - viết trước năm 1990); “Những người đàn bà gánh nước sông” (1995); “Nhịp điệu châu thổ mới” (1997); “Bài ca những con chim đêm” (1999).
Ngoài ra, tập thơ “Cái cây ánh sáng” sẽ ra mắt bạn đọc vào cuối năm 2008. Ngoài giải thưởng Hội Nhà văn năm 1993, Nguyễn Quang Thiều còn giành được nhiều giải thưởng văn học trong nước ở nhiều thể loại: tiểu thuyết, thơ, truyện ngắn, sách thiếu nhi, kịch bản phim… Truyện ngắn Nguyễn Quang Thiều cũng được dịch ra nhiều thứ tiếng. Đặc biệt “Bầy chim chìa vôi” được chọn làm một chuyên đề để giới thiệu trong một trường đại học ở Nhật. Năm 1997, Nguyễn Quang Thiều được các nhà xuất bản ở Mỹ chọn dịch cả thơ và văn.
Tập thơ “Sự mất ngủ của lửa” và “Những người đàn bà gánh nước sông” được dịch công phu và đăng tải trên hầu hết các tạp chí, báo văn học (khoảng 20 tờ) có uy tín trên toàn nước Mỹ, Tư duy thơ Nguyễn Quang Thiều qua các tập thơ từ 1990 đến 2000 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sĩ Lê Thị Bích Hợp sau đó được in trong bản song ngữ “The women carry water” (Những người đàn bà gánh nước sông) tại nhà xuất bản báo chí Masschusetts and Amherst Hoa Kỳ. Nguyễn Quang Thiều còn được biết đến với tư cách là một nhà báo, một họa sĩ không chuyên. Thành công ở nhiều lĩnh vực, nhưng thơ ca vẫn là niềm đam mê nhất của anh. Cũng chính ở lĩnh vực thơ, Nguyễn Quang Thiều đã trở thành tâm điểm của một cuộc tranh luận kéo dài.
Nguyễn Quang Thiều bắt đầu làm thơ từ đầu thập niên 80 và sớm thành công. Năm 1983 - 1984, anh đạt giải ba cuộc thi thơ của tạp chí Văn nghệ quân đội, năm 1989 đạt giải thưởng thơ hay. Tập thơ “Ngôi nhà mười bảy tuổi” xuất bản năm 1990, và sau đó một năm được bình chọn là tác phẩm hay nhất của năm. “Ngôi nhà mười bảy tuổi” có nhiều câu thơ đẹp mang đến thế giới trong sáng, tinh khiết của ký ức, là niềm thương nhớ đồng quê: Tôi như con sáo mỏ gà Bay về triền đất bãi Tôi của triền sông hai mươi tám tuổi Những dấu chân trên phù sa rong ruổi Của hoa ngô cuối vụ khô giòn Của hoa cải rưng rưng lòng không cầm được Của bồn chồn mùa tu hú kêu mau… Tôi của triền sông những năm tháng đi xa Cỏ mật thơm một tâm tình bối rối… Những người lính mấy khi về đúng hẹn Để con sông thao thức đôi bờ … Tôi một hạt của phù sa muôn thủa Đất bãi gọi về cho đất bãi ngàn xưa.
(Trở về bờ bãi) Tư duy thơ Nguyễn Quang Thiều qua các tập thơ từ 1990 đến 2000 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sĩ Lê Thị Bích Hợp Nếu tiếp tục đi theo con đường “Ngôi nhà mười bảy tuổi” có lẽ Nguyễn Quang Thiều sẽ có một vị trí yên ổn trên thi đàn. Nhưng anh đã dũng cảm bước “lạc nhịp” ra khỏi “dàn đồng ca”, mạo hiểm tìm một lối đi mới. Khi “Ngôi nhà mười bảy tuổi” lọt vào vòng cuối cùng với 4 tác phẩm thơ ứng cử giải thưởng của Hội Nhà văn năm 1991, Nguyễn Quang Thiều đã nhận ra, đó chưa phải là hướng đi của anh: “Tôi không muốn tập thơ đó được giải vì tôi biết những gì đích thực của tôi đang xuất hiện”. “Sự mất ngủ của lửa” ra đời năm 1992 được giải thưởng Hội Nhà văn năm 1993 - là một dấu mốc quan trọng trong sự nghiệp thơ ca Nguyễn Quang Thiều, đánh dấu bước ngoặt đổi mới trong tư duy thơ.
Sóng gió đã nổi lên trên diễn đàn ngày từ khi tập thơ được trao giải, được công nhận là một hướng đi mới. “Sự mất ngủ của lửa” đã gây “sốc” cho nhiều người. Người nhạy cảm với cái mới đã nhìn thấy triển vọng của một hướng tìm tòi mới, Phạm Xuân Nguyên nhận ra một “chất giọng lạ của thơ Thiều”, “như một khúc nhạc đồng quê”… Bên cạnh đó là những ý kiến phản bác quyết liệt, thậm chí phủ định sạch trơn. Trần Mạnh Hảo xem đó là thứ thơ “phản thơ”, thơ “dịch xổi”, Trần Đăng Khoa thì gọi là “giọng điệu lơ lớ Tây”.
Các bài viết về “Sự mất ngủ của lửa” chưa có ý kiến nào lý giải triệt để. Có thể nói, đến nay, "Sự mất ngủ của lửa" vẫn cần được “giải mã” để có sự kiến giải thuyết phục hơn. Tuy rằng, cuộc tranh luận về Nguyễn Quang Thiều còn ngổn ngang những khen chê, song nó cũng làm cho người cầm bút ý thức được rằng họ không thể viết như cũ được nữa. Một số nhà thơ trẻ đã công nhận rằng ngọn lửa sáng tạo mà Nguyễn Quang Thiều châm lên đã kích thích họ tìm tòi, đổi mới.
Nguyễn Quyến, một trong số nhà thơ trẻ thừa nhận rằng, Nguyễn Quang Thiều đã có ảnh hưởng nhất định đối với một số sáng tác của anh. Tập “Mưa ban mai” xuất hiện vào năm 1993, người đọc đã không khỏi sửng sốt trước khả năng tung phá ngôn từ và những triết lý sâu sắc của một nhà thơ còn rất trẻ. Còn nhà thơ trẻ Vi Thuỳ Linh thì tâm sự một cách rất thành thật: “ Khi tôi Tư duy thơ Nguyễn Quang Thiều qua các tập thơ từ 1990 đến 2000 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sĩ Lê Thị Bích Hợp bắt đầu đến với thơ, Nguyễn Quang Thiều đã gây cho tôi một ấn tượng đặc biệt. Đó là nhà văn có tâm hồn mơ mộng, nhân hậu và đẹp đẽ.
Tôi cũng muốn giữ gìn tâm hồn mình như vậy”. "Sự mất ngủ của lửa" đã đưa ra một quan niệm mới về thơ. Nguyễn Quang Thiều đã thoát khỏi lối mòn đơn điệu, lối viết khuôn sáo để có một cách nhìn mới về hiện thực. Anh vừa vượt qua khỏi cái cũ, vừa nỗ lực tìm kiếm những giá trị mới.
"Sự mất ngủ của lửa" là một bước chuyển đổi về thi pháp, tư duy, cảm xúc thơ Nguyễn Quang Thiều. Thế giới trong "Sự mất ngủ của lửa" không còn là những cảm xúc dịu, nhẹ, những câu thơ ngắn gọn, những hình ảnh trong sáng của “một thoáng hè thị xã/ chợt nghiêng mình sang thu; / con về thăm ngoại ngoại ơi/ Làng xưa chiều nắng trong mưa…” mà thay vào đó một thế giới rộng lớn, bụi bặm, hỗn tạp và trần trụi hơn, là “Tiếng chó khuya sủa chớp phía chân trời; như dao sắc phất vào tôi tứa máu/ Tôi nấc lên câu hỏi như người sặc khói…” Thể thơ lục bát biến mất hoàn toàn, thay vào đó là những câu thơ tự do, thơ văn xuôi trúc trắc hơn với tất cả hình trạng của đời sống: tiếng chó sủa chớp, chùm chân dán, đàn kiến, nọc độc rắn, mùi cá khô, chuồng gà, cô gái buôn, những người đàn bà goá bụa,… ám ảnh và gai gợn hơn. Khi Phạm Xuân Nguyên gọi “thơ Thiều là tiếng hú gào” thì ngay lập tức người ta liên tưởng đến tác phẩm Howl (Hú) của Ginsberg - chủ soái trường phái nổi loạn Beat. Và nhiều người cho rằng, Nguyễn Quang Thiều ảnh hưởng trường phái thơ Beat của Mỹ.
Nguyễn Quang Thiều dịch khá nhiều thơ hiện đại Mỹ, song nguồn ảnh hưởng thực sự đến nhãn quan đổi mới thơ của anh là: bản dịch nghĩa của thơ Đường, thơ J.Brodsky và chủ nghĩa hiện thực huyền ảo phương Tây. Ở đây, chúng tôi muốn nhấn mạnh đến J. Nhà thơ Nga được giải Nobel văn chương năm 1987. Ông là người có ảnh hưởng rộng rãi đến các nhà thơ trên thế giới.Brodsky từng phát biểu ông luôn cảm thấy tuyệt Tư duy thơ Nguyễn Quang Thiều qua các tập thơ từ 1990 đến 2000 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sĩ Lê Thị Bích Hợp vọng như sống trong địa ngục khi không sáng tác.
Vì vậy, để lấp đầy khoảng trống tinh thần mà hình ảnh đời sống luôn chảy vào thơ ông ào ạt, mãnh liệt, lớp lớp chồng lên nhau. Nguyễn Quang Thiều luôn coi nhà thơ Nga vĩ đại này là người thầy tinh thần của mình. Ở Việt Nam, Nguyễn Quang Thiều là người chịu ảnh hưởng J.Brodsky sâu đậm nhất. Dịch giả Hoàng Ngọc Biên đã dịch thơ Josheph Brodsky “Tĩnh vật và những bài thơ khác” xuất bản tại Huế năm 1991.
Ông tâm sự rằng, mỗi khi dịch thơ J.Brodsky ông lại nghĩ đến thơ Nguyễn Quang Thiều. Từ “Ngôi nhà mười bảy tuổi” đến “Bài ca những con chim đêm” là một hành trình sáng tác đánh dấu sự chuyển biến rõ rệt trong tư duy thơ Nguyễn Quang Thiều. Hành trình thơ Nguyễn Quang Thiều phần nào khắc hoạ những chuyển biến trong đời sống thi ca thời kỳ đổi mới. Khái niệm cái tôi trữ tình trong thơ.
Theo PGS-TS Nguyễn Bá Thành: “Đặc điểm quan trọng nhất của tư duy thơ là sự thể hiện của cái tôi trữ tình, cái tôi cảm xúc, cái tôi đang tư duy. Cái tôi trữ tình trong thơ được biểu hiện dưới hai dạng chủ yếu, cái tôi trữ tình trực tiếp và cái tôi trữ tình gián tiếp” [107, 56]. Như vậy, tìm hiểu tư duy thơ trước hết là tìm hiểu sự vận động của cái tôi trữ tình trong thơ, thiết nghĩ để làm được điều này, ta cần phân biệt được sự khác nhau giữa cái tôi và cái tôi trữ tình. Cái tôi thực chất là một khái niệm triết học.
Các nhà triết học duy tâm, từ R.