CHƯƠNG 1 TỎNG QUAN VỀ TỰ DO HÓA THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ PHÂN PHÓI 1. Mật số van đề lý luận về tự do hóa thương mại địch vụ phân phối 1. Khái tiệm throng mai địch vụ phân phối 1111 Dịchvụ Cũng giống như hàng hóa, dich vụ ra đời với tư cách là một sản phẩm của quá trình lao động sẵn xuất nhằm phục vu cho các nhu cầu trong đời sóng của cơn người. Xuất phát từ tính vô bình và da dang về chủng loai nên tại thời điểm soạn thảo Hiệp đính GATS, đính nghiia về dich vụ là một trong những thách thức lớn nhất đặt ra cho các thành viên của WTO.
Tham chi cho đên ngày nay, các tô chức quốc tê, các chuyên. ga nghiên cứu và nhà hoạch đính chính sách. vấn nhìn nhận khái niém dich vụ đưới nhiéu góc đô khác biệt. Chẳng hạn: ~ Theo Philip Kotler — cha dé của ngành marketing biên đại, “Dịch vụ là bat i> hoạt động hoặc lợi ích nào mà một bên có thé cing cấp cho bên kia về cơ bản là vô hình và không dẫnđến chuyến quyền sở hữa Quá trình sản xuất của nó có thể gin hiền hoặc không gắn liền với một san phẩm vật chat “3 ~ Theo Liên Hợp Quốc, Ủy ban châu Âu, Quỹ tiền tệ quốc tê, Tô chức Hợp tác và Phát triển kinh: tê, Hội nghi Liên hợp quốc về Thương mai và Phát triển, “Dịchvụ là các sản phẩm được sản xuất theo đơn đặt hàng không thé thiết lập quyền sở hữm: và có quá trình mua ben, trao đối không tách biệt quá trình sản xuất “* - Theo Giáo su, Tiên & Hồ Van Tinh — Học viên Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh “Dịch vụ là toàn bé các hoạt đồng nhằm đáp ứng như cẩu nào dé của con người mà sản phẩm của nó tổn tại dưới hình thái phi vật thé và không dẫn đến việc chuyển quyền sở hin.
“> Như vậy, di chưa dat đến định ngliie thông nhất chung về dich vụ, nhưng có thé biểu dich vụ là một sẵn phẩm vô hình, được tạo ra từ quá trình lao động sản xuất, mang tính giá tri va giá trị sử dụng tham gia vào quá trình lưu thông nhém thỏa man các nhu cau của con người. Ngoài ra, dich vụ còn được ghi nhận trong Tài liệu W/120 ` Philip Kotler, Paul N. Bloom (1984), Markening Professional Services, Prentice-Hall,New York, pp. 20 + WTO, IMF (2002), Mamal on Statistic on Buternational Trade in Service pp.
7 Š Hồ Văn Tính (2006), “Throng mai dich vụ - Một số vin dé 3ý hận va thực tin”, Tap chi Công scm (108), tr. của WTO và Hệ thông phân loại sản phẩm trung tâm của Liên Hợp Quốc thông qua việc liệt kê các ngành, phân ngành địch vụ. Trên cơ sở các định nghia nêu trên về địch vụ, có thể rút ra mat số đặc trưng cơ bản của dich vụ như sau: Thử nhất, dich vụ có tính vô hình, không so mo, nhìn thay được nhưng lại cảm nhan được qua sự tiêu dùng trực tiép của khách hang. Trong quan hệ mua bán dịch vụ, không có việc chuyển giao quyền sở hữu từ bên bán sang bên mua và đưới góc đô pháp lý cũng rất khó dé xác lập quyền sở hữu đôi với dich vụ.
Mặt khác, dich vu khi lưu thông qua biên giới gắn với từng con người cụ thể, chiu tác động bởi tâm lý, truyền thông văn hóa, ngôn ngữ và cá tính của người cung cấp và người tiêu dùng dich vụ. Điều này khác hoàn toàn với thương mai hàng hoa bởi hang hóa là vật vô trị vô giác, khi dịch chuyển qua biên giới có bị kiểm soát nhưng không phức tạp nh kiểm soát con người trong thương mai dich vu. Vì vậy, dé điệu chỉnh các giao dich dich vụ, pháp luật phải có cách thức điều chỉnh riêng như hạn chê các phương thức cung ứng địch vụ hoặc đặt ra các điều kiện đổi với chủ thé cung ứng. Thứ hai, địch vụ không thé cat giữ và lưu kho bãi.
Dịch vụ khác với hàng hóa ở chỗ khi được sản xuất ra, hang hóa co thé được lưu kho bấi và không nhất thiết phải tham gia ngay vào quá trình lưu thông tiêu ding Xuất phát từ đặc trưng này nên dich vụ thường không phải là đối tương của các hành vi dau cơ, cất giữ sau đó bán lại để thu loi nhuận. Thứ ba, quá trình sản xuất (cung ứng) dich vụ và tiêu ding dich vụ diễn ra đồng thời. Điều nay đông nghiia rằng việc sản xuất, cung ứng, lưu thông và tiêu ding dich vụ là một chuối liên hoàn, không có độ trễ về mat thời gian giữa các công đoạn. Mặt khác, hiệu quả của dich vụ đối với người tiêu ding lại rất khác nhau, có loại xây ra tức thì nhưng có loại chỉ đánh giá được hiệu quả sau nhiều năm, chẳng hạn như dich vụ giáo duc phải sau3 - 5 năm mới có thé dénh giá toàn điện Do đó, việc đánh giá hiéu quả dich vụ phức tap hơn nhiều so với hàng hóa 11.
Thương mại dich vu “Thương mai dich vụ” là khái niém rất rộng dùng dé chi tất cả hành vi sản xuất, cung cấp các dich vụ trên thị trường hướng đền mục tiêu sinh loi. Theo cách tiếp can * Nguyễn Niur Phát, Phan Thảo Nguyên (2006), Pháp luật dương mai dich vụ Việt Nem và Hồi nhập dan 2 quốc té, NXB Bưu Diin,tr. của WTO, cụ thé là Hiệp đính GATS, “thương mai dich vụ” là hoạt động lưu thông, trao đổi, cung ứng dich vu được thực hiện thông qua bón phương thức gồm: - Phương thức 1 - Cung ứng qua biên giới: là phương thức mà theo do dich vụ được cung ứng tử lãnh thé của một nước thành viên này sang lãnh thé của mot nước thành viên khác. Chẳng han nhu: giảng viên tại Trung Quốc cung ứng dich vụ giáo duc từ xa qua mang Internet cho sinh viên tại Việt Nam.
Theo phương thức nay, cả người cung ứng dich vụ lẫn người tiêu dùng dich vụ đều không phải đi chuyển ra khỏi lãnh thé của nước mảnh. - Phương thức 2 - Tiêu dùng dịch vụ ở nước ngoài: là phương thức ma theo đó người tiêu dùng của một nước thành viên này sẽ di chuyển sang lãnh thô của một nước thành viên khác dé tiêu dùng dịch vụ. Ví dunk khách đu lịch nước ngoài sang Việt Nam dé sử dung dich vụ nghĩ duéng va mua sam tại các cửa hang bán lẻ. Theo phương thức này, người tiêu ding bat buộc phải dich chuyển về mặt vat ly đền lãnh thd quốc gia nơi có người cung ung dịch vụ - Phương thức 3 - Hiện diện thương mại: là phương thức mà theo đó nhà cung ting dich vu của một nước thành viên sẽ thiết lập mat một pháp nhân, chỉ nhánh, văn phòng đại điện.
trên lãnh thé của một nước thành viên khác để cung ứng dich vụ. Vi du như N gân hàng HSBC tại Anh Quốc thành lập chỉ nhánh tại Viét Nam để kính. doanh dich vụ tài chính - ngân hang. ~ Phương thức 4 - Hiện diện thé nhân là phương thức ma theo đó thé ninân cung Ung dich vụ của một nước thành viên sẽ di chuyển sang lãnh.
thổ của một nước thành: viên khác để cung ứng dich vụ. Giáo sư của Đại hoc Nagoya (Nhat Bản) sang Viét Nam làm giảng viên thỉnh giảng, Theo thống kê của Ban thư kí WTO’, phương thức 1 và phương thức 4 đạt được số lượng cam kết ít nhất. Bởi phân lớn dich vụ thiết yêu (chẳng hen nh dich vụ thi công xây dựng, dịch vụ khám chữa bệnh .) đều thiêu tính khả thi để cung ứng từxa Mat khác, phương thức 4 anh hưởng trực tiếp đến các van đề nhạy cảm như di dân, nhập cư và sự dịch chuyên người lao động nước ngoài. Ngược lại, phương thức 2 là phương thức được các thành viên WTO đưa ra cam kết nhiéu nhiệt bởi các chính phủ ít khi đưa ra các quy định hạn chế sự dich chuyển của công dén nước minh ra khối ` WTO (2015), The Most Dynamic Segment of buternational Trade, pp.
5 10 biên giới quốc gia. Phương thức 3 đóng vai trò quan trong nhật trong sự phát triển của thương mai dich vu quốc tê bởi những đóng góp không nhỏ của no trong việc nang cao nắng lực của các nên kinh tế hoặc chuyên giao công nghé khi them gia vào chuối giá trị toàn câu. Thương mại dich vụ phân phối Dưới góc đô kinh té học, dich vụ phân phối được hiéu theo cách đơn giản là các hoạt đông được thực hiện sau quá trình sản xuât nhưng trước quá trình tiêu dùng, nhằm mục dich đưa hàng hóa tử nơi sản xuất đến với những người có nhu câu. Qua trình phân phối diễn ra khi một cá nhan/phap nhân mua hàng hoá từ nha sản xuất và bản lại với giá cao hơn cho nhiing người mua khác, có thé là nhà phân phôi cấp đưới hoặc cho chính người tiêu ding cudi cùng, Dịch vụ phân phối chiém một phần không nhỏ trong cầu thành giá và được ví như “sự kết nổi sóng còn giữa nha sản xuất và người tiêu dùng"Ê bởi: Một mặt, nhà cung ting dich vụ phân phối sẽ thay cho nha sẵn xuất trả lời các câu héi: Cung cap sản phẩm cho ai? Cung cap bang cách nao? Va lam thé nao dé khách hang hai lòng nhat? Mat khác, nha cung ung dich vụ phânphối, nhờ vào kinh nghiém va sự chuyên môn hóa của minh, sẽ khién cho quá trình lưu thông hang hóa có trật tự và tiết kiệm chi phi hơn, giúp cho người tiêu ding được tiệp cận với lượng hàng hóa da dang với ruức giá cả hop lý.
Dưới góc đô luật học, căn cứ theo Danh mục phân loại các ngành dich vụ? của WTO được xây dụng trong quá trình dam phán V ong Uruguay (chủ yêu dựa trên Hệ thống phân loại các sân phẩm trung tâm tam thời của Liên hợp quốc) thi dich vụ phân. phối thuộc nhóm ngành thứ4 trong 12 ngành dich vụ: 1) Dịch vụ kinh doanh; 2) Dich vụ thông tin; 3) Dịch vụ xây đựng, 4) Dịch vụ phân phối; 5) Dịch vụ giáo duc; 6) Dich vụ môi trường, 7) Dich vụ tai chính, 8) Dich vụ y té; 9) Dịch vụ du lich; 10) Dich vụ văn hoá giải trí, 11) Dịch vụ vận tai; 12) Dich vụ khác. Với cách cất nghia như vậy, “thương mai địch vu phan phôi” có thể được hiểu là tat cả các hoạt đông trao đổi, lưu thông, cung ứng dich vụ phân phối nhằm mục tiêu sinh loi, được thực hiện thông qua bón phương thức là: Cung ứng qua biên giới, Tiêu đùng ở nước ngoài, Hiện điện thương mai và Hiện điện thể nhân Trong đó, * Nguyễn Văn Cảnh (2014), "Pháp Mật về dich vụ phân phối ở Việt Nam và hướng hoàn thiện", Dé cnt và Pháp luật,(5),tr.