Tự Do Hóa Thương Mại Dịch Vụ Phân Phối Tại Việt Nam Trong Khuôn Khổ WTO

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp tự do hoá thương mại dịch vụ phân phối trong khuôn khổ wto và việc thực thi các cam kết, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất

• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Thương mại
• Đề tài: Tự Do Hóa Thương Mại Dịch Vụ Phân Phối Tại Việt Nam Trong Khuôn Khổ WTO
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TỰ DO HÓA THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ PHÂN PHỐI
• 1.1. Một số vấn đề lý luận về tự do hóa thương mại dịch vụ phân phối
• 1.2. Khái niệm thương mại dịch vụ phân phối
• 1.3. Phân loại dịch vụ phân phối
• 1.4. Cơ sở của tự do hóa thương mại dịch vụ phân phối
• 1.5. Cơ sở thực tiễn
• 1.6. Các rào cản trong tự do hóa thương mại dịch vụ phân phối
• 1.6.1. Sự hình thành của các rào cản trong tự do hóa thương mại dịch vụ
• 1.6.2. Các rào cản trong tự do hóa thương mại dịch vụ phân phối
• 1.7. Mối quan hệ giữa các cam kết quốc tế về tự do hóa dịch vụ phân phối với pháp luật nội địa của Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: CAM KẾT TỰ DO HÓA THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ PHÂN PHỐI CỦA VIỆT NAM TRONG KHUÔN KHỔ WTO
• 2.1. Nội dung các cam kết tự do hóa thương mại dịch vụ phân phối
• 2.2. Các cam kết chung
• 2.3. Các cam kết cụ thể
• 2.4. Đánh giá mức độ cam kết tự do hóa thương mại dịch vụ phân phối của Việt Nam
• 2.5. So sánh với các quốc gia thành viên khác của WTO
• 2.6. So sánh với các cam kết của Việt Nam với các ngành dịch vụ khác
• 2.7. So sánh với các Hiệp định thương mại tự do khác mà Việt Nam là thành viên
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC THI CÁC CAM KẾT CỦA VIỆT NAM VỀ TỰ DO HÓA THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ PHÂN PHỐI TRONG KHUÔN KHỔ WTO
• 3.1. Pháp luật Việt Nam điều chỉnh thương mại dịch vụ phân phối
• 3.2. Thực tiễn thực thi pháp luật điều chỉnh thương mại dịch vụ phân phối tại Việt Nam
• 3.3. Một số kiến nghị đối với việc thực thi các cam kết Việt Nam về thương mại dịch vụ phân phối
• 3.4. Hoàn thiện quy định pháp luật về thương mại dịch vụ phân phối
• 3.5. Biện pháp bảo đảm thực thi pháp luật về thương mại dịch vụ phân phối
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tự Do Hóa Thương Mại Dịch Vụ Phân Phối Tại Việt Nam

Tự do hóa thương mại dịch vụ phân phối tại Việt Nam trong khuôn khổ WTO là một chủ đề quan trọng, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế. Dịch vụ phân phối đóng vai trò thiết yếu trong chuỗi cung ứng, giúp kết nối sản phẩm từ nhà sản xuất đến tay người tiêu dùng. Việc thực hiện các cam kết trong WTO không chỉ tạo ra cơ hội mà còn đặt ra nhiều thách thức cho Việt Nam.

1.1. Khái niệm và Vai trò của Dịch Vụ Phân Phối

Dịch vụ phân phối là một phần không thể thiếu trong thương mại, giúp hàng hóa đến tay người tiêu dùng một cách hiệu quả. Nó bao gồm các hoạt động như vận chuyển, lưu kho và bán lẻ, tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm.

1.2. Lịch sử và Quá Trình Tự Do Hóa Thương Mại

Việt Nam đã tham gia WTO từ năm 2007, cam kết mở cửa thị trường dịch vụ phân phối. Quá trình này bắt đầu từ vòng đàm phán Uruguay, đánh dấu bước ngoặt trong việc hội nhập kinh tế toàn cầu.

II. Các Vấn Đề và Thách Thức Trong Tự Do Hóa Thương Mại Dịch Vụ Phân Phối

Mặc dù có nhiều cơ hội, nhưng việc tự do hóa thương mại dịch vụ phân phối cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các rào cản pháp lý, sự cạnh tranh từ các doanh nghiệp nước ngoài và sự thiếu hụt về cơ sở hạ tầng là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Rào Cản Pháp Lý và Chính Sách Thương Mại

Việt Nam cần cải cách hệ thống pháp luật để phù hợp với các cam kết quốc tế. Các quy định hiện hành đôi khi còn chồng chéo và không rõ ràng, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc thực hiện.

2.2. Cạnh Tranh Quốc Tế và Ảnh Hưởng Đến Doanh Nghiệp Nội Địa

Sự gia tăng cạnh tranh từ các doanh nghiệp nước ngoài có thể làm giảm thị phần của các doanh nghiệp nội địa. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam phải nâng cao năng lực cạnh tranh và đổi mới công nghệ.

III. Phương Pháp và Giải Pháp Để Tăng Cường Tự Do Hóa Thương Mại

Để tối ưu hóa lợi ích từ tự do hóa thương mại dịch vụ phân phối, Việt Nam cần áp dụng các phương pháp và giải pháp hiệu quả. Việc cải cách chính sách, nâng cao năng lực cho doanh nghiệp và cải thiện cơ sở hạ tầng là những yếu tố quan trọng.

3.1. Cải Cách Chính Sách Thương Mại

Cần thiết phải rà soát và điều chỉnh các chính sách thương mại để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính sẽ giúp doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc tiếp cận thị trường.

3.2. Đầu Tư Vào Cơ Sở Hạ Tầng

Cải thiện cơ sở hạ tầng logistics là cần thiết để nâng cao hiệu quả phân phối. Đầu tư vào hệ thống giao thông và kho bãi sẽ giúp giảm chi phí và thời gian vận chuyển hàng hóa.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về Tự Do Hóa

Nghiên cứu về tự do hóa thương mại dịch vụ phân phối đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Các doanh nghiệp đã có cơ hội mở rộng thị trường và tăng trưởng doanh thu nhờ vào việc tiếp cận các nguồn lực và công nghệ mới.

4.1. Kết Quả Từ Các Doanh Nghiệp Nội Địa

Nhiều doanh nghiệp đã thành công trong việc mở rộng thị trường và nâng cao chất lượng dịch vụ. Họ đã áp dụng các công nghệ mới và cải tiến quy trình phân phối để đáp ứng nhu cầu của khách hàng.

4.2. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Các Quốc Gia Khác

Việt Nam có thể học hỏi từ kinh nghiệm của các quốc gia khác trong việc tự do hóa dịch vụ phân phối. Các chính sách thành công từ Hàn Quốc hay Singapore có thể được áp dụng để cải thiện tình hình trong nước.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Tự Do Hóa Thương Mại Dịch Vụ Phân Phối

Tự do hóa thương mại dịch vụ phân phối tại Việt Nam đang mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Việc thực hiện các cam kết trong WTO sẽ là động lực quan trọng cho sự phát triển kinh tế trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Dịch Vụ Phân Phối Tại Việt Nam

Dịch vụ phân phối sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Các doanh nghiệp cần chuẩn bị sẵn sàng để thích ứng với những thay đổi này.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Doanh Nghiệp

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện quy trình phân phối. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam đứng vững trong môi trường cạnh tranh quốc tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành dịch vụ phân phối giữ vai trò cầu nối trong quá trình lưu thông hàng hóa từ nơi sản xuất đến tay người tiêu dùng, tác động trực tiếp đến khả năng tiếp cận thị trường và mức độ cạnh tranh về giá cả. Tính đến năm 2019, phân phối đã vượt qua lĩnh vực tài chính - ngân hàng để trở thành ngành dịch vụ có số lượng giao dịch lớn nhất trên quy mô toàn cầu. Trong khuôn khổ Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), tiến trình tự do hóa dịch vụ phân phối được khởi động từ Vòng đàm phán Uruguay (1986), thu hút 82 thành viên đưa ra cam kết mở cửa trong bản chào.

Khi chính thức gia nhập WTO năm 2007, Việt Nam đã cam kết mở cửa thị trường đối với bốn phân ngành dịch vụ phân phối. Quá trình nội luật hóa và thực thi các cam kết quốc tế đặt ra nhiều yêu cầu rà soát, sửa đổi và hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật nhằm bảo đảm tính minh bạch, hạn chế nguy cơ phát sinh tranh chấp quốc tế do vi phạm nghĩa vụ hiệp định. Do đó, việc nghiên cứu các cam kết của Việt Nam trong WTO, đối chiếu với các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật là yêu cầu cấp thiết.

Nghiên cứu xác định các mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể:

• Mục đích nghiên cứu: Làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về tự do hóa thương mại dịch vụ phân phối, phân tích và đánh giá mức độ thực thi các cam kết của Việt Nam trong khuôn khổ WTO, từ đó đề xuất các kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thực thi các cam kết này.
• Nhiệm vụ nghiên cứu (gồm 4 nhiệm vụ):
  1. Làm rõ khái niệm dịch vụ phân phối; xác định cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn và các rào cản trong tự do hóa thương mại dịch vụ phân phối.
  2. Phân tích nội dung cam kết của Việt Nam về thương mại dịch vụ phân phối trong WTO, đối sánh với các thành viên khác và các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới.
  3. Đánh giá các quy định pháp luật hiện hành của Việt Nam điều chỉnh thương mại dịch vụ phân phối cùng thực tiễn áp dụng.
  4. Đề xuất các kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu được xác định:

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận về tự do hóa thương mại dịch vụ phân phối, hệ thống cam kết của Việt Nam trong WTO và các quy định pháp luật nội địa điều chỉnh lĩnh vực phân phối.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các cam kết mở cửa thị trường dịch vụ phân phối trong WTO, các quy định pháp luật hiện hành của Việt Nam và các bất cập phát sinh trong quá trình thực thi.
• Phạm vi không gian: Hệ thống pháp luật Việt Nam có liên hệ đối sánh với một số quốc gia thành viên WTO.
• Phạm vi thời gian: Các văn bản pháp luật hiện hành và thực tiễn thực thi giai đoạn 2010 – 2024.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của công trình dựa trên lý thuyết lợi thế so sánh trong thương mại quốc tế và các nguyên tắc nền tảng của Luật Thương mại quốc tế. Khung pháp lý và tài liệu nghiên cứu bao gồm:

• Khung pháp lý quốc tế: Hiệp định chung về Thương mại Dịch vụ (GATS), đặc biệt là Điều I:3 (phạm vi biện pháp), Điều II (Tối huệ quốc - MFN), Điều V (hội nhập kinh tế/ngoại lệ MFN), Điều XVI (Mở cửa thị trường - MA), Điều XVII (Đối xử quốc gia - NT), Điều XXVIII(c) (biện pháp tác động đến thương mại dịch vụ); Bảng phân loại ngành dịch vụ W/120 và Hệ thống phân loại sản phẩm trung tâm tạm thời của Liên Hợp Quốc (PCPC/CPC); Công ước Viên 1969 về Luật Điều ước quốc tế; các FTA thế hệ mới gồm CPTPP và EVFTA; Hiệp định khung ASEAN về Dịch vụ (AFAS/ATISA).
• Khung pháp lý Việt Nam: Luật Điều ước quốc tế 2016 (Điều 6 về phương thức thực thi và nguyên tắc ưu tiên áp dụng), Nghị quyết số 71/2006/QH11 phê chuẩn Nghị định thư gia nhập WTO, Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Thương mại và các văn bản hướng dẫn thi hành.
• Án lệ quốc tế: Vụ tranh chấp DS27 (EC - Regime for the Importation, Sale and Distribution of Bananas - EC-Banana III) làm rõ thẩm quyền điều chỉnh của GATS đối với các biện pháp gián tiếp tác động đến chuỗi phân phối dịch vụ.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai:

• Phương pháp luận: Dựa trên phương pháp luận duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin.
• Phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu: Thu thập, phân tích dữ liệu thứ cấp từ chủ trương chính sách của Đảng, văn bản quy phạm pháp luật, báo cáo rà soát của Dự án MUTRAP III (Bộ Công Thương, Phái đoàn EU), báo cáo của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), tài liệu đệ trình đàm phán của các nước (Hoa Kỳ S/CSS/W/22, Canada S/CSS/W/57, MERCOSUR S/CSS/W/80, Úc S/CSS/W/136, Hàn Quốc S/CSS/W/85) cùng các nghiên cứu của OECD, UNCTAD và Ban Thư ký WTO.
• Phương pháp so sánh luật học: So sánh mức độ mở cửa của Việt Nam với các thành viên WTO; đối chiếu cam kết dịch vụ phân phối với các phân ngành dịch vụ khác trong Biểu cam kết cụ thể của Việt Nam; so sánh cam kết GATS với các cam kết mức độ cao hơn trong CPTPP và EVFTA.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về tự do hóa thương mại dịch vụ phân phối

Chương 1 hệ thống hóa các vấn đề lý luận về dịch vụ và thương mại dịch vụ phân phối. Về mặt kinh tế, dịch vụ phân phối là chuỗi hoạt động diễn ra sau sản xuất và trước tiêu dùng nhằm chuyển giao hàng hóa từ nơi sản xuất đến người tiêu dùng. Dưới góc độ pháp lý của WTO (Tài liệu W/120), dịch vụ phân phối thuộc ngành thứ 4 trong 12 ngành dịch vụ, bao gồm 5 phân ngành:

1. Dịch vụ đại lý hoa hồng (CPC 621): Bán hàng trên cơ sở thu phí hoặc hợp đồng, nhân danh bên giao đại lý, không sở hữu hàng hóa và bán theo giá niêm yết của bên giao đại lý.
2. Dịch vụ bán buôn (CPC 622): Bán lại hàng hóa không qua chế biến cho các nhà bán lẻ, đơn vị sử dụng công nghiệp hoặc thương nhân khác; có quyền tự quyết định giá bán lẻ ra thị trường.
3. Dịch vụ bán lẻ (CPC 631, 632, 6111, 6113, 6121): Bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng phục vụ mục đích sinh hoạt, không phục vụ sản xuất kinh doanh.
4. Dịch vụ nhượng quyền thương mại (CPC 8929): Chuyển giao quyền sử dụng mô hình kinh doanh, nhãn hiệu hoặc tài sản sở hữu trí tuệ để nhận thù lao.
5. Dịch vụ phân phối khác.

Về cơ sở thực tiễn, số liệu điều tra của OECD và WTO giai đoạn 1992 - 1995 chỉ ra ngành phân phối đóng góp từ 7% đến 24% GDP tại nhiều quốc gia (Hoa Kỳ, Ý, Thổ Nhĩ Kỳ, Thái Lan, Panama đạt 15% - 24%; Nhật Bản, Na Uy, Hàn Quốc, Đức đạt 7% - 13%). Ngành này chiếm 20% - 40% tổng số lượng doanh nghiệp trong nền kinh tế (Hoa Kỳ, Đan Mạch đạt 20%; Hy Lạp, Bồ Đào Nha đạt 40%) và là lĩnh vực giải quyết việc làm quan trọng cho lao động nữ và lao động có tay nghề thấp.

Về rào cản thương mại, nghiên cứu phân tích vụ tranh chấp DS27 (EC-Banana III), trong đó Cơ quan Phúc thẩm WTO khẳng định phạm vi điều chỉnh của GATS bao trùm mọi biện pháp của thành viên có tác động đến việc cung ứng dịch vụ. Các rào cản đối xử quốc gia (Điều XVII) và tiếp cận thị trường (Điều XVI:2) trong phân phối gồm: hạn chế tỷ lệ góp vốn, kiểm tra nhu cầu kinh tế (ENT), hạn chế số lượng chi nhánh và danh mục các mặt hàng nhạy cảm bị loại trừ.

Về mối quan hệ giữa cam kết quốc tế và pháp luật nội địa, Điều V GATS cho phép các thành viên tham gia các hiệp định khu vực và song phương (như AFAS/ATISA, CPTPP, EVFTA, VKFTA, VJFTA) theo nguyên tắc đối xử ưu đãi hơn (ngoại lệ của MFN). Theo Nghị quyết 71/2006/QH11 và Điều 6 Luật Điều ước quốc tế 2016, các cam kết WTO về dịch vụ phân phối được thực thi thông qua hình thức nội luật hóa; trường hợp có sự khác biệt giữa luật trong nước và điều ước quốc tế thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế, trừ Hiến pháp.

Chương 2: Cam kết tự do hóa thương mại dịch vụ phân phối của Việt Nam trong khuôn khổ WTO

Chương 2 phân tích chi tiết Biểu cam kết cụ thể về dịch vụ của Việt Nam (kèm theo Nghị định thư gia nhập WTO):

Hạng mục cam kết	Nội dung cam kết chung	Nội dung cam kết cụ thể (Ngành phân phối)
Phương thức 1 (Cung ứng qua biên giới)	Không cam kết chung.	Chưa cam kết, ngoại trừ không hạn chế đối với phân phối sản phẩm phục vụ nhu cầu cá nhân và phần mềm máy tính hợp pháp. Nhượng quyền thương mại (CPC 8929) cam kết không hạn chế.
Phương thức 2 (Tiêu dùng ở nước ngoài)	Không hạn chế.	Không hạn chế đối với tất cả các phân ngành phân phối (đại lý hoa hồng, bán buôn, bán lẻ, nhượng quyền thương mại).
Phương thức 3 (Hiện diện thương mại)	- Tỷ lệ sở hữu cổ phần: Tối đa 30% vốn điều lệ trong 1 năm đầu sau gia nhập, sau đó dỡ bỏ theo lộ trình từng ngành. - Đất đai: Cho phép thuê đất theo thời hạn dự án đầu tư. - Trợ cấp: Cho phép trợ cấp một lần phục vụ cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước.	- Hình thức: Thành lập liên doanh (vốn ngoại không quá 49%), bãi bỏ trần 49% từ 01/01/2008, cho phép thành lập doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài từ 01/01/2009. - Lộ trình mở cửa mặt hàng: Từng bước cho phép phân phối xi măng, giấy, phân bón, thép, máy kéo, ô tô, xe máy đến năm 2010. - Kiểm tra nhu cầu kinh tế (ENT): Bắt buộc áp dụng đối với cơ sở bán lẻ thứ hai trở đi. - Nhượng quyền thương mại: Cho phép mở chi nhánh sau 3 năm, yêu cầu người đứng đầu chi nhánh thường trú tại Việt Nam, không áp dụng ENT.
Phương thức 4 (Hiện diện thể nhân)	- Di chuyển nội bộ (ICT): Cho phép thời hạn 3 năm (có thể gia hạn); tối thiểu 20% cán bộ quản lý/giám đốc/chuyên gia là người Việt Nam (doanh nghiệp được giữ tối thiểu 3 nhân sự cấp cao nước ngoài). - Người chào bán dịch vụ: Thời gian lưu trú tối đa 90 ngày. - Người chịu trách nhiệm thành lập hiện diện thương mại: Thời hạn tối đa 90 ngày. - Nhà cung cấp dịch vụ theo hợp đồng (CSS): Áp dụng cho CPC 841-845, 849 và CPC 8672.	Chưa cam kết, ngoại trừ các nội dung thuộc cam kết chung.

Chương này cũng phân tích danh mục 9 loại mặt hàng Việt Nam loại trừ hoàn toàn khỏi cam kết mở cửa phân phối: thuốc lá và xì gà; sách, báo và tạp chí; vật phẩm đã ghi hình; kim loại quý và đá quý; dược phẩm; thuốc nổ; dầu thô và dầu đã qua chế biến; gạo; đường mía và đường củ cải.

Đối sánh quốc tế và liên hiệp định:

• So với thành viên WTO: Tại thời điểm Việt Nam gia nhập, chỉ có 57/150 thành viên cam kết mở cửa dịch vụ phân phối (55 nước mở bán buôn, 54 nước mở bán lẻ, 44 nước mở nhượng quyền, 40 nước mở đại lý hoa hồng). Chỉ có 4 thành viên mở cửa toàn bộ 5 phân ngành (Canada, Hồng Kông, Campuchia, Moldova). Trong ASEAN, phần lớn các nước (Singapore, Malaysia, Indonesia, Philippines, Brunei, Myanmar) không cam kết; do đó, mức độ cam kết mở cửa của Việt Nam (4/5 phân ngành) là tương đối rộng.
• So với các ngành dịch vụ khác của Việt Nam: Phân phối có lộ trình mở cửa nhanh (dưới 3 năm để cho phép doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài), ngắn hơn mức 5 năm của chứng khoán, chuyển phát và không đóng kín như viễn thông cơ bản hay y tế.
• So với CPTPP và EVFTA:
  • CPTPP (Chương 9, 10 và Phụ lục NCM): Rút danh mục loại trừ vĩnh viễn từ 9 mặt hàng xuống 7 mặt hàng; quy định miễn trừ kiểm tra ENT đối với cơ sở bán lẻ dưới 500m² tại khu vực đã quy hoạch; bãi bỏ hoàn toàn ENT sau 5 năm kể từ khi hiệp định có hiệu lực.
  • EVFTA (Chương 8, Phụ lục 8B): Giữ danh mục 9 mặt hàng loại trừ; miễn ENT đối với cơ sở bán lẻ quy mô dưới 300m² tại khu vực đã quy hoạch hạ tầng; bãi bỏ hoàn toàn ENT sau 5 năm kể từ khi hiệp định có hiệu lực.

Chương 3: Thực thi các cam kết của Việt Nam về tự do hóa thương mại dịch vụ phân phối trong khuôn khổ WTO

Chương 3 đánh giá quá trình chuyển hóa các cam kết quốc tế thành quy phạm pháp luật nội địa và thực trạng thi hành:

• Pháp luật điều chỉnh: Việt Nam đã ban hành, sửa đổi các đạo luật trụ cột (Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Thương mại) cùng các nghị định hướng dẫn quyền xuất nhập khẩu và phân phối của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).
• Thực tiễn thực thi: Việc thực thi rào cản kỹ thuật ENT bộc lộ một số hạn chế do tiêu chí đánh giá tại một số địa phương thiếu định lượng rõ ràng, phụ thuộc vào đánh giá chủ quan của hội đồng kiểm tra; sự thiếu đồng bộ trong quy hoạch mạng lưới thương mại bán lẻ tại các tỉnh, thành phố; các vướng mắc khi áp dụng đồng thời các cam kết đa tầng (WTO, CPTPP, EVFTA).
• Kiến nghị giải pháp:
  1. Hoàn thiện quy định pháp luật: Minh bạch hóa tiêu chuẩn đánh giá ENT theo các tiêu chí khách quan (mật độ dân cư, bán kính phục vụ, tính ổn định của thị trường); cập nhật danh mục hàng hóa phù hợp với cam kết trong các FTA thế hệ mới.
  2. Biện pháp bảo đảm thực thi: Nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý thương mại địa phương; hoàn thiện quy hoạch hạ tầng thương mại bán lẻ; xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa theo dõi hoạt động phân phối của khối doanh nghiệp FDI.

Kết quả và đóng góp

Công trình đạt được các kết quả cụ thể:

• Hệ thống hóa dữ liệu cam kết: Xác định rõ mức độ mở cửa của 4 phân ngành dịch vụ phân phối theo 4 phương thức cung ứng trong GATS; làm rõ danh mục 9 mặt hàng loại trừ vĩnh viễn và lộ trình dỡ bỏ hạn chế vốn FDI (từ 49% lên 100% vào ngày 01/01/2009).
• Đối sánh định lượng và pháp lý: Xây dựng ma trận so sánh cam kết của Việt Nam với 57 thành viên WTO, chứng minh tính mở của Việt Nam trong khu vực ASEAN; chỉ ra bước chuyển tiếp về tiêu chí ENT giữa WTO và các FTA thế hệ mới (ngưỡng miễn trừ diện tích dưới 500m² trong CPTPP và dưới 300m² trong EVFTA trước khi bãi bỏ sau 5 năm).
• Đóng góp học thuật và thực tiễn: Khắc phục hạn chế của các tài liệu trước đây (thường chỉ liệt kê quy định hoặc nghiên cứu riêng lẻ một phương thức cung ứng); cung cấp cơ sở lý luận toàn diện và đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước đối với mạng lưới phân phối trong bối cảnh thực thi các FTA thế hệ mới.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu chủ yếu tập trung vào khuôn khổ WTO và hai hiệp định tiêu biểu (CPTPP, EVFTA); dữ liệu thực tiễn và một số báo cáo chuyên ngành ở giai đoạn trước (như MUTRAP III năm 2011) có sự thay đổi về hiệu lực văn bản theo thời gian.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu tác động thực tế của việc bãi bỏ hoàn toàn công cụ ENT sau thời hạn 5 năm của CPTPP/EVFTA đối với thị trường bán lẻ nội địa; nghiên cứu khung pháp lý điều chỉnh thương mại điện tử xuyên biên giới trong dịch vụ phân phối theo các chuẩn mực quốc tế mới.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên, nhà nghiên cứu: Chuyên ngành Luật Thương mại quốc tế, Luật Kinh tế, Kinh tế quốc tế và Quản trị chuỗi cung ứng; phục vụ việc tham khảo khung lý thuyết GATS và phương pháp luận giải thích cam kết dịch vụ.
• Cơ quan quản lý nhà nước: Bộ Công Thương, Sở Công Thương và các cơ quan cấp phép đầu tư tại địa phương trong việc xây dựng tiêu chuẩn cấp phép bán lẻ và thực thi công cụ ENT.
• Cộng đồng doanh nghiệp và luật sư tư vấn: Các doanh nghiệp phân phối FDI và doanh nghiệp bán lẻ trong nước nhằm nắm rõ điều kiện tiếp cận thị trường, các diện loại trừ mặt hàng và quyền thành lập chi nhánh.

Câu hỏi thường gặp

1. Việt Nam loại trừ vĩnh viễn những mặt hàng nào khỏi phạm vi cam kết mở cửa thị trường dịch vụ phân phối trong WTO? Việt Nam loại trừ 9 loại mặt hàng khỏi phạm vi cam kết mở cửa phân phối ở cả 4 phương thức cung ứng: (1) Thuốc lá và xì gà; (2) Sách, báo và tạp chí; (3) Vật phẩm đã ghi hình; (4) Kim loại quý và đá quý; (5) Dược phẩm; (6) Thuốc nổ; (7) Dầu thô và dầu đã qua chế biến; (8) Gạo; (9) Đường mía và đường củ cải.

2. Công cụ Kiểm tra nhu cầu kinh tế (ENT) được áp dụng như thế nào theo cam kết WTO của Việt Nam? Theo cam kết WTO của Việt Nam, công cụ ENT chỉ áp dụng đối với việc thành lập các cơ sở bán lẻ của doanh nghiệp FDI ngoài cơ sở bán lẻ thứ nhất. Cơ quan có thẩm quyền xét duyệt dựa trên các tiêu chí: số lượng nhà cung ứng dịch vụ đang hiện diện trong khu vực địa lý, tính ổn định của thị trường và quy mô địa lý.

3. Sự khác biệt cơ bản trong cam kết mở cửa dịch vụ nhượng quyền thương mại (CPC 8929) so với các phân ngành phân phối khác là gì? Khác với đại lý hoa hồng, bán buôn và bán lẻ, phân ngành nhượng quyền thương mại được Việt Nam cam kết mở cửa hoàn toàn không hạn chế ở Phương thức 1 (cung ứng qua biên giới), không áp dụng danh mục mặt hàng hạn chế theo lộ trình và không phải thực hiện kiểm tra nhu cầu kinh tế (ENT) khi mở rộng điểm kinh doanh. Tuy nhiên, sau 3 năm kể từ khi gia nhập, nhà đầu tư nước ngoài được phép thành lập chi nhánh với điều kiện người đứng đầu chi nhánh phải là người thường trú tại Việt Nam.

4. Cam kết về rào cản ENT trong CPTPP và EVFTA có điểm gì khác biệt so với WTO? Trong khi WTO không quy định thời hạn chấm dứt ENT và không quy định ngưỡng miễn trừ diện tích, cả CPTPP và EVFTA đều quy định bãi bỏ hoàn toàn yêu cầu kiểm tra ENT sau 5 năm kể từ ngày hiệp định có hiệu lực. Đồng thời, hai hiệp định này bổ sung quy định miễn ENT đối với các cơ sở bán lẻ nằm trong khu vực đã quy hoạch hạ tầng thương mại có diện tích dưới 500m² (đối với CPTPP) hoặc dưới 300m² (đối với EVFTA).

5. Vụ tranh chấp DS27 (EC-Banana III) tại WTO mang lại giá trị giải thích pháp lý gì cho thương mại dịch vụ phân phối? Cơ quan Phúc thẩm trong vụ DS27 khẳng định thuật ngữ "biện pháp tác động đến thương mại dịch vụ" tại Điều I:3 và Điều XXVIII(c) của GATS phải được hiểu theo nghĩa rộng. Một biện pháp quản lý thương mại hàng hóa (như hạn ngạch và quy trình cấp phép nhập khẩu chuối của EC) nếu làm thay đổi điều kiện cạnh tranh bất lợi cho nhà cung ứng dịch vụ phân phối nước ngoài thì vẫn thuộc phạm vi điều chỉnh của GATS và bị coi là vi phạm nghĩa vụ MFN (Điều II) và NT (Điều XVII).

Kết luận

Khóa luận đã làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn của tiến trình tự do hóa thương mại dịch vụ phân phối theo chuẩn mực WTO, phân tích biểu cam kết dịch vụ của Việt Nam trên cả bốn phương thức cung ứng. Công trình chỉ ra tính chất mở tương đối rộng của cam kết phân phối so với nhiều ngành dịch vụ khác, đồng thời chỉ rõ sự chuyển dịch từ các quy định GATS sang các chuẩn mực mở cửa sâu rộng hơn trong các FTA thế hệ mới như CPTPP và EVFTA. Những phát hiện và đề xuất trong khóa luận cung cấp luận cứ cho việc hoàn thiện khuôn khổ pháp luật kinh doanh thương mại và nâng cao năng lực thực thi cam kết quốc tế của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỎNG QUAN VỀ TỰ DO HÓA THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ PHÂN PHÓI 1. Mật số van đề lý luận về tự do hóa thương mại địch vụ phân phối 1. Khái tiệm throng mai địch vụ phân phối 1111 Dịchvụ Cũng giống như hàng hóa, dich vụ ra đời với tư cách là một sản phẩm của quá trình lao động sẵn xuất nhằm phục vu cho các nhu cầu trong đời sóng của cơn người. Xuất phát từ tính vô bình và da dang về chủng loai nên tại thời điểm soạn thảo Hiệp đính GATS, đính nghiia về dich vụ là một trong những thách thức lớn nhất đặt ra cho các thành viên của WTO.

Tham chi cho đên ngày nay, các tô chức quốc tê, các chuyên. ga nghiên cứu và nhà hoạch đính chính sách. vấn nhìn nhận khái niém dich vụ đưới nhiéu góc đô khác biệt. Chẳng hạn: ~ Theo Philip Kotler — cha dé của ngành marketing biên đại, “Dịch vụ là bat i> hoạt động hoặc lợi ích nào mà một bên có thé cing cấp cho bên kia về cơ bản là vô hình và không dẫnđến chuyến quyền sở hữa Quá trình sản xuất của nó có thể gin hiền hoặc không gắn liền với một san phẩm vật chat “3 ~ Theo Liên Hợp Quốc, Ủy ban châu Âu, Quỹ tiền tệ quốc tê, Tô chức Hợp tác và Phát triển kinh: tê, Hội nghi Liên hợp quốc về Thương mai và Phát triển, “Dịchvụ là các sản phẩm được sản xuất theo đơn đặt hàng không thé thiết lập quyền sở hữm: và có quá trình mua ben, trao đối không tách biệt quá trình sản xuất “* - Theo Giáo su, Tiên & Hồ Van Tinh — Học viên Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh “Dịch vụ là toàn bé các hoạt đồng nhằm đáp ứng như cẩu nào dé của con người mà sản phẩm của nó tổn tại dưới hình thái phi vật thé và không dẫn đến việc chuyển quyền sở hin.

“> Như vậy, di chưa dat đến định ngliie thông nhất chung về dich vụ, nhưng có thé biểu dich vụ là một sẵn phẩm vô hình, được tạo ra từ quá trình lao động sản xuất, mang tính giá tri va giá trị sử dụng tham gia vào quá trình lưu thông nhém thỏa man các nhu cau của con người. Ngoài ra, dich vụ còn được ghi nhận trong Tài liệu W/120 ` Philip Kotler, Paul N. Bloom (1984), Markening Professional Services, Prentice-Hall,New York, pp. 20 + WTO, IMF (2002), Mamal on Statistic on Buternational Trade in Service pp.

7 Š Hồ Văn Tính (2006), “Throng mai dich vụ - Một số vin dé 3ý hận va thực tin”, Tap chi Công scm (108), tr. của WTO và Hệ thông phân loại sản phẩm trung tâm của Liên Hợp Quốc thông qua việc liệt kê các ngành, phân ngành địch vụ. Trên cơ sở các định nghia nêu trên về địch vụ, có thể rút ra mat số đặc trưng cơ bản của dich vụ như sau: Thử nhất, dich vụ có tính vô hình, không so mo, nhìn thay được nhưng lại cảm nhan được qua sự tiêu dùng trực tiép của khách hang. Trong quan hệ mua bán dịch vụ, không có việc chuyển giao quyền sở hữu từ bên bán sang bên mua và đưới góc đô pháp lý cũng rất khó dé xác lập quyền sở hữu đôi với dich vụ.

Mặt khác, dich vu khi lưu thông qua biên giới gắn với từng con người cụ thể, chiu tác động bởi tâm lý, truyền thông văn hóa, ngôn ngữ và cá tính của người cung cấp và người tiêu dùng dich vụ. Điều này khác hoàn toàn với thương mai hàng hoa bởi hang hóa là vật vô trị vô giác, khi dịch chuyển qua biên giới có bị kiểm soát nhưng không phức tạp nh kiểm soát con người trong thương mai dich vu. Vì vậy, dé điệu chỉnh các giao dich dich vụ, pháp luật phải có cách thức điều chỉnh riêng như hạn chê các phương thức cung ứng địch vụ hoặc đặt ra các điều kiện đổi với chủ thé cung ứng. Thứ hai, địch vụ không thé cat giữ và lưu kho bãi.

Dịch vụ khác với hàng hóa ở chỗ khi được sản xuất ra, hang hóa co thé được lưu kho bấi và không nhất thiết phải tham gia ngay vào quá trình lưu thông tiêu ding Xuất phát từ đặc trưng này nên dich vụ thường không phải là đối tương của các hành vi dau cơ, cất giữ sau đó bán lại để thu loi nhuận. Thứ ba, quá trình sản xuất (cung ứng) dich vụ và tiêu ding dich vụ diễn ra đồng thời. Điều nay đông nghiia rằng việc sản xuất, cung ứng, lưu thông và tiêu ding dich vụ là một chuối liên hoàn, không có độ trễ về mat thời gian giữa các công đoạn. Mặt khác, hiệu quả của dich vụ đối với người tiêu ding lại rất khác nhau, có loại xây ra tức thì nhưng có loại chỉ đánh giá được hiệu quả sau nhiều năm, chẳng hạn như dich vụ giáo duc phải sau3 - 5 năm mới có thé dénh giá toàn điện Do đó, việc đánh giá hiéu quả dich vụ phức tap hơn nhiều so với hàng hóa 11.

Thương mại dich vu “Thương mai dich vụ” là khái niém rất rộng dùng dé chi tất cả hành vi sản xuất, cung cấp các dich vụ trên thị trường hướng đền mục tiêu sinh loi. Theo cách tiếp can * Nguyễn Niur Phát, Phan Thảo Nguyên (2006), Pháp luật dương mai dich vụ Việt Nem và Hồi nhập dan 2 quốc té, NXB Bưu Diin,tr. của WTO, cụ thé là Hiệp đính GATS, “thương mai dich vụ” là hoạt động lưu thông, trao đổi, cung ứng dich vu được thực hiện thông qua bón phương thức gồm: - Phương thức 1 - Cung ứng qua biên giới: là phương thức mà theo do dich vụ được cung ứng tử lãnh thé của một nước thành viên này sang lãnh thé của mot nước thành viên khác. Chẳng han nhu: giảng viên tại Trung Quốc cung ứng dich vụ giáo duc từ xa qua mang Internet cho sinh viên tại Việt Nam.

Theo phương thức nay, cả người cung ứng dich vụ lẫn người tiêu dùng dich vụ đều không phải đi chuyển ra khỏi lãnh thé của nước mảnh. - Phương thức 2 - Tiêu dùng dịch vụ ở nước ngoài: là phương thức ma theo đó người tiêu dùng của một nước thành viên này sẽ di chuyển sang lãnh thô của một nước thành viên khác dé tiêu dùng dịch vụ. Ví dunk khách đu lịch nước ngoài sang Việt Nam dé sử dung dich vụ nghĩ duéng va mua sam tại các cửa hang bán lẻ. Theo phương thức này, người tiêu ding bat buộc phải dich chuyển về mặt vat ly đền lãnh thd quốc gia nơi có người cung ung dịch vụ - Phương thức 3 - Hiện diện thương mại: là phương thức mà theo đó nhà cung ting dich vu của một nước thành viên sẽ thiết lập mat một pháp nhân, chỉ nhánh, văn phòng đại điện.

trên lãnh thé của một nước thành viên khác để cung ứng dich vụ. Vi du như N gân hàng HSBC tại Anh Quốc thành lập chỉ nhánh tại Viét Nam để kính. doanh dich vụ tài chính - ngân hang. ~ Phương thức 4 - Hiện diện thé nhân là phương thức ma theo đó thé ninân cung Ung dich vụ của một nước thành viên sẽ di chuyển sang lãnh.

thổ của một nước thành: viên khác để cung ứng dich vụ. Giáo sư của Đại hoc Nagoya (Nhat Bản) sang Viét Nam làm giảng viên thỉnh giảng, Theo thống kê của Ban thư kí WTO’, phương thức 1 và phương thức 4 đạt được số lượng cam kết ít nhất. Bởi phân lớn dich vụ thiết yêu (chẳng hen nh dich vụ thi công xây dựng, dịch vụ khám chữa bệnh .) đều thiêu tính khả thi để cung ứng từxa Mat khác, phương thức 4 anh hưởng trực tiếp đến các van đề nhạy cảm như di dân, nhập cư và sự dịch chuyên người lao động nước ngoài. Ngược lại, phương thức 2 là phương thức được các thành viên WTO đưa ra cam kết nhiéu nhiệt bởi các chính phủ ít khi đưa ra các quy định hạn chế sự dich chuyển của công dén nước minh ra khối ` WTO (2015), The Most Dynamic Segment of buternational Trade, pp.

5 10 biên giới quốc gia. Phương thức 3 đóng vai trò quan trong nhật trong sự phát triển của thương mai dich vu quốc tê bởi những đóng góp không nhỏ của no trong việc nang cao nắng lực của các nên kinh tế hoặc chuyên giao công nghé khi them gia vào chuối giá trị toàn câu. Thương mại dich vụ phân phối Dưới góc đô kinh té học, dich vụ phân phối được hiéu theo cách đơn giản là các hoạt đông được thực hiện sau quá trình sản xuât nhưng trước quá trình tiêu dùng, nhằm mục dich đưa hàng hóa tử nơi sản xuất đến với những người có nhu câu. Qua trình phân phối diễn ra khi một cá nhan/phap nhân mua hàng hoá từ nha sản xuất và bản lại với giá cao hơn cho nhiing người mua khác, có thé là nhà phân phôi cấp đưới hoặc cho chính người tiêu ding cudi cùng, Dịch vụ phân phối chiém một phần không nhỏ trong cầu thành giá và được ví như “sự kết nổi sóng còn giữa nha sản xuất và người tiêu dùng"Ê bởi: Một mặt, nhà cung ting dich vụ phân phối sẽ thay cho nha sẵn xuất trả lời các câu héi: Cung cap sản phẩm cho ai? Cung cap bang cách nao? Va lam thé nao dé khách hang hai lòng nhat? Mat khác, nha cung ung dich vụ phânphối, nhờ vào kinh nghiém va sự chuyên môn hóa của minh, sẽ khién cho quá trình lưu thông hang hóa có trật tự và tiết kiệm chi phi hơn, giúp cho người tiêu ding được tiệp cận với lượng hàng hóa da dang với ruức giá cả hop lý.

Dưới góc đô luật học, căn cứ theo Danh mục phân loại các ngành dich vụ? của WTO được xây dụng trong quá trình dam phán V ong Uruguay (chủ yêu dựa trên Hệ thống phân loại các sân phẩm trung tâm tam thời của Liên hợp quốc) thi dich vụ phân. phối thuộc nhóm ngành thứ4 trong 12 ngành dich vụ: 1) Dịch vụ kinh doanh; 2) Dich vụ thông tin; 3) Dịch vụ xây đựng, 4) Dịch vụ phân phối; 5) Dịch vụ giáo duc; 6) Dich vụ môi trường, 7) Dich vụ tai chính, 8) Dich vụ y té; 9) Dịch vụ du lich; 10) Dich vụ văn hoá giải trí, 11) Dịch vụ vận tai; 12) Dich vụ khác. Với cách cất nghia như vậy, “thương mai địch vu phan phôi” có thể được hiểu là tat cả các hoạt đông trao đổi, lưu thông, cung ứng dich vụ phân phối nhằm mục tiêu sinh loi, được thực hiện thông qua bón phương thức là: Cung ứng qua biên giới, Tiêu đùng ở nước ngoài, Hiện điện thương mai và Hiện điện thể nhân Trong đó, * Nguyễn Văn Cảnh (2014), "Pháp Mật về dich vụ phân phối ở Việt Nam và hướng hoàn thiện", Dé cnt và Pháp luật,(5),tr.