Chương 1: Tổng quan về cơ chế tự chủ tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -3- Chương 2: Thực trạng cơ chế tự chủ tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập (Nghiên cứu tình huống tại trường Đại học kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh) Chương 3: Một số giải pháp và kiến nghị trong quá trình thực hiện tự chủ tài chính tại trường đại học (Nghiên cứu trường hợp trường Đại học kinh tế thành phố Hồ Chí Minh) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -4- CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1.1 Khái quát về đơn vị sự nghiệp công lập và đơn vị giáo dục đại học 1.1 Tổng quan về đơn vị sự nghiệp công lập 1.1 Khái niệm Khái niệm “hoạt động sự nghiệp” ngụ ý rằng các hoạt động nhằm vào mục tiêu duy trì, ổn định và phát triển một lĩnh vực hay một ngành kinh tế nào đó, như các lĩnh vực: Kiến thiết thị chính, Địa chính, Giao thông… hay ngành kinh tế như: Nông nghiệp, Công nghiệp, Giáo dục, Y tế…. Và hầu như không nhằm vào mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận như các hoạt động kinh tế. Đơn vị sự nghiệp công được xác định bởi các tiêu thức cơ bản: - Là đơn vị công lập do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập. - Được nhà nước đầu tư cơ sở vật chất, đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên để thực hiện các nhiệm vụ chính trị, chuyên môn được giao.
- Được nhà nước cho phép thu một số loại phí, lệ phí, được tiến hành hoạt động sản xuất cung ứng dịch vụ để bù đắp chi phí hoạt động, tăng thu nhập cho cán bộ, viên chức. - Có tư cách pháp nhân và có con dấu riêng.2 Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập Xét về nhiều khía cạnh khác nhau chúng ta có nhiều phương thức để phân loại các đơn vị sự nghiệp công lập. Phân loại theo ngành kinh tế Dựa vào tính chất hoạt động kinh tế mà các đơn vị sự nghiệp phục vụ để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của từng ngành kinh tế, đơn vị sự nghiệp bao gồm các loại: - Đơn vị sự nghiệp kinh tế (Nông nghiệp, Lâm nghiệp, Thủy sản, Giao thông …) - Đơn vị sự nghiệp Giáo dục - Đơn vị sự nghiệp Y tế TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -5- - Đơn vị sự nghiệp Thông tin – Truyền thông - Đơn vị sự nghiệp Khoa học và Công nghệ Phân loại theo cấp quản lý hành chính nhà nước Dựa trên hệ thống tổ chức quản lý hành chính nhà nước của các cơ quan, các đơn vị sự nghiệp bao gồm: - Đơn vị sự nghiệp thuộc Trung ương: là những đơn vị do các cơ quan Trung ương quyết định thành lập, thực hiện nhiệm vụ được Trung ương giao hàng năm và được đảm bảo kinh phí hoạt động từ ngân sách Trung ương. - Đơn vị sự nghiệp thuộc Chính quyền địa phương: là những đơn vị do Chính quyền địa phương quyết định thành lập, thực hiện nhiệm vụ được giao hàng năm và được tài trợ kinh phí từ ngân sách Địa phương.
Phân loại theo cấp dự toán chi ngân sách - Đơn vị dự toán cấp 1: là các đơn vị trực tiếp nhận dự toán ngân sách hàng năm do Thủ tướng Chính phủ (đối với Ngân sách Trung ương) hoặc Chủ tịch UBND (đối với Ngân sách Địa phương) giao. Đơn vị dự toán cấp 1 thực hiện phân bổ, giao dự toán ngân sách cho các đơn vị trực thuộc, chịu trách nhiệm trước Chính phủ về việc tổ chức, thực hiện chi tiêu, quyết toán ngân sách của nội bộ đơn vị và của các đơn vị dự toán cấp dưới trực thuộc. - Đơn vị dự toán cấp 2: là đơn vị được đơn vị dự toán cấp 1 giao dự toán và phân bổ dự toán đơn vị mình và các đơn vị trực thuộc, chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện chi, kế toán và quyết toán ngân sách của đơn vị mình và các đơn vị trực thuộc. - Đơn vị dự toán cấp 3: là đơn vị trực tiếp sử dụng ngân sách theo dự toán được đơn vị dự toán cấp 1 hoặc cấp 2 phân bổ, có nhiệm vụ tổ chức chi tiêu, kế toán và quyết toán ngân sách phú hợp với nhiệm vụ được giao và quy định tài chính hiện hành.
Phân loại theo mức độ thu sự nghiệp của đơn vị (hay mức độ tài trợ của Ngân sách Nhà nước): TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -6- Căn cứ vào nguồn thu sự nghiệp, đơn vị sự nghiệp được phân loại để thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính như sau: - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên. Đây là những đơn vị cung cấp hàng hóa dịch vụ với cơ chế giá có tính đến yếu tố thị trường nhưng không vượt quá khung mức quy định của nhà nước. - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động thường xuyên, phần còn lại được ngân sách nhà nước cấp. - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ kinh phí hoạt động.
Đây là những đơn vị cung cấp hàng hóa dịch vụ theo quyết định của nhà nước nhưng không thu tiền của công chúng hoặc thu với mức giá không đáng kể.2 Đặc điểm của giáo dục đại học và xu hƣớng giáo dục đại học hiện nay 1.1 Đặc điểm của giáo dục đại học Giáo dục cũng có những điểm chung giống như tất cả các dịch vụ tiêu dùng cá nhân khác là sản phẩm vô hình, có thể tiêu dùng ngay nhưng lại có thêm một số đặc điểm mà các dịch vụ khác không có. Nó có thể “tồn kho” vào tri thức cá nhân, trở thành vốn tri thức. Nó lại có thuộc tính xã hội mà các hàng hoá và dịch vụ (gọi chung là sản phẩm) cá nhân khác không có, và được xếp vào loại hàng hoá có tính chất công. Giáo dục cơ bản nhằm đào tạo những người công dân có ích với chính mình, có trách nhiệm với gia đình, xã hội và quốc gia.
Một người vô học thiếu hiểu biết về trách nhiệm cá nhân và xã hội sinh ra trộm cắp, giết người cướp của, v. sẽ làm giảm chất lượng cuộc sống của mọi người. Sản phẩm giáo dục như vậy không chỉ mang lợi ích cho cá nhân mà cho cả xã hội, tức là lợi ích xã hội do giáo dục tạo ra luôn luôn lớn hơn lợi ích cá nhân. Giáo dục phổ thông cho đến lớp 12 là đòi hỏi tối thiểu, cần cưỡng bách.
Đã là cưỡng bách thì nhà nước phải tài trợ vì người dân không còn quyền tự do chọn lựa. Về giáo dục đại học, dù ít ai quan niệm đây là giáo dục cơ bản, nhưng về thực chất gần như TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -7- không có nước nào dựa chủ yếu vào tư nhân để cung cấp dịch vụ giáo dục đại học. Đó là vì giáo dục đại học được coi là cần thiết nhằm xây dựng một xã hội phát triển mà trong đó mọi người đều được thừa hưởng. Tuy vậy, giáo dục đại học chủ yếu có giá trị làm tăng thu nhập của người học trong tương lai, và do đó xã hội thay vì phải bảo đảm chi phí thì có thể huy động sự đóng góp của người học.
Từ trước những năm 70, gần như cả thế giới đều xem Giáo dục đại học là một loại “dịch vụ công”. Tuy nhiên , trong vài thập niên qua, với những ảnh hưởng của cơ chế thị trường thì Giáo dục đại học là “công” hay “tư” vẫn còn được tranh luận. Thực chất, trong Giáo dục đại học ngày nay, vấn đề quan trọng không còn là “công” hay “tư” mà, với cơ sở Giáo dục đại học là không vì lợi nhuận hay có lợi nhuận và với người học là việc chia sẻ chi phí.2 Xu hƣớng thị trƣờng hóa Giáo dục đại học - Khi nền Giáo dục đại học chuyển sang nền Giáo dục số đông, điều này tạo nên một áp lực lớn cho NSNN. Đầu tư từ NSNN tính trên đầu sinhv iên có xu thế giảm liên tục.
Vì vậy, một mặt xã hội yêu cầu các trường đại học phải được vận hành hiệu quả hơn, mặt khác các trường đại học tăng thu từ các nguồn thu khác ngoài NSNN như học phí và mở rộng hoạt động kinh doanh. - Ảnh hưởng của xu thế kinh tế thị trường, trong khi việc quản lý tập trung trở nên kém hiệu quả, cần phảo chuyển việc cung cấp các dịch vụ xã hội từ chính phủ sang thị trường. - Xu thế toàn cầu hóa tạo nên sức ép về thương mại hóa Giáo dục đại học đối với các nước đang phát triển.2 Tự chủ tài chính của các trƣờng đại học Việt Nam 1.1 Khái niệm về cơ chế tự chủ tài chính - Cơ chế tự chủ tài chính là cơ chế quản lý nhằm tăng cường quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho các đơn vị về các mặt hoạt động tài chính, tổ chức bộ máy và sắp xếp lao động, qua đó làm tăng chất lượng hoạt động và cung cấp dịch vụ của đơn vị. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -8- - Cơ chế quản lý tài chính có thể khái quát đó là hệ thống các nguyên tắc, luật định, chính sách, chế độ về quản lý tài chính và mối quan hệ tài chính giữa các đơn vị dự toán các cấp với cơ quan chủ quản và cơ quan quản lý nhà nước.2 Xu thế tất yếu thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm nói chung và tự chủ tài chính nói riêng tại các trƣờng đại học Việt Nam Trên thế giới, sự gia tăng quyền tự chủ cho các trường đại học ở khắp nơi đã trở thành một xu thế lớn và mang tính xuyên suốt trong quá trình cải cách giáo dục đại học.
Ở Việt Nam hiện nay, với chủ trương cải cách hành chính, Chính phủ đã phân biệt rõ cơ chế quản lý giữa các cơ quan hành chính với đơn vị sự nghiệp. Việc phân định này nhằm xã hội hóa việc cung cấp dịch vụ cho xã hội, huy động sự đóng góp của cộng đồng xã hội về mọi mặt để phát triển các hoạt động sự nghiệp: từ nguồn tài chính đến hoạt động quản lý nhân sự, từ kế hoạch chiến lược của đơn vị đến tổ chức hoạt động hiệu quả… từng bước giảm dần sự bao cấp của Nhà nước.