Luận Văn Thạc Sĩ Về Trợ Giúp Pháp Lý Ở Việt Nam: Tổ Chức Và Hoạt Động

Luận văn thạc sĩ VNU về trợ giúp pháp lý ở Việt Nam, phân tích tổ chức và hoạt động, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật cho cộng đồng.

• Tác giả: Trịnh Thị Thanh
• Người hướng dẫn: Gs. Nguyễn Đăng Dung
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Học
• Đề tài: Trợ Giúp Pháp Lý Ở Việt Nam – Tổ Chức Và Hoạt Động
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: VỊ TRÍ, VAI TRÒ TRỢ GIÚP PHÁP LÝ TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.1. Vị trí, vai trò TGPL trong đời sống xã hội Việt Nam hiện nay
• 1.2. Vị trí, vai trò TGPL trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
• 1.3. Vị trí, vai trò TGPL trong bảo đảm quyền con người
• 1.4. Vị trí, vai trò TGPL trong triển khai Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về quyền bào chữa, nguyên tắc tranh tụng và công cuộc cải cách tư pháp, cải cách hành chính
• 1.5. Vị trí, vai trò TGPL trong công tác xóa đói giảm nghèo và chính sách an sinh xã hội
• 1.6. Vị trí, vai trò TGPL trong thị trường dịch vụ pháp lý
• 1.7. Vị trí, vai trò TGPL trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật và khắc phục hệ quả của mặt trái nền kinh tế thị trường
• 1.8. Vị trí, vai trò TGPL trong quá trình hội nhập thế giới một cách toàn diện
• 1.9. Khái niệm và đặc điểm TGPL
• 1.9.1. Khái niệm TGPL
• 1.9.2. Đặc điểm TGPL
• 1.9.3. Các loại hình TGPL
• 1.9.3.1. Loại hình TGPL chia theo người thực hiện
• 1.9.3.2. Loại hình TGPL chia theo hình thức hoạt động
• 1.9.3.3. Chia loại hình TGPL theo lĩnh vực hoạt động
• 1.10. Tổ chức và hoạt động TGPL một số nước trên thế giới
• 1.10.1. Mô hình tổ chức và hoạt động TGPL
• 1.10.2. Quản lý nhà nước hoạt động TGPL
• 1.10.3. Người thực hiện TGPL
• 1.10.4. Người được TGPL
• 1.10.5. Lĩnh vực TGPL
• 1.10.6. Hình thức TGPL
• 1.10.7. Về chất lượng TGPL
• 1.10.8. Về kinh phí dành cho TGPL
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG TRỢ GIÚP PHÁP LÝ Ở VIỆT NAM
• 2.1. Khái quát tổ chức và hoạt động TGPL ở Việt Nam giai đoạn trước khi ban hành Luật TGPL
• 2.1.1. Khái quát về tổ chức và hoạt động TGPL ở Việt Nam giai đoạn trước năm 1997
• 2.1.2. Khái quát tổ chức và hoạt động TGPL ở Việt Nam giai đoạn từ năm 1997 đến năm 2006
• 2.2. Tổ chức và hoạt động TGPL ở Việt Nam từ khi ban hành Luật TGPL năm 2006 cho đến nay
• 2.3. Thực trạng 08 năm triển khai Luật TGPL
• 2.4. Đánh giá chung về thực trạng tổ chức và hoạt động TGPL
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG TRỢ GIÚP PHÁP LÝ Ở VIỆT NAM
• 3.1. Yêu cầu đổi mới tổ chức và hoạt động TGPL ở Việt Nam
• 3.1.1. Đổi mới tổ chức và hoạt động TGPL để phù hợp với xu hướng phát triển TGPL trên thế giới
• 3.1.2. Đổi mới tổ chức và hoạt động TGPL để phù hợp với các chính sách của Đảng, Nhà nước
• 3.1.3. Công tác TGPL đang đặt trong bối cảnh có sự thay đổi về thể chế liên quan đến hoạt động TGPL
• 3.1.4. Đổi mới tổ chức và hoạt động TGPL để đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu TGPL của người dân
• 3.1.5. Đổi mới tổ chức và hoạt động TGPL để khắc phục những tồn tại, hạn chế thực tiễn triển khai công tác TGPL
• 3.2. Các giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động TGPL ở Việt Nam
• 3.2.1. Nhóm giải pháp xây dựng, hoàn thiện thể chế
• 3.2.2. Nhóm giải pháp về tổ chức TGPL
• 3.2.3. Nhóm giải pháp về hoạt động TGPL
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Trợ Giúp Pháp Lý Ở Việt Nam Tổ Chức Và Hoạt Động

Trợ giúp pháp lý (TGPL) ở Việt Nam đã trở thành một phần quan trọng trong hệ thống pháp luật, nhằm đảm bảo quyền lợi cho những người có hoàn cảnh khó khăn. TGPL không chỉ giúp người dân tiếp cận pháp luật mà còn góp phần xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ. Tổ chức và hoạt động TGPL đã được quy định rõ ràng trong Luật TGPL năm 2006, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc triển khai các dịch vụ pháp lý miễn phí.

1.1. Khái Niệm Và Đặc Điểm Của Trợ Giúp Pháp Lý

TGPL được hiểu là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho những người thuộc diện được trợ giúp. Đặc điểm của TGPL bao gồm tính nhân văn, tính công bằng và tính hiệu quả trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

1.2. Các Loại Hình Trợ Giúp Pháp Lý Ở Việt Nam

TGPL được chia thành nhiều loại hình khác nhau, bao gồm TGPL theo lĩnh vực, theo hình thức hoạt động và theo người thực hiện. Mỗi loại hình có những đặc điểm riêng, phù hợp với nhu cầu và hoàn cảnh của từng đối tượng.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Hoạt Động Trợ Giúp Pháp Lý

Mặc dù TGPL đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, sự nhận thức chưa đầy đủ của người dân về TGPL, và sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan vẫn còn hạn chế.

2.1. Thiếu Nguồn Lực Và Nhân Lực Trong TGPL

Một trong những thách thức lớn nhất là thiếu hụt nguồn lực tài chính và nhân lực cho hoạt động TGPL. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cung cấp dịch vụ pháp lý cho những người cần trợ giúp.

2.2. Nhận Thức Của Người Dân Về TGPL

Nhiều người dân vẫn chưa hiểu rõ về quyền lợi và dịch vụ TGPL, dẫn đến việc họ không biết cách tiếp cận hoặc không dám yêu cầu trợ giúp khi cần thiết.

III. Phương Pháp Cải Cách Hoạt Động Trợ Giúp Pháp Lý Ở Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả của TGPL, cần có những phương pháp cải cách cụ thể. Việc hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng cường đào tạo cho đội ngũ thực hiện TGPL là những giải pháp cần thiết.

3.1. Hoàn Thiện Thể Chế Về TGPL

Cần rà soát và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến TGPL để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong việc triển khai các dịch vụ pháp lý.

3.2. Nâng Cao Chất Lượng Dịch Vụ TGPL

Đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ trợ giúp viên pháp lý là rất quan trọng để đảm bảo chất lượng dịch vụ TGPL, từ đó đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Trợ Giúp Pháp Lý Tại Việt Nam

TGPL đã được áp dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, từ hình sự đến dân sự, giúp nhiều người dân tiếp cận công lý. Các kết quả nghiên cứu cho thấy TGPL đã góp phần đáng kể vào việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về TGPL

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng TGPL không chỉ giúp người dân giải quyết các vấn đề pháp lý mà còn nâng cao nhận thức pháp luật trong cộng đồng.

4.2. Các Mô Hình TGPL Thành Công

Một số mô hình TGPL thành công đã được triển khai tại các địa phương, tạo ra những bài học kinh nghiệm quý báu cho việc phát triển TGPL trong tương lai.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Trợ Giúp Pháp Lý Ở Việt Nam

TGPL sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Tương lai của TGPL phụ thuộc vào việc cải cách thể chế, nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng cường sự tham gia của cộng đồng.

5.1. Định Hướng Phát Triển TGPL Trong Tương Lai

Cần có những định hướng rõ ràng cho sự phát triển của TGPL, nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân và phù hợp với xu thế phát triển của xã hội.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong TGPL

Cộng đồng cần được khuyến khích tham gia vào các hoạt động TGPL, từ đó tạo ra một mạng lưới hỗ trợ pháp lý mạnh mẽ hơn cho những người cần trợ giúp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống tư pháp của nền kinh tế đang phát triển với hơn 90,5 triệu dân vào năm 2014, Việt Nam đối mặt với sự thiếu hụt dịch vụ pháp lý trầm trọng khi tỷ lệ luật sư trên quy mô dân số chỉ đạt xấp xỉ 1/10.000. Đáng chú ý, có tới gần 80% số lượng vụ án hình sự được xét xử mà không có sự tham gia của người bào chữa. Sau 08 năm triển khai Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006 kể từ ngày có hiệu lực 01/01/2007, công tác trợ giúp pháp lý cho người nghèo và đối tượng chính sách đã đạt nhiều dấu mốc nhưng cũng bộc lộ những rào cản thể chế lớn. Luận văn thạc sĩ luật học của tác giả Trịnh Thị Thanh dưới sự hướng dẫn khoa học của Giáo sư Nguyễn Đăng Dung tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội đã nghiên cứu toàn diện chặng đường 18 năm hình thành và phát triển của chế định này từ năm 1997 đến năm 2015.

Mục tiêu cốt lõi của đề tài là làm sáng tỏ vị trí, vai trò của trợ giúp pháp lý trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đồng thời phân tích thực trạng tổ chức bộ máy và hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý trên phạm vi 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Trên cơ sở đối chiếu kinh nghiệm quản trị từ nhiều quốc gia phát triển, nghiên cứu xác lập các luận cứ khoa học nhằm tái cấu trúc hệ thống dịch vụ pháp lý công. Đề tài hướng tới bảo đảm quyền tiếp cận công lý bình đẳng cho hơn 10 nhóm đối tượng yếu thế, thúc đẩy tỷ lệ án hình sự có người bào chữa tăng trưởng mạnh mẽ và tối ưu hóa 100% nguồn lực tài chính công.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng Lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và Lý thuyết Tiếp cận công lý trong khoa học pháp lý hiện đại. Luận văn vận dụng các nguyên tắc nền tảng từ Điều 2, Điều 8, Điều 16, Điều 31 và Điều 103 của Hiến pháp năm 2013 về quyền bình đẳng trước pháp luật, quyền nhờ người bào chữa và nguyên tắc tranh tụng trong xét xử. Đồng thời, tác giả kết hợp các chuẩn mực quốc tế tại Điều 11 Tuyên ngôn Quốc tế về Nhân quyền và Điều 14 Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR).

Về mô hình tổ chức, luận văn phân tích 03 mô hình thể chế trợ giúp pháp lý trên thế giới gồm: mô hình từ thiện tự nguyện, mô hình luật sư công lập hưởng lương nhà nước, và mô hình hỗn hợp kết hợp giữa luật sư nhà nước với mạng lưới luật sư tư nhân có hợp đồng chi trả vụ việc. Bốn khái niệm trọng tâm được xác định rõ:

• Trợ giúp pháp lý: Dịch vụ pháp lý miễn phí do Nhà nước bảo đảm cho các đối tượng đặc thù theo quy định pháp luật.
• Người thực hiện trợ giúp pháp lý: Gồm 04 nhóm chức danh là Trợ giúp viên pháp lý, Cộng tác viên, Luật sư hành nghề tự do và Tư vấn viên pháp luật.
• Người được trợ giúp pháp lý: Nhóm đối tượng ưu tiên bao gồm người nghèo, người có công với cách mạng, đồng bào dân tộc thiểu số và người yếu thế.
• Hình thức trợ giúp pháp lý: Gồm tham gia tố tụng, tư vấn pháp luật, đại diện ngoài tố tụng và hòa giải.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ Báo cáo tổng kết 08 năm thi hành Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006 của Bộ Tư pháp, số liệu thống kê toàn quốc về 3.417 tổ chức hành nghề và 9.375 luật sư đến hết năm 2014, cùng các báo cáo ngân sách tư pháp quốc tế. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát dữ liệu hành chính của toàn bộ 63 Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tại 63 tỉnh, thành phố, kết hợp phương pháp chọn mẫu định tính có chủ đích tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống.

Tác giả sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp phân tích quy phạm, so sánh luật học đối chiếu với hệ thống pháp luật của hơn 10 quốc gia, và thống kê xã hội học. Việc lựa chọn phương pháp phân tích tổng hợp và so sánh luật học là yêu cầu khách quan, giúp nhận diện rõ ưu thế của mô hình hỗn hợp quốc tế so với mô hình thuần túy bao cấp, tạo nền tảng vững chắc cho quá trình hoạch định chính sách trong mốc thời gian hoàn thành luận văn năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, lực lượng cung cấp dịch vụ pháp lý tại Việt Nam còn quá mỏng và phân bổ thiếu cân đối. Tính đến hết năm 2014, toàn quốc chỉ có 9.375 luật sư hoạt động trong 3.417 tổ chức hành nghề trên tổng số 90,5 triệu dân. Tỷ lệ bình quân đạt 1 luật sư trên 10.000 người dân, thấp hơn rất nhiều so với tỷ lệ 1/1.000 của Thái Lan và 1/4.000 của Nhật Bản. Hơn 70% số lượng luật sư lại tập trung chủ yếu tại các đô thị lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, dẫn đến tình trạng khan hiếm luật sư tại các tỉnh miền núi và vùng đặc biệt khó khăn.

Thứ hai, mức độ tham gia tố tụng của người bào chữa đạt tỷ lệ rất thấp. Khoảng 80% các vụ án hình sự trong cả nước được giải quyết mà hoàn toàn thiếu vắng sự tham gia của luật sư hoặc trợ giúp viên pháp lý, tỷ lệ vụ án có người bào chữa chỉ đạt mức trên 20%. Thực trạng này trực tiếp ảnh hưởng đến việc thực thi nguyên tắc tranh tụng dân chủ tại Tòa án.

Thứ ba, cơ cấu vụ việc trợ giúp pháp lý bị mất cân đối nghiêm trọng. Hoạt động tư vấn pháp luật đơn giản chiếm trên 70% tổng số vụ việc, trong khi các hoạt động mang tính chuyên sâu đòi hỏi kỹ năng tranh tụng như đại diện tham gia tố tụng và đại diện ngoài tố tụng chỉ chiếm khoảng 15% đến 20%.

Thứ tư, nguồn lực tài chính đầu tư cho công tác trợ giúp pháp lý của Việt Nam ước tính dưới mức 0,01% GDP, trong khi tỷ lệ ngân sách này tại Vương quốc Anh đạt 0,13% GDP, Hà Lan đạt 0,05% GDP và Ireland đạt 0,04% GDP vào năm 2011.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ cơ chế vận hành mang tính hành chính hóa. Chế độ thù lao chi trả cho luật sư tham gia trợ giúp pháp lý theo từng vụ việc còn thấp, chưa đủ bù đắp chi phí thực tế, khiến các luật sư giàu kinh nghiệm chưa mặn mà tham gia. Bên cạnh đó, đội ngũ Trợ giúp viên pháp lý là viên chức nhà nước còn chịu nhiều ràng buộc về thủ tục hành chính, thiếu sự chủ động và chuyên môn hóa sâu về kỹ năng tranh tụng tại phiên tòa.

So sánh với các nghiên cứu của Viện Khoa học pháp lý và nghiên cứu của tác giả Tạ Thị Minh Lý, luận văn làm sáng tỏ tính tất yếu của việc chuyển dịch sang mô hình hỗn hợp. Các số liệu phân tích có thể được mô tả trực quan thông qua biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ luật sư trên quy mô dân số giữa Việt Nam và các nước trong khu vực, kết hợp với biểu đồ tròn biểu thị tỷ lệ 80% vụ án hình sự thiếu người bào chữa. Sự so sánh này khẳng định nếu không tăng cường nguồn lực cho trợ giúp viên và luật sư, mục tiêu cải cách tư pháp sẽ khó đạt được hiệu quả thực chất.

Đề xuất và khuyến nghị

• Đổi mới căn bản thể chế thông qua việc trình Quốc hội sửa đổi toàn diện Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006, định hình rõ mô hình trợ giúp pháp lý hỗn hợp, chuẩn hóa 100% tiêu chuẩn Trợ giúp viên pháp lý ngang tầm với luật sư chuyên nghiệp; lộ trình thực hiện từ năm 2016 đến năm 2018 do Bộ Tư pháp chủ trì soạn thảo.
• Tái cơ cấu hệ thống tổ chức tại 63 tỉnh, thành phố theo hướng tinh gọn, chuyển dịch trọng tâm hoạt động từ tư vấn pháp luật dàn trải sang tham gia tố tụng chuyên sâu, phấn đấu nâng tỷ trọng các vụ việc tranh tụng tại Tòa án lên mức tối thiểu 40% trong tổng số vụ việc trước năm 2020; do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Sở Tư pháp thực hiện.
• Nâng mức chi trả thù lao vụ việc cho luật sư và cộng tác viên lên gấp 2 đến 3 lần định mức hiện hành, tạo đòn bẩy kinh tế thu hút tối thiểu 30% lực lượng luật sư tư nhân trên toàn quốc tham gia ký hợp đồng trợ giúp pháp lý; giai đoạn triển khai từ năm 2016 đến năm 2020 dưới sự phối hợp của Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp.
• Áp dụng bộ công cụ đánh giá chất lượng dịch vụ theo chuẩn quốc tế dựa trên 05 tiêu chí kiểm soát quy trình từ khâu tiếp nhận hồ sơ, giám sát hoạt động tranh tụng tại phiên tòa đến đánh giá đầu ra, bảo đảm đạt tỷ lệ trên 85% người thụ hưởng hài lòng; thời gian hoàn thiện vào năm 2017 do Cục Trợ giúp pháp lý ban hành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và lập pháp: Các chuyên viên thuộc Bộ Tư pháp, Cục Trợ giúp pháp lý và Sở Tư pháp tại 63 tỉnh, thành phố sử dụng công trình làm cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng dự thảo sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.
• Đội ngũ Trợ giúp viên pháp lý và hơn 9.000 Luật sư: Khai thác tài liệu để nắm vững vị trí tố tụng, quy tắc đạo đức nghề nghiệp và phương pháp tối ưu hóa quyền bào chữa cho đương sự, đồng thời hoàn thành định mức tối thiểu 08 giờ trợ giúp pháp lý miễn phí hàng năm.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên sau đại học chuyên ngành Luật học: Nguồn tư liệu chuyên khảo có giá trị cao về lịch sử 18 năm phát triển thể chế tư pháp, phương pháp nghiên cứu luật so sánh và dữ liệu đối chiếu quốc tế.
• Các tổ chức xã hội, Trung tâm tư vấn pháp luật cộng đồng: Vận dụng các kiến thức phân tích để thiết lập mạng lưới bảo vệ quyền con người, hỗ trợ pháp lý trực tiếp cho hơn 10 nhóm đối tượng yếu thế và người nghèo tại các địa bàn khó khăn.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao Việt Nam cần chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình trợ giúp pháp lý hỗn hợp? Mô hình luật sư công lập đơn thuần tạo gánh nặng lớn cho ngân sách trong điều kiện chỉ có 9.375 luật sư phục vụ hơn 90,5 triệu dân. Mô hình hỗn hợp giúp kết hợp nguồn lực nhà nước với mạng lưới hơn 3.400 tổ chức hành nghề luật sư tư nhân, nâng cao tính độc lập và mở rộng cơ hội tiếp cận công lý cho người nghèo.

• Thực trạng tham gia tố tụng của người bào chữa trong các vụ án hình sự như thế nào? Số liệu thực tế chỉ ra rằng khoảng 80% vụ án hình sự hoàn toàn không có sự tham gia của luật sư hoặc người bào chữa, tỷ lệ có mặt người bào chữa chỉ đạt trên 20%. Thực trạng này là rào cản lớn trong việc bảo đảm nguyên tắc tranh tụng dân chủ theo Điều 31 và Điều 103 của Hiến pháp năm 2013.

• Những chủ thể nào được quyền thực hiện trợ giúp pháp lý theo pháp luật Việt Nam? Pháp luật quy định 04 nhóm chủ thể chính gồm: Trợ giúp viên pháp lý (viên chức nhà nước có bằng cử nhân luật và tối thiểu 02 năm công tác pháp luật), Cộng tác viên trợ giúp pháp lý, Luật sư tham gia theo hợp đồng hoặc nghĩa vụ, và Tư vấn viên pháp luật làm việc tại các Trung tâm tư vấn pháp luật.

• Kinh nghiệm quốc tế về phân bổ ngân sách cho trợ giúp pháp lý mang lại bài học gì? Nhiều quốc gia phát triển dành nguồn lực tài chính công đáng kể cho lĩnh vực này, tiêu biểu như Vương quốc Anh dành 0,13% GDP và Hà Lan dành 0,05% GDP. Việt Nam cần thành lập Quỹ trợ giúp pháp lý vận hành linh hoạt, tăng cường nguồn tài trợ xã hội bên cạnh ngân sách thường xuyên để thanh toán thù lao vụ việc thỏa đáng.

• Chất lượng hoạt động trợ giúp pháp lý cần được quản lý bằng những giải pháp nào? Luận văn đề xuất áp dụng đồng bộ 05 công cụ đánh giá tiên tiến gồm thẩm định hồ sơ lưu trữ, đánh giá của chuyên gia độc lập, giám sát trực tiếp tại Tòa án, kiểm toán hoạt động và khảo sát mức độ hài lòng của người dân. Quy trình kiểm tra chặt chẽ 03 giai đoạn giúp ngăn ngừa tình trạng dịch vụ miễn phí kém chất lượng.

Kết luận

• Khẳng định trợ giúp pháp lý là trụ cột thiết yếu trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và bảo đảm quyền con người tiếp cận công lý bình đẳng.
• Khái quát toàn diện chặng đường 18 năm hình thành (1997 - 2015) và đánh giá sâu sắc 08 năm thực thi Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006.
• Nhận diện trực diện khoảng trống thể chế khi 80% vụ án hình sự chưa có người bào chữa và đề xuất chuyển dịch dứt khoát sang mô hình hỗn hợp.
• Xác lập hệ thống 04 nhóm giải pháp đột phá về hoàn thiện thể chế, đổi mới tổ chức, nâng cao tài chính và chuẩn hóa chất lượng trong giai đoạn 2016 - 2020.
• Tiếp thu có chọn lọc bài học kinh nghiệm từ hơn 10 quốc gia nhằm xây dựng hệ thống tư pháp nhân dân minh bạch, hiện đại.

Các cơ quan quản lý tư pháp, đoàn luật sư tại các địa phương và các nhà nghiên cứu pháp luật hãy chủ động tham khảo, vận dụng các đề xuất khoa học từ luận văn để phục vụ đắc lực cho công cuộc hoàn thiện chính sách trợ giúp pháp lý trong giai đoạn mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 VỊ TRÍ, VAI TRÒ TRỢ GIÚP PHÁP LÝ TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI VIỆT NAM HIỆN NAY 1. Vị trí, vai trò TGPL trong đời sống xã hội Việt Nam hiện nay TGPL ở nước ta ra đời khá muộn so với lịch sử nền tư pháp Việt Nam. Hoạt động này được nghiên cứu từ năm 1995 và ra đời vào những năm cuối của thế kỷ XX (1997) trên nền tảng những thành tựu phát triển của những năm đầu đổi mới, sự kiểm nghiệm thành công của những định hướng đúng đắn được vạch ra trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và sự phát triển của dịch vụ pháp lý. Cùng với việc xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân; nhu cầu giúp đỡ pháp luật của nhân dân ngày một tăng đã trở thành động lực quan trọng mang tính quyết định thúc đẩy sự ra đời và phát triển của hoạt động TGPL.

Cho đến nay, sau gần 18 năm hình thành và phát triển, công tác TGPL đã đạt được nhiều kết quả, khẳng định được vị trí và vai trò của mình trong giúp đỡ về mặt pháp luật cho đông đảo người nghèo, người có công với cách mạng, đồng bào dân tộc thiểu số và các đối tượng khác, góp phần phát huy vai trò của pháp luật trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội. Có thể khẳng định vai trò và ý nghĩa của TGPL trong đời sống xã hội Việt Nam hiện nay là hết sức cần thiết và quan trọng. TGPL thể hiện được bản chất của Nhà nước ta là Nhà nước của dân, do dân và vì dân; tạo lập cơ chế bảo đảm công bằng xã hội, mọi công dân dù giàu hay nghèo đều bình đẳng trước pháp luật, đều được tiếp cận dịch vụ pháp lý như nhau trong điều 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] kiện phát triển nền kinh tế thị trường. TGPL là một trong những hình thức đưa chủ trương chính sách xóa đói, giảm nghèo, đền ơn đáp nghĩa và bảo đảm công bằng xã hội của Đảng và Nhà nước đi vào cuộc sống nhằm tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, góp phần hoàn thiện bộ máy Nhà nước, hoàn thiện pháp luật và nâng cao trách nhiệm công vụ, đồng thời TGPL góp phần thiết thực bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân; nâng cao ý thức pháp luật và trình độ dân trí để người dân biết cách tự ứng xử phù hợp với các quy định pháp luật, góp phần lành mạnh hóa quan hệ xã hội, một phần củng cố lòng tin của người dân vào Nhà nước, pháp luật, góp phần ổn định chính trị, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế.

Vị trí, vai trò của TGPL trong đời sống xã hội Việt Nam hiện nay được thể hiện qua các khía cạnh lý luận và thực tiễn sau: 1. Vị trí, vai trò TGPL trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Trong Nhà nước pháp quyền nói chung, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam nói riêng, Nhà nước có trách nhiệm là xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật; tổ chức thực hiện pháp luật, phải quan tâm đến người nghèo, những đối tượng chính sách, đối tượng yếu thế khác trong xã hội bằng các chính sách pháp luật và các biện pháp hỗ trợ, giúp đỡ cụ thể để đưa pháp luật đến với người nghèo, những đối tượng chính sách, đối tượng yếu thế khác trong xã hội và đưa họ vào đời sống nhà nước và pháp luật để pháp luật thực sự phản ánh ý chí, nguyện vọng của đông đảo các tầng lớp nhân dân. Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa lại càng phải quan tâm, chú trọng hơn nhằm tăng cường các biện pháp để bảo vệ quyền, lợi ích của nhóm dân cư này, hạn chế phân hóa giàu nghèo, bảo đảm công bằng xã hội, thực thi trên thực tế nguyên tắc mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật, thể hiện tính ưu việt và bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ngày nay nội dung “Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân” [33, Điều 2] có yêu cầu mới là Nhân dân không chỉ chủ yếu thực hiện quyền lực nhà nước thông qua dân chủ đại diện, mà còn từng bước thực hiện các hình thức dân chủ trực tiếp, đó sẽ là cơ sở, là tiêu chí để Nhân dân kiểm soát, đánh giá hiệu quả hoạt động của Nhà nước.

Vì vậy, chính Nhà nước phải là chủ thể chịu trách nhiệm chính trong bảo đảm cho người nghèo, những đối tượng chính sách, đối tượng yếu thế khác trong xã hội có được chính sách pháp luật bình đẳng, tạo điều kiện cho họ được hỗ trợ, giúp đỡ để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp. Từ đó, đặt ra yêu cầu TGPL phải giúp người nghèo, những đối tượng chính sách, đối tượng yếu thế khác trong xã hội nâng cao năng lực, tự mình tham gia quyết định các công việc chung; kiểm tra, giám sát, đánh giá hiệu quả hoạt động của Nhà nước và hiệu quả điều chỉnh của pháp luật, bảo đảm để cho “Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân” không những được ghi nhận trong Cương lĩnh, Hiến pháp và được thể chế trong các đạo luật mà còn phải được bảo đảm thực hiện trên thực tế, đến với mọi người, đặc biệt là người nghèo, người thuộc nhóm yếu thế, dễ bị tổn thương để cho quyền lực nhà nước thật sự là của Nhân dân, được Nhân dân ủy quyền cho Nhà nước mà không bị mất quyền, không bị lạm quyền. Vì vậy, TGPL cần phải tiếp tục được quan tâm và đẩy mạnh hơn nữa để đưa pháp luật đến với người nghèo, những người thuộc nhóm yếu thế để họ được thụ hưởng giá trị tiến bộ mà pháp luật mang lại. Chính vì vậy, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đòi hỏi TGPL phải tồn tại và hướng đến mục tiêu nâng cao nhận thức pháp luật của người nghèo và các nhóm người thuộc nhóm yếu thế trong xã hội, giúp họ biết sử dụng pháp luật để bảo vệ và thực thi các quyền và thực hiện các nghĩa vụ trách nhiệm của công dân.

Trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, TGPL gắn với quá trình giải quyết những vấn đề nảy sinh trong các mối quan hệ xã hội đã 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] giúp nâng cao nhận thức pháp luật cho người nghèo, người thuộc nhóm yếu thế, dễ bị tổn thương trong xã hội. Đây là một quá trình giáo dục ý thức pháp luật đối với xã hội thông qua sự quản lý của Nhà nước bằng pháp luật, xác định cụ thể quyền và nghĩa vụ của mỗi chủ thể đối với Nhà nước và xã hội và các trước chủ thể khác, để từ đó họ nhận thấy được những hành vi được phép làm và những hành vi không được phép làm. Đặc biệt, thông qua những vụ việc cụ thể, TGPL đã giúp những nhóm người này nắm bắt được nội dung pháp luật và cách thức áp dụng để giải quyết các vấn đề cụ thể trong cuộc sống để các chủ thể này nắm được nội dung các văn bản pháp luật, hiểu và vận dụng, sử dụng pháp luật một cách chính xác, tích cực để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi tham gia các quan hệ xã hội. TGPL trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa còn giúp làm sáng tỏ nguyên tắc Hiến pháp “Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật” [33, Điều 8], “mọi người đều bình đẳng trước pháp luật” [33, Điều 16].

Thông qua hoạt động của mình, TGPL giúp người nghèo, những đối tượng chính sách, đối tượng yếu thế khác trong xã hội nhận thức được vị trí, vai trò của mình trước pháp luật; vị trí, vai trò của pháp luật trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội; các thiết chế bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chính họ. TGPL trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam còn có ý nghĩa quan trọng trong việc dần dần hình thành thói quen tuân thủ và chấp hành pháp luật, nghĩa là trong thói quen xử sự đó pháp luật đã thực sự trở thành kim chỉ nam cho mọi hành động của con người. Thói quen đó chỉ có thể đạt được do kết quả nhận thức sâu sắc của cá nhân về việc thống nhất giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội khi tuân thủ pháp luật. Tóm lại, TGPL giúp người nghèo, người thuộc nhóm yếu thế, dễ tổn thương trong xã hội thấy được pháp luật vừa là công cụ quản lý nhà nước vừa bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể.

Nó vừa là biện pháp tăng 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cường pháp chế xã hội chủ nghĩa vừa góp phần thực thi dân chủ xã hội chủ nghĩa. Có thể nói, TGPL là một trong những khâu làm hoàn chỉnh hơn vai trò của ngành Tư pháp từ việc xây dựng pháp luật, tổ chức thi hành pháp luật để đưa pháp luật vào đời sống xã hội có hiệu quả. Vị trí, vai trò TGPL trong bảo đảm quyền con người Tuyên ngôn thế giới về quyền con người đã ghi nhận “Quyền được coi là vô tội cho đến khi được chứng minh là phạm tội theo pháp luật và quyền được bào chữa” [23, Điều 11); Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị ghi nhận “Mọi người đều bình đẳng trước các toà án, cơ quan tài phán và có quyền được hưởng một cách đầy đủ, bình đẳng quyền được bào chữa, ngay cả khi họ không có điều kiện chi trả” (24, Điều 14). Bên cạnh đó, các quyền con người, quyền công dân trong từng lĩnh vực được tiếp tục khẳng định trong nhiều công ước của Liên Hợp quốc như Công ước của Liên Hợp quốc về chống tham nhũng, Tuyên bố Rio về Môi trường và phát triển và Công ước UNECE về tiếp cận thông tin môi trường.

Ngày càng có nhiều điều ước, hiệp ước quốc tế, kế hoạch hành động, các tuyên bố quốc tế yêu cầu hoặc khuyến khích các quốc gia ban hành các đạo luật để bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Việc Việt Nam là thành viên của nhiều Công ước quốc tế về quyền con người, đặt ra yêu cầu Nhà nước cần có trách nhiệm bảo đảm thực thi trên thực tế các quyền đó, hạn chế giàu nghèo, kiểm soát được các tiêu cực mới phát sinh.