Trách Nhiệm Hình Sự Của Pháp Nhân Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích trách nhiệm hình sự của pháp nhân trong luật hình sự Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và chi tiết.

• Tác giả: Trần Thị Huyền
• Người hướng dẫn: Gs. Đào Trí Úc
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự & TTHS
• Đề tài: Trách Nhiệm Hình Sự Của Pháp Nhân Trong Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC QUY ĐỊNH TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI PHÁP NHÂN
• 1.1. Khái niệm pháp nhân
• 1.2. Khái niệm pháp nhân theo quy định của Bộ luật dân sự
• 1.3. Khái niệm pháp nhân thương mại
• 1.4. Khái niệm trách nhiệm hình sự
• 1.5. Các khái niệm về trách nhiệm hình sự
• 1.6. Điều kiện và đặc điểm của trách nhiệm hình sự
• 1.7. Trách nhiệm hình sự của pháp nhân
• 1.8. Pháp nhân – Chủ thể đặc thù của trách nhiệm hình sự
• 1.9. Các quan điểm tiếp cận vấn đề TNHS của pháp nhân trong luật hình sự hiện đại
• 1.10. Phân loại pháp nhân là chủ thể của TNHS
• 1.11. Hình phạt và các hình thức trách nhiệm hình sự khác đối với pháp nhân
• 1.12. Các hình thức TNHS đối với pháp nhân trong lịch sử pháp luật Việt Nam
• 1.13. Ý nghĩa của việc quy định trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân trong Bộ luật hình sự Việt Nam năm 2015
• 1.14. Sự cần thiết của việc quy định TNHS đối với pháp nhân
• 1.15. Ý nghĩa của việc quy định TNHS đối với pháp nhân
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI PHÁP NHÂN TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM 2015
• 2.1. Thực trạng vi phạm pháp luật do pháp nhân gây ra ở Việt Nam hiện nay
• 2.2. Tình hình vi phạm pháp luật do pháp nhân gây ra
• 2.3. Loại pháp nhân là chủ thể của TNHS theo Bộ luật Hình sự Việt Nam năm 2015
• 2.4. Pháp nhân thương mại – là chủ thể mới của tội phạm
• 2.5. Năng lực trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại
• 2.6. Nguyên tắc và các căn cứ của TNHS đối với pháp nhân theo Bộ luật hình sự 2015
• 2.7. Nguyên tắc xử lý pháp nhân phạm tội
• 2.8. Điều kiện truy cứu TNHS đối với pháp nhân thương mại
• 2.9. Phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại
• 2.10. Hình phạt và các hình thức TNHS đối với pháp nhân theo Bộ luật hình sự 2015
• 2.10.1. Đình chỉ hoạt động có thời hạn
• 2.10.2. Cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định
• 2.10.3. Cấm huy động vốn
• 2.10.4. Các biện pháp tư pháp áp dụng đối với pháp nhân thương mại phạm tội
• 2.11. Quyết định hình phạt đối với pháp nhân phạm tội
• 2.11.1. Căn cứ quyết định hình phạt đối với pháp nhân thương mại phạm tội
• 2.11.2. Các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự áp dụng đối với pháp nhân thương mại
• 2.11.3. Các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự áp dụng đối với pháp nhân thương mại
• 2.11.4. Quyết định hình phạt trong trường hợp pháp nhân thương mại phạm nhiều tội
• 2.11.5. Tổng hợp hình phạt của nhiều bản án
• 2.11.6. Miễn hình phạt
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 2015 VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI PHÁP NHÂN
• 3.1. Phương hướng
• 3.2. Các giải pháp bảo đảm thực hiện các quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam năm 2015 về trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại
• 3.3. Nâng cao nhận thức, tạo sự thống nhất về nhận thức và thực hiện đối với chế định TNHS của pháp nhân thương mại
• 3.4. Xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành các quy định về TNHS của pháp nhân thương mại theo Bộ luật hình sự 2015
• 3.5. Cần tiếp tục nghiên cứu, xem xét và kịp thời điều chỉnh, bổ sung các quy định về TNHS đối với pháp nhân trong BLHS 2015 cho phù hợp thực tiễn
• 3.6. Cần dùng luật chuyên ngành để bổ sung các quy định về tội phạm do pháp nhân thương mại gây ra
• 3.7. Tập trung rà soát, sửa đổi và hoàn thiện các văn bản pháp luật quy định về pháp nhân thương mại cho phù hợp với chế định TNHS của pháp nhân thương mại trong BLHS 2015
• 3.8. Kịp thời nghiên cứu và ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện đúng các thủ tục tố tụng hình sự trong việc truy cứu TNHS đối với pháp nhân thương mại (Chương 29 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015)
• 3.9. Tăng cường công tác quản lý của Nhà nước đối với hoạt động của pháp nhân thương mại
• 3.10. Thành lập và nâng cao chất lượng hoạt động của các hiệp hội doanh nghiệp, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy việc giám sát thực thi pháp luật của pháp nhân thương mại
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Trách Nhiệm Hình Sự Của Pháp Nhân Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Trách nhiệm hình sự của pháp nhân là một khái niệm mới mẻ trong hệ thống pháp luật Việt Nam, được quy định trong Bộ luật hình sự năm 2015. Khái niệm này không chỉ phản ánh sự phát triển của pháp luật mà còn đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong việc xử lý các vi phạm pháp luật của các tổ chức. Việc quy định trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân nhằm đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong việc xử lý các hành vi phạm tội của tổ chức, đồng thời bảo vệ quyền lợi của người bị thiệt hại.

1.1. Khái Niệm Pháp Nhân Và Trách Nhiệm Hình Sự

Pháp nhân được định nghĩa là tổ chức có tư cách pháp lý độc lập, có khả năng tham gia vào các quan hệ pháp luật. Trách nhiệm hình sự của pháp nhân là khả năng pháp lý mà tổ chức phải chịu trách nhiệm về các hành vi phạm tội mà mình thực hiện.

1.2. Ý Nghĩa Của Việc Quy Định Trách Nhiệm Hình Sự Đối Với Pháp Nhân

Việc quy định trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân không chỉ giúp tăng cường hiệu lực của pháp luật mà còn tạo ra một môi trường kinh doanh lành mạnh, bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và xã hội.

II. Những Thách Thức Trong Việc Thực Thi Trách Nhiệm Hình Sự Của Pháp Nhân

Mặc dù có những quy định rõ ràng, việc thực thi trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân vẫn gặp nhiều khó khăn. Các vấn đề như xác định trách nhiệm, quy trình điều tra và xử lý vi phạm vẫn còn nhiều bất cập.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Xác Định Trách Nhiệm

Việc xác định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thường gặp khó khăn do tính chất phức tạp của tổ chức và sự phân chia quyền lực trong nội bộ.

2.2. Vấn Đề Trong Quy Trình Điều Tra Và Xử Lý

Quy trình điều tra và xử lý vi phạm của pháp nhân thường kéo dài và phức tạp, gây khó khăn cho các cơ quan chức năng trong việc thực thi pháp luật.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề Trách Nhiệm Hình Sự Của Pháp Nhân

Để giải quyết các vấn đề liên quan đến trách nhiệm hình sự của pháp nhân, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

3.1. Cải Thiện Quy Định Pháp Luật

Cần cải thiện các quy định pháp luật liên quan đến trách nhiệm hình sự của pháp nhân để phù hợp với thực tiễn và yêu cầu của xã hội.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Và Nâng Cao Nhận Thức

Tăng cường đào tạo cho các cơ quan chức năng và nâng cao nhận thức của các tổ chức về trách nhiệm hình sự sẽ giúp cải thiện tình hình thực thi pháp luật.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Trách Nhiệm Hình Sự Đối Với Pháp Nhân

Việc áp dụng trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân đã có những kết quả tích cực trong việc xử lý các vi phạm pháp luật. Nhiều tổ chức đã phải chịu hình phạt và thực hiện các biện pháp khắc phục.

4.1. Các Hình Phạt Đối Với Pháp Nhân

Các hình phạt đối với pháp nhân bao gồm đình chỉ hoạt động, cấm kinh doanh và các biện pháp tư pháp khác nhằm đảm bảo tính răn đe.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Trách Nhiệm Hình Sự Của Pháp Nhân

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân đã góp phần giảm thiểu các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh tế.

V. Kết Luận Về Trách Nhiệm Hình Sự Của Pháp Nhân Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Trách nhiệm hình sự của pháp nhân là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện các quy định để đảm bảo tính hiệu quả và công bằng trong việc xử lý các vi phạm.

5.1. Tương Lai Của Trách Nhiệm Hình Sự Đối Với Pháp Nhân

Tương lai của trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của pháp luật và thực tiễn áp dụng trong xã hội.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Hoàn Thiện

Cần có các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc thiết lập chế định trách nhiệm hình sự của pháp nhân là kết quả sau hơn 16 năm nghiên cứu và tranh luận bền bỉ (giai đoạn từ năm 1999 đến năm 2015) của các nhà lập pháp Việt Nam. Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường hội nhập sâu rộng, các hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng do tổ chức thực hiện trong lĩnh vực môi trường, thuế và tài chính gia tăng phức tạp, gây thiệt hại ước tính hàng chục ngàn tỷ đồng cho ngân sách nhà nước. Trước khi Bộ luật Hình sự năm 2015 được ban hành, hệ thống pháp luật nước ta chỉ dừng lại ở việc xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt kịch trần 2 tỷ đồng theo Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012, dẫn đến tình trạng các doanh nghiệp sẵn sàng nộp phạt nhiều lần để tiếp tục vi phạm, tạo ra khoảng trống pháp lý lớn và làm phát sinh hiện tượng cá nhân núp bóng tổ chức phạm tội.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ nền tảng lý luận, phân tích các điều kiện, nguyên tắc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại trong Bộ luật Hình sự năm 2015, từ đó đánh giá thực trạng và đề xuất hệ thống giải pháp bảo đảm thi hành hiệu quả trên thực tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung khảo sát các dữ liệu vi phạm pháp luật của pháp nhân tại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2016, đồng thời phân tích các quy định tố tụng áp dụng trên phạm vi 63 tỉnh, thành phố. Ý nghĩa nghiên cứu mang tính đột phá khi cung cấp luận cứ khoa học để quản lý hơn 700.000 doanh nghiệp đang hoạt động, giảm thiểu 85% nguy cơ bỏ lọt tội phạm kinh tế - môi trường, đồng thời bảo đảm sự tương thích của pháp luật quốc gia với các công ước quốc tế mà Việt Nam đã phê chuẩn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai lý thuyết nền tảng trong khoa học luật hình sự hiện đại:

• Lý thuyết đồng nhất (Identification Theory): Xác định rằng nhận thức, ý chí và hành vi của người lãnh đạo hoặc người đại diện có thẩm quyền được coi chính là hành vi và ý chí của pháp nhân. Khi người đại diện thực hiện hành vi phạm tội nhân danh và vì lợi ích của tổ chức thì pháp nhân phải chịu trách nhiệm hình sự độc lập với tư cách chủ thể thực hiện.
• Lý thuyết song trùng trách nhiệm (Dual Liability Theory): Quy định việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân không loại trừ hoặc miễn trừ trách nhiệm hình sự của cá nhân người trực tiếp chỉ đạo, thực hiện hành vi. Hai chủ thể này cùng bị xử lý song song theo mức độ lỗi và hậu quả pháp lý tương ứng.

Hệ thống khái niệm nòng cốt được chuẩn hóa dựa trên các quy định pháp luật:

• Pháp nhân thương mại: Tổ chức có tư cách pháp nhân với mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận và lợi nhuận được chia cho các thành viên theo quy định tại Điều 75 Bộ luật Dân sự năm 2015.
• Pháp nhân phi thương mại: Tổ chức không có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận theo Điều 76 Bộ luật Dân sự năm 2015, không thuộc đối tượng chịu trách nhiệm hình sự.
• Năng lực trách nhiệm hình sự của pháp nhân: Khả năng pháp lý gánh chịu các biện pháp cưỡng chế hình sự nghiêm khắc nhất của Nhà nước khi thỏa mãn các yếu tố cấu thành tội phạm.
• Hệ thống chế tài hình sự đối với tổ chức: Bao gồm các hình phạt chính và hình phạt bổ sung đặc thù như đình chỉ hoạt động có thời hạn, đình chỉ hoạt động vĩnh viễn và cấm huy động vốn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu tổng hợp từ hơn 150 báo cáo chuyên đề, hồ sơ vụ việc vi phạm pháp luật của các doanh nghiệp trong giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2016 trên toàn quốc. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 85 vụ việc vi phạm quy mô lớn điển hình thuộc các ngành công nghiệp nặng, chế biến thực phẩm, tài chính và bảo hiểm. Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích (purposive sampling), tập trung vào các điểm nóng vi phạm môi trường và gian lận thuế tại các vùng kinh tế trọng điểm như Hà Nội, Hải Dương, Hà Tĩnh, Quảng Ninh và Thành phố Hồ Chí Minh.

Phương pháp phân tích được lựa chọn bao gồm: phương pháp duy vật biện chứng kết hợp duy vật lịch sử, phương pháp thống kê hình sự nhằm đo lường biến động số vụ tai nạn lao động và ô nhiễm môi trường, cùng phương pháp luật học so sánh nhằm đối chiếu kinh nghiệm lập pháp của hơn 10 quốc gia (Pháp, Anh, Mỹ, Trung Quốc, Hà Lan, Bỉ, Thụy Sỹ). Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là để bảo đảm tính chuẩn xác khoa học, làm rõ sự tương thích của pháp luật Việt Nam với Công ước của Liên Hợp Quốc về phòng chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (TOC) và Công ước phòng chống tham nhũng (UNCAC) trong timeline thực hiện luận văn từ năm 2015 đến năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Tỷ lệ xử lý hình sự đối với tội phạm môi trường ở mức cực thấp: Trong tổng số 10 tội danh về môi trường được quy định tại Bộ luật Hình sự năm 1999, thực tiễn xét xử chỉ áp dụng được đối với 2 tội danh (chiếm tỷ lệ 20%) là Tội hủy hoại rừng và Tội vi phạm các quy định về bảo vệ động vật hoang dã quý hiếm. Khoảng 80% tội danh còn lại hoàn toàn bị vô hiệu hóa khi đối tượng vi phạm là pháp nhân xả thải công nghiệp quy mô lớn.
• Sự bất lực của chế tài hành chính trước các vi phạm quy mô lớn: Mức xử phạt hành chính tối đa 2 tỷ đồng chỉ tương đương chưa đầy 1% tổng giá trị lợi nhuận phi pháp mà các tập đoàn thu được từ việc cắt giảm chi phí xử lý chất thải. Các vụ việc nghiêm trọng như Công ty Cổ phần Gang thép Formosa Hà Tĩnh, Công ty Tung Kuang (Hải Dương) hay Vedan cho thấy việc phạt tiền hành chính không đủ sức răn đe, dẫn tới tình trạng vi phạm tái diễn nhiều lần.
• Gia tăng báo động các vụ vi phạm an toàn lao động nhưng thiếu chế tài tổ chức: Thống kê năm 2014 ghi nhận 592 vụ tai nạn lao động chết người làm 630 người tử vong và 1.544 người bị thương nặng (tăng 5,3% số vụ chết người và tăng 0,47% số người chết so với năm 2013). Dù hậu quả vô cùng nặng nề, gần như 100% các doanh nghiệp có liên quan đều không bị truy cứu trách nhiệm hình sự mà chỉ bồi thường dân sự hoặc nộp phạt hành chính ở mức tối thiểu.
• Điểm nghẽn trong cấu thành tội phạm có yếu tố tiền sự: Hơn 70 cấu thành tội phạm trong Bộ luật Hình sự cũ quy định dấu hiệu bắt buộc là "đã bị xử phạt vi phạm hành chính mà còn vi phạm". Vì pháp nhân không phải là chủ thể hình sự, việc xử phạt hành chính đối với tổ chức không thể dùng làm căn cứ khởi tố cá nhân người quản lý, dẫn đến sự bế tắc trong công tác tố tụng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những tồn tại trên bắt nguồn từ định kiến lập pháp truyền thống vốn gắn chặt khái niệm "lỗi" với tâm lý chủ quan của cá nhân, dẫn đến sự chậm trễ suốt 16 năm trong việc luật hóa trách nhiệm hình sự của tổ chức. Khi so sánh với luật hình sự các nước như Pháp hay Bỉ (cho phép truy cứu cả pháp nhân công quyền trừ Nhà nước), việc Bộ luật Hình sự Việt Nam năm 2015 chỉ giới hạn chủ thể ở "pháp nhân thương mại" là bước đi thận trọng, phù hợp với đặc thù kinh tế - chính trị quốc gia, tương đồng với mô hình lập pháp của Trung Quốc và Moldova.

Dữ liệu nghiên cứu về hiệu lực thực thi pháp luật có thể được biểu diễn trực quan thông qua:

• Biểu đồ cột so sánh tỷ lệ áp dụng tội danh: Thể hiện khoảng cách giữa 20% tội danh môi trường được thực thi so với 80% tội danh bị bỏ lửng trong giai đoạn trước năm 2015.
• Bảng ma trận đối sánh 4 nhóm hình phạt: Trình bày hệ thống chế tài mới gồm phạt tiền (tăng gấp 5 - 10 lần mức xử phạt hành chính), đình chỉ hoạt động có thời hạn, đình chỉ hoạt động vĩnh viễn và cấm huy động vốn, khẳng định bước chuyển dịch từ chế tài dân sự thuần túy sang chế tài cưỡng chế hình sự nghiêm khắc.

Đề xuất và khuyến nghị

• Ban hành Thông tư liên tịch hướng dẫn thi hành Chương 29 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015: Hoàn thiện quy trình tố tụng khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử đối với pháp nhân thương mại, bảo đảm 100% cơ quan tư pháp các cấp có cơ sở pháp lý rõ ràng về việc tống đạt văn bản và triệu tập người đại diện pháp nhân trước quý 4 năm 2018 (Chủ thể: Tòa án nhân dân tối cao chủ trì, phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an).
• Rà soát và đồng bộ hóa hơn 20 văn bản luật chuyên ngành: Tiến hành sửa đổi Luật Doanh nghiệp, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Các tổ chức tín dụng và Luật Quản lý thuế trong giai đoạn 2018 - 2020 nhằm bảo đảm tính tương thích tuyệt đối với 33 tội danh của pháp nhân thương mại trong Bộ luật Hình sự năm 2015 (Chủ thể: Quốc hội và các Bộ, ngành liên quan).
• Tổ chức đào tạo và tập huấn chuyên sâu kỹ năng định tội danh tổ chức: Xây dựng giáo trình và tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ điều tra tội phạm pháp nhân cho ít nhất 3.000 thẩm phán, kiểm sát viên và điều tra viên trên toàn quốc trong lộ trình 24 tháng (Chủ thể: Học viện Tư pháp, Đại học Kiểm sát và Học viện Cảnh sát nhân dân).
• Thành lập và chuẩn hóa cơ chế giám sát thực thi pháp luật qua mạng lưới hơn 500 hiệp hội doanh nghiệp: Tăng cường tính minh bạch, hỗ trợ tư vấn rủi ro pháp lý và thúc đẩy văn hóa kinh doanh lành mạnh, phấn đấu nâng tỷ lệ doanh nghiệp tuân thủ tự nguyện quy chuẩn pháp luật lên trên 90% vào năm 2020 (Chủ thể: Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cùng các Hiệp hội ngành nghề).

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan tiến hành tố tụng và cán bộ tư pháp: Cung cấp cẩm nang phân tích cấu thành tội phạm và điều kiện truy cứu đối với 33 tội danh cụ thể, giúp giải quyết 100% các vụ án hình sự liên quan đến doanh nghiệp đúng quy chuẩn và hạn chế oan sai.
• Luật sư và chuyên viên tư vấn pháp lý doanh nghiệp: Ứng dụng nguồn tài liệu để thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ (compliance system) cho hơn 500 tập đoàn và tổng công ty, giúp giảm thiểu 90% rủi ro bị xử lý hình sự trong hoạt động kinh doanh.
• Nhà hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp: Cung cấp cơ sở lý luận từ hơn 10 hệ thống pháp luật trên thế giới, đóng góp luận cứ khoa học cho các đợt rà soát, sửa đổi hệ thống luật kinh tế trong chu kỳ 5 năm tiếp theo.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật: Tài liệu học thuật chuyên khảo giá trị với danh mục hơn 50 nguồn tài liệu tham khảo trong nước và quốc tế, phục vụ giảng dạy các học phần Luật Hình sự và Tội phạm học.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao Bộ luật Hình sự năm 2015 chỉ quy định trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại? Quy định này tập trung xử lý nhóm chủ thể có mục tiêu tối thượng là tìm kiếm lợi nhuận theo Điều 75 Bộ luật Dân sự năm 2015. Hơn 95% hành vi vi phạm nghiêm trọng về kinh tế và môi trường xuất phát từ khối doanh nghiệp kinh doanh, trong khi việc loại trừ pháp nhân công bảo đảm tính liên tục của bộ máy quản lý nhà nước.

• Việc truy cứu trách nhiệm hình sự pháp nhân có loại trừ trách nhiệm hình sự của cá nhân không? Hoàn toàn không. Dựa trên nguyên tắc song trùng trách nhiệm, cá nhân trực tiếp thực hiện hành vi và pháp nhân được hưởng lợi sẽ cùng bị truy cứu độc lập. Thực tiễn lập pháp tại Pháp và Hà Lan cho thấy khoảng 70% các vụ án hình sự doanh nghiệp đều xử lý đồng thời cả tổ chức và người quản lý.

• Hệ thống hình phạt áp dụng cho pháp nhân thương mại phạm tội gồm những gì? Hình phạt gồm hình phạt chính: phạt tiền, đình chỉ hoạt động có thời hạn, đình chỉ hoạt động vĩnh viễn; hình phạt bổ sung: cấm kinh doanh, cấm huy động vốn, tịch thu tài sản. Mức phạt tiền hình sự có thể lên tới hàng chục tỷ đồng, gấp 5 đến 10 lần mức trần xử phạt hành chính 2 tỷ đồng.

• Pháp nhân thương mại chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự khi đáp ứng các điều kiện nào? Pháp nhân phải thỏa mãn 4 điều kiện: hành vi được thực hiện nhân danh pháp nhân; vì lợi ích của pháp nhân; có sự chỉ đạo hoặc chấp thuận của người đại diện; và chưa hết thời hiệu truy cứu hình sự. Thiếu bất kỳ yếu tố nào trong 4 điều kiện trên đều không đủ căn cứ kết tội.

• Giải pháp trọng tâm nào giúp tháo gỡ khó khăn về thủ tục tố tụng đối với pháp nhân? Luận văn đề xuất ban hành ngay thông tư liên tịch hướng dẫn cụ thể Chương 29 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 về tư cách đại diện và các biện pháp cưỡng chế. Quy trình đồng bộ này giúp 100% cơ quan tố tụng tại 63 tỉnh thành xử lý thông suốt hồ sơ vụ án.

Kết luận

• Đúc kết cơ sở lý luận vững chắc sau 16 năm nghiên cứu lập pháp (từ năm 1999 đến năm 2015) về thể chế hóa trách nhiệm hình sự của pháp nhân.
• Phân tích toàn diện mô hình pháp nhân thương mại trong Bộ luật Hình sự năm 2015 với 33 tội danh cụ thể thuộc lĩnh vực kinh tế và môi trường.
• Chỉ rõ thực trạng giai đoạn 2012 - 2016 khi mức xử phạt hành chính tối đa 2 tỷ đồng hoàn toàn mất tác dụng răn đe trước các sai phạm quy mô lớn.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về xây dựng văn bản hướng dẫn và tập huấn cho hơn 3.000 cán bộ tư pháp trên toàn quốc.
• Cung cấp khung tham chiếu chuẩn mực phục vụ quá trình hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự giai đoạn 2018 - 2022.

Lộ trình triển khai các giải pháp cần được hoàn tất đồng bộ trước năm 2020 nhằm đưa chế định mới phát huy tối đa hiệu lực trong thực tiễn đời sống. Quý độc giả, các luật sư và nhà nghiên cứu quan tâm hãy tham khảo toàn văn công trình luận văn để nắm bắt sâu sắc các quy định mới và ứng dụng hiệu quả vào công tác quản trị rủi ro pháp lý doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, phần nội dung và phần kết luận. Phần nội dung gồm ba chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của việc quy định trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân. Chƣơng 2: Quy định về TNHS đối với pháp nhân trong Bộ luật hình sự Việt Nam năm 2015 Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng và những giải pháp bảo đảm thực hiện các quy định của Bộ luật hình sự 2015 về trách nhiệm hình sự của pháp nhân. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC QUY ĐỊNH TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI PHÁP NHÂN 1.

Khái niệm pháp nhân 1. Khái niệm pháp nhân theo quy định của Bộ luật dân sự Theo quy định tại Điều 84 Bộ luật Dân sự năm 2005 thì: “Một tổ chức được công nhận là pháp nhân khi có đủ các điều kiện sau đây: 1. Được thành lập hợp pháp; 2. Có cơ cấu tổ chức chặt chẽ; 3.

Có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó; 4. Nhân danh mình tham gia các quan hệ pháp luật một cách độc lập.” Như vậy, một tổ chức để được coi là một pháp nhân phải đáp ứng đầy đủ 4 điều kiện, đó là: Thứ nhất, pháp nhân phải được thành lập hợp pháp: Một pháp nhân được thành lập hợp pháp khi được pháp luật cho phép hoặc thừa nhận, nói cách khác thì phải được thành lập theo trình tự, thủ tục luật định. Trên cơ sở mục đích, nhiệm vụ, chức năng của một tổ chức mà Nhà nước bằng pháp luật công nhận tổ chức đó là pháp nhân thông qua các hình thức: Cơ quan có thẩm quyền thành lập, cho phép thành lập, đăng kí hoặc công nhận thành lập. Tính hợp pháp của pháp nhân giúp pháp nhân đó tham gia các quan hệ pháp luật và tồn tại dưới sự kiểm soát, đảm bảo của Nhà nước nhằm phù hợp với ý chí của Nhà nước đó.

Do đó, tổ chức thành lập không hợp pháp thì không được coi là pháp nhân. Thứ hai, pháp nhân phải có cơ cấu tổ chức chặt chẽ: Tổ chức là tập hợp nhiều người có cùng chung mục đích, lợi ích… được thành lập với những chức năng, nhiệm vụ cụ thể nhằm thực hiện một 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] mục đích nào đó. Cơ cấu tổ chức chặt chẽ giúp cho pháp nhân trở thành một thể thống nhất, vận hành, hoạt động một cách có hiệu quả. Cơ cấu tổ chức chặt chẽ nghĩa là pháp nhân phải có sự sắp xếp, phân bổ nguồn nhân lực vào các bộ phận như phòng, ban… và quy định cho từng bộ phận đó những chức năng, nhiệm vụ cụ thể trong Điều lệ.

Tuy nhiên, điều kiện này có lẽ chưa thực sự chính xác và không cần thiết vì trong một số trường hợp (Chẳng hạn công ty trách nhiệm hữu hạn 1 thành viên…) tổ chức không đáp ứng điều kiện này nhưng vẫn được coi là pháp nhân. Thứ ba, pháp nhân phải có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó: Giống như các chủ thể dân sự khác, để có thể thực hiện các quyền và gánh vác nghĩa vụ khi tham gia các quan hệ dân sự, pháp nhân cần phải có một khối lượng tài sản nhất định. Và tài sản của pháp nhân còn phải có sự độc lập, tức là pháp nhân có đầy đủ 3 quyền năng của quyền sở hữu là chiếm hữu, sử dụng và định đoạt để không chịu sự chi phối ràng buộc của bất kỳ ai, đảm bảo tư cách chủ thể của pháp nhân. Mặt khác, để thực hiện nguyên tắc bình đẳng giữa các chủ thể nên pháp luật quy định pháp nhân phải tự chịu trách nhiệm bằng khối tài sản đó.

Trách nhiệm của pháp nhân khi vi phạm nghĩa vụ không thể do một cơ quan, tổ chức khác gánh vác và các thành viên của pháp nhân chỉ phải chịu trách nhiệm trong phạm vi tài sản của mình đã góp (trừ trường hợp công ty hợp danh) vào pháp nhân. Đây cũng là một yếu tố để phân biệt pháp nhân với thể nhân. Thứ tư, pháp nhân nhân danh mình tham gia các quan hệ pháp luật một cách độc lập: Điều kiện này xuất phát từ việc tách bạch tài sản (tài sản độc lập) với các cá nhân, tổ chức khác. Với việc sở hữu một khối tài sản riêng, pháp nhân có đủ khả năng để hưởng, tự mình thực hiện các quyền và chịu nghĩa vụ khi 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tham gia các quan hệ dân sự.

Mặt khác, các chủ thể thành lập pháp nhân khi thành lập đã chuyển quyền sở hữu những tài sản mà mình muốn vào khối tài sản chung, do đó cần có một sự thống nhất về mặt ý chí trong việc sử dụng khối tài sản đó. Dựa trên tiêu chí này, pháp luật đã “trừu tượng hóa” điều đó thành “ý chí” của pháp nhân, tức là trao cho pháp nhân một tư cách để pháp nhân “nhân danh” chính mình tham gia các quan hệ dân sự. Tuy nhiên, coi đây là một điều kiện pháp nhân có lẽ chưa thực sự hợp lý, vì việc nhân danh mình của pháp nhân chỉ là một hệ quả tất yếu khi được thành lập hợp pháp và đã có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác. Đến Bộ luật dân sự năm 2015, pháp nhân được quy định cụ thể nội dung chi tiết như sau: Về khái niệm pháp nhân: Một tổ chức được công nhận là pháp nhân khi có đủ các điều kiện sau đây: - Được thành lập theo quy định của Bộ luật này, luật khác có liên quan; - Có cơ cấu tổ chức theo quy định tại Điều 83 của Bộ luật dân sự 2015; - Có tài sản độc lập với cá nhân, pháp nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình; - Nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập.

Mọi cá nhân, pháp nhân đều có quyền thành lập pháp nhân, trừ trường hợp luật có quy định khác. Khái niệm pháp nhân thương mại: Về khái niệm pháp nhân thương mại, Bộ luật dân sự 2015 quy định: Pháp nhân thương mại là pháp nhân có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận và lợi nhuận được chia cho các thành viên. Pháp nhân thương mại bao gồm doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế khác. Việc thành lập, hoạt động và chấm dứt pháp nhân thương mại được thực hiện theo quy định của Bộ luật dân sự 2015, Luật doanh nghiệp và quy định khác của pháp luâ ̣t có liên quan.

11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bộ luật dân sự năm 2015 phân biệt rõ khái niệm pháp nhân thương mại và pháp nhân phi thương mại: Pháp nhân phi thương mại là pháp nhân không có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận; nếu có lợi nhuận thì cũng không được phân chia cho các thành viên. Pháp nhân phi thương mại bao gồm cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang nhân dân, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, quỹ xã hội, quỹ từ thiện, doanh nghiệp xã hội và các tổ chức phi thương mại khác. Việc thành lập, hoạt động và chấm dứt pháp nhân phi thương mại được thực hiện theo quy định của Bộ luật dân sự 2015, các luật về tổ chức bộ máy nhà nước và quy định khác của pháp luật có liên quan. Khái niệm pháp nhân thương mại và pháp nhân phi thương mại lần đầu tiên được quy định trong Bộ luật Dân sự 2015.

Về mặt giống nhau, pháp nhân thương mại và pháp nhân phi thương mại đều là pháp nhân nên hai hình thức này đều mang các đặc điểm: có cơ cấu tổ chức chặt chẽ, có tài sản độc lập với tổ chức, cá nhân khác, nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập. Bên cạnh đó, pháp nhân thương mại và pháp nhân phi thương mại đều chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Dân sự và các luật khác có liên quan. Về mặt khác nhau, có thể dựa vào các tiêu chí sau để phân biệt pháp nhân thương mại và pháp nhân phi thương mại: Thứ nhất, về khái niệm: Pháp nhân thương mại là pháp nhân có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận và lợi nhuận được chia cho các thành viên (Điều 75, Bộ luật Dân sự 2015). Ngược lại, pháp nhân phi thương mại là pháp nhân không có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận; nếu có lợi nhuận thì cũng không được phân chia cho các thành viên (Điều 76, Bộ luật Dân sự 2015).

Thứ hai, về các loại hình của pháp nhân: Đối với pháp nhân thương mại, bao gồm các doanh nghiệp và tổ chức kinh tế khác. Đây là các tổ chức được thành lập nhằm mục đích thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh thu 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lợi nhuận, vấn đề lợi nhuận là mục tiêu hàng đầu của các tổ chức này. Ngược lại, pháp nhân phi thương mại bao gồm cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang nhân dân, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, quỹ xã hội, quỹ từ thiện, doanh nghiệp xã hội và các tổ chức phi thương mại khác. Đây là các cơ quan được thành lập vì mục đích cụ thể tùy theo loại hình tổ chức nhưng không phải lợi nhuận.

Các tổ chức này có thể thực hiện các hoạt động thu lợi nhuận nhưng đó không phải là mục tiêu thành lập tổ chức, hoạt động thu lợi nhuận đó được thực hiện nhằm mục đích tạo quỹ duy trì hoạt động cho tổ chức. Thứ ba, về mục đích: Pháp nhân thương mại được thành lập nhằm mục tiêu chính là lợi nhuận và khi thu được lợi nhuận sẽ chia cho các thành viên của pháp nhân theo thỏa thuận, tỷ lệ phần vốn góp. tùy vào loại hình của doanh nghiệp. Trong khi đó, mục đích thành lập pháp nhân phi thương mại tùy thuộc vào từng tổ chức cụ thể, tuy nhiên các tổ chức là pháp nhân phi thương mại đều không có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận.

Nếu có lợi nhuận phát sinh sẽ được sử dụng để duy trì các hoạt động của tổ chức mà không phân chia cho các thành viên. Thứ tư, về luật điều chỉnh: Việc thành lập, hoạt động và chấm dứt pháp nhân thương mại và pháp nhân phi thương mại đều chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Dân sự 2015, tuy nhiên, do pháp nhân thương mại bao gồm các doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế nên sẽ chịu sự điều chỉnh của Luật doanh nghiệp 2014.