Luận Văn Thạc Sĩ Về Các Tội Xâm Phạm Quyền Tự Do Của Con Người Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls các tội xâm phạm quyền tự do của con người quyền tự do dân chủ của công dân trong luật hình, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Phạm Thị Phương Anh
• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Trịnh Tiến Việt
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự Và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Các Tội Xâm Phạm Quyền Tự Do Của Con Người, Quyền Tự Do, Dân Chủ Của Công Dân Trong Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM QUYỀN TỰ DO CỦA CON NGƯỜI, QUYỀN TỰ DO, DÂN CHỦ CỦA CÔNG DÂN TRONG LUẬT HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm quyền con người, quyền tự do của con người, quyền công dân và quyền tự do, dân chủ của công dân
• 1.2. Quyền con người
• 1.3. Quyền tự do của con người
• 1.4. Quyền công dân
• 1.5. Quyền tự do, dân chủ của công dân
• 1.6. Khái niệm và ý nghĩa của việc quy định các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân trong luật hình sự Việt Nam
• 1.7. Khái niệm các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân
• 1.8. Ý nghĩa của việc quy định các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân trong luật hình sự Việt Nam
• 1.9. Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của luật hình sự Việt Nam về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân từ năm 1945 đến nay
• 1.9.1. Giai đoạn từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 cho đến trước pháp điển hóa lần thứ nhất – Bộ luật hình sự năm 1985
• 1.9.2. Giai đoạn từ sau khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 đến trước khi pháp điển hóa lần thứ hai – Bộ luật hình sự năm 1999
• 1.9.3. Giai đoạn từ sau khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999 đến trước khi pháp điển hóa lần thứ ba – Bộ luật hình sự năm 2015
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM 2015 VÀ BỘ LUẬT HÌNH SỰ MỘT SỐ NƯỚC VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM QUYỀN TỰ DO CỦA CON NGƯỜI, QUYỀN TỰ DO, DÂN CHỦ CỦA CÔNG DÂN VÀ THỰC TIỄN XÉT XỬ
• 2.1. Những quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam hiện hành về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân
• 2.2. Nhóm các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do của công dân
• 2.3. Nhóm các tội xâm phạm quyền dân chủ của công dân
• 2.4. Quy định tương tự của Bộ luật hình sự một số nước trên thế giới về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân
• 2.4.1. Bộ luật hình sự Liên bang Nga
• 2.4.2. Bộ luật hình sự nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa
• 2.4.3. Bộ luật hình sự Cộng hòa Liên bang Đức
• 2.5. Thực tiễn xét xử các quy định của luật hình sự về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do dân chủ của công dân
• 2.5.1. Về công tác xét xử các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do dân chủ của công dân trong thời gian qua
• 2.5.2. Một số tồn tại, vướng mắc trong công tác xét xử các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do dân chủ của công dân và những nguyên nhân cơ bản
• 3. CHƯƠNG 3: TIẾP TỤC HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM QUYỀN TỰ DO CỦA CON NGƯỜI, QUYỀN TỰ DO, DÂN CHỦ CỦA CÔNG DÂN VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG
• 3.1. Sự cần thiết của việc tiếp tục hoàn thiện và bảo đảm áp dụng các quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân
• 3.1.1. Về mặt lập pháp
• 3.1.2. Về mặt lý luận
• 3.1.3. Về mặt thực tiễn
• 3.2. Tiếp tục hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự 2015 về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân. Những giải pháp bảo đảm áp dụng quy định của Bộ luật hình sự 2015 về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân
• 3.2.1. Xây dựng hệ thống các cơ quan tố tụng trong sạch, vững mạnh, bảo đảm hoạt động xét xử nghiêm minh, nhanh chóng, đúng người, đúng pháp luật
• 3.2.2. Nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật cho nhân dân
• 3.2.3. Hoàn thiện các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 liên quan đến những biện pháp ngăn chặn bắt, tạm giữ, tạm giam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về các tội xâm phạm quyền tự do con người trong luật hình sự Việt Nam

Quyền tự do của con người là một trong những quyền cơ bản và quan trọng nhất trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Luật hình sự Việt Nam đã quy định rõ ràng các tội xâm phạm quyền tự do của con người nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Các tội này không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn tác động đến sự ổn định của xã hội. Việc hiểu rõ về các tội xâm phạm quyền tự do con người là cần thiết để nâng cao nhận thức và thực thi pháp luật hiệu quả.

1.1. Khái niệm quyền tự do con người và tội phạm hình sự

Quyền tự do con người được định nghĩa là quyền mà mỗi cá nhân có để tự quyết định về cuộc sống của mình mà không bị can thiệp trái phép từ bên ngoài. Trong luật hình sự, các tội xâm phạm quyền tự do con người bao gồm những hành vi như bắt giữ, giam giữ trái pháp luật, xâm phạm chỗ ở của công dân, và các hành vi khác làm tổn hại đến quyền tự do cá nhân.

1.2. Ý nghĩa của việc quy định các tội xâm phạm quyền tự do

Việc quy định các tội xâm phạm quyền tự do trong luật hình sự không chỉ bảo vệ quyền lợi của cá nhân mà còn thể hiện cam kết của Nhà nước trong việc bảo vệ quyền con người. Điều này giúp nâng cao ý thức pháp luật trong xã hội và tạo ra một môi trường sống an toàn cho mọi công dân.

II. Các vấn đề và thách thức trong việc bảo vệ quyền tự do con người

Mặc dù luật hình sự Việt Nam đã có những quy định rõ ràng về các tội xâm phạm quyền tự do con người, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức trong việc thực thi. Các hành vi xâm phạm quyền tự do ngày càng tinh vi và phức tạp, gây khó khăn cho các cơ quan chức năng trong việc phát hiện và xử lý.

2.1. Thực trạng tội phạm xâm phạm quyền tự do con người

Theo thống kê, trong giai đoạn từ 2014 đến 2018, cả nước xảy ra hàng trăm vụ án xâm phạm quyền tự do con người. Hành vi bắt giữ, giam giữ trái pháp luật chiếm tỷ lệ cao, cho thấy sự gia tăng của các tội phạm này trong xã hội.

2.2. Những khó khăn trong công tác điều tra và xử lý tội phạm

Công tác điều tra và xử lý các tội xâm phạm quyền tự do con người gặp nhiều khó khăn do thiếu chứng cứ, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa chặt chẽ, và nhận thức của người dân về quyền lợi của mình còn hạn chế.

III. Phương pháp và giải pháp bảo vệ quyền tự do con người hiệu quả

Để bảo vệ quyền tự do con người một cách hiệu quả, cần có những phương pháp và giải pháp đồng bộ từ cả Nhà nước và xã hội. Việc nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân và cải thiện quy trình điều tra, xét xử là rất cần thiết.

3.1. Nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân

Giáo dục pháp luật cho người dân về quyền tự do con người là một trong những giải pháp quan trọng. Cần tổ chức các chương trình tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật để người dân hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình.

3.2. Cải thiện quy trình điều tra và xét xử

Cần cải thiện quy trình điều tra và xét xử các tội xâm phạm quyền tự do con người bằng cách tăng cường đào tạo cho cán bộ điều tra, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm trong công tác xét xử.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quyền tự do con người

Nghiên cứu về các tội xâm phạm quyền tự do con người không chỉ giúp làm rõ các quy định pháp luật mà còn cung cấp thông tin hữu ích cho việc cải cách pháp luật. Các kết quả nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác bảo vệ quyền con người.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ thực tiễn xét xử

Các nghiên cứu từ thực tiễn xét xử cho thấy nhiều vụ án xâm phạm quyền tự do con người đã được xử lý nghiêm minh, tuy nhiên vẫn còn nhiều vụ việc chưa được giải quyết thỏa đáng, cần có sự cải thiện trong quy trình.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng vào việc hoàn thiện các quy định pháp luật, từ đó nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền tự do con người trong xã hội.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai về quyền tự do con người

Việc bảo vệ quyền tự do con người trong luật hình sự Việt Nam là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có những chính sách và biện pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả trong công tác này. Tương lai, việc hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao nhận thức của người dân sẽ góp phần bảo vệ quyền tự do con người tốt hơn.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền tự do con người

Bảo vệ quyền tự do con người không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Mỗi cá nhân cần nhận thức rõ về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong việc bảo vệ quyền tự do.

5.2. Hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện các quy định pháp luật về quyền tự do con người, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này để bảo vệ quyền con người một cách hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, việc bảo đảm và bảo vệ quyền con người, quyền công dân luôn là mục tiêu cốt lõi của chính sách hình sự. Theo thống kê thực tiễn tư pháp, trong giai đoạn 5 năm từ năm 2014 đến năm 2018, hệ thống Tòa án nhân dân các cấp trên toàn quốc đã thụ lý và xét xử sơ thẩm 855 vụ án với 2.414 bị cáo về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân. Thực trạng này cho thấy tính chất phức tạp của nhóm tội phạm này trong đời sống xã hội đương đại.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn bắt nguồn từ những khoảng trống lý luận và bất cập thực tiễn khi triển khai Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Mặc dù số lượng vụ án được đưa ra xét xử là 855 vụ, nhưng tỷ lệ phân bổ giữa các tội danh có sự chênh lệch sâu sắc khi hành vi bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật chiếm trên 90% tổng số vụ việc, trong khi nhiều hành vi xâm phạm quyền dân chủ khác lại rơi vào tình trạng khó xử lý hình sự.

Mục tiêu cụ thể của công trình nhằm làm sáng tỏ hệ thống lý luận về khách thể quyền tự do, quyền tự do, dân chủ; phân tích 11 tội danh cụ thể quy định tại Chương XV Bộ luật Hình sự năm 2015; đồng thời khảo sát toàn diện 855 vụ án xét xử trong phạm vi toàn quốc từ năm 2014 đến năm 2018. Ý nghĩa nghiên cứu hướng tới việc chuẩn hóa nhận thức pháp lý, giảm thiểu 100% các sai sót định tội danh, và nâng cao tỷ lệ phát hiện, xử lý đúng người đúng tội đối với nhóm tội phạm này trong thực tiễn tư pháp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết quyền tự nhiên và học thuyết Mác - Lênin về nhà nước và pháp luật. Các học thuyết này khẳng định quyền con người là những giá trị bẩm sinh, vốn có của mọi cá nhân, trong khi quyền công dân phản ánh mối quan hệ pháp lý đặc thù giữa cá nhân với một nhà nước xác định thông qua chế định quốc tịch. Dựa trên tư tưởng pháp lý của Hiến pháp năm 2013, công trình vận dụng mô hình cấu thành tội phạm 4 yếu tố (khách thể, mặt khách quan, chủ thể, mặt chủ quan) để phân loại 11 tội danh tại Chương XV Bộ luật Hình sự năm 2015 thành hai nhóm độc lập:

Thứ nhất, nhóm các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do của công dân gồm 6 điều luật: Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật (Điều 157), Tội xâm phạm chỗ ở của người khác (Điều 158), Tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín (Điều 159), Tội xâm phạm quyền hội họp, lập hội (Điều 163), Tội xâm phạm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo (Điều 164), và Tội xâm phạm quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, quyền biểu tình (Điều 167).

Thứ hai, nhóm các tội xâm phạm quyền dân chủ của công dân gồm 5 điều luật: Tội xâm phạm quyền bầu cử, ứng cử hoặc biểu quyết khi Nhà nước trưng cầu ý dân (Điều 160), Tội làm sai lệch kết quả bầu cử, trưng cầu ý dân (Điều 161), Tội buộc công chức, viên chức thôi việc hoặc sa thải người lao động trái pháp luật (Điều 162), Tội xâm phạm quyền bình đẳng giới (Điều 165), và Tội xâm phạm quyền khiếu nại, tố cáo (Điều 166).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống văn bản pháp lý quốc gia (từ Hiến pháp năm 1946 đến Hiến pháp năm 2013, các Bộ luật Hình sự năm 1985, 1999, 2015), các công ước quốc tế về nhân quyền, và chuỗi số liệu thống kê tội phạm học chính thức từ Vụ Tổng hợp Tòa án nhân dân tối cao.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 855 vụ án với 2.414 bị cáo đã bị xét xử trong giai đoạn 2014-2018 trên phạm vi cả nước. Luận văn áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ (census sampling) đối với toàn bộ dữ liệu thống kê xét xử của Tòa án nhân dân tối cao nhằm đảm bảo tính đại diện tuyệt đối, phản ánh đầy đủ bức tranh tội phạm học mà không gặp sai số chọn mẫu.

Phương pháp phân tích chủ đạo là phân tích tổng hợp, phân tích quy phạm pháp luật kết hợp phương pháp so sánh luật học (đối chiếu với Bộ luật Hình sự Liên bang Nga, Cộng hòa Liên bang Đức và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa) và thống kê xã hội học pháp lý. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích so sánh và thống kê là nhằm chỉ rõ sự tương thích của pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế, đồng thời làm nổi bật mối liên hệ giữa các quy định lý thuyết với thực tiễn xét xử 855 vụ án trong mốc thời gian nghiên cứu từ năm 2014 đến năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình xử lý dữ liệu và đánh giá thực tiễn lập pháp đã mang lại 4 phát hiện căn bản:

Thứ nhất, cơ cấu tội phạm xét xử thực tế có sự chênh lệch đặc biệt lớn. Trong tổng số 855 vụ án và 2.414 bị cáo bị xét xử giai đoạn 2014-2018, Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới trên 90% về cả số vụ lẫn số lượng bị cáo. Mười tội danh còn lại trong Chương XV chỉ chiếm tỷ lệ khiêm tốn dưới 10% tổng số vụ án được đưa ra xét xử sơ thẩm.

Thứ hai, đặc điểm nhân thân và tính chất hành vi phạm tội cho thấy có tới khoảng 45% số vụ án bắt, giữ người trái pháp luật mang tính chất đồng phạm có tổ chức. Động cơ phạm tội chủ yếu xuất phát từ các quan hệ tranh chấp tài sản cá nhân, đòi nợ thuê hoặc giữ người nhằm mục đích giải quyết mâu thuẫn dân sự.

Thứ ba, về chế tài áp dụng, tỷ lệ áp dụng hình phạt tù có thời hạn chiếm ưu thế tuyệt đối với hơn 75% tổng số bị cáo bị kết án. Các hình phạt mang tính chất cải tạo xã hội như cải tạo không giam giữ hoặc phạt cảnh cáo chỉ chiếm tỷ lệ ước tính dưới 20%, phản ánh tính nghiêm khắc của cơ quan tiến hành tố tụng đối với các hành vi xâm phạm thân thể.

Thứ tư, xuất hiện nhiều "khoảng trống tư pháp" khi một số tội danh mới được bổ sung như Điều 167 (tội xâm phạm quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, quyền biểu tình) hay các hành vi liên quan đến trưng cầu ý dân tại Điều 160 và Điều 161 có tỷ lệ xét xử thực tế đạt xấp xỉ 0% do thiếu vắng các văn bản dưới luật hướng dẫn cụ thể.

Thảo luận kết quả

Sự tập trung đột biến của Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật (chiếm hơn 90% trong 855 vụ án) phản ánh tình trạng nhận thức pháp luật của một bộ phận người dân còn nhiều hạn chế, dẫn đến việc tự ý sử dụng vũ lực để giải quyết xung đột kinh tế. Mặt khác, các tội phạm xâm phạm quyền dân chủ như quyền khiếu nại, tố cáo (Điều 166) hay quyền bình đẳng giới (Điều 165) có tỷ lệ xử lý rất thấp không phải vì không xảy ra trong xã hội, mà do tính chất ẩn giấu của tội phạm và sự thiếu hụt các tiêu chí định lượng thiệt hại phi vật chất.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua một Biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu 11 tội danh tại Chương XV (làm nổi bật phần diện tích hơn 90% của Điều 157 so với 10 tội danh còn lại) và một Bảng so sánh đa chiều thể hiện sự thay đổi cấu trúc khung hình phạt giữa Bộ luật Hình sự năm 1999 và Bộ luật Hình sự năm 2015. So sánh với các nghiên cứu của các chuyên gia luật học hàng đầu tại Việt Nam, kết quả luận văn tái khẳng định nhận định rằng các tội xâm phạm quyền tự do thân thể luôn có tần suất khởi tố cao hơn do hậu quả vật chất và thương tích dễ chứng minh hơn so với các thiệt hại về quyền chính trị hay quyền tinh thần.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phân tích khoa học và thực tiễn xét xử 855 vụ án, luận văn kiến nghị 4 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Ban hành Nghị quyết hướng dẫn áp dụng thống nhất các tình tiết định tính tại Điều 157 và Điều 158 Bộ luật Hình sự năm 2015. Mục tiêu cụ thể là làm rõ các khái niệm như "lâm vào hoàn cảnh kinh tế đặc biệt khó khăn", "đối xử tàn bạo, hạ nhục nhân phẩm" nhằm giảm thiểu 30% vướng mắc trong khâu định tội danh. Chủ thể thực hiện là Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao, hoàn thành trong giai đoạn 2020-2021.

2. Rà soát và sửa đổi các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 liên quan trực tiếp đến căn cứ, trình tự bắt khẩn cấp, tạm giữ, tạm giam. Đề xuất này hướng tới mục tiêu giảm 50% nguy cơ lạm quyền hoặc sai phạm thủ tục của người tiến hành tố tụng trước năm 2023. Chủ thể chủ trì là Bộ Công an phối hợp cùng Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Ủy ban Tư pháp của Quốc hội.

3. Chuẩn hóa chương trình đào tạo và tổ chức các khóa tập huấn nghiệp vụ chuyên sâu hàng năm cho 100% đội ngũ điều tra viên, kiểm sát viên và thẩm phán trên toàn quốc. Chỉ tiêu nâng cao kỹ năng xử lý các tội danh phi bạo lực tại Chương XV với quy mô hơn 5.000 cán bộ tư pháp từ năm 2020 đến năm 2024. Chủ thể thực hiện là Học viện Tư pháp, Học viện Tòa án và Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội.

4. Tăng cường các chiến dịch phổ biến, giáo dục pháp luật sâu rộng về quyền công dân và chế tài hình sự đối với hành vi xâm phạm chỗ ở, bắt giữ người trái phép. Mục tiêu đạt tỷ lệ trên 85% người dân tại 63 tỉnh thành hiểu rõ ranh giới tự bảo vệ quyền lợi hợp pháp, triển khai liên tục trong khung thời gian 2021-2025 dưới sự chủ trì của Bộ Tư pháp và các cơ quan truyền thông quốc gia.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

Thứ nhất, Điều tra viên, Kiểm sát viên và Thẩm phán tại các cơ quan tiến hành tố tụng. Luận văn cung cấp use case thực tế trong việc nhận diện ranh giới tội phạm, phân tích 4 yếu tố cấu thành tội phạm để định tội chính xác đối với 11 tội danh Chương XV, ngăn ngừa việc bỏ lọt tội phạm hoặc làm oan người vô tội.

Thứ hai, các chuyên gia làm công tác lập pháp và nghiên cứu chính sách tại Quốc hội, Bộ Tư pháp. Công trình đóng vai trò là tài liệu tham khảo với các cứ liệu thực chứng từ 855 vụ án để xây dựng văn bản hướng dẫn áp dụng Bộ luật Hình sự năm 2015 và sửa đổi luật thực định.

Thứ ba, Luật sư và chuyên viên tư vấn pháp lý. Nghiên cứu cung cấp hệ thống lập luận và phân tích so sánh luật học giúp luật sư xây dựng chiến lược bào chữa, bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho thân chủ trong các vụ án bắt giữ người, xâm phạm chỗ ở hoặc tranh chấp lao động trái pháp luật.

Thứ tư, Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật học. Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên khảo giá trị cho các học phần Luật Hình sự Việt Nam, Tố tụng Hình sự và Pháp luật về Quyền con người.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật chiếm tới hơn 90% tổng số vụ án trong toàn bộ Chương XV?

Thực tế xét xử 855 vụ án giai đoạn 2014-2018 cho thấy hành vi bắt giữ người trái phép thường phát sinh từ các tranh chấp nợ nần, siết nợ dân sự có biểu hiện vũ lực công khai. Các hành vi này dễ phát hiện, thu thập chứng cứ và khởi tố hơn rất nhiều so với các tội danh xâm phạm quyền bầu cử hay khiếu nại, tố cáo vốn có độ ẩn giấu cao.

Điểm mới mang tính bước ngoặt của Bộ luật Hình sự năm 2015 tại Chương XV là gì?

Chương XV Bộ luật Hình sự năm 2015 đã chính thức bổ sung cụm từ "quyền tự do của con người" vào tên chương, mở rộng phạm vi bảo vệ đến cả người nước ngoài và người không quốc tịch. Bộ luật cũng bổ sung Điều 167 về quyền tự do báo chí, tiếp cận thông tin, biểu tình, tăng số lượng tội danh từ 10 lên 11 điều luật.

Làm thế nào để phân biệt hành vi bắt người trái luật của công dân với sai phạm của người có thẩm quyền tố tụng?

Chủ thể là công dân bình thường thực hiện hành vi bắt, giữ người trái phép sẽ bị truy cứu trách nhiệm theo Điều 157. Ngược lại, nếu người tiến hành tố tụng lạm quyền, làm sai lệch lệnh bắt hoặc giam giữ người không có căn cứ pháp lý thì sẽ bị truy cứu theo Điều 377 về Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn bắt, giữ, giam người trái pháp luật.

Những hành vi nào mới được bổ sung vào Tội xâm phạm chỗ ở của người khác tại Điều 158?

Điều 158 Bộ luật Hình sự năm 2015 đã mở rộng cấu thành tội phạm bằng việc bổ sung các hành vi như "chiếm giữ chỗ ở trái pháp luật", "đuổi trái pháp luật người khác ra khỏi chỗ ở" và "cản trở người đang ở hoặc quản lý hợp pháp vào chỗ ở", với mức hình phạt tù tối đa lên đến 5 năm.

Kinh nghiệm lập pháp của các nước như Đức và Nga có thể đóng góp gì cho Việt Nam?

Luật hình sự Liên bang Đức và Liên bang Nga có sự phân hóa trách nhiệm hình sự rất chi tiết theo mức độ tước đoạt tự do và quy định chế tài nghiêm khắc đối với hành vi xâm phạm đời tư số. Đây là tiền đề quý giá để Việt Nam tiếp tục hoàn thiện các quy định bảo vệ an toàn thông tin cá nhân.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về bảo vệ quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân trong pháp luật hình sự Việt Nam trên cơ sở Hiến pháp năm 2013.
• Phân tích chuyên sâu các dấu hiệu pháp lý của 11 tội danh tại Chương XV Bộ luật Hình sự năm 2015, chỉ rõ sự mở rộng khách thể bảo vệ so với Bộ luật Hình sự năm 1999.
• Khảo sát thực tiễn 855 vụ án với 2.414 bị cáo giai đoạn 2014-2018, chỉ ra sự mất cân đối khi Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật chiếm trên 90% số lượng xét xử.
• Đối chiếu kinh nghiệm lập pháp quốc tế từ Liên bang Nga, CHLB Đức và Trung Quốc để rút ra các bài học lập pháp hình sự giá trị.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao năng lực áp dụng của các cơ quan tiến hành tố tụng giai đoạn 2020-2025.

Lộ trình triển khai các bước tiếp theo cần tập trung ban hành thông tư liên tịch hướng dẫn các tình tiết định khung trong giai đoạn 2021-2023 và rà soát sửa đổi đồng bộ các quy định tố tụng hình sự đến năm 2025. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và cán bộ thực tiễn hãy tải toàn văn công trình nghiên cứu để khai thác chi tiết các luận cứ khoa học và số liệu thực chứng phục vụ công tác chuyên môn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM QUYỀN TỰ DO CỦA CON NGƯỜI, QUYỀN TỰ DO, DÂN CHỦ CỦA CÔNG DÂN TRONG LUẬT HÌNH SỰ 1. Khái niệm quyền con người, quyền tự do của con người, quyền công dân và quyền tự do, dân chủ của công dân Quyền con người, quyền tự do của con người, quyền công dân và quyền TDDC của công dân là các khái niệm thuộc phạm vi của nhân quyền. Trong đó, khái niệm quyền con người có nghĩa rộng nhất, khái niệm quyền công dân ở nghĩa hẹp hơn và quyền tự do của con người, quyền TDDC của công dân lại lần lượt thuộc nội dung của quyền con người và quyền công dân. Như vậy, việc làm rõ các khái niệm quyền con người, quyền tự do của con người, quyền công dân và quyền TDDC của công dân vừa cho thấy bản chất của mỗi loại quyền cơ bản trên, vừa phản ánh sự tương đồng nhưng không đồng nhất giữa chúng, đồng thời, cũng chỉ ra việc thể hiện nội dung các quyền đó trong pháp luật nhà nước ta.

Quyền con người Quyền con người là quyền mà mỗi con người đều có từ khi sinh ra hay nói cách khác là quyền tự nhiên, vốn có. Đây là phạm trù rộng và có nhiều định nghĩa khác nhau. Theo tài liệu Hỏi Đáp về Nhân quyền của Liên hợp quốc (United Nations: Human rights: Questions and Answers) thì có đến gần 50 định nghĩa quyền con người được công bố. Theo định nghĩa của Văn phòng Cao ủy Liên hợp quốc, quyền con người là những bảo đảm pháp lý phổ quát có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm chống lại những hành động hoặc sự bỏ mặc mà làm tổn hại đến nhân phẩm, những sự được phép và tự do cơ bản của con người [51].

Ở Việt Nam, chưa có một văn bản pháp lý nào quy định về quyền con 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] người như một định nghĩa mà chỉ có những nội dung nêu ra nội hàm của khái niệm quyền con người. Điều 14 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật. Quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng”. Trên phương diện nghiên cứu khoa học pháp lý, theo Giáo trình Lý luận và pháp luật về Quyền con người của Khoa Luật Đại Học Quốc gia Hà Nội, quyền con người là những nhu cầu, lợi ích tự nhiên, vốn có và khách quan của con người được ghi nhận và bảo vệ trong pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế[21, tr.Đây là cách khái quát dể hiểu và cơ bản nhất về quyền con người.

Nó phù hợp với học thuyết về “quyền tự nhiên” (natural rights) cho rằng quyền con người là những gì bẩm sinh, vốn có mà mọi cá nhân sinh ra đều được hưởng chỉ đơn giản bởi họ là thành viên của gia đình nhân loại. Với một khái niệm bao hàm rộng hơn, GS.TSKH Lê Cảm cho rằng: “Quyền con người – một phạm trù lịch sử - cụ thể, là giá trị xã hội cao quý nhất được thừa nhận chung của nền văn minh nhân loại và là đặc trưng tự nhiên vốn có cần được tôn trọng và không thể bị tước đoạt của bất kỳ cá nhân con người nào sinh ra trên trái đất, đồng thời phải được bảo vệ bằng pháp luật bởi các quốc gia – thành viên Liên hợp quốc, cũng như bởi cộng đồng quốc tế [2, tr. Như vậy, quyền con người với đặc tính là tự nhiên và vốn có, nhà nước không thể không thừa nhận. Ngược lại, quyền con người chỉ được bảo đảm khi được nhà nước ghi nhận bằng pháp luật.

Do đó, từ những định nghĩa và phân tích 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trên, có thể hiểu rằng:Quyền con người là những quyền tự nhiên, vốn có của con người, những nhu cầu, lợi ích chính dáng được Nhà nước thừa nhận và pháp luật bảo vệ. Quyền tự do của con người Quyền con người là một phạm trù khá rộng, bao gồm nhiều loại quyền khác nhau như quyền sống, quyền có nơi ở hợp pháp, quyền tự do về thân thể, quyền hưởng an sinh xã hội. Trong đó, quyền tự do là một quyền cơ bản nhất mà con người cần phải được bảo vệ. Tự do được nghiên cứu và luận giải từ nhiều góc độ triết học, chính trị, pháp lý, xã hội học.

Tự do trong từ điển được giải thích là “chỉ khả năng biểu hiện ý chí, làm theo ý muốn của mình, không có sự ràng buộc và hạn chế” [41]. Hiểu một cách khái quát, tự do là tình trạng một cá nhân có thể và có khả năng hành động theo đúng với ý chí, nguyện vọng của mình. Như đã phân tích ở trên, tự do là quyền tự nhiên, vốn có của con người, không phải do sự ban phát của bất kỳ một chủ thể nào. Tuy nhiên, tự do không có nghĩa là con người có thể làm bất cứ điều gì mong muốn mà không gặp bất cứ cản trở nào, vì như vậy sẽ có nhiều người nhân danh tự do để thỏa mãn những mong muốn hay tham vọng cá nhân của mình, phá hoại trật tự xã hội và xâm phạm đến quyền lợi của người khác, do đó làm phương hại đến sự phát triển của mỗi cá nhân, cũng như cả cộng đồng.

Như vậy, từ định nghĩa quyền con người và định nghĩa về tự do đã phân tích ở trên, có thể hiểu rằng: quyền tự do của con người là khả năng con người được tự mình thực hiện và tiến hành những công việc nào đó theo ý muốn của mình mà không bị ngăn cấm, cản trở hay ràng buộc, được ghi nhận và bảo vệ bằng pháp luật của quốc gia cũng như pháp luật quốc tế. Quyền tự do của con người được trải rộng ở tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Theo Tuyên ngôn quốc tế về nhân quyền năm 1948, các quyền tự 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] do của con người được ghi nhận bao gồm: - Quyền tự do thân thể - Quyền tự do đi lại và cư trú trong phạm vi lãnh thổ củamỗiquốc gia. - Quyền tự do suy nghĩ, ý thức và tôn giáo - Quyền tự do ngôn luận và bày tỏ quan điểm - Quyền tự do họphành và tham gia hiệphộimộtcách hoà bình.

- Quyền tự do lựachọn công việc - Quyền tự do tham gia vàođờisống văn hoá củacộngđồng, đượcthưởngthức nghệ thuật và chia sẻ nhữngthànhtựu và lợiíchcủatiến bộ khoa học. - Quyền tự do, dân chủ của công dân 1. Quyền công dân Quyền công dân là khái niệm thuộc nội hàm của quyền con người và hai khái niệm này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Mặc dù quyền con người được xác định như là những chuẩn mực được cộng đồng quốc tế thừa nhận nhưng mức độ thừa nhận ở mỗi quốc gia có sự khác nhau.

Mỗi nhà nước tự xây dựng những thiết chế để bảo vệ quyền con người và đặc biệt, để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho công dân trong chính quốc gia của mình. Do vậy, việc nghiên cứu khái niệm quyền công dân trong mối tương quan với quyền con người là yêu cầu cần thiết. Khái niệm quyền công dân chỉ xuấthiệncùng với cáchmạng tư sản. Vì cáchmạng tư sản đã đưa con người từ địa vị thần dân trở thành công dân - với tư cách là nhữngthành viên bìnhđẳng trong một nhà nước, và phápđiểnhóacácquyền tự nhiên của con ngườidướihìnhthứccácquyền công dân.

Quyền công dân trong từ điển được định nghĩa như sau: Quyền công dân là quyền của người công dân, bao gồm những quyền TDDC và các quyền lợi cơ bản về kinh tế, văn hóa, xã hội. được hiến pháp công nhận.815] 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Về cơ bản, mỗi cá nhân đều là chủ thể của hai loại quyền – quyền con người và quyền công dân, trừ trường hợp cá nhân đó là người không có quốc tịch. Quyền công dân gắn liền với mỗi quốc gia và được pháp luật mỗi quốc gia quy định khác nhau. Sự gắn liền đó được thể hiện bởi dấu hiệu quốc tịch.

Quốc tịch thể hiện sự quy thuộc của một cá nhân vào một quốc gia và là dấu hiệu để quốc gia xác định cá nhân đó có tư cách công dân nước mình hay không. Bên cạnh đó, quốc tịch cũng là căn cứ phát sinh quyền lợi và nghĩa vụ giữa công dân và nhà nước. Pháp luật Việt Nam cũng có quy định:Quốc tịch Việt Nam thể hiện mối quan hệ gắn bó của cá nhân với Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, làm phát sinh quyền, nghĩa vụ của công dân Việt Nam đối với Nhà nước và quyền, trách nhiệm của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đối với công dân Việt Nam (Điều 1 Luật Quốc tịch năm 2008, sửa đổi bổ sung 2014). Như vậy, giữa công dân và nhà nước có mối quan hệ qua lại.

Cụ thể: công dân có quyền yêu cầu nhà nước bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình và có nghĩa vụ tuân thủ pháp luật do nhà nước đặt ra, Nhà nước cũng có quyền quy định các quyền và nghĩa vụ của công dân và có nghĩa vụ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân khi chúng bị xâm phạm. Tóm lại, một cách khái quát, có thể hiểu quyền công dân là những lợi ích pháp lý được nhà nước thừa nhận và bảo đảm thực hiện cho các cá nhân mang quốc tịch nước mình. Quyền công dân bao gồm các quyền về chính trị, văn hóa, kinh tế - xã hội, giáo dục và các quyền tự do cá nhân.Quyền công dân chính là một bộ phận của quyền con người được thừa nhận bởi pháp luật quốc gia. Quyền tự do, dân chủ của công dân Như đã được định nghĩa ở trên, quyền tự do của con người là khả năng con người được tự mình thực hiện và tiến hành những công việc nào đó theo ý 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] muốn của mình mà không bị ngăn cấm, cản trở hay ràng buộc, được ghi nhận và bảo vệ bằng pháp luật của quốc gia cũng như pháp luật quốc tế.

Quyền tự do của con người có chủ thể là tất cả con người trên trái đất, là người có quốc tịch hoặc không có quốc tịch.