Tổng Quan Về Ung Thư Tuyến Mang Tai

Ung thư tuyến mang tai (UTTMT) là một loại bệnh lý hiếm gặp, chiếm khoảng 0,2-0,6% tổng số các loại ung thư. 106 trang · Đại học Y Dược · 2023.

• Trường học: Đại học Y Dược
• Chuyên ngành: Y học
• Đề tài: Tổng Quan Về Ung Thư Tuyến Mang Tai: Đặc Điểm, Triệu Chứng và Phương Pháp Điều Trị
• Loại tài liệu: bài tiểu luận
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đặc điểm phôi thai học, mô học, giải phẫu và sinh lý học tuyến mang tai

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ung Thư Tuyến Mang Tai Đặc Điểm Cần Biết

Ung thư tuyến mang tai (UTTMT) là một loại bệnh lý hiếm gặp, chiếm khoảng 0,2-0,6% tổng số các loại ung thư. Bệnh thường xảy ra ở những người từ 60 tuổi trở lên và có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng. Đặc điểm của UTTMT bao gồm sự phát triển của các khối u trong tuyến mang tai, có thể là u lành tính hoặc ác tính. Theo thống kê, UTTMT chiếm khoảng 20-25% tổng số các khối u tuyến mang tai. Việc nhận biết sớm các triệu chứng và đặc điểm của bệnh là rất quan trọng để có phương pháp điều trị kịp thời.

1.1. Đặc Điểm Của Ung Thư Tuyến Mang Tai

Ung thư tuyến mang tai thường có các đặc điểm như khối u xuất hiện ở vùng mang tai, có thể gây đau hoặc khó chịu. Các khối u này có thể phát triển nhanh chóng và gây ra các triệu chứng như sưng tấy, khó nuốt, hoặc cảm giác nặng nề ở vùng cổ. Việc phát hiện sớm các triệu chứng này có thể giúp nâng cao hiệu quả điều trị.

1.2. Nguyên Nhân Gây Ung Thư Tuyến Mang Tai

Nguyên nhân gây ung thư tuyến mang tai vẫn chưa được xác định rõ ràng. Tuy nhiên, một số yếu tố nguy cơ đã được xác định như tiếp xúc với bức xạ ion hóa, virus Epstein-Barr, và các yếu tố môi trường như hóa chất độc hại. Việc hiểu rõ các nguyên nhân này có thể giúp trong việc phòng ngừa và phát hiện sớm bệnh.

II. Triệu Chứng Ung Thư Tuyến Mang Tai Nhận Biết Sớm Để Điều Trị

Triệu chứng của ung thư tuyến mang tai thường không rõ ràng ở giai đoạn đầu, nhưng có thể bao gồm sưng tấy ở vùng mang tai, đau nhức, và khó nuốt. Những triệu chứng này có thể bị nhầm lẫn với các bệnh lý khác, do đó việc nhận biết sớm là rất quan trọng. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể tiến triển nhanh chóng và gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng.

2.1. Triệu Chứng Cơ Bản Của Ung Thư Tuyến Mang Tai

Các triệu chứng cơ bản của ung thư tuyến mang tai bao gồm khối u xuất hiện ở vùng mang tai, đau nhức, và cảm giác nặng nề. Ngoài ra, bệnh nhân có thể gặp khó khăn trong việc nuốt hoặc nói. Việc nhận biết các triệu chứng này sớm có thể giúp nâng cao khả năng điều trị thành công.

2.2. Triệu Chứng Nghiêm Trọng Cần Lưu Ý

Nếu có triệu chứng như sưng tấy kéo dài, đau nhức không giảm, hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng, cần phải đi khám ngay. Những triệu chứng này có thể là dấu hiệu của sự tiến triển của bệnh và cần được điều trị kịp thời để tránh các biến chứng nghiêm trọng.

III. Phương Pháp Điều Trị Ung Thư Tuyến Mang Tai Giải Pháp Hiệu Quả

Điều trị ung thư tuyến mang tai thường bao gồm phẫu thuật, xạ trị và hóa trị. Phương pháp điều trị cụ thể sẽ phụ thuộc vào giai đoạn của bệnh và tình trạng sức khỏe của bệnh nhân. Phẫu thuật là phương pháp chính để loại bỏ khối u, trong khi xạ trị và hóa trị có thể được sử dụng để tiêu diệt tế bào ung thư còn sót lại.

3.1. Phẫu Thuật Phương Pháp Chính Trong Điều Trị

Phẫu thuật là phương pháp chính để điều trị ung thư tuyến mang tai. Mục tiêu của phẫu thuật là loại bỏ hoàn toàn khối u và các mô xung quanh có thể bị ảnh hưởng. Việc thực hiện phẫu thuật sớm có thể giúp nâng cao tỷ lệ sống sót cho bệnh nhân.

3.2. Xạ Trị và Hóa Trị Hỗ Trợ Điều Trị Hiệu Quả

Xạ trị và hóa trị thường được sử dụng sau phẫu thuật để tiêu diệt tế bào ung thư còn sót lại. Xạ trị có thể giúp giảm nguy cơ tái phát, trong khi hóa trị có thể giúp điều trị các khối u không thể phẫu thuật. Việc kết hợp các phương pháp này có thể mang lại hiệu quả điều trị cao hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Trong Điều Trị Ung Thư Tuyến Mang Tai

Nghiên cứu và ứng dụng các phương pháp điều trị mới trong ung thư tuyến mang tai đang được tiến hành. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp điều trị hiện đại có thể nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ. Việc theo dõi và đánh giá kết quả điều trị cũng rất quan trọng để cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

4.1. Nghiên Cứu Mới Về Điều Trị Ung Thư Tuyến Mang Tai

Nhiều nghiên cứu hiện đang được thực hiện để tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả hơn cho ung thư tuyến mang tai. Các nghiên cứu này tập trung vào việc phát triển các liệu pháp nhắm mục tiêu và miễn dịch, nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả từ các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp điều trị mới có thể cải thiện tỷ lệ sống sót và chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Việc theo dõi và đánh giá kết quả điều trị là rất quan trọng để điều chỉnh phương pháp điều trị phù hợp.

V. Kết Luận Về Ung Thư Tuyến Mang Tai Tương Lai và Triển Vọng

Ung thư tuyến mang tai là một bệnh lý phức tạp và cần được nghiên cứu sâu hơn để hiểu rõ hơn về nguyên nhân, triệu chứng và phương pháp điều trị. Tương lai của điều trị ung thư tuyến mang tai có thể sẽ được cải thiện nhờ vào các nghiên cứu mới và sự phát triển của công nghệ y tế. Việc nâng cao nhận thức về bệnh cũng rất quan trọng để phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Ung Thư Tuyến Mang Tai

Tương lai của nghiên cứu ung thư tuyến mang tai hứa hẹn sẽ có nhiều tiến bộ với sự phát triển của các công nghệ mới. Các nghiên cứu về liệu pháp nhắm mục tiêu và miễn dịch có thể mở ra hướng đi mới trong điều trị bệnh.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Nhận Thức Về Bệnh

Nâng cao nhận thức về ung thư tuyến mang tai là rất quan trọng để phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Các chiến dịch giáo dục cộng đồng có thể giúp người dân hiểu rõ hơn về triệu chứng và nguy cơ của bệnh, từ đó nâng cao khả năng phát hiện sớm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ung thư tuyến nước bọt là bệnh lý ác tính chiếm khoảng 2% đến 4% tổng số khối u vùng đầu cổ và chiếm 0,5% tất cả các loại ung thư trên cơ thể. Trong các cấu trúc tuyến nước bọt, tuyến mang tai là vị trí giải phẫu chịu tổn thương phổ biến nhất khi chiếm 70% đến 80% tổng số ca bệnh, với tỷ lệ ác tính dao động từ 20% đến 25%. Tại Việt Nam, tỷ lệ mới mắc ung thư tuyến nước bọt ghi nhận khoảng 0,3 đến 0,35 ca trên 100.000 dân mỗi năm, ước tính dẫn đến gần 280 trường hợp mắc mới hàng năm trên toàn quốc.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực tế lâm sàng: mặc dù tuyến mang tai nằm ở vị trí tương đối nông và dễ phát hiện, phần lớn người bệnh lại đến khám ở giai đoạn muộn khi khối u đã xâm lấn rộng ra mô mềm hoặc chèn ép bó mạch thần kinh mặt. Triệu chứng cơ năng thường nghèo nàn trong khi bản chất mô bệnh học lại đa dạng, dẫn đến nguy cơ cao bị tái phát và biến chứng phẫu thuật.

Nhằm giải quyết bài toán chẩn đoán và nâng cao chất lượng can thiệp, nghiên cứu được triển khai tại Bệnh viện K trong giai đoạn từ ngày 01/01/2005 đến ngày 31/12/2009 trên cỡ mẫu 61 bệnh nhân. Mục tiêu nghiên cứu gồm hai nội dung chính: nhận xét toàn diện đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của ung thư tuyến mang tai và đánh giá kết quả điều trị ngoại khoa kết hợp xạ trị. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc tối ưu hóa quy trình chẩn đoán hình ảnh, lựa chọn phương pháp mổ bảo tồn dây thần kinh số VII và nâng cao tỷ lệ lấy sạch tổn thương ác tính.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Khung lý thuyết của đề tài được xây dựng trên nền tảng giải phẫu học, sinh lý học và phân loại bệnh học quốc tế về khối u tuyến nước bọt:

• Giải phẫu và phôi thai học tuyến mang tai: Tuyến mang tai phát sinh từ ngoại bì miệng nguyên thủy vào tuần thứ 7 của thai kỳ, có trọng lượng trung bình khoảng 30g. Điểm mấu chốt trong cấu trúc giải phẫu là đường đi của dây thần kinh mặt (dây VII). Dây VII chui qua lỗ trâm chũm, đi vào nhu mô tuyến và phân chia thành hai nhánh thái dương mặt và cổ mặt, chia tuyến mang tai thành thùy nông và thùy sâu theo quy ước phẫu thuật.
• Phân loại mô bệnh học theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): Hệ thống phân loại chuẩn xác định các thể mô bệnh học ác tính có nguồn gốc biểu mô, bao gồm: ung thư biểu mô nhầy - biểu bì (Mucoepidermoid carcinoma), ung thư biểu mô tuyến nang (Adenoid cystic carcinoma), ung thư biểu mô tuyến (Adenocarcinoma), ung thư biểu mô vảy và ung thư biểu mô không biệt hóa.
• Hệ thống phân chia giai đoạn TNM (theo UICC 2004 và AJCC 2004): Đánh giá mức độ lan rộng của u nguyên phát (T1 đến T4), tình trạng di căn hạch vùng cổ (N0 đến N3) và di căn xa (M0, M1). Các khái niệm then chốt gồm: xâm lấn bao tuyến, liệt dây thần kinh mặt ngoại biên, và hội chứng Lucie Frey sau can thiệp ngoại khoa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế hồi cứu mô tả cắt ngang, theo dõi dọc toàn bộ quá trình khám, chẩn đoán và can thiệp ngoại khoa tại Bệnh viện K:

• Nguồn dữ liệu và cỡ mẫu: Cỡ mẫu nghiên cứu được tính toán theo công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể y học. Với tỷ lệ mắc bệnh tham chiếu p = 0,32, mức ý nghĩa thống kê alpha = 0,05 (hệ số Z = 1,96) và sai số tương đối epsilon = 0,4, cỡ mẫu tối thiểu được xác định là 52 bệnh nhân. Trên thực tế, nghiên cứu thu thập toàn bộ 61 bệnh nhân ung thư tuyến mang tai nguyên phát được điều trị nội trú liên tục từ tháng 1 năm 2005 đến tháng 12 năm 2009, có đầy đủ hồ sơ bệnh án và chẩn đoán mô bệnh học sau mổ.
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu thuận tiện có chủ đích, loại trừ các trường hợp bỏ dở điều trị, hồ sơ thiếu thông tin hoặc ung thư thứ phát do di căn từ cơ quan khác tới tuyến mang tai.
• Phương pháp phân tích: Dữ liệu lâm sàng, siêu âm, chọc hút tế bào kim nhỏ (FNAC) và giải phẫu bệnh được mã hóa, làm sạch và xử lý bằng phần mềm SPSS phiên bản 16.0. Các biến số định tính được so sánh thông qua kiểm định Khi bình phương (Chi-square test) với khoảng tin cậy 95%. Với các ô có tần số kỳ vọng dưới 5, phép kiểm chính xác Fisher (Fisher's exact test) được sử dụng để bảo đảm tính chuẩn xác khoa học và loại bỏ sai số thống kê.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích 61 bệnh nhân trong nghiên cứu ghi nhận các phát hiện then chốt sau:

• Đặc điểm dịch tễ và khởi phát bệnh: Độ tuổi trung bình của bệnh nhân là 48 tuổi (dao động từ 12 đến 90 tuổi), trong đó nhóm tuổi từ 41 đến 70 chiếm tỷ lệ cao nhất với 65,6% (đỉnh cao tập trung ở nhóm 51 - 60 tuổi chiếm 29,5%). Tỷ lệ giới tính phân bổ đồng đều với 51% nữ (31 ca) và 49% nam (30 ca). Triệu chứng xuất hiện đầu tiên là khối u vùng mang tai chiếm tới 96,7% (59 ca); có 18% bệnh nhân có dấu hiệu liệt dây VII ngoại biên và 4,9% có biểu hiện đau nhức tại vùng u lúc nhập viện.
• Thời gian trễ và giai đoạn phát hiện muộn: Thời gian trung bình từ khi người bệnh tự phát hiện triệu chứng đầu tiên đến lúc đến khám tại bệnh viện lên tới 52,59 tháng (hơn 4 năm). Đa số bệnh nhân đến viện trong khoảng từ 6 tháng đến 5 năm (chiếm 60,7%). Do đến khám muộn, tỷ lệ u ở giai đoạn kích thước lớn chiếm áp đảo: khối u T3 (kích thước từ 4 đến 6 cm) chiếm 37,7% và T4 (kích thước trên 6 cm hoặc có xâm lấn) chiếm 31,1%. Tổng số bệnh nhân có u đường kính từ 4cm trở lên chiếm tới 68,8%.
• Đối chiếu chẩn đoán cận lâm sàng và mô bệnh học: Siêu âm ghi nhận 64,3% khối u nằm ở thùy nông, 11,9% ở thùy sâu và 23,8% tổn thương cả hai thùy với kích thước trung bình 5,04 cm. Tỷ lệ xâm lấn mô xung quanh trên siêu âm đạt 76,2%. Phương pháp chọc hút tế bào kim nhỏ đạt độ phù hợp chẩn đoán ác tính là 70,5% (43/61 ca). Về phân loại mô bệnh học theo WHO, thể hay gặp nhất là ung thư biểu mô nhầy - biểu bì chiếm 32,8%, tiếp theo là ung thư biểu mô tuyến chiếm 29,5%, ung thư biểu mô tuyến nang chiếm 29,5%, trong khi ung thư biểu mô vảy và không biệt hóa chỉ chiếm lần lượt 4,9% và 3,3%.

Thảo luận kết quả

Thời gian trì hoãn khám bệnh kéo dài (trung bình hơn 4 năm) phản ánh tính chất tiến triển chậm và triệu chứng cơ năng nghèo nàn của ung thư biểu mô tuyến mang tai trong giai đoạn đầu. Đa phần các khối u có mật độ chắc (73,8%) hoặc cứng (24,6%), di động hạn chế (63,9%), dễ khiến người bệnh chủ quan nhầm lẫn với các u tuyến lành tính. Dữ liệu này có thể được minh họa trực quan qua biểu đồ phân bố giai đoạn TNM, phản ánh rõ nét sự tập trung ở giai đoạn III (chiếm 29,5%) và các giai đoạn tiến triển tại chỗ.

Phân bố mô bệnh học theo phân loại WHO trong nghiên cứu:
- Ung thư biểu mô nhầy - biểu bì : 32,8% (20 ca)
- Ung thư biểu mô tuyến          : 29,5% (18 ca)
- Ung thư biểu mô tuyến nang     : 29,5% (18 ca)
- Ung thư biểu mô tuyến vảy      : 4,9%  (3 ca)
- Ung thư biểu mô không biệt hóa : 3,3%  (2 ca)

Khi so sánh với các nghiên cứu trong nước, tỷ lệ mô bệnh học nhầy - biểu bì chiếm ưu thế (32,8%) tương đồng với kết quả của tác giả Hàn Thị Vân Thanh tại Bệnh viện K (29,5%) và báo cáo của các trung tâm ung bướu lớn trên thế giới (dao động xung quanh 29%). Độ chính xác của chọc hút tế bào kim nhỏ đạt 70,5%, tương thích với y văn quốc tế (khoảng 75%), khẳng định FNAC là công cụ sàng lọc có giá trị nhưng tiêu chuẩn vàng bắt buộc phải dựa vào sinh thiết mô bệnh học sau mổ.

Về kết quả can thiệp, phác đồ phối hợp phẫu thuật cắt bỏ tuyến mang tai kèm xạ trị bổ trợ chiếm ưu thế với 77,1% (47 ca), trong khi phẫu thuật đơn thuần chiếm 16,4% và tia xạ đơn thuần chiếm 6,6%. Kỹ thuật cắt toàn bộ tuyến mang tai bảo tồn hoặc hy sinh dây VII chiếm 47,5%, giúp đạt tỷ lệ lấy hết khối u về mặt đại thể lên tới 73,8%. Điều này chứng minh xạ trị hậu phẫu liều 65 - 70 Gy giữ vai trò then chốt trong việc kiểm soát các trường hợp u xâm lấn, diện cắt hẹp hoặc thể mô học ác tính cao.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa quy trình chẩn đoán sớm tại y tế cơ sở: Các trạm y tế và bệnh viện tuyến quận, huyện cần tăng cường sàng lọc các khối u vùng góc hàm - mang tai có biểu hiện cứng, chắc hoặc kém di động. Mục tiêu đặt ra là rút ngắn thời gian trễ từ khi khởi phát đến khi can thiệp từ 52,59 tháng xuống dưới 6 tháng, nâng tỷ lệ phát hiện bệnh ở giai đoạn I và II lên trên 55% trong vòng 3 năm tới.
2. Nâng cao kỹ thuật bộc lộ và bảo tồn dây thần kinh mặt: Phẫu thuật viên ngoại ung bướu vùng đầu cổ cần áp dụng đồng bộ các mốc giải phẫu chuẩn như mốc Conley (ngón tay chỉ của ống tai ngoài) và tam giác trâm nhị thân để bộc lộ sớm thân chính dây VII trước khi cắt nhu mô tuyến. Mục tiêu là duy trì tỷ lệ lấy sạch u trên 80% đồng thời khống chế tỷ lệ liệt mặt vĩnh viễn sau mổ dưới 5%.
3. Triển khai xạ trị gia tốc bổ trợ đồng bộ: Khoa xạ trị và ung bướu lâm sàng cần xây dựng phác đồ chỉ định xạ trị sau mổ bắt buộc đối với tất cả các ca bệnh có giai đoạn T3 - T4, khối u thâm nhiễm bao tuyến, độ ác tính mô học cao hoặc có di căn hạch cổ. Áp dụng kỹ thuật xạ trị điều biến liều (IMRT) với tổng liều 60 đến 70 Gy trong thời gian từ 5 đến 7 tuần nhằm giảm thiểu tỷ lệ tái phát tại chỗ xuống dưới 10%.
4. Thiết lập hồ sơ theo dõi biến chứng và tái phát sau phẫu thuật: Đơn vị điều trị ngoại trú cần duy trì lịch tái khám định kỳ 3 tháng một lần trong 2 năm đầu và 6 tháng một lần cho 3 năm tiếp theo. Cần theo dõi sát để phát hiện sớm các di chứng như hội chứng Lucie Frey (đỏ mặt, tiết mồ hôi khi ăn), rò tuyến nước bọt, cũng như di căn hạch cổ đối bên để có hướng can thiệp phẫu thuật vét hạch kịp thời.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ phẫu thuật ung bướu và tai mũi họng: Khai thác quy trình phẫu tích chi tiết thùy nông, thùy sâu và kỹ thuật bảo tồn, ghép phục hồi các nhánh dây thần kinh mặt trong các khối u kích thước lớn.
• Bác sĩ chẩn đoán hình ảnh và tế bào học: Ứng dụng các dấu hiệu phân biệt ranh giới u trên siêu âm và nâng cao độ nhạy của kỹ thuật chọc hút kim nhỏ (FNAC) đối với từng phân nhóm mô bệnh học.
• Học viên sau đại học, nội trú và thạc sĩ y khoa: Sử dụng luận văn làm tài liệu học thuật mẫu mực về phương pháp tính cỡ mẫu dịch tễ học lâm sàng, thiết kế nghiên cứu hồi cứu và xử lý thống kê bằng phần mềm SPSS.
• Cán bộ quản lý y tế và chuyên gia hoạch định chính sách: Sử dụng các số liệu thực tế về gánh nặng bệnh tật và thời gian trễ chẩn đoán để xây dựng các chương trình đào tạo liên tục và truyền thông sức khỏe vùng đầu mặt cổ.

Câu hỏi thường gặp

Triệu chứng ban đầu phổ biến nhất của ung thư tuyến mang tai là gì?

Triệu chứng khởi phát chiếm tới 96,7% trường hợp là sự xuất hiện của một khối u đơn độc vùng góc hàm hoặc trước tai. Khối u thường phát triển âm thầm, không gây đau buốt dữ dội ở giai đoạn sớm, mật độ chắc hoặc cứng và có ranh giới kém rõ ràng so với u lành tính.

Phương pháp chọc hút tế bào kim nhỏ (FNAC) có độ chính xác như thế nào?

Theo kết quả nghiên cứu, độ phù hợp giữa kết quả chọc hút tế bào kim nhỏ và kết quả mô bệnh học sau mổ đạt 70,5%. Mặc dù có tỷ lệ âm tính giả nhất định do mật độ tế bào không đồng đều, FNAC vẫn là xét nghiệm cận lâm sàng ban đầu cực kỳ giá trị để định hướng thái độ xử trí phẫu thuật.

Khi phẫu thuật ung thư tuyến mang tai có bắt buộc phải cắt bỏ dây thần kinh số VII không?

Không bắt buộc trong mọi trường hợp. Nguyên tắc phẫu thuật ưu tiên là bảo tồn tối đa thân chính và các nhánh của dây VII. Phẫu thuật viên chỉ quyết định hy sinh một phần hoặc toàn bộ dây thần kinh mặt khi khối u đã thâm nhiễm trực tiếp và phá hủy cấu trúc bao dây thần kinh.

Khi nào bệnh nhân ung thư tuyến mang tai cần được chỉ định xạ trị sau mổ?

Xạ trị bổ trợ được chỉ định trong 77,1% các trường hợp, đặc biệt đối với khối u có kích thước lớn (giai đoạn T3, T4), khối u nằm ở thùy sâu, thể mô học độ ác tính cao, có xâm lấn bao tuyến, diện cắt phẫu thuật còn tế bào u hoặc đã có di căn hạch vùng cổ.

Hội chứng Lucie Frey sau phẫu thuật biểu hiện ra sao và xử trí thế nào?

Hội chứng Lucie Frey xảy ra do sự tái sinh nhầm hướng của các sợi thần kinh giao cảm vào tuyến mồ hôi dưới da, gây đỏ bừng mặt, nóng rát và toát mồ hôi vùng mang tai khi ăn uống. Biến chứng này thường nhẹ, xuất hiện sau mổ vài tháng và phần lớn chỉ cần theo dõi mà không cần can thiệp ngoại khoa phức tạp.

Kết luận

• Ung thư tuyến mang tai gặp ở độ tuổi trung bình 48, phân bố đồng đều giữa hai giới (nữ 51%, nam 49%) và khởi phát hầu hết ở một bên tuyến.
• Đa số bệnh nhân nhập viện ở giai đoạn muộn sau hơn 4 năm khởi phát, trong đó khối u kích thước lớn từ 4cm trở lên (T3, T4) chiếm tỷ lệ tới 68,8%.
• Phân loại mô bệnh học theo WHO ghi nhận ba thể chiếm ưu thế gồm ung thư biểu mô nhầy - biểu bì (32,8%), ung thư biểu mô tuyến (29,5%) và ung thư biểu mô tuyến nang (29,5%).
• Phương pháp điều trị tối ưu là phẫu thuật cắt tuyến mang tai kết hợp xạ trị bổ trợ (chiếm 77,1%), giúp đạt tỷ lệ lấy sạch tổn thương đại thể đạt 73,8%.
• Công trình đã đóng góp cơ sở khoa học thực chứng quan trọng cho thực hành lâm sàng ung bướu đầu cổ, làm tiền đề cho việc đẩy mạnh sàng lọc sớm và chuẩn hóa phẫu thuật vi phẫu bảo tồn thần kinh.

Trong thời gian tới, các cơ sở y tế cần mở rộng nghiên cứu theo dõi sống thêm 5 năm và phối hợp đa trung tâm nhằm tiếp tục hoàn thiện phác đồ can thiệp. Độc giả và quý đồng nghiệp có thể tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ để ứng dụng chi tiết vào công tác chẩn đoán và điều trị thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TæNG QUAN 1. §Æc ®iÓm ph«i thai häc, m« häc, gi¶i phÉu vµ sinh lý häc tuyÕn mang tai. Theo c¸c tµi liÖu míi nhÊt tuyÕn níc bät mang tai ph¸t sinh tõ ngo¹i b×. TuyÕn níc bät díi hµm, díi lìi vµ mét sè tuyÕn níc bät phô ph¸t sinh tõ néi b×.

Nh÷ng mÇm cña tuyÕn mang tai xuÊt hiÖn vµo tuÇn thø b¶y cña thêi k× ph«i díi h×nh thøc t¨ng sinh cña ngo¹i b× miÖng nguyªn thuû. Lóc míi ®Çu mÇm cña c¸c tuyÕn níc bät ph¸t sinh tõ líp sinh s¶n cña biÓu m« miÖng. Chóng tiÕn s©u vµo trung m«, tíi vïng t¬ng øng víi vÞ trÝ vÜnh viÔn. §Çu cña nh÷ng mÇm Êy chia nh¸nh.

Trung m« xung quanh t¹o ra nh÷ng 4 v¸ch liªn kÕt ®Þnh ranh giíi cho nh÷ng thuú vµ tiÓu thïy tuyÕn. §Çu c¸c mÇm x¶y ra sù biÖt ho¸ tÕ bµo t¹o ra c¸c nang tuyÕn. Nh÷ng tÕ b¸o tiÕt nhÇy ®îc t¹o ra vµ ho¹t ®éng tõ tríc khi trÎ ra ®êi, cßn tÕ bµo tiÕt níc chØ ho¹t ®éng sau khi trÎ ra ®êi [1]. * CÊu t¹o ®¹i c¬ng: TuyÕn níc bät mang tai lµ tuyÕn ngo¹i tiÕt träng l îng kho¶ng 30g ®îc bao bäc trong mét vá x¬.

Cã hai tuyÕn n - íc bät mang tai, mçi tuyÕn ®îc chia lµm hai thuú: thuú n«ng vµ thuú s©u t¬ng øng víi phÇn nhu m« tuyÕn n»m ë phÝa ngoµi vµ phÝa trong cña d©y VII cïng c¸c nh¸nh cña nã. ViÖc ph©n chia nµy chØ lµ quy íc cßn b¶n th©n tuyÕn kh«ng chia thµnh c¸c thuú. * CÊu t¹o vi thÓ: TuyÕn níc bät cã ®¬n vÞ cÊu t¹o lµ nh÷ng ®¬n vÞ chÕ tiÕt. Mçi ®¬n vÞ chÕ tiÕt gåm cã: - PhÇn chÕ tiÕt: gåm nh÷ng tÕ bµo tuyÕn nang ®îc xÕp bao quanh mét èng trung t©m.

TÕ bµo tuyÕn nang cã thÓ lµ lo¹i tiÕt níc, tiÕt nhÇy hoÆc c¶ hai lo¹i. Bao bäc phÝa ngoµi c¸c tÕ bµo tuyÕn nang cã c¸c tÕ bµo c¬ biÓu m« vµ mµng ®¸y. C¸c tÕ bµo c¬ biÓu m« cã h×nh d¹ng nh c¬ tr¬n chøa nh÷ng protein gÇn gièng nh actin – myosin cã kh¶ n¨ng co l¹i. - PhÇn bµi xuÊt: lµ nh÷ng èng dÉn níc bät gåm cã.

+ èng trong tiÓu thuú: thµnh èng ®îc lîp bëi biÓu m« h×nh th¸p. + èng gian tiÓu thuú: thµnh èng ®îc lîp bëi biÓu m« trô tÇng. 5 Níc bät do c¸c tÕ bµo tuyÕn nang tiÕt ra ®îc ®Èy vµo trong lßng èng trong tiÓu thuú do sù co rót cña c¸c tÕ bµo c¬ biÓu m«. TiÕp theo níc bät ®æ vµo èng gian tiÓu thuú vµ èng bµi tiÕt.

NhiÒu èng bµi tiÕt ®æ vµo mét èng chung lín (èng StÐnon) [23]. Gi¶i phÉu tuyÕn mang tai. Gi¶i phÉu tuyÕn mang tai. (H×nh 19: C¸c nh¸nh thÇn kinh mÆt vµ tuyÕn mang tai.

Atlat gi¶i phÉu ngêi. H×nh thÓ ngoµi: TuyÕn níc bät mang tai n»m trong khu mang tai h×nh l¨ng trô tam gi¸c ®îc giíi h¹n bëi mám ch©m chòm, èng tai ngoµi vµ hoµnh ch©m ë sau; C¬ c¾n, ngµnh lªn x¬ng hµm d- íi vµ c¬ ch©m bím trong ë tríc; Da, tæ chøc díi da vµ c©n cæ n«ng ë ngoµi [2], [45]. 6 TuyÕn cã ba thµnh nh vïng mang tai. C¸c thµnh cña tuyÕn n»m khÝt víi c¸c thµnh cña vïng nµy.

TuyÕn cã mét sè phÇn ph¸t triÓn thªm ®i theo c¸c ®iÓm yÕu hoÆc khe hë cña c¸c thµnh. - MÆt ngoµi: thêng cã hai phÇn kÐo dµi lín theo híng: + Tríc ngoµi: n»m ë mÆt ngoµi c¬ c¾n, do ®ã trªn l©m sµng cã thÓ gÆp dÊu hiÖu khÝt hµm khi khèi u x©m nhiÔm vµo c¬ c¾n hoÆc khíp th¸i d¬ng hµm. + Sau ngoµi: cã thÓ rÊt ph¸t triÓn phñ mét phÇn mÆt ngoµi c¬ øc ®ßn chòm. - MÆt tríc: cã thÓ cã phÇn kÐo dµi trong ®êng hÇm tr©m hµm n»m phÝa trong cæ x¬ng hµm ®íi cïng víi bã m¹ch thÇn kinh.

- MÆt trong: TuyÕn cã thÓ ph¸t triÓn vµo trong khoang quanh häng ë gi÷a d©y ch»ng bím hµm vµ d©y ch»ng tr©m hµm. V× vËy nh÷ng khèi u ë thuú s©u thêng cã dÊu hiÖu l©m sµng lµ sng vïng hÇu h¬n lµ sng mÆt [38]. - MÆt sau: TuyÕn cã thÓ ph¸t triÓn vµo gi÷a c¬ ch©m mãng vµ c¬ nhÞ th©n [40]. Nh vËy tuyÕn mang tai n»m t¬ng ®èi tr¶i réng vµ s©u tõ gß m¸ tíi gãc hµm, tõ tríc trªn c¬ øc ®ßn chòm tíi tËn c¬ c¾n, tõ díi c©n cæ vµo tíi tËn hÇu.

V× vËy khèi u cña tuyÕn thêng lan réng vµ s©u g©y khã kh¨n cho phÉu thuËt triÖt ®Ó [4]. §Æc ®iÓm gi¶i phÉu næi bËt cña tuyÕn lµ mèi liªn hÖ mËt thiÕt cña tuyÕn víi d©y thÇn kinh mÆt vµ ®éng m¹ch 7 c¶nh ngoµi. Níc bät tiÕt ra ®æ vµo miÖng qua èng StÐnon [16]. Liªn quan: Cã nhiÒu m¹ch vµ thÇn kinh l¸ch qua tuyÕn níc bät mang tai s¾p xÕp thµnh ba líp [2], [45]: H×nh 1.

Liªn quan cña tuyÕn mang tai. (H×nh 66: c¸c m¹ch vµ h¹ch b¹ch huyÕt vïng miÖng vµ hÇu. Atlat gi¶i phÉu ngêi. Líp n«ng: Cã d©y thÇn kinh mÆt.

8 D©y thÇn kinh mÆt cã nhiÒu ®iÓm liªn quan quan träng ®èi víi tuyÕn mang tai, bëi vËy ®©y lµ mèi quan t©m lín nhÊt ®èi víi phÉu thuËt viªn. Sau khi chui ra khái lç tr©m chòm, d©y thÇn kinh mÆt chui ngay vµo vïng tuyÕn mang tai qua phÇn trªn cña tam gi¸c tr©m nhÞ th©n, gi÷a mám tr©m ë trong c¬ nhÞ th©n ë ngoµi, n»m ë ®êng ph©n gi¸c cña gãc t¹o bëi x¬ng chòm vµ x¬ng nhÜ, n»m tríc trong tõ 0,5 ®Õn 1cm so víi “ngãn tay chØ” t¹o bëi phøc hîp tam gi¸c cña èng tai ngoµi (cßn gäi lµ ®iÓm mèc Conley). ChÝnh v× mèi liªn quan chÆt chÏ nh vËy nªn c¸c khèi u tuyÕn mang ¸c tÝnh khi x©m lÊn lµm tæn th- ¬ng d©y thÇn kinh mÆt thêng g©y lªn dÊu hiÖu liÖt mÆt trªn l©m sµng còng nh di chøng liÖt mÆt khi phÉu thuËt [4]. §êng ®i cña d©y thÇn kinh mÆt song song víi bông sau cña c¬ nhÞ th©n, dÔ bãc t¸ch vµ ch¹y theo g©n tr¾ng cña c¬ chÕch xuèng díi vµ ra tríc trong khi ch¹y ra n«ng.

D©y thÇn kinh mÆt b¾t chÐo d©y thiÖt hÇu vµ ®¹i h¹ thiÖt lµ nh÷ng d©y thÇn kinh t¹o nh¸nh nèi víi d©y mÆt. Trong tuyÕn mang tai d©y thÇn kinh mÆt chia lµm hai nh¸nh: - Th¸i d¬ng mÆt: nh¸nh lín, ch¹y ngang cho nh¸nh nèi víi d©y tai th¸i d¬ng vµ chia nhiÒu nh¸nh nhá cho c¬ b¸m da n«ng ë cæ mÆt. Gi÷a hai thuú, nh¸nh th¸i d¬ng mÆt vµ cæ mÆt l¹i cho nh¸nh nèi víi nhau t¹o ®¸m rèi thÇn kinh mang tai. 9 - Cæ mÆt: nèi liÒn víi nh¸nh tai cña ®¸m rèi cæ n«ng chia thµnh nhiÒu nh¸nh nhá thêng ë sau trªn gãc hµm vµ kÕt thóc b»ng c¸c nh¸nh tËn chi phèi cho c¬ cêi vµ nöa díi c¬ vßng m«i, c¬ tam gi¸c m«i, c¬ vu«ng c»m, c¬ chßm r©u, cho c¬ b¸m da cæ vµ nèi liÒn víi c¸c ngµnh ngang cña ®¸m rèi cæ n«ng.

D©y thÇn kinh tai - th¸i d¬ng, nh¸nh cña d©y thÇn kinh sinh ba (d©y V) ®i vµo trong cùc trªn cña tuyÕn qua khuyÕt sau låi cÇu, sau ®ã ch¹y däc hîp l¹i víi bã m¹ch th¸i d¬ng n«ng. Trong phÉu thuËt c¾t tuyÕn mang tai viÖc lµm tæn th- ¬ng d©y thÇn kinh nµy lµ nguyªn nh©n g©y lªn héi chøng tai th¸i d¬ng sau phÉu thuËt (héi chøng Lucie Frey) [48], [61]. Nh¸nh tai cña ®¸m rèi cæ n«ng hoÆc nh¸nh tríc tai - mang tai ch¹y ë mÆt ngoµi cña tuyÕn. §©y lµ mét trong nh÷ng nguyªn liÖu dïng trong phÉu thuËt ghÐp thÇn kinh khi d©y thÇn kinh mÆt bÞ tæn th¬ng cã dù kiÕn tríc.

ChÝnh hai d©y thÇn kinh tai - th¸i d¬ng vµ nh¸nh tríc cña nh¸nh tai cña ®¸m rèi cæ n«ng chi phèi c¶m gi¸c cho vïng mang tai. Líp tÜnh m¹ch: Héi lu néi tuyÕn ®æ vµo tÜnh m¹ch c¶nh ngoµi. TÜnh m¹ch c¶nh ngoµi ë ®©y t¹o bëi hai tÜnh m¹ch chÝnh: - TÜnh m¹ch th¸i d¬ng n«ng ch¹y vµo tuyÕn ë sau ®éng m¹ch vµ ë tríc d©y thÇn kinh tai th¸i d¬ng. - TÜnh m¹ch hµm trong tho¸t qua khuyÕt Juvara ë trªn ®éng m¹ch vµ ë díi d©y thÇn kinh.

10 TÜnh m¹ch c¶nh ngoµi tho¸t ra ngoµi tuyÕn tiÕp nèi víi th©n gi¸p lìi mÆt bëi nh¸nh nèi trong tuyÕn mang tai. TÜnh m¹ch nµy thêng n»m s©u h¬n so víi d©y thÇn kinh mÆt sÏ g©y c¶n trë khi bãc t¸ch d©y thÇn kinh mÆt. Líp s©u hay líp ®éng m¹ch: §éng m¹ch c¶nh ngoµi chui vµo tuyÕn qua khe tríc tr©m mãng, xÎ h¼n mét ®êng ®i trong tuyÕn vµ khi tíi 4 cm ë phÝa trªn gãc hµm th× ph©n chia lµm hai nh¸nh tËn: §éng m¹ch th¸i d¬ng n«ng vµ ®éng m¹ch hµm trong. §éng m¹ch c¶nh ngoµi cßn t¸ch ra mét nh¸nh bªn: §éng m¹ch tai sau, ngay lóc ®éng m¹ch chui vµo tuyÕn mang tai.

Do mèi liªn quan nh vËy nªn c¸c khèi u ¸c tÝnh cña tuyÕn mang tai cã thÓ x©m lÊn vµo thµnh ®éng m¹ch g©y ch¶y m¸u [4]. H¹ch b¹ch huyÕt: Bao gåm. - Nhãm trªn c©n cã mét h¹ch ë tríc b×nh nhÜ. - Nhãm díi c©n ë tríc tai vµ díi tai.

- H¹ch néi tuyÕn, ë gi÷a hai thuú, däc theo tÜnh m¹ch c¶nh trªn l©m sµng rÊt khã ph©n biÖt nh÷ng h¹ch nµy sng to víi khèi u cña tuyÕn mang tai. Ngoµi ra cßn cã nh÷ng h¹ch n»m s©u h¬n däc theo ®éng m¹ch c¶nh. C¸c h¹ch b¹ch huyÕt cña vïng nµy dÉn lu b¹ch huyÕt cña tuyÕn mang tai, cña tai ngoµi vµ tai gi÷a vµ cña c¸c vïng th¸i d¬ng, tr¸n, mi m¾t vµ mòi. Chóng ®îc dÉn l- u bëi ba ®êng chÝnh: sau tuyÕn, tÜnh m¹ch c¶nh ngoµi, 11 ®éng m¹ch c¶nh ngoµi vµo h¹ch tÜnh m¹ch c¶nh trong vµ mét ®êng phô däc theo tÜnh m¹ch nèi trong tuyÕn vµo nhãm h¹ch díi hµm.

Do nh÷ng ®Æc ®iÓm nµy, trong trêng hîp ung th tuyÕn níc bät mang tai, n¹o vÐt h¹ch cæ mang tai cïng víi tuyÕn níc bät mang tai ph¶i ®îc tiÕn hµnh trong cïng mét th× [16]. èng StÐnon: T¹o bëi nhiÒu èng nhá hîp thµnh mét èng chung trong nhu m« tuyÕn. èng StÐnon ®i ra tríc qua c©n phñ mÆt ngoµi c¬ c¾n, c¸ch díi mám x¬ng gß m¸ 1 cm. Nã ®i ra khái vïng mang tai ®Ó ®i vµo vïng trong m¸.

T¹i ®©y èng StÐnon uèn cong vµo trong ®i xuyªn qua khèi mì m¸, xuyªn qua c¬ mót cuèi cïng ®æ vµo khoang miÖng ë ngang møc cæ r¨ng hµm lín thø hai cña r¨ng hµm trªn [40]. ThÇn kinh: Lµ c¸c nh¸nh cña d©y tai th¸i d¬ng (mét nh¸nh cña d©y hµm díi). Nhng thùc chÊt, c¸c sîi tiÕt dÞch lµ do c¸c sîi cña d©y ®¸ s©u bÐ cña d©y IX chi phèi [40]. Sinh lý häc tuyÕn mang tai: C¬ thÓ bµi tiÕt trung b×nh 1000 ®Õn 1500 ml níc bät mét ngµy, trong ®ã 25% lµ cña tuyÕn mang tai víi viÖc tiÕt níc lµ chñ yÕu.