Mở đầu Chƣơng 1. Tổng quan, đặc điểm địa bàn và phƣơng pháp nghiên cứu về hiệu quả hoạt động vận tải xe buýt. Cơ sở lý luận và thực tiễn về hiệu quả hoạt động vận tải xe buýt. Thực trạng hiệu quả hoạt động vận tải xe buýt tại Thừa Thiên Huế.
Giải pháp, kết luận và kiến nghị nâng cao hiệu quả hoạt động vận tải xe buýt tại Thừa Thiên Huế. TỔNG QUAN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG VẬN TẢI XE BUÝT 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƢỚC VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG VẬN TẢI XE BUÝT 1. Tổng quan nghiên cứu về hiệu quả hoạt động vận tải xe buýt trên thế giới Để có cơ sở khoa học về vấn đề nghiên cứu liên quan đến hiệu quả hoạt động vận tải xe buýt, tác giả đã tiến hành tổng hợp, phân tích và đánh giá các công trình trên thế giới theo các nội dung, phƣơng pháp nhƣ: phƣơng pháp phân tích màng bao dữ liệu (DEA), phân tích lợi ích - chi phí (CBA), phân tích đa chỉ tiêu (MCA), phƣơng pháp đánh giá tổng hợp (EFECT), phân tích định tính và định lƣợng đã đƣợc sử dụng để ƣớc lƣợng hiệu quả KTXH nói chung và hoạt động vận tải xe buýt nói riêng.
Các nghiên cứu về hiệu quả hoạt động vận tải xe buýt trên thế giới theo cách tiếp cận lợi ích - chi phí Theo quan điểm tiếp cận hiệu quả hoạt động vận tải xe buýt trên cơ sở lợi ích - chi phí, phải kể đến một số nghiên cứu tiêu biểu (Phụ lục tổng quan). Bruno De Borger [61] và nhóm nghiên cứu đã đƣa ra mô hình phân tích chi phí xã hội của VTHKCC dựa trên phân tích đa chỉ tiêu (MCA). Đánh giá một cách đầy đủ và toàn diện, Peter Nijkamp E.Blaas [84], lại kết hợp phân tích đa chỉ tiêu (MCA) và phân tích lợi ích - chi phí (CBA) để đánh giá hiệu quả VTHKCC. Xem xét tổng hợp các chỉ tiêu có thể mô tả qua sơ đồ sau [45]: Đánh giá tổng thể Đánh giá tác động môi Đánh giá các chỉ tiêu trƣờng (MCA) kinh tế (CBA) Môi trƣờng tự nhiên Môi trƣờng nhân tạo Các chỉ tiêu - Không khí - Sử dụng đất - NPV - Tiếng ồn - Ô nhiễm K khí - IRR - Nƣớc - Tai nạn GT - B/C - Tài nguyên - Sức khỏe Sơ đồ 1.
Đánh giá tổng hợp hiệu quả (Nguồn: Alejandro Tudela, Natalia Akiki, Rene Cisternas; Nguyễn Thị Hồng Mai) Alejandro Tudela, Natalia Akiki, Rene Cisternas [56], đã so sánh kết quả của 8 phân tích lợi ích chi phí (CBA) và phƣơng pháp đa tiêu chí (MCA) khi áp dụng cho một dự án giao thông. Kết quả của phƣơng pháp MCA không khớp với kết quả mà phân tích CBA đề xuất, nhƣng nó phù hợp với quyết định cuối cùng của CQQLNN. Aworemi, Joshua Remi. Abdul – Azeez, Ibraheem Adegoke.
[59], nghiên cứu các loại chi phí ảnh hƣởng đến hiệu suất vận hành hoạt động của phƣơng tiện VTHKCC, cụ thể là: (i) Chi phí về thời gian: Lãi suất trên vốn đầu tƣ, khấu hao phƣơng tiện, lƣơng của cán bộ quản lý và nhân viên… (ii) Chi phí hao mòn và bảo dƣỡng phƣơng tiện: Nhiên liệu, lốp xe và một số chi phí bảo trì liên quan đến quảng đƣờng đi trực tiếp. John Preston, David A. Hensher and Ruth Steel [74], đã sử dụng phƣơng pháp phân tích biến ngẫu nhiên (SFA), qua việc sử dụng một hàm chi phí: C = C (W, Q), trong đó W là giá các yếu tố đầu vào, Q là mức chất lƣợng dịch vụ đầu ra và giả định rằng các hoạt động đƣợc thực hiện có hiệu quả với điều kiện chi phí nhỏ nhất. Gọi Ci là tổng chi phí của tất cả các đơn vị ra quyết định I, N là đầu vào khác nhau trong quá trình sản xuất của M đầu ra, di là định lƣợng của sự không hiệu quả trong quyết định thứ I và 1 giá trị nhiễu bất kỳ Si, khi đó có hàm chi phí nhƣ sau: Ci = C(W1i, W2i, WNi, q1i, q2i, qNi) + di + Si J.
Kho [75], đã sử dụng phƣơng pháp DEA để đánh giá dịch vụ của 113 tuyến xe buýt huyết mạch ở thành phố Seoul. Nghiên cứu đã phân tích các yếu tố đầu vào nhƣ chi phí sở hữu và vận hành, tỷ lệ trung vị các điểm dừng, độ dài các tuyến trùng lắp để tạo ra kết quả đầu ra mong muốn nhƣ tổng số hành khách và mức độ hài lòng về dịch vụ và đầu ra không mong muốn nhƣ lƣợng phát thải CO2. Các công trình nghiên cứu trên đề cập đến những vấn đề, nội dung có liên quan đến sự phát triển vận tải đƣờng bộ của các quốc gia nói chung và vận tải xe buýt nói riêng, vì vậy đây cũng là cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc triển khai luận án. Tuy nhiên, xét một cách chi tiết, các nghiên cứu đã tập trung phân tích các lợi thế so sánh ở khía cạnh vĩ mô chứ chƣa quan tâm, đi sâu nghiên cứu cụ thể hiệu quả hoạt động vận tải của doanh nghiệp, hành khách - vấn đề mà nghiên cứu đặc biệt quan tâm.
Các nghiên cứu về hiệu quả hoạt động vận tải xe buýt trên thế giới theo cách tiếp cận hạ tầng giao thông Một số nghiên cứu về hiệu quả hoạt động vận tải xe buýt trên thế giới theo cách tiếp cận hạ tầng giao thông, phải kể đến: (Phụ lục tổng quan). Kết quả chỉ ra rằng, các yếu tố thời gian, đặc điểm hoạt động của tuyến xe buýt, cơ sở hạ tầng, hệ thống giao thông đô thị đã ảnh hƣởng rất lớn đến HQHĐVTXB. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đã đề ra chiến lƣợc vận hành nhằm đáp ứng nhu cầu xe buýt của ngƣời dân. Takano [81], Hiệu quả của các tuyến xe buýt là một thƣớc đo quan trọng đối với các nhà cung cấp dịch vụ xe buýt.
Nghiên cứu đã đánh giá đặc điểm của từng tuyến và phân tích các yếu tố đầu vào ảnh hƣởng đến hiệu quả chi phí của các tuyến buýt sử dụng Mô hình biên giới Stochastic (SFM). Vì đầu ra trong nghiên cứu này đƣợc coi là doanh thu đƣợc tạo ra trên mỗi tuyến đƣờng. Do đó, dựa trên kết quả, các khuyến nghị chiến lƣợc sẽ đƣợc rút ra để cải thiện hiệu suất tuyến xe buýt. Kho [76], đã đánh giá hiệu quả của từng tuyến đƣờng bằng cách sử dụng dữ liệu của các tuyến xe buýt độc quyền của Seoul bằng mô hình DEA.
Qua đó biết đƣợc số lƣợng hành khách và lợi nhuận của mỗi tuyến thông qua số lƣợng xe buýt, điểm dừng, khoảng cách di chuyển, thời gian và chi phí quản lý. Các công trình nghiên cứu chủ yếu tập trung phân tích năng lực cạnh tranh của ngành vận tải và các yếu tổ ảnh hƣởng đến sự phát triển của xã hội (xét về mặt xã hội học). Bên cạnh đó các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng phát triển cơ sở hạ tầng GTĐB có tác động rất lớn đến các loại chi phí mà doanh nghiệp phải bỏ ra để phƣơng tiện hoạt động. Ngoài ra, các nghiên cứu chƣa thực sự đi sâu và quan tâm cụ thể đến việc nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.
Vì vậy cần phải tiếp tục phân tích làm rõ. Các nghiên cứu về hiệu quả hoạt động vận tải xe buýt trên thế giới theo cách tiếp cận mô hình quản lý Một số nghiên cứu về hiệu quả hoạt động vận tải xe buýt trên thế giới theo cách tiếp cận mô hình quản lý, phải kể đến: (Phụ lục tổng quan). John Preston, David A. Hensher and Ruth Steel [74], kết quả phân tích DEA cho thấy điều kiện giao thông và mật độ dân số là một yếu tố ngoại sinh ảnh hƣởng đến hiệu quả.
Ngoài ra, nhóm tác giả đã chỉ ra rằng, hầu hết các tuyến xe buýt ở Thessaloniki, (Hy Lạp) sử dụng xe buýt có ít chỗ ngồi và nâng cao chất lƣợng dịch vụ là một trong những giải pháp để nâng cao hiệu quả. Ngoài ra, nghiên cứu còn đi sâu phân tích sự ảnh hƣởng của GTVT đến việc làm, thu nhập, năng suất và năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong phạm vi của một quốc gia. 10 Niger Sultana [82], đã chỉ ra rằng để hệ thống VTKHCC bằng xe buýt ở Bangladesh hoạt động có hiệu quả, thì cần phải có cơ chế chính sách phù hợp, hệ thống điều hành riêng biệt, biện pháp quản lý chặt chẽ của cơ quan chức năng đối với dịch vụ vận tải xe buýt. Ngoài ra, nghiên cứu cũng khuyến nghị cần xây dựng làn đƣờng dành riêng cho xe buýt và có cơ chế đặc thù để khuyến khích cho xe buýt phát triển.
E Berhan, B Beshah, D Kitaw [66], cho rằng các phƣơng tiện giao thông công cộng tại thành phố Addis Ababa đều thuộc sở hữu của các doanh nghiệp Nhà nƣớc, hiệu quả về mặt tài chính từ các hoạt động vận tải xe buýt là không cao. Vì vậy, doanh nghiệp không thể đáp ứng đƣợc yêu cầu về chất lƣợng dịch vụ cũng nhƣ để thu hút thêm hành khách trong tƣơng lai. Để nâng cao hiệu suất hoạt động, đòi hỏi các doanh nghiệp phải chuyển đổi mô hình sở hữu và cơ cấu lại doanh nghiệp. Các nghiên cứu về hiệu quả hoạt động vận tải xe buýt trên thế giới theo cách tiếp cận chất lượng dịch vụ và hiệu quả G.
Coskun [72], đã đề xuất phƣơng pháp phân tích màng bao dữ liệu xuyên tâm (DEA) để đo lƣờng và đánh giá sự ảnh hƣởng của chất lƣợng dịch vụ đến hiệu quả hoạt động vận tải xe buýt. Qua đó, nghiên cứu đã chứng minh và cung cấp mục tiêu đầu vào cho những ngƣời ra quyết định các chỉ tiêu đo lƣờng sự ảnh hƣởng của chất lƣợng đến hiệu quả cho từng tuyến đƣờng một cách tổng thể. Farber [86], nghiên cứu đề xuất phƣơng pháp đánh giá hiệu quả dịch vụ vận tải xe buýt của các tuyến cố định thông qua sự kết hợp giữa phân tích màng bao dữ liệu (DEA) với hệ thống thông tin địa lý (GIS) và các kỹ thuật tối ƣu hóa không gian đa mục tiêu. Kết quả chứng minh rằng, phƣơng pháp tiếp cận đƣợc đề xuất có thể cung cấp, đánh giá công bằng, tính toán toàn diện hơn về hiệu quả hoạt động vận tải xe buýt trong một khuôn khổ nhất định.
Mục đích của nghiên cứu là để đo lƣờng một cách khách quan hiệu quả của các tuyến xe buýt, đồng thời bổ sung, điều tra và loại bỏ sự ảnh hƣởng của môi trƣờng đến hiệu quả hoạt động vận tải xe buýt ở cấp độ vi mô, làm căn cứ cho cơ quan quản lý và doanh nghiệp đƣa ra giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động vận tải xe buýt.