Mở đầu chu trình sản xuất kinh doanh, vốn lưu động mang hình thái tiền tệ. Sau đó chuyển sang hình thái vật tư dự trữ, qua quá trình sản xuất, các vật tư dự trữ trở thành thành phẩm hay bán thành phẩm. Kết thúc quá trình này, khi sản phẩm được tiêu thụ, vốn lưu động lại trở về hình thái tiền tệ ban đầu. Đối với Doanh nghiệp thương mại, quá trình này ngắn hơn: T-H-T.
Vốn lưu động cũng có hình thái ban đầu là tiền tệ, sau chuyển sang hàng hóa và cuối cùng quay trở lại hình thái tiền tệ. Như vậy, có thể nói, vốn lưu động luôn tham gia ở tất cả các khâu của quá trình sản xuất kinh doanh thông qua sự vân động thường xuyên và thay đổi hình thái. Vai trò của vốn lưu động Để tiến hành sản xuất, ngoài TSCĐ như máy móc, thiết bị, nhà xưởng… Doanh nghiệp phải bỏ ra một lượng tiền nhất định để mua sắm máy móc, hàng hóa, nguyên vật liệu,… phục vụ cho quá trình sản xuất. Như vậy, vốn lưu động là điều kiện đầu tiên để Doanh nghiệp đi vào hoạt động hay nói cách khác vốn lưu động là điều kiện tiên quyết của quá trình sản xuất kinh doanh.
Ngoài ra vốn lưu động còn đảm bảo cho quá trình tái sản xuất kinh doanh của Doanh nghiệp được tiến hành thường xuyên, liên tục. Vốn lưu động còn là công cụ phản ánh đánh giá quá trình mua sắm, dự trữ, sản xuất, tiêu thụ của Doanh nghiệp. Vốn lưu động còn có khả năng quyết định đến quy mô sản xuất hoạt động của Doanh nghiệp. Trong nền kinh tế thị trường, Doanh nghiệp hoàn toàn tự chủ trong việc sử dụng vốn nên khi muốn mở rộng quy mô của Doanh nghiệp phải huy động một lượng vốn nhất định để đầu tư ít nhất là đủ để dự trữ vật tư hàng hóa.
Vốn lưu động 5 Thang Long University Library còn giúp cho Doanh nghiệp chớp được thời cơ kinh doanh và tạo lợi thế cạnh tranh cho Doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất kinh doanh trong tương lai. Vốn lưu động còn là bộ phận chủ yếu cấu thành nên giá thành sản phẩm do đặc điểm luân chuyển toàn bộ một lần vào giá trị sản phẩm. Giá trị của hàng hóa bán ra được tính toán trên cơ sở bù đắp được giá thành sản phâm cộng thêm một phần lợi nhuận. Do đó, vốn lưu động đóng vai trò quyết định trong việc tính giá cả của hàng hóa khi bán ra.
Vốn lưu động ròng là phần chênh lệch giữa vốn thường xuyên so với tài sản lưu động hay phần chênh lệch giữa TSLĐ so với nợ ngắn hạn được tính: Vốn lưu động ròng = Tài sản lưu động – Nợ ngắn hạn Vốn lưu động ròng là một chỉ tiêu tổng hợp rất quan trọng để đánh giá tình hình tài chính của Doanh nghiệp, chỉ tiêu này cho biết Doanh nghiệp có đủ khả năng thanh toán các khoản nợ ngắn hạn không? TSCĐ của Doanh nghiệp có được tài trợ một cách vững chắc bằng nguồn vốn dài hạn không? 1. Cách phân loại vốn lưu động Dựa theo tiêu thức khác nhau, có thể chia vốn lưu động thành các loại khác nhau. Thông thường có một số cách phân loại cụ thể như sau: Dựa theo hình thái biểu hiện của vốn có thể phân loại vốn lưu động Vốn bằng tiền và các khoản phải thu: Vốn bằng tiền: Tiền mặt tại quỹ, tiền gửi ngân hàng, tiền đang chuyển. Tiền là một loại tài sản của Doanh nghiệp mà có thể dễ dang chuyển đổi thành các loại tài sản khác hoặc để trả nợ.
Do vậy, trong hoạt đông kinh doanh đòi hỏi mỗi Doanh nghiêp phải có một lượng tiền nhất định. Các khoản phải thu: Chủ yếu các khoản phải thu từ khách hàng, thể hiện số tiền mà khách hàng nợ Doanh nghiệp phát sinh trong quá trình bán hàng hóa, dịch vụ dưới hình thức bán trước trả sau. Vốn vật tư, hàng hóa (còn gọi là hàng tồn kho) bao gồm: Nguyên liệu, vật liệu, công cụ dụng cụ, sản phẩm dở dang, thành phẩm… Vốn khác: Các khoản chi phí trả trước ngắn hạn, cầm cố, ký quỹ,… Phân loại vốn theo tiêu thức này giúp nhà quản lý xác điịnh rõ cơ cấu vốn lưu động, đưa ra những điểu chỉnh kịp thời để đảm bảo khả năng thanh toán ngắn hạn cũng như đảm bảo cho hoạt động kinh doanh của Doanh nghiệp được thường xuyên và liên tục. 6 Dựa theo vai trò của vốn lưu động đối với quá trình sản xuất kinh doanh có thể phân loại vốn lưu động Vốn lưu động trong khâu dự trữ sản xuất kinh doanh như: Vốn nguyên liệu, vật liệu chính, vốn công cụ, dụng cụ, vốn vật liệu phụ, vốn phụ tùng thay thế, vốn nhiên liệu… Vốn lưu động trong khâu sản xuất kinh doanh: Vốn sản phẩm dở dang, vốn về chi phí trả trước… Vốn lưu động trong khâu lưu thông gồm: Vốn thành phẩm, vốn bằng tiền, vốn đầu tư ngắn hạn về chứng khoản và các loại khác, vốn trong thanh toán, những khoản phải thu và tạm ứng… Phân loại theo tiêu thức này giúp cho các nhà quản lý dễ dàng đánh giá tình hình phân bổ vốn lưu động trong một chu kỳ sản xuất kinh doanh, từ đó các biện pháp quản lý thích hợp để đạt được một kết cấu vốn lưu động hợp lý nhất, tăng tốc độ chu chuyển của vốn lưu động trong sản xuất kinh doanh cho các Doanh nghiệp.
Phân loại theo nguồn hình thành vốn lưu động Theo nguồn hình thành, vốn lưu động được phân loại như sau: Vốn chủ sở hữu: Là số vốn do Doanh nghiệp bỏ ra để tiến hành sản xuất kinh doanh của mình. Cụ thể: Vốn ban đầu của chủ sở hữu là phần vốn ban đầu do chủ sở hữu Doanh nghiệp bỏ ra để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh. Tùy theo từng loại hình sở hữu Doanh nghiệp, vốn này sẽ các đặc điểm hình thành khác nhau: Đối với Doanh nghiệp nhà nước, phần vốn này do nhà nước cấp và được gọi là vốn ngân sách nhà nước; đối với công ty cổ phần, đó là số vốn do các cổ đông sáng lập bỏ ra thành lập Doanh nghiệp, đối với Doanh nghiệp tư nhân, phần vốn này do chủ Doanh nghiệp bỏ ra để tiến hành kinh doanh theo luật quy định. Vốn tự bổ sung là số vốn mà Doanh nghiệp tự bổ sung trong quá trình sản xuất kinh doanh từ lợi nhuận hoặc các quỹ của Doanh nghiệp hoặc các chủ sở hữu tự bổ sung để mở rộng quy mô hoạt động sản xuất kinh doanh của Doanh nghiệp.
Vốn khác bao gồm chênh lệch đánh giá lại tài sản, chênh lệch tỷ giá, quỹ khen thưởng, phúc lợi, vốn đầu tư xây dựng cơ bản… Vốn tín dụng: Thông thường, trong tổng vốn của Doanh nghiệp luôn có sự kết hợp giữa vốn vay và vốn chủ sở hữu. Nguồn vốn này không chỉ giúp Doanh nghiệp mở rộng quy mô vôn kinh doanh bên cạnh vốn tự có mà còn phản ánh 7 Thang Long University Library uy tín và khả năng kinh doanh hiệu quả của Doanh nghiệp. Vốn tín dụng của Doanh nghiệp gồm có: Vốn tín dụng ngân hàng là phần vốn mà Doanh nghiệp đi vay từ ngân hàng thương mại, các công ty tài chính, công ty bảo hiểm,… theo nguyên tắc hoàn trả theo thời gian quy định. Đây là hình thức tín dụng quan trọng nhất, có khả năng đáp ứng với quy mô lớn nhu cầu vốn kinh doanh cho các Doanh nghiệp.
Thậm chí, trong nhiều Doanh nghiệp, phần vốn này còn chiếm một tỷ trọng lớn hơn so với vốn chủ hữu. Tuy nhiên, việc lựa chọn nguồn tín dụng này cần được phân tích kỹ lưỡng về việc lựa chọn ngân hàng, cần nhắc trả nợ và chi phí trước khi sử dụng vốn. Vốn tín dụng thương mại là khoản vốn mà Doanh nghiệp này chiếm dụng của Doanh nghiệp khác thông qua quan hệ mua bán trả chậm, trả góp được biểu hiện dưới hình thức các khoản phải trả nhà cung cấp. Quy mô của nguồn vốn tín dụng thương mại phụ thuộc vào số lượng hàng hóa dịch vụ mua chịu và thời hạn mua chịu.
Số lượng hàng mua càng lớn, thời hạn mua chịu càng dài thì nguồn vốn tín dụng thương mại càng lớn. Vốn chiếm dụng của đối tượng khác bao gồm các khoản phải trả cán bộ công nhân viên, phải trả thuế và các khoản phải nộp ngân sách nhà nước nhưng chưa đến hạn phải trả, phải nộp hay các khoản tiền đặt cọc, ký cược. Mặc dù Doanh nghiệp có quyền sử dụng số vốn này vào các hoạt động kinh doanh mà không phải trả lãi, nhưng nguồn vốn này không lớn và không có kế hoạch trước, mà chỉ đáp ứng vốn lưu động tạm thời trong một thời gian. Vốn phát hành trái phiếu là phần vốn mà Doanh nghiệp thu được từ việc phát hành trái phiếu ra thị trường nhằm thu hút được các nguồn tiền tạm thời nhàn rỗi trong xã hội.
Tuy nhiên, việc có thể vay nợ từ nguồn này phụ thuộc rất lớn vào uy tín, hiệu quả sản xuất kinh doanh của Doanh nghiệp. Bên cạnh đó, không phải bất cứ Doanh nghiệp nào cũng có thể phát hành được trái phiếu. Tóm lại, mọi nguồn vốn tài trợ cho hoạt động sản xuất kinh doanh đều đòi hỏi một khoản chi phí cho việc sử dụng nó. Cách phân loại theo tiêu thức này giúp Doanh nghiệp nhìn rõ hơn về cơ cấu nguồn tài trợ của vốn lưu động nhằm đảm bảo khả năng thanh toán và tìm kiếm một cơ cấu tối ưu trong tương lai.
8 Phân loại theo thời gian huy động và cách sử dụng vốn lưu động Theo cách thức phân loại này, vốn lưu động bao gồm: Nguồn vốn lưu động thường xuyên: Là nguồn vốn có tính chất ổn định hình thành nên tài sản lưu động thường xuyên gồm: Dự trữ nguyên vật liệu, sản phẩm dở dang, thành phẩm, phải thu khách hàng… Nguồn vốn lưu động tạm thời: Là nguồn vốn có tính chất ngắn hạn (dưới một năm) chủ yếu đáp ứng các nhu cầu tạm thời về vốn lưu động phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh của Doanh nghiệp như: Vay ngắn hạn từ các tổ chức tín dụng và các khoản nợ ngắn hạn khác. Với cách phân loại này, Doanh nghiệp sẽ xác định rõ phần vốn lưu động nào trong tổng vốn lưu động ổn định, đòi hỏi phải trả sau một thời gian sử dụng nhất định. Từ đó, Doanh nghiệp sẽ có những kế hoạch phù hợp cho việc sử dụng vốn lưu động sao cho hiệu quả để đảm bảo trả nợ vừa sinh lời cho mình.
