Luận Văn Thạc Sĩ Về Tội Ra Bản Án Trái Pháp Luật Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls một số vấn đề lý luận và thực tiễn về tội ra bản án trái pháp luật trong luật hình sự việt, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Bùi Đức Bằng
• Người hướng dẫn: Gs. Lê Văn Cảm
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự
• Đề tài: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về tội ra bản án trái pháp luật trong luật hình sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỘI RA BẢN ÁN TRÁI PHÁP LUẬT
• 1.1. Khái niệm và ý nghĩa của việc quy định Tội ra bản án trái pháp luật trong pháp luật hình sự Việt Nam
• 1.1.1. Khái niệm tội xâm phạm hoạt động tư pháp
• 1.1.2. Khái niệm Tội ra bản án trái pháp luật
• 1.1.3. Ý nghĩa của việc quy định Tội ra bản án trái pháp luật trong luật hình sự Việt Nam
• 1.2. Lịch sử pháp luật hình sự Việt Nam quy định về Tội ra bản án trái pháp luật
• 1.3. Những quy định về Tội ra bản án trái pháp luật trong pháp luật hình sự một số nước
• 1.3.1. Liên bang Nga
• 1.3.2. Cộng hòa nhân dân Trung Hoa
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: TỘI RA BẢN ÁN TRÁI PHÁP LUẬT THEO BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999
• 2.1. Những dấu hiệu pháp lý đặc trưng của Tội ra bản án trái pháp luật
• 2.1.1. Khách thể của Tội ra bản án trái pháp luật
• 2.1.2. Mặt khách quan của Tội ra bản án trái pháp luật
• 2.1.3. Chủ thể của tội Tội ra bản án trái pháp luật
• 2.1.4. Mặt chủ quan của Tội ra bản án trái pháp luật
• 2.2. Các dấu hiệu pháp lý định khung của Tội ra bản án trái pháp luật
• 2.3. Hình phạt và các biện pháp tư pháp áp dụng đối với Tội ra bản án trái pháp luật
• 2.3.1. Các hình phạt áp dụng đối với Tội ra bản án trái pháp luật
• 2.3.2. Các biện pháp tư pháp áp dụng đối với Tội ra bản án trái pháp luật
• 2.4. Trách nhiệm bồi thường của Tòa án trong trường hợp ra bản án trái pháp luật
• 2.4.1. Trách nhiệm bồi thường của Tòa án khi ra bản án hình sự trái pháp luật
• 2.4.2. Trách nhiệm bồi thường của Tòa án khi ra bản án dân sự, kinh doanh thương mại, lao động, hành chính trái pháp luật
• 2.4.3. Thủ tục giải quyết bồi thường
• 2.5. Các nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng ra bản án trái pháp luật
• 2.5.1. Các nguyên nhân khách quan
• 2.5.2. Các nguyên nhân chủ quan
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN CÔNG TÁC XÉT XỬ TỘI RA BẢN ÁN TRÁI PHÁP LUẬT VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG XÉT XỬ CỦA TÒA ÁN
• 3.1. Thực tiễn áp dụng các quy định của BLHS năm 1999 về “Tội ra bản án trái pháp luật”
• 3.1.1. Khái quát chung về hoạt động xét xử hiện nay của hệ thống Tòa án
• 3.1.2. Thực tiễn xét xử Tội ra bản án trái pháp luật và những tồn tại, hạn chế
• 3.1.3. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế trong xét xử Tội ra bản án trái pháp luật
• 3.2. Các giải pháp nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống Tội ra bản án trái pháp luật
• 3.2.1. Hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự về Tội ra bản án trái pháp luật
• 3.2.2. Ngành Tòa án nhân dân phải đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện kỷ luật công vụ của cán bộ, công chức ngành Tòa án, trong đó trọng tâm kiểm tra đối với công tác xét xử của Thẩm phán và Hội thẩm; khi phát hiện có hành vi ra bản án trái pháp luật phải có thái độ nhất quán, kiên quyết, nghiêm khắc xử lý các đối tượng cố ý ra bản án trái pháp luật
• 3.2.3. Tăng cường và nâng cao hiệu lực giám sát việc chấp hành pháp luật của Tòa án nhân dân các cấp
• 3.2.4. Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan bảo vệ pháp luật có liên quan đến việc giải quyết các vụ án
• 3.2.5. Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, đặc biệt là đạo đức nghề nghiệp, phẩm chất chính trị của Thẩm phán
• 3.2.6. Tăng cường hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức trách nhiệm của mọi cán bộ và quần chúng nhân dân trong đấu tranh phòng chống Tội ra bản án trái pháp luật
• 3.3. Các giải pháp nâng cao chất lượng xét xử nhằm hạn chế hiện tượng ra bản án trái pháp luật của Tòa án
• 3.3.1. Đổi mới công tác lãnh đạo của Đảng
• 3.3.2. Đẩy nhanh công tác xây dựng pháp luật; chú trọng công tác giải thích, hướng dẫn pháp luật để tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho Thẩm phán giải quyết vụ án
• 3.3.3. Đảm bảo nguyên tắc khi xét xử Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân độc lập và chỉ tuân theo pháp luật
• 3.3.4. Tổ chức tốt các phiên tòa, đặc biệt là nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa. Thực hiện mọi phán quyết của Tòa án chỉ được quyết định thông qua việc thẩm tra chứng cứ và tranh luận công khai tại phiên tòa, xét xử theo nguyên tắc khách quan vô tư, Thẩm phán và Hội thẩm độc lập và chỉ tuân theo pháp luật
• 3.3.5. Chú trọng giáo dục, rèn luyện, đào tạo bồi dưỡng nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đặc biệt là những cán bộ có chức danh tư pháp như Thẩm phán, Thư ký, Thẩm tra viên
• 3.3.6. Tăng cường cơ sở vật chất, chế độ chính sách đối với Thẩm phán, cán bộ Tòa án. Nhà nước cần ưu tiên đầu tư xây dựng trụ sở, trang thiết bị, phương tiện làm việc cho các Tòa án; cần có chính sách tiền lương và chế độ đãi ngộ thỏa đáng đối với Thẩm phán, cán bộ Tòa án để họ yên tâm công tác và tăng khả năng tự vệ phòng, chống tiêu cực trong hoạt động xét xử. Mặt khác, Nhà nước cần quy định chế độ bảo đảm an ninh đối cơ quan Tòa án, Thẩm phán và gia đình họ trong trường hợp thi hành công vụ
• 3.3.7. Hoàn thiện các quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của các cơ quan, tổ chức, bổ trợ tư pháp
• 3.3.8. Giải quyết kịp thời, đúng pháp luật các đơn thư khiếu nại, tố cáo đối với Thẩm phán và cán bộ Tòa án
• 3.4. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tội Ra Bản Án Trái Pháp Luật Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Tội ra bản án trái pháp luật là một trong những tội xâm phạm hoạt động tư pháp, được quy định trong Bộ luật hình sự Việt Nam. Tội phạm này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của cá nhân mà còn làm suy giảm niềm tin của xã hội vào hệ thống tư pháp. Việc nghiên cứu về tội này là cần thiết để hiểu rõ hơn về các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng.

1.1. Khái niệm và Ý nghĩa của Tội Ra Bản Án Trái Pháp Luật

Tội ra bản án trái pháp luật được hiểu là hành vi của thẩm phán, hội thẩm ra quyết định mà mình biết rõ là trái pháp luật. Ý nghĩa của việc quy định tội này là nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.

1.2. Lịch sử Pháp Luật Hình Sự Việt Nam Về Tội Ra Bản Án Trái Pháp Luật

Tội ra bản án trái pháp luật lần đầu tiên được quy định trong Bộ luật hình sự năm 1985. Qua các lần sửa đổi, quy định này đã được hoàn thiện hơn, thể hiện sự phát triển của hệ thống pháp luật Việt Nam trong việc bảo vệ hoạt động tư pháp.

II. Vấn Đề và Thách Thức Liên Quan Đến Tội Ra Bản Án Trái Pháp Luật

Mặc dù có các quy định pháp luật rõ ràng, nhưng thực tiễn vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức trong việc phát hiện và xử lý tội ra bản án trái pháp luật. Nhiều vụ án oan sai vẫn xảy ra, gây bức xúc trong dư luận.

2.1. Những Tồn Tại Trong Công Tác Xét Xử

Nhiều thẩm phán và hội thẩm chưa thực hiện đúng trách nhiệm của mình, dẫn đến việc ra bản án trái pháp luật. Các vụ án này thường bị hủy hoặc sửa đổi, gây thiệt hại cho các bên liên quan.

2.2. Nguyên Nhân Dẫn Đến Tình Trạng Ra Bản Án Trái Pháp Luật

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, bao gồm áp lực công việc, thiếu kinh nghiệm của thẩm phán, và sự can thiệp từ bên ngoài. Những yếu tố này cần được nhận diện và khắc phục để nâng cao chất lượng xét xử.

III. Phương Pháp và Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Xét Xử Tội Ra Bản Án Trái Pháp Luật

Để nâng cao chất lượng xét xử và giảm thiểu tình trạng ra bản án trái pháp luật, cần có các giải pháp đồng bộ từ việc hoàn thiện quy định pháp luật đến nâng cao năng lực của đội ngũ thẩm phán.

3.1. Hoàn Thiện Các Quy Định Pháp Luật

Cần rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật liên quan đến tội ra bản án trái pháp luật để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn áp dụng.

3.2. Đào Tạo và Nâng Cao Năng Lực Cho Thẩm Phán

Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho thẩm phán và hội thẩm, đặc biệt là về đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm trong công tác xét xử.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về Tội Ra Bản Án Trái Pháp Luật

Nghiên cứu thực tiễn về tội ra bản án trái pháp luật cho thấy nhiều vụ án đã được xử lý nhưng vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần giải quyết. Việc áp dụng pháp luật trong thực tiễn cần được cải thiện để đảm bảo công bằng.

4.1. Thực Tiễn Áp Dụng Luật Hình Sự Về Tội Ra Bản Án Trái Pháp Luật

Thực tiễn cho thấy, nhiều vụ án đã được xét xử nhưng vẫn còn nhiều bản án trái pháp luật chưa được phát hiện kịp thời. Cần có cơ chế giám sát hiệu quả hơn.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu và Đề Xuất Giải Pháp

Nghiên cứu đã chỉ ra những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng ra bản án trái pháp luật và đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng xét xử.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Tội Ra Bản Án Trái Pháp Luật Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Tội ra bản án trái pháp luật là một vấn đề nghiêm trọng trong hệ thống tư pháp Việt Nam. Cần có những biện pháp quyết liệt để khắc phục tình trạng này, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.

5.1. Tương Lai Của Tội Ra Bản Án Trái Pháp Luật

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện các quy định pháp luật để phù hợp với thực tiễn và nâng cao hiệu quả công tác xét xử.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Để Nâng Cao Chất Lượng Xét Xử

Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tư pháp và các tổ chức xã hội để nâng cao nhận thức và trách nhiệm trong việc phòng chống tội ra bản án trái pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, hoạt động tư pháp mà trọng tâm là công tác xét xử của Tòa án nhân dân giữ vai trò quyết định trong việc bảo vệ công lý và quyền con người. Giai đoạn hơn 10 năm thi hành Bộ luật Hình sự năm 1999 ghi nhận số lượng các vụ án thụ lý gia tăng nhanh chóng, đạt hàng chục nghìn vụ việc mỗi năm trên các lĩnh vực hình sự, dân sự, kinh tế và hành chính. Phần lớn các phán quyết bảo đảm đúng người, đúng tội và đúng pháp luật; tuy nhiên, thực tiễn vẫn xuất hiện những bản án oan sai, bị hủy sửa nghiêm trọng do hành vi cố ý ra bản án trái pháp luật của người tiến hành tố tụng.

Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc nhận diện toàn diện bản chất pháp lý, thực trạng xét xử và các vướng mắc khi áp dụng quy định về Tội ra bản án trái pháp luật theo Điều 295 Bộ luật Hình sự năm 1999. Mục tiêu nghiên cứu là làm sáng tỏ 4 yếu tố cấu thành tội phạm, đánh giá nguyên nhân khiến tỷ lệ khởi tố loại tội này còn thấp so với thực tế sai phạm, đồng thời kiến nghị các giải pháp lập pháp và cải cách tư pháp. Phạm vi khảo sát trải rộng trong ngành Tòa án nhân dân từ ngày 01 tháng 07 năm 2000 đến hết năm 2012, với trọng tâm là thực tiễn tại địa bàn thành phố Hà Nội và các tỉnh lân cận. Nghiên cứu mang ý nghĩa then chốt nhằm giảm tỷ lệ án hủy sửa do lỗi chủ quan xuống dưới 1.5%, củng cố sự nghiêm minh của 23 điều luật thuộc Chương XXII về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp và nâng cao niềm tin của quần chúng nhân dân vào công lý.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về tư pháp nhân dân và chủ trương cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02 tháng 06 năm 2005 của Bộ Chính trị. Bên cạnh đó, luận văn kế thừa hệ thống lý thuyết cấu thành tội phạm trong khoa học luật hình sự Việt Nam do Giáo sư Lê Văn Cảm phát triển.

Khung phân tích vận dụng 5 khái niệm pháp lý cốt lõi:

• Tội xâm phạm hoạt động tư pháp: Hành vi xâm phạm sự đúng đắn của cơ quan điều tra, kiểm sát, xét xử và thi hành án theo Điều 292 Bộ luật Hình sự năm 1999.
• Tội ra bản án trái pháp luật: Hành vi của Thẩm phán hoặc Hội thẩm ban hành bản án mà mình biết rõ là trái pháp luật theo quy định tại Điều 295 Bộ luật Hình sự năm 1999.
• Cấu thành tội phạm hình thức: Loại cấu thành chỉ đòi hỏi hành vi nguy hiểm cho xã hội đã thực hiện mà không bắt buộc dấu hiệu hậu quả vật chất phải xảy ra để định tội.
• Chủ thể đặc biệt: Cá nhân có thẩm quyền nhân danh Nhà nước tuyên xử vụ án, bao gồm Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân hoặc Hội thẩm quân nhân.
• Lỗi cố ý trực tiếp: Ý thức nhận thức rõ tính chất trái pháp luật của bản án và mong muốn thực hiện hành vi tuyên án trái quy định.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hơn 150 hồ sơ vụ án bị kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm và 35 vụ việc có dấu hiệu sai phạm tư pháp được ghi nhận tại các báo cáo tổng kết của ngành Tòa án nhân dân từ năm 2000 đến năm 2012.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 42 bản án điển hình có sai phạm nghiêm trọng được chọn lọc kỹ lưỡng. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng theo từng lĩnh vực: 18 vụ án hình sự, 14 vụ án dân sự và hôn nhân gia đình, 10 vụ án kinh doanh thương mại và lao động. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm bao quát toàn diện các dạng vi phạm nội dung và thủ tục tố tụng, bảo đảm tính đại diện cao cho bức tranh tư pháp thực tế.

Phương pháp phân tích kết hợp giữa nghiên cứu lịch sử pháp lý (đối chiếu quy định từ Quốc triều hình luật triều Lê giai đoạn 1440 - 1442 gồm 78 điều với Bộ luật Hình sự năm 1985 và năm 1999), so sánh luật học (khảo cứu Điều 305 Bộ luật Hình sự Liên bang Nga năm 1995 và Điều 397, 399 Bộ luật Hình sự Trung Quốc năm 1997) cùng phương pháp thống kê xã hội học pháp lý để lượng hóa mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỷ lệ phát hiện và xử lý hình sự đối với hành vi ra bản án trái pháp luật còn rất thấp, chỉ chiếm dưới 0.1% tổng số các sai phạm tư pháp bị xử lý kỷ luật hàng năm. Trong giai đoạn 2000 - 2012, mặc dù số lượng bản án bị cấp phúc thẩm và giám đốc thẩm hủy sửa do vi phạm nghiêm trọng thủ tục hoặc áp dụng sai điều luật chiếm khoảng 1.5% đến 2% tổng số vụ án giải quyết, nhưng số vụ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 295 chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Thứ hai, dấu hiệu biết rõ là trái pháp luật tạo nên rào cản chứng minh rất lớn trong thực tiễn điều tra. Hơn 85% Thẩm phán có bản án bị hủy đều giải trình sai phạm bắt nguồn từ năng lực chuyên môn hạn chế, nhận thức đánh giá chứng cứ chưa toàn diện hoặc do áp lực thời hạn giải quyết án, thay vì thừa nhận hành vi cố ý trực tiếp.

Thứ ba, sai phạm thể hiện rõ nét qua việc áp dụng hình phạt thiếu công minh trong các vụ án hình sự và phân chia tài sản dân sự. Điển hình tại Tòa án nhân dân huyện B, cùng tội Vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ theo khoản 2 Điều 202, một bị cáo bị tuyên 4 năm tù giam, trong khi bị cáo khác có tình tiết tương tự lại được hưởng 3 năm tù treo bởi cùng một Thẩm phán chủ tọa. Tại Tòa án nhân dân thị xã N ngày 22 tháng 03 năm 2011, Thẩm phán Phạm Thị M đã tuyên phạt bị cáo L không có tiền án mức án 7 năm 6 tháng tù, cao hơn mức 6 năm tù áp dụng cho bị cáo T vốn đã có tiền sự về cùng tội Mua bán trái phép chất ma túy.

Thứ tư, vi phạm về thủ tục tố tụng và thay đổi nội dung phán quyết diễn ra phức tạp. Vụ án phân chia tài sản sau ly hôn tại tỉnh Cà Mau năm 2011 cho thấy tại phiên tòa phúc thẩm, Thẩm phán Châu Thanh D tuyên bác kháng cáo nhưng khi ban hành văn bản chính thức lại sửa đổi hoàn toàn quyền sở hữu 57.642,3 mét vuông đất, gây thiệt hại nghiêm trọng cho đương sự.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ nguyên nhân chủ quan là sự suy thoái đạo đức nghề nghiệp, động cơ vụ lợi cá nhân của một bộ phận cán bộ xét xử, kết hợp với nguyên nhân khách quan do hệ thống pháp luật còn chồng chéo, hướng dẫn áp dụng chưa kịp thời. Áp lực chỉ tiêu xét xử và sự can thiệp hành chính nội bộ từ cấp quản lý làm suy giảm tính độc lập của Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa qua Bảng 3.1 thống kê cơ cấu tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp và Biểu đồ hình cột so sánh tương quan giữa số lượng bản án bị hủy sửa với số lượng vụ án bị khởi tố theo Điều 295 Bộ luật Hình sự. Bảng số liệu cho thấy sự chênh lệch hơn 90% giữa số vụ việc có dấu hiệu vi phạm và số trường hợp bị truy cứu trách nhiệm hình sự thực tế.

So sánh quốc tế cho thấy, Bộ luật Hình sự Liên bang Nga tại Điều 305 quy định cấu thành tội phạm không phụ thuộc vào dấu hiệu lỗi cố ý biết rõ, mà chỉ cần hành vi ban hành bản án rõ ràng trái pháp luật là đã chịu chế tài phạt tiền gấp 500 đến 700 lần mức lương tối thiểu hoặc phạt tù đến 4 năm. Trong khi đó, Bộ luật Hình sự Trung Quốc phân định cấu thành và mức hình phạt riêng biệt giữa án hình sự (tù đến 5 năm hoặc trên 10 năm nếu đặc biệt nghiêm trọng) và án dân sự, hành chính tại Điều 399. Việc tiếp thu các kinh nghiệm này sẽ giúp luật hình sự Việt Nam tháo gỡ điểm nghẽn về chứng minh yếu tố chủ quan.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh chống Tội ra bản án trái pháp luật, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện quy định pháp luật hình sự: Quốc hội và Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cần ban hành Nghị quyết hướng dẫn cụ thể dấu hiệu biết rõ là trái pháp luật tại Điều 295 Bộ luật Hình sự năm 1999, xác định rõ các trường hợp vi phạm nghiêm trọng thủ tục hoặc cố ý áp dụng sai tội danh phải chịu trách nhiệm hình sự. Mục tiêu tháo gỡ 100% vướng mắc trong việc định tội trước năm 2015.

2. Tăng cường kiểm tra, giám sát công vụ: Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao thiết lập cơ chế thanh tra tự động đối với 100% các bản án bị hủy, sửa do lỗi chủ quan của Thẩm phán. Xử lý dứt điểm các vụ việc có dấu hiệu tiêu cực trong vòng 6 tháng kể từ khi có quyết định giám đốc thẩm, kiên quyết chuyển hồ sơ sang Cơ quan điều tra khi phát hiện dấu hiệu tội phạm.

3. Nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa: Toàn bộ hệ thống Tòa án các cấp triển khai đầy đủ nguyên tắc phán quyết của Tòa án chỉ được căn cứ vào kết quả thẩm tra chứng cứ và tranh luận công khai tại phiên tòa. Phấn đấu đạt tỷ lệ 100% phiên tòa xét xử công khai đáp ứng tiêu chuẩn tranh tụng thực chất theo tinh thần Nghị quyết 49-NQ/TW trong giai đoạn 2013 - 2016.

4. Cải cách chế độ đãi ngộ và bảo vệ Thẩm phán: Chính phủ phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao xây dựng cơ chế tiền lương đặc thù, tăng ít nhất 50% mức phụ cấp trách nhiệm nghề nghiệp tư pháp và đầu tư hiện đại hóa cơ sở vật chất cho 100% Tòa án cấp huyện trong lộ trình 2014 - 2020. Đồng thời, thiết lập quy chế bảo vệ an ninh nghiêm ngặt cho Thẩm phán và gia đình nhằm loại trừ áp lực đe dọa từ các đối tượng phạm tội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung công trình mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

• Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân và Thư ký Tòa án: Tài liệu cung cấp các tiêu chuẩn pháp lý giúp nhận diện ranh giới giữa sai sót nghiệp vụ dân sự, hành chính với hành vi vi phạm pháp luật hình sự, từ đó phòng ngừa rủi ro pháp lý và nâng cao đạo đức công vụ trong hoạt động xét xử thường nhật.
• Kiểm sát viên và Điều tra viên thuộc Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao: Cung cấp phương pháp luận khoa học về kỹ năng thu thập chứng cứ, thẩm tra biên bản nghị án và chứng minh yếu tố lỗi cố ý trực tiếp trong các vụ án xâm phạm hoạt động tư pháp phức tạp.
• Luật sư và người thực hiện trợ giúp pháp lý: Cung cấp hệ thống luận cứ sắc bén để phát hiện các vi phạm thủ tục tố tụng nghiêm trọng, hỗ trợ đắc lực cho hoạt động tranh tụng nhằm bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, thân chủ.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật: Nguồn tài liệu chuyên khảo phong phú phục vụ công tác giảng dạy, học tập môn Luật Hình sự Việt Nam, Tố tụng Hình sự và làm tiền đề cho các đề tài nghiên cứu so sánh pháp luật quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Dấu hiệu biết rõ là trái pháp luật trong Điều 295 Bộ luật Hình sự năm 1999 được hiểu như thế nào? Dấu hiệu này phản ánh lỗi cố ý trực tiếp của người phạm tội. Thẩm phán hoặc Hội thẩm nhận thức rõ ràng hành vi tuyên án của mình không đúng với các tình tiết khách quan của vụ án và trái với quy định pháp luật hiện hành nhưng vẫn cố tình thực hiện. Nếu bản án bị hủy sửa do năng lực chuyên môn non kém hoặc chứng cứ mới phát sinh thì không thỏa mãn dấu hiệu này.

Thẩm phán ra bản án sai do năng lực nghiệp vụ yếu kém có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không? Trong trường hợp Thẩm phán ra bản án sai lầm nghiêm trọng do cẩu thả hoặc nhận thức pháp luật hạn chế mà không có động cơ vụ lợi, hành vi đó không cấu thành Tội ra bản án trái pháp luật theo Điều 295. Tùy thuộc vào mức độ hậu quả xảy ra, người này có thể bị xử lý kỷ luật nội bộ hoặc bị xem xét về Tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng theo Điều 285 Bộ luật Hình sự năm 1999.

Cấp trên ép buộc Thẩm phán ra bản án trái pháp luật thì bị xử lý như thế nào? Theo nguyên tắc độc lập xét xử, Thẩm phán và Hội thẩm phải hoàn toàn chịu trách nhiệm về phán quyết. Cấp trên có hành vi ra lệnh hoặc ép buộc trái luật không phải là đồng phạm của Điều 295, mà sẽ bị xử lý độc lập về Tội ép buộc nhân viên tư pháp làm trái pháp luật theo Điều 297 hoặc Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ theo Điều 282 Bộ luật Hình sự năm 1999.

Bộ luật Hình sự Liên bang Nga quy định khác biệt thế nào về tội danh này so với Việt Nam? Điều 305 Bộ luật Hình sự Liên bang Nga năm 1995 không quy định dấu hiệu chủ quan biết rõ là trái pháp luật như luật Việt Nam. Chỉ cần văn bản của Tòa án có nội dung rõ ràng trái pháp luật là Thẩm phán đã phải chịu trách nhiệm hình sự, với mức phạt tiền từ 500 đến 700 lần lương tối thiểu hoặc phạt tù lên đến 10 năm nếu gây hậu quả nghiêm trọng.

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi Tòa án ra bản án oan sai được giải quyết ra sao? Căn cứ Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, Tòa án có trách nhiệm bồi thường toàn bộ thiệt hại về vật chất và tổn thất tinh thần cho người bị kết án oan hoặc đương sự bị xâm hại. Sau khi Nhà nước chi trả bồi thường, Thẩm phán hoặc Hội thẩm có hành vi ra bản án trái pháp luật có nghĩa vụ hoàn trả ngân sách nhà nước theo tỷ lệ quy định và chịu các chế tài xử lý tương ứng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và 4 yếu tố cấu thành của Tội ra bản án trái pháp luật theo Điều 295 Bộ luật Hình sự năm 1999.
• Khái quát tiến trình lập pháp tư pháp Việt Nam qua các thời kỳ, từ Quốc triều hình luật triều Lê đến Bộ luật Hình sự năm 1985 và năm 1999.
• Đánh giá sâu sắc thực tiễn xét xử, chỉ ra khoảng trống giữa tỷ lệ án hủy sửa thực tế (1.5% đến 2%) và tỷ lệ truy cứu trách nhiệm hình sự thấp dưới 0.1%.
• Tiếp thu có chọn lọc bài học kinh nghiệm từ pháp luật hình sự của Liên bang Nga và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa để đề xuất hướng hoàn thiện điều luật.
• Đề xuất lộ trình 4 giải pháp đồng bộ về lập pháp, thanh tra công vụ, cải cách thủ tục tranh tụng và bảo đảm an sinh tư pháp đến năm 2020.

Công trình là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị cao cho các nhà nghiên cứu, Thẩm phán, Kiểm sát viên và Luật sư trong bối cảnh cải cách tư pháp hiện nay. Quý độc giả và các nhà nghiên cứu hãy khai thác ngay nguồn tư liệu chuyên sâu này để phục vụ hiệu quả cho công tác học thuật và thực tiễn thi hành pháp luật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về Tội ra bản án trái pháp luật. Chương 2: Các quy định về Tội ra bản án trái pháp luật theo BLHS năm 1999. Chương 3: Thực tiễn áp dụng các quy định của BLHS năm 1999 về Tội ra bản án trái pháp luật và một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng xét xử của hệ thống Tòa án nhân dân. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỘI RA BẢN ÁN TRÁI PHÁP LUẬT 1.1 Khái niệm và ý nghĩa của việc quy định Tội ra bản án trái pháp luật trong pháp luật hình sự Việt Nam.1 Khái niệm tội xâm phạm hoạt động tư pháp Các Tội xâm phạm hoạt động tư pháp quy định trong Chương XXII Bộ luật hình sự 1999 là những hành vi xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan điều tra, kiểm sát, xét xử và thi hành án trong việc bảo vệ quyền lợi của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân.

Tuy nhiên, hiện nay, về mặt lý luận và thực tiễn, có các quan niệm khác nhau về cơ quan tư pháp tuỳ theo cách tiếp cận của người nghiên cứu. Quan niệm thứ nhất, liên quan đến việc xem xét cơ quan tư pháp theo nghĩa hẹp, có tác giả đã đưa ra khái niệm về tư pháp hình sự như sau: “Tư pháp hình sự trong Nhà nước pháp quyền là dạng thực hiện quyền lực nhà nước của hệ thống cơ quan có thẩm quyền nhân danh công lý (cơ quan tài phán - Toà án) để xét xử và đưa ra phán quyết đối với vụ án hình sự nhằm mục đích bảo vệ chế độ hiến định, nhân thân, các quyền và tự do của con người và của công dân, cũng như hoà bình và an ninh của loại, hỗ trợ cho cuộc đấu tranh chống tội phạm, góp phần đưa các nguyên tắc được thừa nhận chung của Nhà nước pháp quyền vào đời sống thực tế” [14, tr107]. Hoặc “quyền tư pháp là khả năng và năng lực riêng có của các cơ quan Toà án chiếm vị trí đặc biệt trong bộ máy nhà nước thực hiện để tác động đến hành vi của con người, đến các quá trình xã hội”. Từ các định nghĩa này có thể thấy, cơ quan tư pháp chỉ là Toà án.

Quan niệm thứ hai tiếp cận cơ quan tư pháp theo nghĩa rộng có tính 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hệ thống, theo đó khái niệm tư pháp không chỉ được xây dựng cho Tòa án, mà còn cả các cơ quan Nhà nước khác thực hiện chức năng có liên quan đến việc xét xử của Tòa án. Ngoài Tòa án, các cơ quan Viện kiểm sát, cơ quan điều tra, cơ quan thi hành án cũng được coi là các cơ quan tư pháp. Quan niệm thứ hai này phản ánh nhận thức khá phổ biến trong giới nghiên cứu khoa học pháp lý hiện nay. Ở Việt Nam, các cơ quan tư pháp được thiết lập ngay từ những năm tháng đầu tiên khi xây dựng nền tư pháp còn non trẻ.

Điều 63 Hiến pháp năm 1946 của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa quy định: Cơ quan tư pháp của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa gồm có: Tòa án tối cao, các Tòa án phúc thẩm, các Tòa án đệ nhị cấp và sơ cấp. Đến nay, ở nước ta đó có 4 bản Hiến pháp (Hiện pháp năm 1946, Hiến pháp năm 1959, Hiến pháp năm 1980 và Hiến pháp năm 1992). Mỗi lần Hiến pháp được sửa đổi bổ sung là một lần tổ chức bộ máy cơ quan Nhà nước cũng sửa đổi, bổ sung, theo đó nội hàm khái niệm cơ quan tư pháp đó được thu nhận thêm những thành tố khác như cơ quan công tố, điều tra, thi hành án. Trong Bộ luật hình sự 1999 có một chương riêng quy định về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp.

Trong chương các tội xâm phạm hoạt động tư pháp có nhiều điều luật quy định về các tội phạm cụ thể như: Tội truy cứu trách nhiệm người không có tội (Điều 293); Tội ra bản án trái pháp luật (Điều 295); Tội dùng nhục hình (Điều 298); Tội làm sai lệch hồ sơ vụ án (Điều 300); Tội không thi hành án (Điều 305), Tội cản trở việc thi hành án (Điều 306)… Và tại Điều 292 BLHS quy định khái niệm Tội xâm phạm hoạt động tư pháp như sau: “Các tội xâm phạm hoạt động tư pháp là những hành vi xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan điều tra, kiểm sát, xét xử và thi hành án trong việc bảo vệ quyền lợi của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân”. Như vậy, có quan điểm cho rằng, bằng việc thông qua 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BLHS năm 1999, cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đó công nhận khái niệm cơ quan tư pháp theo nghĩa rộng, bao gồm: Toà án, Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra và Cơ quan thi hành án. Từ những cơ sở này, có thể định nghĩa các tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp là: những hành vi xâm phạm hoạt động đúng đắn của các cơ quan điều tra, kiểm sát, xét xử và thi hành án trong việc bảo vệ quyền lợi của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân. Và hoạt động tư pháp là: hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án do Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Toà án và Cơ quan thi hành án thực hiện, thông qua hành vi của những người tiến hành tố tụng như: Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra; Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát; Chánh án, Phó Chánh án; Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân và Thư ký Toà án; Cảnh sát tư pháp và Chấp hành viên.

Mới đây, trong Bản dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992, các Ban dự thảo Hiến pháp đã quy định Tòa án nhân dân thực hiện quyền tư pháp. Đây là một thay đổi rất lớn trong việc tổ chức bộ máy Nhà nước theo tinh thần Nghị quyết 49NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị, thể hiện rõ: Quốc hội là cơ quan lập pháp, Chính phủ là cơ quan hành pháp, Tòa án thực hiện quyền tư pháp, tức sẽ là cơ quan tư pháp. Quy định này là phù hợp với xu thế chung, đảm bảo tính độc lập của Tòa án. Nếu quy định này của Dự thảo Hiến pháp được thông qua, Hệ thống Tòa án sẽ có sự thay đổi theo hướng tổ chức theo thẩm quyền xét xử, không phụ thuộc vào đơn vị hành chính và giữ vị trí trung tâm trong hoạt động tư pháp.

Khi đó, nội hàm của khái niệm cơ quan tư pháp có thể sẽ có sự thay đổi căn bản, trở về như quy định của Hiến pháp năm 1946. Tức là cơ quan tư pháp sẽ theo nghĩa hẹp, chỉ bao gồm Tòa án. * Một số dấu hiệu pháp lý cơ bản của các Tội xâm phạm hoạt động tư pháp: - Khách thể của các Tội xâm phạm hoạt động tư pháp là những quan hệ 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] xã hội phát sinh trong quá trình hoạt động đúng đắn của các cơ quan điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án và những hoạt động có liên quan hoặc hỗ trợ cho việc xét xử của Tòa án. Trong một số trường hợp cụ thể, các Tội xâm phạm hoạt động tư pháp còn xâm phạm đến quyền lợi của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân, vì các quyền này được Nhà nước bảo vệ thông qua các cơ quan tư pháp và người phạm tội thông qua đó mà xâm phạm đến hoạt động tư pháp.

Ví dụ: Tội dùng nhục hình, người phạm tội xâm phạm trực tiếp đến sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm của con người nhưng thông qua việc xâm phạm đó mà người phạm tội đã xâm phạm đến hoạt động tư pháp. - Chủ thể của các Tội xâm phạm hoạt động tư pháp đa phần là những người tiến hành tố tụng như: Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thư ký Toà án, Cảnh sát tư pháp và Chấp hành viên. Ngoài ra còn những người không phải là người tiến hành tố tụng mà chỉ là công dân bình thường đối với một số tội như: không chấp hành án; khai báo gian dối hoặc cung cấp tài liệu sai sự thật; từ chối khai báo, từ chối cung cấp tài liệu; mua chuộc, cưỡng ép người khác khai báo gian dối, cung cấp tài liệu sai sự thật; vi phạm niêm phong, kê biên tài sản; che giấu tội phạm hoặc không tố giác tội phạm; … Trong số những người này, đa số là người tham gia tố tụng. Như vậy, chủ thể của các tội xâm phạm hoạt động tư pháp không chỉ do những người tiến hành tố tụng thực hiện mà còn do những người khác thực hiện.

Có thể phân chia chủ thể của các Tội xâm phạm hoạt động tư pháp thành 4 nhóm sau: + Các hành vi xâm phạm hoạt động tư pháp do những người những người tiến hành tố tụng thực hiện (như Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán, Hội thẩm, Thư ký Tòa án …) và Chấp hành viên; + Các hành vi xâm phạm hoạt động tư pháp do những người trong các 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cơ quan trợ giúp cho cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện (như: giám định viên, phiên dịch viên) hoặc những người trong các cơ quan, tổ chức có nghĩa vụ phải giúp đỡ các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện; + Các hành vi xâm phạm hoạt động tư pháp của những người có nghĩa vụ phải thi hành các quyết định của cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện (như: bị can, bị cáo, người bị tạm giữ, tạm giam, người bị kết án, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan) và những người tham gia tố tụng khác có nghĩa vụ chấp hành các quyết định của cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện; + Các hành vi xâm phạm hoạt động tư pháp của mọi công dân có nghĩa vụ phát hiện, tố giác tội phạm (như hành vi che giấu tội phạm, không tố giác tội phạm) [35, tr172, tr173]. Các tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà chủ thể là người tiến hành tố tụng thực tiễn xét xử không nhiều. Không phải vì các tội phạm này không xảy ra trong thực tế mà là do việc điều tra chứng minh rất khó khăn.