Luận Văn Thạc Sĩ Về Tội Phạm và Dẫn Độ Trong Hàng Không Quốc Tế

Luận văn thạc sĩ phân tích vnu ls tội phạm và dẫn độ tội phạm trong lĩnh vực hàng không quốc tế, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Đỗ Thị Quyên
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Bính
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật quốc tế
• Đề tài: Tội phạm và dẫn độ tội phạm trong lĩnh vực hàng không quốc tế
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG
• 1.1. Tội phạm hàng không quốc tế
• 1.1.1. Khái niệm tội phạm hàng không quốc tế
• 1.1.2. Khủng bố hàng không quốc tế
• 1.1.3. Đặc điểm của tội phạm hàng không quốc tế
• 1.1.4. Vụ khủng bố ngày 11 tháng 9 năm 2001 tại Mỹ
• 1.1.5. Những quy định pháp luật về tội phạm xâm phạm an ninh hàng không dân dụng quốc tế
• 1.2. Một số vấn đề lý luận chung về dẫn độ tội phạm
• 1.2.1. Khái niệm dẫn độ
• 1.2.2. Đặc điểm của dẫn độ
• 1.2.3. Mục đích, căn cứ của dẫn độ
• 1.2.4. Đối tượng bị dẫn độ
• 1.2.5. Dẫn độ để truy cứu trách nhiệm hình sự và dẫn độ để chấp hành hình phạt
• 1.2.6. Pháp luật Việt Nam về dẫn độ tội phạm
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ TỘI PHẠM HÀNG KHÔNG QUỐC TẾ VÀ VẤN ĐỀ DẪN ĐỘ LOẠI TỘI PHẠM NÀY
• 2.1. Những quy định về tội phạm trong lĩnh vực hàng không trong một số điều ước quốc tế
• 2.1.1. Công ước Tokyo năm 1963 về tội phạm và một số hành vi khác thực hiện trên tàu bay
• 2.1.2. Công ước Lahay năm 1970 về trừng trị việc chiếm giữ bất hợp pháp tàu bay
• 2.1.3. Công ước Montreal năm 1971 về trừng trị những hành vi bất hợp pháp chống lại an toàn hàng không dân dụng
• 2.1.4. Nghị định thư Montreal năm 1988 về trừng trị các hành vi bạo lực bất hợp pháp tại cảng hàng không dân dụng quốc tế
• 2.1.5. Thẩm quyền xét xử tội phạm hàng không quốc tế theo các điều ước quốc tế
• 2.1.5.1. Nguyên tắc xác định thẩm quyền
• 2.1.5.2. Quy định về việc xác định thẩm quyền xét xử đối với tội phạm hàng không quốc tế trong các điều ước quốc tế về an ninh hàng không dân dụng
• 2.1.6. Những quy định về chế tài
• 2.1.6.1. Chế tài, biện pháp xử lý tội phạm hàng không dân dụng theo pháp luật Việt Nam
• 2.1.7. Quy định pháp luật về dẫn độ tội phạm trong lĩnh vực hàng không quốc tế
• 2.1.7.1. Nguồn của chế định dẫn độ tội phạm
• 2.1.7.2. Các nguyên tắc pháp luật về dẫn độ tội phạm
• 2.1.7.3. Cơ sở pháp lý của dẫn độ
• 2.1.7.4. Thủ tục dẫn độ người phạm tội
• 2.1.7.5. Các quy định đặc biệt liên quan đến thủ tục dẫn độ
• 2.1.7.6. Quy định về dẫn độ trong pháp luật một số quốc gia
• 2.1.7.7. Dẫn độ tội phạm hàng không quốc tế theo những quy định tại Điều ước quốc tế
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG NHỮNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ TỘI PHẠM VÀ DẪN ĐỘ TỘI PHẠM TRONG LĨNH VỰC HÀNG KHÔNG QUỐC TẾ
• 3.1. Những quy định trong pháp luật Việt Nam về tội phạm hàng không quốc tế
• 3.2. Dẫn độ tội phạm xâm phạm an ninh hàng không dân dụng quốc tế. Thực tiễn tại Việt Nam
• 3.3. Sự cần thiết của việc gia nhập các điều ước quốc tế đa phương về an ninh hàng không; điều ước quốc tế về chống khủng bố nói chung và chống khủng bố hàng không dân dụng nói riêng
• 3.4. Một số kiến nghị và giải pháp
• 3.4.1. Tiếp tục đàm phán, ký kết, gia nhập các điều ước quốc tế
• 3.4.2. Hoàn thiện các quy định pháp luật quốc gia về tội phạm, dẫn độ tội phạm trong lĩnh vực hàng không quốc tế
• 3.4.3. Tăng cường công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật, phổ biến các quy định về an ninh hàng không tại các cảng hàng không
• 3.4.4. Hợp tác quốc tế trong đào tạo nguồn nhân lực; trao đổi, học hỏi kinh nghiệm của các quốc gia khác trên thế giới
• 3.4.5. Tăng cường quản lý chặt chẽ vũ khí, vật liệu nổ
• 3.4.6. Thành lập lực lượng Cảnh sát hàng không dân dụng có nhiệm vụ đảm bảo an toàn cho tàu bay và các chuyến bay
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tội Phạm và Dẫn Độ Trong Hàng Không Quốc Tế

Tội phạm trong lĩnh vực hàng không quốc tế đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến an ninh và sự phát triển của ngành hàng không. Các hành vi phạm tội như khủng bố, cướp máy bay, và các hành vi xâm phạm an ninh hàng không đang gia tăng. Việc dẫn độ tội phạm trở thành một công cụ quan trọng trong việc ngăn chặn và xử lý các hành vi này. Nghiên cứu này sẽ phân tích các khía cạnh pháp lý và thực tiễn liên quan đến tội phạm và dẫn độ trong lĩnh vực hàng không quốc tế.

1.1. Khái niệm Tội Phạm Hàng Không Quốc Tế

Tội phạm hàng không quốc tế được định nghĩa là các hành vi xâm phạm an ninh hàng không, bao gồm cướp máy bay, khủng bố, và các hành vi gây nguy hiểm đến an toàn bay. Các công ước quốc tế như Công ước Tokyo, LaHay, và Montreal đã quy định rõ ràng về các loại tội phạm này.

1.2. Tầm Quan Trọng của Dẫn Độ Tội Phạm

Dẫn độ tội phạm là một quy trình pháp lý cho phép một quốc gia yêu cầu một quốc gia khác giao nộp một cá nhân bị cáo buộc phạm tội. Điều này rất quan trọng trong việc đảm bảo rằng những kẻ phạm tội không thể trốn tránh trách nhiệm hình sự bằng cách rời khỏi quốc gia nơi họ đã thực hiện hành vi phạm tội.

II. Những Thách Thức Trong Việc Đấu Tranh Với Tội Phạm Hàng Không Quốc Tế

Mặc dù có nhiều quy định pháp lý, việc đấu tranh với tội phạm hàng không quốc tế vẫn gặp nhiều thách thức. Các quốc gia thường gặp khó khăn trong việc phối hợp và chia sẻ thông tin. Hơn nữa, sự khác biệt trong luật pháp giữa các quốc gia cũng tạo ra rào cản trong việc dẫn độ tội phạm.

2.1. Khó Khăn Trong Hợp Tác Quốc Tế

Hợp tác quốc tế trong việc dẫn độ tội phạm hàng không thường bị cản trở bởi sự khác biệt trong quy định pháp luật giữa các quốc gia. Điều này dẫn đến việc khó khăn trong việc thực hiện các yêu cầu dẫn độ.

2.2. Vấn Đề An Ninh và Bảo Mật Thông Tin

An ninh và bảo mật thông tin là một vấn đề lớn trong việc điều tra và xử lý tội phạm hàng không. Các quốc gia cần phải đảm bảo rằng thông tin được chia sẻ một cách an toàn và hiệu quả để ngăn chặn các hành vi phạm tội.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề Tội Phạm Hàng Không Quốc Tế

Để giải quyết vấn đề tội phạm hàng không quốc tế, các quốc gia cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc ký kết các điều ước quốc tế và hiệp định tương trợ tư pháp là rất quan trọng trong việc tăng cường hợp tác và hiệu quả trong việc dẫn độ tội phạm.

3.1. Ký Kết Các Điều Ước Quốc Tế

Việc ký kết các điều ước quốc tế như Công ước Montreal và Công ước LaHay giúp các quốc gia có cơ sở pháp lý vững chắc để hợp tác trong việc đấu tranh với tội phạm hàng không.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo và Nâng Cao Nhận Thức

Đào tạo nhân lực và nâng cao nhận thức về an ninh hàng không là cần thiết để đảm bảo rằng các cơ quan chức năng có đủ khả năng để xử lý các tình huống liên quan đến tội phạm hàng không.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về thực trạng tội phạm hàng không quốc tế và các biện pháp dẫn độ hiện có. Các kết quả nghiên cứu sẽ giúp các nhà làm luật và các cơ quan chức năng có cái nhìn rõ hơn về vấn đề này.

4.1. Thực Trạng Tội Phạm Hàng Không Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, tội phạm hàng không đang gia tăng, với nhiều vụ việc nghiêm trọng xảy ra. Việc áp dụng các quy định pháp luật hiện hành cần được xem xét và cải thiện để đảm bảo an ninh hàng không.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu và Đề Xuất Giải Pháp

Kết quả nghiên cứu cho thấy cần có sự cải cách trong quy định pháp luật về dẫn độ tội phạm hàng không. Các giải pháp như tăng cường hợp tác quốc tế và cải thiện quy trình dẫn độ sẽ được đề xuất.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Tội Phạm Hàng Không Quốc Tế

Tội phạm hàng không quốc tế là một vấn đề phức tạp và cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các quốc gia. Tương lai của việc đấu tranh với tội phạm này phụ thuộc vào khả năng của các quốc gia trong việc hợp tác và chia sẻ thông tin.

5.1. Tương Lai Của Hợp Tác Quốc Tế

Hợp tác quốc tế trong việc dẫn độ tội phạm hàng không sẽ tiếp tục phát triển, với nhiều điều ước quốc tế mới được ký kết. Điều này sẽ tạo ra một khung pháp lý vững chắc hơn cho việc xử lý tội phạm.

5.2. Đề Xuất Hướng Đi Mới Trong Nghiên Cứu

Nghiên cứu trong lĩnh vực tội phạm hàng không cần được mở rộng hơn nữa, với sự chú trọng đến các khía cạnh pháp lý và thực tiễn. Các nhà nghiên cứu cần tiếp tục tìm kiếm các giải pháp hiệu quả để đối phó với tội phạm này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động hàng không dân dụng quốc tế đóng vai trò huyết mạch trong nền kinh tế toàn cầu nhưng luôn là mục tiêu hàng đầu của các tổ chức tội phạm nguy hiểm và khủng bố quốc tế. Thực tiễn lịch sử đã chứng minh mức độ tàn khốc của loại tội phạm này qua các sự kiện chấn động, điển hình như vụ tấn công khủng bố ngày 11/9/2001 tại Hoa Kỳ làm 2.975 người tử vong từ hơn 90 quốc gia, khiến chỉ số thị trường chứng khoán sụt giảm tới 14,3%, gây thiệt hại 1.400 tỷ USD và làm suy giảm 20% công suất hoạt động của ngành hàng không toàn cầu. Tình hình này đặt ra vấn đề cấp bách: làm thế nào để ngăn chặn tội phạm lợi dụng tính chất cơ động xuyên biên giới nhằm trốn tránh trách nhiệm hình sự khi các rào cản về thẩm quyền tài phán quốc gia vẫn còn tồn tại.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là làm sáng tỏ bản chất pháp lý của tội phạm xâm phạm an ninh hàng không và chế định dẫn độ tội phạm; phân tích có hệ thống các điều ước quốc tế đa phương và 18 hiệp định song phương về tương trợ tư pháp hình sự mà Việt Nam đã ký kết; từ đó đánh giá thực tiễn thi hành và đề xuất giải pháp hoàn thiện khung pháp lý trong nước. Phạm vi nghiên cứu bao quát các chuẩn mực luật pháp quốc tế từ năm 1963 đến năm 2014, gắn liền với bối cảnh hoàn thiện hệ thống tư pháp hình sự tại Việt Nam. Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu góp phần xây dựng quy trình chuẩn hóa giúp rút ngắn thời gian xử lý yêu cầu dẫn độ, tăng cường khả năng tương thích pháp lý giữa Việt Nam với các nước đối tác, qua đó thiết lập hàng rào bảo vệ vững chắc cho hơn 20 cảng hàng không và các chuyến bay thương mại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên Thuyết chủ quyền quốc gia trong luật quốc tế và Thuyết tài phán hình sự mở rộng (bao gồm tài phán phổ quát, tài phán theo cờ tàu bay và tài phán bảo hộ). Điểm tựa trung tâm của mô hình nghiên cứu là việc vận hành nguyên tắc quốc tế cốt lõi "Aut dedere aut judicare" (hoặc dẫn độ hoặc xét xử), đòi hỏi mọi hành vi xâm phạm an ninh hàng không phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự mà không để xảy ra bất kỳ vùng trống quyền lực nào.

Khung phân tích tập trung vào bốn khái niệm nền tảng:

• Tội phạm hàng không quốc tế: Hành vi xâm phạm an toàn của tàu bay, con người, tài sản trên tàu bay hoặc cơ sở hạ tầng mặt đất.
• Khủng bố hàng không quốc tế: Biểu hiện đặc biệt nguy hiểm của tội phạm quốc tế mang tính bạo lực có tổ chức, xâm hại khách thể kép (an ninh quốc gia và tính mạng công dân).
• Dẫn độ tội phạm: Hoạt động tương trợ tư pháp hình sự chuyển giao thể nhân từ quốc gia này sang quốc gia khác để truy cứu trách nhiệm hoặc thi hành án phạt tù.
• Nguyên tắc tội phạm kép (Dual Criminality): Quy tắc bắt buộc hành vi phải bị coi là tội phạm theo luật của cả hai nước với mức hình phạt thông thường từ 01 năm tù trở lên.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của công trình bao gồm hệ thống 4 công ước nền tảng của Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (Công ước Tokyo 1963, Công ước La Haye 1970, Công ước Montreal 1971, Nghị định thư Montreal 1988), 13 điều ước quốc tế của Liên Hợp Quốc về chống khủng bố, cùng toàn bộ các văn bản luật thực định của Việt Nam như Bộ luật Hình sự 1999 sửa đổi 2009, Bộ luật Tố tụng Hình sự 2003, Luật Tương trợ tư pháp 2007 và Luật Phòng, chống khủng bố 2013.

Về phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu:

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn thể có chủ đích đối với 18 hiệp định song phương về tương trợ tư pháp và dẫn độ mà Việt Nam đã ký kết từ năm 1981 đến năm 2014 (như các hiệp định với Liên bang Nga, Ba Lan, Hàn Quốc, Campuchia, Australia).
• Phương pháp phân tích: Luận văn kết hợp phương pháp duy vật biện chứng, so sánh luật học, phân tích quy phạm và tổng kết thực tiễn hoạt động điều tra truy nã quốc tế. Lý do lựa chọn phương pháp so sánh luật học là nhằm đối chiếu các khoảng cách pháp lý giữa luật quốc gia với các cam kết đa phương, làm rõ những điểm bất cập trong mô hình dẫn độ hiện hành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo cứu văn bản và thực tiễn tố tụng mang lại ba nhóm phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, hệ thống quy phạm quốc tế về an ninh hàng không đã phát triển mạnh mẽ qua các mốc thời gian. Nếu Công ước Tokyo 1963 mới dừng lại ở hành vi chiếm giữ tàu bay thuần túy, thì đến Công ước Montreal 1971 và Nghị định thư Montreal 1988, khung pháp lý đã mở rộng điều chỉnh 6 nhóm hành vi nguy hiểm khác nhau, bao gồm cả hành vi sử dụng vũ lực tại cảng hàng không, phá hủy thiết bị dẫn đường hoặc cung cấp thông tin sai lệch gây mất an toàn bay.

Thứ hai, Việt Nam đã tích cực hội nhập khi tham gia 8 trong tổng số 16 văn kiện pháp lý của Liên Hợp Quốc về chống khủng bố và ký kết 18 hiệp định song phương có nội dung dẫn độ. Tuy nhiên, 100% các trường hợp bàn giao tội phạm truy nã thực tế trong giai đoạn khảo sát chưa diễn ra theo trình tự tư pháp thuần túy của Luật Tương trợ tư pháp mà chủ yếu được thực hiện linh hoạt dưới hình thức trục xuất, đẩy trả thông qua đầu mối nghiệp vụ của Văn phòng Interpol Việt Nam.

Thứ ba, sự thiếu đồng bộ giữa cơ quan đầu mối quy định trong các hiệp định ký trước năm 2003 (giao Viện kiểm sát nhân dân tối cao) và pháp luật thực định sau năm 2007 (giao Bộ Công an) tạo ra sự chồng chéo về mặt thủ tục, làm gia tăng khoảng 30% thời gian xử lý hồ sơ yêu cầu dẫn độ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự chậm trễ trong các vụ việc dẫn độ bắt nguồn từ sự khác biệt về chế độ pháp lý giữa các quốc gia, đặc biệt là rào cản về nguyên tắc không dẫn độ công dân nước mình và yêu cầu nghiêm ngặt về chứng cứ tội phạm kép. Thực tế cho thấy việc áp dụng biện pháp đẩy trả hành chính tuy mang lại tính cơ động, kịp thời ngăn chặn đối tượng tẩu thoát nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ thiếu vững chắc về mặt tố tụng so với một phán quyết dẫn độ chính thức do Tòa án ban hành.

Các dữ liệu này có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua Bảng ma trận so sánh thẩm quyền tài phán theo 4 công ước quốc tế (thẩm quyền quốc gia đăng ký tàu bay, quốc gia hạ cánh, quốc gia người thuê tàu bay) và Biểu đồ luồng quy trình luân chuyển hồ sơ dẫn độ giữa Bộ Công an, Tòa án nhân dân cấp tỉnh và Viện kiểm sát nhân dân. So sánh với các nghiên cứu cùng thời kỳ, luận văn khẳng định việc chuyển đổi từ cơ chế phối hợp hành chính sang thủ tục tư pháp chuẩn mực là xu hướng tất yếu để đảm bảo quyền con người và nâng cao uy tín pháp lý quốc tế của Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận văn đưa ra bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể:

• Hoàn thiện thể chế lập pháp: Đẩy mạnh xây dựng và ban hành Luật Dẫn độ độc lập hoặc sửa đổi toàn diện Chương IV Luật Tương trợ tư pháp 2007, xác định rõ thẩm quyền thụ lý duy nhất thuộc về Tòa án nhân dân cấp tỉnh, đặt mục tiêu rút ngắn 30% thời gian xử lý thủ tục chuẩn bị hồ sơ và thẩm định trong lộ trình 2-3 năm tới (Chủ thể: Quốc hội và Bộ Công an).
• Mở rộng hợp tác điều ước quốc tế: Tích cực xúc tiến đàm phán, ký kết mới các hiệp định song phương chuyên biệt về dẫn độ, hướng tới mục tiêu nâng tổng số lên hơn 25 quốc gia đối tác chiến lược và nghiên cứu hoàn tất gia nhập 4 điều ước quốc tế còn lại của Liên Hợp Quốc về chống khủng bố trong giai đoạn 3-5 năm (Chủ thể: Bộ Ngoại giao chủ trì phối hợp cùng Bộ Tư pháp, Bộ Công an).
• Thành lập lực lượng Cảnh sát hàng không chuyên trách: Xây dựng tổ chức Cảnh sát hàng không dân dụng trực thuộc Bộ Công an nhằm trực tiếp đảm bảo an ninh trên các chuyến bay và tại 22 cảng hàng không trên toàn quốc, hoàn thiện cơ chế tác chiến trong vòng 12-18 tháng (Chủ thể: Bộ Công an phối hợp Cục Hàng không Việt Nam).
• Nâng cao năng lực cán bộ và công nghệ: Hiện đại hóa kênh trao đổi dữ liệu tội phạm Interpol 24/7, phấn đấu đạt tỷ lệ 100% cán bộ làm công tác tư pháp quốc tế được đào tạo chuyên sâu về kỹ năng ngoại ngữ và pháp luật dẫn độ đa phương (Chủ thể: Học viện Cảnh sát nhân dân và Văn phòng Interpol Việt Nam).

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang tính hệ thống cao, mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn cho bốn nhóm đối tượng:

• Cơ quan lập pháp và cơ quan tham mưu chính sách: Các chuyên viên Ủy ban Tư pháp của Quốc hội và Bộ Tư pháp có thể sử dụng số liệu, phân tích từ 18 hiệp định song phương làm luận cứ xây dựng các đạo luật chuyên ngành và rà soát tính tương thích của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong nước.
• Lực lượng thực thi pháp luật và cán bộ Interpol: Đội ngũ điều tra viên, sĩ quan chuyên trách phòng chống khủng bố khai thác được quy trình chuẩn hóa trong tiếp nhận lệnh truy nã đỏ, thiết lập hồ sơ dẫn độ và phương án áp giải, bàn giao đối tượng qua các cửa khẩu quốc tế.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên ngành Luật: Nguồn tư liệu toàn diện về 13 điều ước quốc tế và các nguyên tắc tư pháp hình sự quốc tế là tài liệu tham khảo giá trị cho các học phần Luật Hàng không quốc tế, Luật Hình sự quốc tế và Tương trợ tư pháp.
• Doanh nghiệp vận tải và quản lý cảng hàng không: Lãnh đạo các hãng hàng không, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam sử dụng các phân tích pháp lý để hoàn thiện quy chế an ninh bay, phòng ngừa từ sớm các nguy cơ can thiệp bất hợp pháp.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên tắc "Aut dedere aut judicare" được áp dụng như thế nào trong lĩnh vực an ninh hàng không? Nguyên tắc này buộc quốc gia nơi kẻ phạm tội đang hiện diện phải đưa ra quyết định: hoặc dẫn độ đối tượng cho quốc gia có thẩm quyền yêu cầu, hoặc phải đưa vụ việc ra cơ quan có thẩm quyền của nước mình để truy cứu trách nhiệm hình sự. Quy định này tại Công ước La Haye 1970 và Công ước Montreal 1971 nhằm triệt tiêu nơi ẩn náu của tội phạm.

Pháp luật Việt Nam quy định trường hợp nào bắt buộc từ chối dẫn độ tội phạm? Theo Điều 344 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2003 và Điều 35 Luật Tương trợ tư pháp 2007, Việt Nam kiên quyết từ chối dẫn độ nếu người bị yêu cầu là công dân Việt Nam, hành vi không cấu thành tội phạm theo luật Việt Nam, vụ án đã hết thời hiệu truy cứu hoặc có căn cứ người đó sẽ bị bức hại vì lý do chính trị, tôn giáo, chủng tộc.

Tại sao thực tế Việt Nam thường sử dụng biện pháp trục xuất, đẩy trả thay cho thủ tục dẫn độ? Thủ tục dẫn độ tư pháp đòi hỏi quá trình xác minh chứng cứ phức tạp qua nhiều cấp (Tòa án, Viện kiểm sát) và phụ thuộc vào sự tồn tại của hiệp định song phương. Do đó, Văn phòng Interpol Việt Nam thường áp dụng linh hoạt biện pháp trục xuất hành chính hoặc đẩy trả để kịp thời bàn giao đối tượng truy nã quốc tế theo lệnh truy nã đỏ.

Hành vi phạm tội trên máy bay đang bay thuộc thẩm quyền xét xử của quốc gia nào? Theo Công ước Tokyo 1963 và Montreal 1971, quyền tài phán trước hết thuộc về quốc gia đăng ký tàu bay. Ngoài ra, quốc gia nơi tàu bay hạ cánh có kẻ phạm tội trên khoang, hoặc quốc gia nơi người thuê tàu bay đặt trụ sở kinh doanh chính cũng có quyền xác lập thẩm quyền xét xử song song.

Sự kiện khủng bố 11/9 đã tác động như thế nào đến sự thay đổi của pháp luật chống khủng bố? Sự kiện ngày 11/9/2001 cướp đi sinh mạng của 2.975 người đã thúc đẩy Liên Hợp Quốc ban hành hàng loạt nghị quyết khẩn cấp, buộc các quốc gia siết chặt an ninh bay. Tại Việt Nam, sự kiện này là tiền đề trực tiếp để bổ sung Điều 230a về Tội khủng bố trong Bộ luật Hình sự và ban hành Luật Phòng, chống khủng bố 2013 với 57 điều luật chặt chẽ.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện các luận cứ lý thuyết về tội phạm hàng không và chế định dẫn độ từ góc độ luật hình sự quốc tế và luật quốc gia.
• Làm rõ cấu trúc chuẩn mực của 4 công ước an ninh hàng không quốc tế và 13 văn kiện quốc tế về chống khủng bố của Liên Hợp Quốc.
• Đánh giá khách quan thực trạng thi hành 18 hiệp định song phương và chỉ ra nguyên nhân chuyển dịch sang cơ chế phối hợp Interpol tại Việt Nam.
• Đề xuất mô hình hoàn thiện thể chế lập pháp với lộ trình xây dựng Luật Dẫn độ chuyên biệt và thiết lập lực lượng Cảnh sát hàng không chuyên trách.
• Xác lập cơ sở khoa học giúp nâng cao năng lực hội nhập quốc tế và bảo đảm an ninh tuyệt đối cho không phận quốc gia.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp cái nhìn toàn diện, chuyên sâu đầu tiên kết hợp giữa lý luận luật quốc tế với thực tiễn tố tụng tại Việt Nam trong lĩnh vực an ninh hàng không. Trong giai đoạn 12 tháng tới, các cơ quan chức năng cần sớm triển khai tổng kết thực tiễn để phục vụ việc sửa đổi toàn diện khung pháp lý về tương trợ tư pháp. Hãy cùng chung tay nghiên cứu, chia sẻ và đóng góp ý kiến chuyên môn nhằm xây dựng một hành lang pháp lý vững chắc, bảo đảm an toàn cho mọi chuyến bay thương mại trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG 1. TỘI PHẠM HÀNG KHÔNG QUỐC TẾ 1. Khái niệm tội phạm hàng không quốc tế Trên cơ sở thực tiễn và dựa vào các công ước quốc tế về an ninh hàng không, có thể phân chia các hành vi phạm tội xâm phạm an ninh hàng không dân dụng quốc tế thành hai loại: * Loại thứ nhất: Gồm các hành vi chiếm đoạt bất hợp pháp tàu bay, gồm: Một là, hành vi đe dọa của kẻ phạm tội đối với phi hành đoàn hoặc hành khách bằng vũ khí, bắt thay đổi đường bay, hạ cánh xuống lãnh thổ của nước khác nhằm trốn chạy khỏi sự truy tìm của nhà nước đối với hành vi phạm tội hoặc trốn chạy khỏi đồng bọn của chúng. Hai là, hành vi chiếm đoạt tàu bay nhằm vào lợi ích vật chất hoặc lợi ích kinh tế.

* Loại thứ hai: Gồm các hành vi khác đe dọa an ninh hàng không dân dụng như: Một là, thực hiện hành vi bạo lực đối với một người trên tàu bay trong khi tàu bay đang bay nếu như hành động này gây nguy hiểm đến an toàn của tàu bay đó. Hai là, đặt hoặc chỉ đạo đặt vào tàu bay đang bay, dù bằng bất cứ phương thức nào, một thiết bị hoặc chất sẽ phá hủy tàu bay hoặc gây thiệt hại cho tàu bay, dẫn đến làm mất khả năng bay, hoặc làm hỏng tàu bay dẫn đến mất an toàn của tàu bay đang bay. Ba là, phá hủy hoặc làm hỏng phương tiện dẫn đường hàng không hoặc cản trở hoạt động của các thiết bị đó, nếu bất kỳ một hành động nào như vậy sẽ gây mất an toàn của tàu bay đang bay. Bốn là, chuyển những thông tin mà biết là sai trái, từ đó gây nguy hại đến an toàn của tàu bay đang bay.

14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Năm là, sử dụng bạo lực chống lại người đang làm nhiệm vụ dịch vụ hàng không mà gây ra thương tích nặng hoặc tử vong. Sáu là, phá hủy hoặc làm thiệt hại nghiêm trọng các trang thiết bị hàng không hoặc tàu bay đậu tại đó, nếu những hành vi này gây nguy hại hoặc có thể gây nguy hại tới an ninh của sân bay. Xem xét các quy định về tội phạm hàng không trong các điều ước quốc tế về an ninh hàng không, có thể thấy được sự phát triển ngày một hoàn thiện của những quy định về tội phạm hàng không quốc tế: Trong Công ước Tokyo 1963 về an ninh hàng không thì tội phạm hàng không được hiểu là hành vi cướp máy bay (không tặc). Đến Công ước LaHay 1970 và Công ước Montreal 1971, quy định về tội phạm hàng không đã được mở rộng, bao gồm cả những hành vi cưỡng đoạt tàu bay, làm hư hỏng tàu bay, những hành vi thực hiện đối với người, trang thiết bị tại các sân bay, ảnh hưởng đến an toàn bay.

Ngay cả những hành vi đe dọa dùng vũ lực đối với một người trên tàu bay cũng bị coi là tội phạm hàng không quốc tế. Nguyên nhân chủ yếu của việc mở rộng khái niệm này là do thời kỳ cuối những năm 60 thế giới trong tình trạng căng thẳng về nạn dịch đe dọa hàng không quốc tế như bắt cóc, đánh bom, mìn, đưa chất cháy, nổ vào tàu bay…nhằm vào tổng thể hoạt động hàng không của ngành hàng không, trong khi đó Công ước Tokyo 1963 còn hạn chế, quy định chưa cụ thể, chưa rõ ràng, Công ước Tokyo 1963 có ghi nhận hành vi chiếm đoạt tàu bay là hành vi bất hợp pháp nhưng lại không coi hành vi chiếm đoạt bất hợp pháp tàu bay là hành vi tội phạm hay vi phạm hành chính. Đó cũng là kết quả của sự thỏa thuận giữa các quốc gia trong thời kỳ chiến tranh lạnh, là đặc trưng của luật quốc tế so với luật quốc gia, khi thỏa thuận xây dựng các quy định pháp luật quốc tế thường bị chi phối bởi tổng thể lợi ích giữa các quốc gia. Công ước LaHaye 1970 và Công ước Montreal 1971 đã khắc phục được hạn chế của Công ước Tokyo 1963.

Tuy nhiên, việc quy định tội phạm hàng không quốc tế trong pháp luật của mỗi quốc gia còn khác nhau. Chẳng hạn, hành vi cợt nhả, trêu ghẹo, 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khiếm nhã của hành khách đối với nữ tiếp viên hàng không trên máy bay trong luật hình sự của một số nước không định danh cụ thể đây là hành vi phạm tội, song một số nước lại xác định đây là hành vi quấy rối tình dục. Hành vi trộm cắp hoặc đánh nhau giữa các hành khách trên máy bay có thể được quy định trong luật hình sự của một số quốc gia. Những hành vi này trái với các luật lệ, quy định về hàng không, vi phạm trật tự và kỷ luật hàng không: "Các hành vi phạm tội hay không phạm tội có thể gây nguy hiểm cho an toàn của tàu bay hoặc của người hay tài sản trên tàu bay hoặc nguy hiểm cho trật tự và kỷ luật trên tàu bay" (điểm b, khoản 1 Điều 1 Công ước Tokyo 1963 về an ninh hàng không).

Do vậy, có sự khác nhau trong quy định về tội phạm hàng không trong pháp luật của các quốc gia. Bộ luật hình sự năm 1999 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tại Điều 8 đã định nghĩa khái niệm tội phạm như sau: Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa [39]. Định nghĩa tội phạm trên đây là định nghĩa có tính khoa học thể hiện tập trung nhất quan điểm của Nhà nước ta về tội phạm. Định nghĩa này là cơ sở khoa học thống nhất cho việc xác định những loại tội phạm cụ thể, là cơ sở cho việc áp dụng đúng đắn những điều luật quy định về từng tội phạm cụ thể.

Như vậy, tội phạm hàng không quốc tế theo tác giả có thể được định nghĩa như sau: Tội phạm hàng không quốc tế là những hành vi xâm phạm đến sự an 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] toàn của tàu bay hoặc của người, tài sản trên tàu bay hoặc gây nguy hiểm cho trật tự, kỷ luật trên tàu bay. Khủng bố hàng không quốc tế Trong bối cảnh quốc tế hiện nay, việc đưa ra định nghĩa chung về khủng bố là cần thiết vì có như vậy mới nâng cao được hiệu quả hợp tác đấu tranh phòng chống tội phạm này. Hiện nay, mặc dù hệ thống văn bản quy phạm pháp luật quốc tế về chống khủng bố tương đối lớn, tuy nhiên chưa văn bản nào đưa ra được định nghĩa rõ ràng, toàn diện về khủng bố. Trong 13 điều ước quốc tế thuộc khuôn khổ Liên hợp quốc về đấu tranh chống khủng bố hiện nay chỉ có ba Công ước trực tiếp nhắc đến khái niệm "khủng bố" (Terrorism) ngay tại tiêu đề, đó là: Công ước New York năm 1997 về trừng trị khủng bố bằng bom (Internationail conternation for the suppression of terrorist bombings); Công ước New York năm 1999 về trừng trị việc tài trợ khủng bố (International convention for the suppression of the financing of terrorism); Công ước New York năm 2005 về ngăn chặn các hành vi khủng bố hạt nhân (International convention for the suppression of acts of nuclear terrorism).

Các công ước còn lại quy định về những tội phạm mà việc thực hiện các tội phạm đó được coi như biểu hiện của khủng bố quốc tế. Trong ba công ước quốc tế nhắc đến khái niệm "khủng bố" ngay tại tiêu đề chỉ có Công ước New York năm 1999 về trừng trị hành vi tài trợ khủng bố đưa ra được định nghĩa chung về khủng bố, các công ước còn lại chỉ đưa ra định nghĩa về từng loại hành vi khủng bố cụ thể. Công ước New York năm 1999 bên cạnh việc định nghĩa hành vi tài trợ khủng bố đã gián tiếp quy định thế nào là khủng bố. Hầu hết các điều ước quốc tế khu vực cũng không đưa ra được định nghĩa khủng bố.

Các điều ước này trong phạm vi hợp tác đấu tranh chống khủng bố lại dẫn ra những hành vi được quy định tại 13 Công ước quốc tế đa phương của Liên hợp quốc. Ví dụ, Công ước của Châu Âu về chống khủng bố năm 1977 ngay tại Điều 1 đã đưa ra các hành vi thuộc phạm vi điều 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chỉnh của Công ước, yêu cầu các quốc gia thành viên phải tội phạm hóa, đó là các hành vi được nêu trong Công ước La Haye năm 1970 về trừng trị việc chiếm giữ bất hợp pháp tàu bay; Công ước Montreal năm 1971 về trừng trị các hành vi bất hợp pháp chống lại an toàn hàng không dân dụng. Tháng 11 năm 2007 tại Cebu, các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á (ASEAN) đã ký Công ước chung về chống khủng bố (ASEAN Convention on Counter Terrorism). Tại Điều 2 Công ước này quy định về "Những hành vi phạm tội khủng bố" đã ghi nhận các hành vi theo 13 Công ước đa phương về đấu tranh chống khủng bố trong khuôn khổ Liên hợp quốc; Đối với các mục đích của Công ước này, tội phạm có nghĩa là bất kỳ hành vi phạm tội trong phạm vi được liệt kê như sau: - Công ước La Haye năm 1970 về trừng trị việc chiếm giữ bất hợp pháp tàu bay.

- Công ước Montreal năm 1971 về trừng trị những hành vi bất hợp pháp chống lại an toàn hàng không dân dụng. - Công ước New York năm 1973 về ngăn chặn và trừng trị các tội phạm chống lại những người được bảo hộ quốc tế, bao gồm viên chức ngoại giao. - Công ước New York năm 1977 về chống bắt cóc con tin. - Công ước Viên năm 1979 về bảo vệ an toàn vật liệu hạt nhân.

- Nghị định thư Montreal năm 1988 về trừng trị các hành vi bạo lực bất hợp pháp tại cảng hàng không dân dụng quốc tế. - Công ước Rome năm 1988 về trừng trị các hành vi bất hợp pháp chống lại những công trình cố định trên thềm lục địa. - Công ước New York năm 1997 về trừng trị khủng bố bằng bom. - Công ước New York năm 1999 về trừng trị hành vi tài trợ cho khủng bố.