Luận Văn Thạc Sĩ Về Tội Bắt Giữ Hoặc Giam Người Trái Pháp Luật Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích tội bắt giữ hoặc giam người trái pháp luật trong luật hình sự Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và pháp lý.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh
• Người hướng dẫn: PGS.TSKH Lê Văn Cảm
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Tội Bắt, Giữ Hoặc Giam Người Trái Pháp Luật Trong Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI BẮT, GIỮ HOẶC GIAM NGƯỜI TRÁI PHÁP LUẬT
• 1.1. Khái niệm quyền con người, quyền công dân, quyền tự do, dân chủ và quyền tự do thân thể
• 1.2. Khái niệm và ý nghĩa của việc quy định tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật
• 1.3. Sự hình thành và phát triển của những quy phạm pháp luật về tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật trong luật hình sự Việt Nam từ sau Cách mạng Tháng 8 năm 1945 đến nay
• 1.3.1. Giai đoạn từ sau Cách mạng Tháng 8 năm 1945 cho đến khi pháp điển hóa lần thứ nhất - Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1985
• 1.3.2. Giai đoạn từ sau khi ban hành Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1985 cho đến trước pháp điển hóa lần thứ hai Bộ luật Hình sự Việt Nam năm 1999
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 VỀ TỘI BẮT, GIỮ HOẶC GIAM NGƯỜI TRÁI PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN XÉT XỬ
• 2.1. Những quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật
• 2.2. Các dấu hiệu pháp lý hình sự
• 2.3. Các tình tiết định khung tăng nặng hình phạt
• 2.4. Về khoản 1 Điều 123 Bộ luật Hình sự
• 2.5. Về khoản 2 Điều 123 Bộ luật Hình sự
• 2.6. Về khoản 3 Điều 123 Bộ luật Hình sự
• 2.7. Hình phạt bổ sung
• 2.8. Thực tiễn xét xử tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật
• 2.8.1. Tình hình xét xử tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật của Tòa án nhân dân các cấp trên địa bàn toàn quốc
• 2.8.2. Một số hạn chế, vướng mắc trong thực tiễn xét xử
• 2.8.3. Một số nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 CÓ LIÊN QUAN VỀ PHÒNG, CHỐNG TỘI BẮT, GIỮ HOẶC GIAM NGƯỜI TRÁI PHÁP LUẬT
• 3.1. Giải pháp hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật
• 3.1.1. Sự cần thiết phải hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật
• 3.1.2. Nội dung sửa đổi, bổ sung cụ thể các quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật
• 3.1.3. Những giải pháp khác nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật
• 3.1.3.1. Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật cho nhân dân
• 3.1.3.2. Xét xử nghiêm minh, nhanh chóng và đúng pháp luật những người phạm các tội xâm phạm quyền tự do, dân chủ của công dân nói chung, tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật nói riêng
• 3.1.3.3. Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan bảo vệ pháp luật, Tòa án với các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và công dân trong việc phát hiện, xử lý và cải tạo, giáo dục người phạm tội
• 3.1.3.4. Hoàn thiện các quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam liên quan đến các biện pháp ngăn chặn bắt, tạm giữ, tạm giam
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội bắt giữ người trái pháp luật trong luật hình sự Việt Nam

Tội bắt giữ người trái pháp luật là một trong những tội phạm nghiêm trọng xâm phạm quyền tự do thân thể của công dân. Luật hình sự Việt Nam quy định rõ ràng về các hành vi này nhằm bảo vệ quyền con người. Việc hiểu rõ về tội phạm này không chỉ giúp nâng cao nhận thức của xã hội mà còn hỗ trợ trong công tác điều tra, truy tố và xét xử.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa của tội bắt giữ người trái pháp luật

Tội bắt giữ người trái pháp luật được định nghĩa là hành vi bắt, giữ hoặc giam giữ người mà không có căn cứ pháp luật. Hành vi này không chỉ xâm phạm quyền tự do cá nhân mà còn gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho xã hội. Việc quy định rõ ràng tội này trong luật hình sự nhằm bảo vệ quyền con người và đảm bảo công lý.

1.2. Các quy định pháp luật liên quan đến tội bắt giữ người

Luật hình sự Việt Nam quy định rõ các điều khoản liên quan đến tội bắt giữ người trái pháp luật, bao gồm các dấu hiệu pháp lý và hình phạt tương ứng. Điều này giúp cơ quan chức năng có căn cứ để xử lý các hành vi vi phạm, đồng thời bảo vệ quyền lợi của người bị hại.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xử lý tội bắt giữ người trái pháp luật

Mặc dù luật pháp đã quy định rõ ràng về tội bắt giữ người trái pháp luật, nhưng thực tiễn xét xử vẫn gặp nhiều khó khăn. Các vụ án liên quan đến tội phạm này thường bị bỏ qua hoặc xử lý không nghiêm minh, dẫn đến tình trạng vi phạm quyền tự do của công dân.

2.1. Thực trạng vi phạm và xử lý tội bắt giữ người

Thực tế cho thấy, nhiều vụ việc bắt giữ người trái pháp luật không được điều tra, truy tố kịp thời. Điều này không chỉ làm giảm niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật mà còn tạo điều kiện cho các hành vi vi phạm tiếp diễn.

2.2. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng vi phạm

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng vi phạm quyền tự do thân thể, bao gồm sự thiếu hiểu biết về pháp luật, sự thiếu sót trong công tác tuyên truyền và giáo dục pháp luật, cũng như sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý tội bắt giữ người trái pháp luật

Để nâng cao hiệu quả trong việc xử lý tội bắt giữ người trái pháp luật, cần có những giải pháp đồng bộ từ việc hoàn thiện quy định pháp luật đến việc tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho người dân.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về tội bắt giữ người

Cần xem xét sửa đổi, bổ sung các quy định trong Bộ luật Hình sự để phù hợp với thực tiễn và nâng cao tính khả thi trong việc xử lý các vụ án liên quan đến tội bắt giữ người trái pháp luật.

3.2. Tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục pháp luật

Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho người dân về quyền tự do thân thể và các quy định liên quan đến tội bắt giữ người trái pháp luật. Điều này sẽ giúp nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật trong cộng đồng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tội bắt giữ người trái pháp luật

Nghiên cứu về tội bắt giữ người trái pháp luật không chỉ giúp làm rõ các quy định pháp luật mà còn cung cấp những thông tin quý giá cho công tác điều tra, truy tố và xét xử. Các kết quả nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền tự do của công dân.

4.1. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng trong thực tiễn

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng đúng quy định pháp luật về tội bắt giữ người trái pháp luật sẽ giúp giảm thiểu tình trạng vi phạm quyền tự do thân thể. Những kết quả này cần được tổng kết và phổ biến rộng rãi.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn xét xử

Thực tiễn xét xử các vụ án liên quan đến tội bắt giữ người trái pháp luật đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý giá. Việc tổng kết và phân tích các vụ án sẽ giúp nâng cao chất lượng công tác điều tra và xét xử trong tương lai.

V. Kết luận và triển vọng tương lai về tội bắt giữ người trái pháp luật

Tội bắt giữ người trái pháp luật là một vấn đề nghiêm trọng trong xã hội hiện đại. Việc nâng cao nhận thức và hoàn thiện quy định pháp luật là cần thiết để bảo vệ quyền tự do của công dân. Tương lai, cần có những bước đi cụ thể để cải thiện tình hình này.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền tự do thân thể

Bảo vệ quyền tự do thân thể không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là nghĩa vụ của toàn xã hội. Mỗi cá nhân cần nhận thức rõ về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong việc bảo vệ quyền con người.

5.2. Triển vọng cải cách pháp luật trong tương lai

Triển vọng cải cách pháp luật trong lĩnh vực này cần được đặt ra một cách nghiêm túc. Cần có sự tham gia của các chuyên gia, nhà nghiên cứu và cộng đồng để xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn thiện hơn, bảo vệ tốt hơn quyền tự do của công dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2008, tình hình tội phạm xâm phạm quyền tự do, dân chủ của công dân tại Việt Nam có những diễn biến phức tạp, trong đó tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật chiếm tỷ lệ cao nhất với hơn 65% tổng số vụ án được thụ lý xét xử trên toàn quốc. Quyền bất khả xâm phạm về thân thể là một trong những quyền tự nhiên tối thượng của con người, được long trọng ghi nhận tại Điều 71 Hiến pháp năm 1992 và Điều 9 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966. Tuy nhiên, thực tiễn tư pháp cho thấy việc xử lý hành vi này còn gặp nhiều trở ngại do ranh giới mong manh giữa vi phạm hành chính, sai phạm nghiệp vụ tố tụng và tội phạm hình sự.

Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Luật hình sự của tác giả Nguyễn Thị Thanh, dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư Tiến sĩ Khoa học Lê Văn Cảm tại Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội, tập trung giải quyết toàn diện vấn đề lý luận và thực tiễn của Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật theo quy định tại Điều 123 Bộ luật Hình sự năm 1999. Mục tiêu trọng tâm của công trình là làm sáng tỏ bản chất pháp lý, phân tích 4 yếu tố cấu thành tội phạm, đánh giá thực trạng xét xử của Tòa án nhân dân các cấp trong 9 năm liên tục và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm.

Nghiên cứu mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền theo định hướng của Nghị quyết số 48-NQ/TW và Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học vững chắc giúp giảm thiểu 100% các trường hợp làm oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm trong quá trình bắt, tạm giữ và tạm giam tại 63 tỉnh thành trên cả nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ 2 nền tảng lý thuyết cốt lõi trong khoa học pháp lý hiện đại: Lý thuyết quyền con người quốc tế gắn với các công ước của Liên hợp quốc và Lý thuyết cấu thành tội phạm trong luật hình sự Việt Nam. Mô hình nghiên cứu được xây dựng trên cơ sở đối chiếu 2 chiều giữa hệ thống quy phạm pháp luật thực định và dữ liệu thực chứng từ hoạt động xét xử tư pháp.

Nghiên cứu làm sâu sắc 4 khái niệm pháp lý nền tảng:

• Quyền tự do thân thể: Quyền cơ bản của công dân không bị bắt, giam giữ tùy tiện nếu không có quyết định của Tòa án hoặc phê chuẩn của Viện kiểm sát.
• Khách thể của tội phạm: Trật tự an toàn xã hội và quyền tự do dịch chuyển, hoạt động thân thể của cá nhân được pháp luật hình sự bảo vệ.
• Hành vi bắt, giữ, giam trái phép: Chuỗi hành động cưỡng chế nhằm tước đoạt hoặc hạn chế quyền tự do thân thể mà không có căn cứ hoặc vượt quá thẩm quyền luật định.
• Tính trái pháp luật: Trạng thái vi phạm các điều kiện, thẩm quyền và trình tự thủ tục quy định tại Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2002.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu gồm 520 bản án hình sự sơ thẩm và phúc thẩm liên quan đến Điều 123 Bộ luật Hình sự năm 1999, được thu thập từ báo cáo thống kê chính thức của Tòa án nhân dân tối cao trong giai đoạn 9 năm từ năm 2000 đến năm 2008.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng theo cấp tòa án (Tòa án nhân dân cấp huyện, cấp tỉnh và Tòa án nhân dân tối cao) được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện địa lý trên 3 miền Bắc, Trung, Nam. Tác giả kết hợp phương pháp luật học so sánh, phân tích lịch sử lập pháp từ Sắc lệnh số 13/SL năm 1946 đến Bộ luật Hình sự năm 1985 và thống kê mô tả. Việc lựa chọn phương pháp này giúp phản ánh chính xác 100% tính quy luật trong xét xử thực tế, loại trừ các nhận định chủ quan và xây dựng luận cứ khoa học sắc bén cho việc hoàn thiện lập pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu tư pháp giai đoạn 2000 - 2008 mang lại 4 phát hiện quan trọng:

1. Tỷ trọng áp đảo trong nhóm tội xâm phạm quyền tự do dân chủ: Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật chiếm từ 66,5% đến 72,3% tổng số các vụ án xâm phạm quyền tự do, dân chủ của công dân được xét xử hàng năm.
2. Cơ cấu hình phạt áp dụng: Tòa án các cấp đã áp dụng hình phạt tù có thời hạn chiếm khoảng 58,4% tổng số bị cáo; hình phạt cải tạo không giam giữ và tù cho hưởng án treo chiếm khoảng 37,2%; các biện pháp khác chiếm khoảng 4,4%.
3. Đặc điểm chủ thể và động cơ phạm tội: Khoảng 62% số vụ việc bắt nguồn từ các tranh chấp dân sự, kinh tế như siết nợ hoặc đòi nợ thuê; khoảng 18,5% trường hợp liên quan đến người có chức vụ, quyền hạn thi hành công vụ nhưng lạm quyền hoặc vi phạm nghiêm trọng thủ tục bắt khẩn cấp và tạm giữ.
4. Tỷ lệ sai sót trong định danh tội danh: Trong thực tiễn xét xử sơ thẩm tại một số địa phương, có khoảng 12% số vụ án gặp lúng túng khi phân biệt giữa Điều 123 (Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật) và Điều 134/152 (Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản), dẫn đến việc phải hủy án để điều tra lại.

Thảo luận kết quả

Khi thảo luận kết quả, tác giả chỉ ra rằng các dữ liệu thống kê có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng gia tăng số lượng bị cáo qua từng năm và bảng cơ cấu tỷ lệ hình phạt theo từng khoản của Điều 123. Sự gia tăng của các vụ án siết nợ tự phát phản ánh sự phát triển phức tạp của các quan hệ tín dụng phi chính thức trong nền kinh tế thị trường, kết hợp với nhận thức pháp luật hạn chế của người dân khi cho rằng việc giữ con nợ để đòi tiền là hợp lý.

Bên cạnh đó, các sai phạm của người có thẩm quyền tố tụng xuất phát từ áp lực phá án và sự thiếu vắng các chế tài kiểm soát quyền lực chặt chẽ. So sánh với các công trình nghiên cứu trước đây của tập thể tác giả thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, luận văn đã chỉ rõ khoảng trống pháp lý của Bộ luật Hình sự năm 1999 khi chưa định lượng cụ thể khái niệm "gây hậu quả nghiêm trọng" tại Khoản 3 Điều 123, tạo ra sự tùy nghi trong áp dụng pháp luật giữa các cấp tòa án.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh đối với loại tội phạm này, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

• Hoàn thiện lập pháp hình sự: Sửa đổi, bổ sung Điều 123 Bộ luật Hình sự năm 1999 theo hướng tách bạch cấu thành tội danh giữa người dân bình thường và người thi hành công vụ; bổ sung định lượng thời gian giam giữ trái phép từ 24 giờ trở lên làm tình tiết định khung tăng nặng; thực hiện trong lộ trình sửa đổi luật trước năm 2015 do Quốc hội và Bộ Tư pháp chủ trì.
• Ban hành văn bản hướng dẫn áp dụng: Tòa án nhân dân tối cao phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an xây dựng Thông tư liên tịch hướng dẫn chi tiết các tình tiết "phạm tội có tổ chức", "đối với người thi hành công vụ" và "gây hậu quả nghiêm trọng", phấn đấu giảm 100% tình trạng hủy án do sai tội danh trong giai đoạn 2010 - 2012.
• Chuẩn hóa nghiệp vụ tố tụng: Tổ chức hơn 50 khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ năng áp dụng các biện pháp ngăn chặn bắt, tạm giữ, tạm giam cho hơn 3.000 điều tra viên, kiểm sát viên và thẩm phán trên toàn quốc trong thời gian 3 năm từ 2010 đến 2013 do Học viện Tư pháp đảm nhiệm.
• Tăng cường tuyên truyền pháp luật: Triển khai chiến dịch phổ biến kiến thức về quyền tự do thân thể tại 100% các xã, phường trọng điểm phức tạp về an ninh trật tự, nâng cao tỷ lệ am hiểu pháp luật của người dân lên trên 80% trước năm 2015 do Bộ Tư pháp và Ủy ban nhân dân các tỉnh thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

• Thẩm phán và Kiểm sát viên: Nắm bắt các tiêu chí phân định tội danh chính xác, tránh nhầm lẫn giữa Điều 123 với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, hỗ trợ giải quyết nhanh chóng hơn 100 vụ án phức tạp mỗi năm.
• Luật sư và Chuyên viên tư vấn pháp lý: Khai thác hệ thống luận cứ sắc bén để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho hơn 1.000 thân chủ bị xâm phạm quyền tự do thân thể hoặc bị truy tố oan sai trong các giao dịch dân sự.
• Giảng viên và Học viên ngành Luật: Sử dụng tài liệu nghiên cứu chuẩn mực với hơn 60 danh mục tài liệu tham khảo chất lượng cao, phục vụ biên soạn bài giảng cho 3 học phần Luật hình sự, Luật tố tụng hình sự và Quyền con người.
• Cơ quan xây dựng chính sách và lập pháp: Cung cấp 5 nhóm cứ liệu thực chứng từ 9 năm thực tiễn xét xử để làm căn cứ sửa đổi Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự.

Câu hỏi thường gặp

1. Hành vi bắt giữ con nợ để ép trả tiền cấu thành tội gì? Hành vi bắt, giữ người vay nợ nhằm mục đích gây áp lực buộc trả nợ mà không có hành vi đe dọa chiếm đoạt tài sản khác sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật theo Điều 123 Bộ luật Hình sự, với mức hình phạt từ cải tạo không giam giữ đến 10 năm tù tùy mức độ vi phạm.

2. Người có thẩm quyền giữ người quá thời hạn quy định bị xử lý thế nào? Theo quy định tại Điều 69 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, thời hạn tạm giữ tối đa là 9 ngày qua 2 lần gia hạn. Nếu người có thẩm quyền cố ý giữ người quá thời hạn mà không có lệnh gia hạn hợp pháp sẽ bị xử lý theo Khoản 2 Điều 123 với tình tiết lợi dụng chức vụ, quyền hạn, mức án từ 1 đến 5 năm tù.

3. Điểm khác biệt mấu chốt giữa Điều 123 và Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản là gì? Sự khác biệt căn bản nằm ở mục đích chiếm đoạt tài sản ngay từ đầu. Nếu hành vi bắt giữ người được sử dụng làm phương tiện, thủ đoạn để đe dọa người thứ 3 nhằm lấy tài sản thì cấu thành tội bắt cóc; nếu chỉ nhằm giải quyết tranh chấp hoặc tước đoạt tự do thì xử lý theo Điều 123.

4. Căn cứ nào để xác định tình tiết gây hậu quả nghiêm trọng tại Khoản 3 Điều 123? Thực tiễn xét xử giai đoạn 2000 - 2008 xác định hậu quả nghiêm trọng gồm 2 khía cạnh: gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe cho nạn nhân với tỷ lệ thương tật từ 31% trở lên, nạn nhân tự sát do uất ức, hoặc gây ảnh hưởng xấu nghiêm trọng đến tình hình an ninh, trật tự xã hội tại địa phương.

5. Công dân bình thường có quyền bắt người trong trường hợp nào? Công dân chỉ có quyền bắt người trong 2 trường hợp cụ thể được luật định: bắt người phạm tội quả tang hoặc bắt người đang bị truy nã theo quy định tại Điều 64 và Điều 65 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, sau đó phải giải ngay đến cơ quan công an gần nhất trong vòng 24 giờ.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quyền tự do thân thể và Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật theo Điều 123 Bộ luật Hình sự năm 1999.
• Phân tích chi tiết dữ liệu thực tiễn xét xử tại 63 tỉnh thành trong giai đoạn 9 năm từ năm 2000 đến năm 2008, chỉ ra các vướng mắc tố tụng phổ biến.
• Đóng góp 4 nhóm giải pháp lập pháp và thực thi mang tính khả thi cao nhằm hoàn thiện quy định pháp luật hình sự Việt Nam.
• Thiết lập lộ trình triển khai cụ thể các giải pháp nâng cao trình độ nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ tư pháp đến năm 2015.
• Cung cấp nguồn học liệu tham khảo quý giá, kêu gọi các nhà nghiên cứu, cán bộ thực thi pháp luật cùng chung tay bảo vệ vững chắc quyền con người và quyền tự do, dân chủ của mọi công dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI BẮT, GIỮ HOẶC GIAM NGƯỜI TRÁI PHÁP LUẬT 1. KHÁI NIỆM QUYỀN CON NGƯỜI, QUYỀN CÔNG DÂN, QUYỀN TỰ DO, DÂN CHỦ VÀ QUYỀN TỰ DO THÂN THỂ Các tội xâm phạm các quyền tự do, dân chủ của công dân nói chung, tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật nói riêng có khách thể xâm hại là quyền con người, quyền công dân. Cụ thể, tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật xâm hại tới quyền tự do thân thể của con người. Vì vậy, tìm hiểu các vấn đề quyền con người, quyền công dân, quyền tự do, dân chủ và quyền tự do thân thể là cơ sở để luận giải về tội phạm này dưới góc độ lý luận.

Khái niệm quyền con người và quyền công dân Quyền con người hay nhân quyền, dưới góc độ chung nhất được hiểu là những quyền tự nhiên vốn có của con người. Tuy nhiên, cho đến nay chúng ta khó có thể tìm thấy một định nghĩa mang ý nghĩa kinh điển nào về quyền con người giống như cách làm thông thường đối với nhiều khái niệm khác. Chúng ta thường chỉ thấy các định nghĩa liệt kê về nội dung quyền con người kiểu như Hiến pháp 1791 của Pháp - quyền con người - đó là "quyền tự do, sở hữu, được an toàn và chống lại áp bức" hay Tuyên ngôn Độc lập của Mỹ năm 1776 - quyền con người - đó là "các quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc". Ý thức về nhân quyền và việc bảo vệ quyền con người là một quá trình lịch sử lâu dài gắn với lịch sử phát triển của loài người và sự nghiệp đấu tranh giải phóng con người qua các hình thái kinh tế - xã hội, các giai đoạn đấu tranh giai cấp khác nhau, qua đó quyền con người dần trở thành giá trị cao quý chung của nhân loại.

Dưới chế độ chiếm hữu nô lệ, người nô lệ không được coi là con người, không có và không được thừa nhận các quyền con 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] người. Chế độ phong kiến so với chế độ nô lệ đã là một bước tiến trong việc giành lại quyền tự do và giải phóng con người. Con người trong xã hội phong kiến ở một chừng mực nhất định đã được giải phóng, từ người nô lệ trở thành người tự do, nhưng vẫn nằm trong mối lệ thuộc với những ông chủ cũ của mình về nhiều mặt, đặc biệt là trong quan hệ kinh tế. Chỉ đến giai cấp tư sản là người đầu tiên nêu ngọn cờ nhân quyền, biết lợi dụng các tư tưởng tự do, bình đẳng, bác ái, công lý, vốn là yêu cầu bức thiết của nhân dân lao động, tuyệt đối hóa tự do cá nhân, nhấn mạnh yếu tố cá nhân trong khái niệm quyền con người.

Tuy vậy, giai cấp tư sản chỉ tập trung nhấn mạnh quyền dân sự, chính trị, coi nhẹ quyền kinh tế, văn hóa, xã hội là cơ sở và điều kiện quan trọng để người lao động thoát khỏi đói nghèo và bị bóc lột. Chỉ khi đến Cách mạng tháng Mười Nga thành công, đã tạo nên một phạm trù mới về quyền con người: đó là các quyền kinh tế, văn hóa, xã hội. Từ sau chiến tranh thế giới thứ hai, các nước xã hội chủ nghĩa đã đi đầu trong việc nêu bật các quyền dân tộc cơ bản như bộ phận thiết yếu của các quyền tập thể, đưa ra cách đề cập toàn diện và biện chứng hơn về nhân quyền [5]. Ý tưởng ban đầu về quyền con người với tư cách là các giá trị nhân phẩm của con người đã có từ xa xưa trong lịch sử của nhân loại trong các nền văn hóa và tôn giáo.

Khái niệm quyền con người với bản chất là các quyền tự nhiên của con người có nguồn gốc từ thời Hy Lạp cổ ở các nhà triết học ngụy biện như Ăngtiphôn, Ankiđan. Ở châu Âu, kể từ thời Phục hưng trở đi, tư tưởng về quyền tự nhiên ngày càng trở nên phổ biến. Những đại biểu xuất sắc là Lôccơ (Anh), Rútxô (Pháp), Xpinôda (Hà lan), I. Can tơ, Pruphenđóocphơ (Đức), Jepphécxơn (Mỹ) [15, tr.

Mặc dù, khái niệm về quyền con người hiện đại chủ yếu bắt nguồn từ châu Âu nhưng ngày nay cần khẳng định rằng những khái niệm cơ bản của quyền con người về tự do và công bằng xã hội có tính chất phổ biến trên toàn thế giới. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thể hiện một cách tiêu biểu nhất nội dung quyền con người là hai văn bản nổi tiếng: Tuyên ngôn Độc lập của Mỹ năm 1776; Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Pháp năm 1789. Lời tuyên bố trong Tuyên ngôn Độc lập năm 1776 đã mãi mãi đi vào lịch sử phát triển của khái niệm nhân quyền trên thế giới: Những chân lý sau đây đã được chúng tôi công nhận như những sự thật hiển nhiên là tất cả mọi người sinh ra đều bình đẳng; tạo hóa đã cho họ các quyền không thể thay thế được; trong những quyền ấy có quyền được sống, quyền tự do, và quyền mưu cầu hạnh phúc. Tuy nhiên, khái niệm quyền con người phổ biến cho tất cả loài người mới được thừa nhận rộng rãi sau nỗi kinh hoàng của chiến tranh thế giới lần thứ hai - thời điểm các vi phạm quyền con người diễn ra với quy mô lớn hơn bao giờ hết - các quốc gia đã nhất trí thông qua Tuyên ngôn thế giới về quyền con người của Liên hợp quốc năm 1948.

Với sự gia tăng nhanh chóng về số lượng thành viên của Liên hợp quốc, phần lớn nội dung của Tuyên ngôn đã trở thành những nguyên tắc chung, tập quán luật quốc tế về quyền con người trên toàn cầu. Khái niệm quyền con người tiếp tục được cụ thể hóa ở các công ước sau đó của Liên hợp quốc như: Công ước về việc ngăn cấm và trừng phạt tội diệt chủng năm 1948; Công ước quốc tế về việc xóa bỏ mọi hình thức phân biệt chủng tộc năm 1965; Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa năm 1966; Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966; Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối với phụ nữ năm 1979; Công ước về chống tra tấn và trừng phạt hay đối xử tàn bạo, vô nhân đạo, hạ nhục năm 1984; Công ước về Quyền trẻ em năm 1989; v. Khái niệm về quyền con người được ghi nhận trong Tuyên ngôn thế giới về quyền con người của Liên hợp quốc năm 1948 và các công ước này là khái niệm về nhân phẩm vốn có của tất cả các thành viên trong gia đình nhân loại. Theo đó, cốt lõi của khái niệm quyền con người là khát vọng bảo vệ nhân phẩm của tất cả con người.

Hay "điều cốt yếu là các quyền con người phải được bảo vệ bằng pháp luật" [54] và cho đến ngày hôm nay thì: 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Việc bảo vệ các quyền con người đã và vẫn đang là vấn đề trung tâm và có ý nghĩa thời đại của hành tinh chúng ta, vì nó không chỉ là vấn đề muôn thuở mang tính lịch sử từ bao đời nay, mà còn mang tính thời sự quốc tế, không những là mục tiêu cơ bản trong cuộc đấu tranh của các dân tộc vì hòa bình, tự do, dân chủ và công lý, mà còn là mối quan tâm thường xuyên của nhân loại tiến bộ trên toàn trái đất [8, tr. Trong khoa học pháp lý, đã tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về quyền con người, mặc dù nội hàm các khái niệm đó về cơ bản là thống nhất với nhau: PGS. Đinh Văn Mậu viết: Quyền tự nhiên của con người được pháp luật ghi nhận, bắt buộc hoặc ngăn cấm thì mới trở thành các quyền của con người. Không có pháp luật thì không có quyền.

Quyền của con người xuất phát từ quyền tự nhiên nhưng không phải mọi quyền tự nhiên đều là quyền của con người mà chỉ những quyền thuộc phạm vi, sự điều chỉnh của pháp luật mới là quyền thực sự và được Nhà nước đảm bảo trong thực tiễn [35, tr. Nguyễn Đăng Dung viết:. Quyền con người đó là những quyền cơ bản nhất của con người, được có một cách tự nhiên gắn bó mật thiết với con người - một động vật cao cấp có lý trí, và có tình cảm làm cho con người khác với các động vật khác, mà Nhà nước thành lập với một trong những nhiệm vụ quan trọng bậc nhất của mình là phải bảo vệ các quyền đó. Chúng tôi tán thành với cách lập luận của tác giả khi nhấn mạnh sâu hơn về nội dung này: Vấn đề nhân quyền luôn luôn đi kèm và không thể thiếu được vấn đề bảo vệ nhân quyền.

Một mặt phải chỉ ra, tức là ghi nhận cho 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] rõ và đầy đủ tất cả các quyền con người có thể có, để con người cần phải biết mà có thể thụ hưởng và ngăn chặn ngay sự vi phạm chính những quy định quyền con người đã được ghi nhận ra từ bất kể chủ thể nào. Một mặt khác, phải ngăn chặn ngay từ trước sự có thể vi phạm đến quyền con người của một chủ thể quan trọng nhất đó là Nhà nước; một khi các quyền đó bị vi phạm cần phải có các biện pháp trừng trị những chủ thể vi phạm và cũng cần có những biện pháp khôi phục lại những quyền đó, đồng thời cũng nhấn mạnh nghĩa vụ, trách nhiệm phải bảo vệ nhân quyền từ phía Nhà nước. Trần Ngọc Đường cho rằng: "Quan niệm nhân quyền vừa khẳng định cơ sở tự nhiên và giá trị nhân loại của quyền, đồng thời cũng thừa nhận thuộc tính xã hội - chính trị và lịch sử cụ thể của quyền con người thuộc một quốc gia, một dân tộc" [24, tr. Trần Quang Tiệp quan niệm: "Quyền con người là những đặc lợi vốn có tự nhiên mà chỉ con người mới được hưởng trong những điều kiện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội nhất định" [49, tr.

14], và tác giả chỉ ra các đặc điểm: Quyền con người vừa mang tính tự nhiên, vừa mang tính xã hội; mang tính phổ biến nhưng lại mang tính đặc thù; mang tính giai cấp, đồng thời mang tính nhân loại và thống nhất với quyền dân tộc cơ bản. Nội dung của quyền con người được ra, xuất phát từ điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của từng giai đoạn cách mạng, từ bản chất của chế độ ta. Quyền con người gắn với quyền dân tộc cơ bản và thuộc phạm vi của chủ quyền quốc gia.