Nghiên Cứu Giới Hạn Xét Xử Sơ Thẩm Hình Sự Từ Thực Tiễn Quận Hoàng Mai, Hà Nội

Luận văn thạc sĩ phân tích giới hạn xét xử sơ thẩm hình sự tại quận Hoàng Mai, Hà Nội, từ thực tiễn và các vấn đề pháp lý liên quan.

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh Ngọc
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Gia Lâm
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Giới Hạn Xét Xử Sơ Thẩm Hình Sự Từ Thực Tiễn Quận Hoàng Mai, Thành Phố Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ GIỚI HẠN XÉT XỬ SƠ THẨM HÌNH SỰ
• 0.2. Khái niệm, đặc điểm của giới hạn xét xử sơ thẩm hình sự
• 0.3. Cơ sở của việc quy định giới hạn xét xử sơ thẩm hình sự
• 0.4. Ý nghĩa của việc quy định giới hạn xét xử sơ thẩm hình sự
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ GIỚI HẠN XÉT XỬ SƠ THẨM HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm của giới hạn xét xử sơ thẩm hình sự
• 1.2. Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về giới hạn xét xử sơ thẩm hình sự
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THI HÀNH QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ GIỚI HẠN XÉT XỬ SƠ THẨM TẠI TOÀ ÁN NHÂN DÂN QUẬN HOÀNG MAI VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Những vấn đề chung về giới hạn xét xử sơ thẩm hình sự

Giới hạn xét xử sơ thẩm hình sự là một khái niệm quan trọng trong lĩnh vực Tố tụng hình sự. Nó không chỉ xác định phạm vi mà Tòa án có quyền xét xử mà còn thể hiện mối quan hệ giữa Viện kiểm sát và Tòa án. Theo quy định của pháp luật, Tòa án chỉ được xét xử những bị cáo và hành vi mà Viện kiểm sát đã truy tố. Điều này đảm bảo rằng việc xét xử diễn ra công bằng và đúng người, đúng tội. Giới hạn này cũng giúp bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan, đồng thời khẳng định tính độc lập của Tòa án trong quá trình xét xử. Việc xác định rõ ràng giới hạn xét xử là cần thiết để tránh tình trạng bỏ lọt tội phạm hoặc oan sai cho người vô tội. Như vậy, giới hạn xét xử không chỉ là một quy định pháp lý mà còn là một yếu tố quan trọng trong việc thực hiện quyền tư pháp của Nhà nước.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của giới hạn xét xử sơ thẩm hình sự

Giới hạn xét xử sơ thẩm hình sự được hiểu là phạm vi mà Tòa án có quyền xem xét và giải quyết vụ án hình sự. Đặc điểm nổi bật của giới hạn này là sự phụ thuộc vào quyết định truy tố của Viện kiểm sát. Tòa án không có quyền mở rộng phạm vi xét xử ra ngoài những gì đã được Viện kiểm sát quy định trong cáo trạng. Điều này tạo ra một mối quan hệ chặt chẽ giữa hai cơ quan, đảm bảo rằng Tòa án chỉ xét xử những hành vi mà Viện kiểm sát đã xác định. Hơn nữa, giới hạn xét xử còn thể hiện tính độc lập của Tòa án, khi mà Thẩm phán có quyền quyết định về việc đưa vụ án ra xét xử dựa trên các chứng cứ thu thập được. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các bên mà còn nâng cao tính minh bạch trong hoạt động xét xử.

II. Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về giới hạn xét xử sơ thẩm hình sự

Quy định về giới hạn xét xử sơ thẩm hình sự được quy định rõ ràng trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Theo đó, Tòa án chỉ có quyền xét xử những bị cáo và hành vi mà Viện kiểm sát đã truy tố. Điều này được thể hiện qua các điều khoản cụ thể trong bộ luật, nhằm đảm bảo tính chính xác và công bằng trong quá trình xét xử. Việc quy định này không chỉ giúp Tòa án thực hiện đúng chức năng của mình mà còn bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan. Hơn nữa, quy định này còn giúp giảm thiểu tình trạng oan sai và bỏ lọt tội phạm, từ đó nâng cao hiệu quả của hệ thống tư pháp. Việc thực hiện đúng quy định về giới hạn xét xử cũng là một trong những yếu tố quan trọng để xây dựng niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật.

2.1. Khái quát lịch sử lập pháp của giới hạn xét xử sơ thẩm hình sự

Lịch sử lập pháp về giới hạn xét xử sơ thẩm hình sự tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988, quy định về giới hạn xét xử đã được đề cập nhưng còn khá khái quát. Đến Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, quy định này đã được sửa đổi, bổ sung, mở rộng thẩm quyền của Tòa án. Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã tiếp tục hoàn thiện quy định này, khẳng định rõ ràng hơn về quyền hạn của Tòa án trong việc xét xử. Sự phát triển này không chỉ phản ánh sự tiến bộ trong tư duy lập pháp mà còn đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm. Việc nghiên cứu lịch sử lập pháp giúp hiểu rõ hơn về sự thay đổi trong nhận thức và cách tiếp cận của pháp luật đối với vấn đề này.

III. Thực tiễn thi hành quy định của pháp luật tố tụng hình sự về giới hạn xét xử sơ thẩm tại Tòa án nhân dân quận Hoàng Mai

Thực tiễn thi hành quy định về giới hạn xét xử sơ thẩm tại Tòa án nhân dân quận Hoàng Mai cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù quy định pháp luật đã rõ ràng, nhưng trong thực tế, việc áp dụng còn gặp nhiều khó khăn. Các Thẩm phán thường phải đối mặt với áp lực từ nhiều phía, dẫn đến việc không thực hiện đúng quy định về giới hạn xét xử. Điều này có thể dẫn đến tình trạng oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm. Hơn nữa, sự thiếu đồng bộ trong nhận thức giữa các cơ quan tố tụng cũng là một trong những nguyên nhân gây ra những khó khăn trong việc thực hiện quy định này. Do đó, cần có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả thi hành quy định về giới hạn xét xử tại địa phương.

3.1. Giải pháp nhằm bảo đảm thực hiện tốt quy định về giới hạn xét xử sơ thẩm

Để nâng cao hiệu quả thực hiện quy định về giới hạn xét xử sơ thẩm tại Tòa án nhân dân quận Hoàng Mai, cần có một số giải pháp cụ thể. Trước hết, cần tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cho các Thẩm phán và Kiểm sát viên về quy định pháp luật liên quan đến giới hạn xét xử. Thứ hai, cần thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tố tụng để đảm bảo sự đồng bộ trong nhận thức và hành động. Cuối cùng, cần có các biện pháp giám sát, kiểm tra việc thực hiện quy định về giới hạn xét xử để kịp thời phát hiện và khắc phục những sai sót trong quá trình xét xử. Những giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả xét xử mà còn góp phần xây dựng niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2020, Tòa án nhân dân quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội đã thụ lý và xét xử một số lượng lớn các vụ án hình sự với tính chất và mức độ phức tạp đa dạng. Việc nghiên cứu về giới hạn xét xử sơ thẩm hình sự tại địa phương này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh cải cách tư pháp đang được đẩy mạnh nhằm xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Giới hạn xét xử sơ thẩm là quy định pháp lý quan trọng nhằm đảm bảo Tòa án xét xử đúng người, đúng tội, không làm oan người vô tội và không bỏ lọt tội phạm, đồng thời bảo vệ vị thế độc lập của Hội đồng xét xử. Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm rõ các quy định pháp luật về giới hạn xét xử sơ thẩm, đánh giá thực tiễn áp dụng tại Tòa án nhân dân quận Hoàng Mai, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả xét xử. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các vụ án hình sự được thụ lý tại quận Hoàng Mai trong khoảng thời gian 5 năm, tập trung vào giai đoạn từ khi Viện kiểm sát chuyển hồ sơ sang Tòa án cho đến khi có bản án sơ thẩm. Nghiên cứu góp phần cung cấp số liệu cụ thể, phân tích các vướng mắc trong thực tiễn và đề xuất kiến nghị phù hợp nhằm hoàn thiện quy định pháp luật tố tụng hình sự, đồng thời hỗ trợ công tác xét xử tại địa phương và các cơ quan tiến hành tố tụng khác.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu trong lĩnh vực tố tụng hình sự, bao gồm:

• Lý thuyết về nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa: Nhấn mạnh việc các cơ quan tiến hành tố tụng phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định pháp luật, bảo đảm quyền con người và quyền công dân trong quá trình xét xử.
• Nguyên tắc suy đoán vô tội: Quy định trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng, bị cáo có quyền nhưng không bắt buộc phải chứng minh vô tội.
• Nguyên tắc xác định sự thật khách quan của vụ án: Đòi hỏi các cơ quan tiến hành tố tụng phải thu thập, đánh giá chứng cứ một cách toàn diện, khách quan nhằm đưa ra phán quyết chính xác.
• Nguyên tắc bảo đảm quyền bào chữa của người bị buộc tội: Bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bị cáo trong quá trình tố tụng, tạo điều kiện cho việc tranh tụng công bằng tại phiên tòa.
• Nguyên tắc xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật: Thẩm phán và Hội thẩm xét xử phải độc lập, không chịu ảnh hưởng từ bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào, chỉ căn cứ vào pháp luật để ra phán quyết.

Các khái niệm chính được làm rõ gồm: giới hạn xét xử sơ thẩm, quyền và nghĩa vụ của Thẩm phán, Hội đồng xét xử, vai trò của Viện kiểm sát trong tố tụng hình sự, cũng như mối quan hệ phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khoa học pháp lý kết hợp với khảo sát thực tiễn, bao gồm:

• Phân tích và tổng hợp các quy định pháp luật liên quan đến giới hạn xét xử sơ thẩm trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành.
• Phương pháp thống kê: Thu thập và phân tích số liệu về các vụ án hình sự được Tòa án nhân dân quận Hoàng Mai thụ lý và xét xử trong giai đoạn 2016-2020, bao gồm số vụ án thay đổi khung hình phạt, thay đổi tội danh, và số vụ trả hồ sơ điều tra bổ sung.
• Khảo sát thực tiễn: Điều tra, phỏng vấn các Thẩm phán, Kiểm sát viên và người tham gia tố tụng tại Tòa án nhân dân quận Hoàng Mai để đánh giá thực trạng áp dụng quy định về giới hạn xét xử.
• Điều tra án điển hình: Phân tích các vụ án tiêu biểu để làm rõ các vướng mắc, bất cập trong quá trình xét xử sơ thẩm liên quan đến giới hạn xét xử.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các vụ án hình sự thụ lý tại Tòa án nhân dân quận Hoàng Mai trong 5 năm, với phương pháp chọn mẫu toàn diện nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2016 đến năm 2020, phù hợp với thời gian áp dụng Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ vụ án thay đổi khung hình phạt: Trong giai đoạn 2016-2020, khoảng 30% số vụ án tại Tòa án nhân dân quận Hoàng Mai có sự thay đổi khung hình phạt so với đề nghị truy tố của Viện kiểm sát, trong đó có 18% vụ án được xét xử với khung hình phạt nhẹ hơn và 12% vụ án với khung hình phạt nặng hơn.

2. Tỷ lệ vụ án thay đổi tội danh: Khoảng 15% vụ án có sự thay đổi tội danh so với cáo trạng ban đầu, thể hiện sự linh hoạt trong việc áp dụng quy định về giới hạn xét xử, tuy nhiên cũng gây ra một số khó khăn trong việc bảo đảm quyền bào chữa của bị cáo.

3. Số vụ án trả hồ sơ điều tra bổ sung: Tòa án nhân dân quận Hoàng Mai đã trả hồ sơ điều tra bổ sung trong khoảng 10% số vụ án, chủ yếu do phát hiện có căn cứ cho rằng bị cáo phạm tội nặng hơn hoặc khác với tội danh Viện kiểm sát truy tố.

4. Khó khăn trong áp dụng quy định về giới hạn xét xử: Qua khảo sát, hơn 40% Thẩm phán và Kiểm sát viên cho biết còn tồn tại những quan điểm khác nhau về phạm vi giới hạn xét xử, dẫn đến vướng mắc trong việc phối hợp giữa Tòa án và Viện kiểm sát, ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng xét xử.

Thảo luận kết quả

Việc Tòa án nhân dân quận Hoàng Mai áp dụng linh hoạt quy định về giới hạn xét xử sơ thẩm đã góp phần nâng cao hiệu quả xét xử, bảo đảm nguyên tắc xét xử đúng người, đúng tội. Tỷ lệ thay đổi khung hình phạt và tội danh phản ánh sự chủ động của Hội đồng xét xử trong việc đánh giá chứng cứ và áp dụng pháp luật phù hợp với thực tế vụ án. Tuy nhiên, sự khác biệt trong nhận thức về giới hạn xét xử giữa các cơ quan tiến hành tố tụng vẫn là nguyên nhân chính gây ra các tranh chấp, khiếu nại và kéo dài thời gian giải quyết vụ án.

So sánh với một số nghiên cứu gần đây, kết quả tại quận Hoàng Mai tương đồng với xu hướng chung của các địa phương khác, cho thấy nhu cầu hoàn thiện quy định pháp luật và hướng dẫn thi hành là rất cần thiết. Việc trả hồ sơ điều tra bổ sung cũng thể hiện sự nghiêm túc trong việc bảo vệ quyền lợi của bị cáo và đảm bảo tính khách quan, toàn diện của quá trình xét xử.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ các vụ án thay đổi khung hình phạt, thay đổi tội danh và trả hồ sơ điều tra bổ sung theo từng năm, giúp minh họa rõ nét xu hướng và biến động trong thực tiễn xét xử.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hướng dẫn thi hành quy định về giới hạn xét xử: Ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết, cụ thể hơn về phạm vi và cách thức áp dụng giới hạn xét xử nhằm thống nhất nhận thức giữa Tòa án và Viện kiểm sát. Chủ thể thực hiện: Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Thời gian: trong vòng 12 tháng tới.

2. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho Thẩm phán và Kiểm sát viên: Tập trung vào các nội dung liên quan đến giới hạn xét xử, quyền và nghĩa vụ của các bên trong tố tụng để nâng cao năng lực áp dụng pháp luật chính xác, hiệu quả. Chủ thể thực hiện: Học viện Tòa án, Học viện Kiểm sát. Thời gian: liên tục hàng năm.

3. Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Tòa án và Viện kiểm sát: Thiết lập các buổi họp định kỳ, trao đổi thông tin và giải quyết vướng mắc trong quá trình xét xử nhằm giảm thiểu tranh chấp và nâng cao hiệu quả công tác tố tụng. Chủ thể thực hiện: Tòa án nhân dân quận Hoàng Mai, Viện kiểm sát nhân dân quận Hoàng Mai. Thời gian: triển khai ngay trong 6 tháng tới.

4. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ và theo dõi tiến độ xét xử: Áp dụng phần mềm quản lý vụ án để giám sát việc tuân thủ quy định về giới hạn xét xử, hỗ trợ phân tích số liệu và báo cáo kịp thời. Chủ thể thực hiện: Tòa án nhân dân quận Hoàng Mai. Thời gian: trong 18 tháng tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Thẩm phán và Hội đồng xét xử: Nghiên cứu giúp hiểu rõ hơn về phạm vi và giới hạn xét xử sơ thẩm, từ đó áp dụng chính xác trong quá trình xét xử các vụ án hình sự, nâng cao chất lượng phán quyết.

2. Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân: Hỗ trợ trong việc xây dựng cáo trạng phù hợp với quy định pháp luật, phối hợp hiệu quả với Tòa án trong quá trình xét xử, bảo vệ quyền công tố và quyền lợi hợp pháp của bị cáo.

3. Luật sư và người bào chữa: Cung cấp cơ sở pháp lý và thực tiễn để chuẩn bị bào chữa hiệu quả, bảo vệ quyền lợi của bị cáo trong phạm vi giới hạn xét xử được quy định.

4. Nhà nghiên cứu và giảng viên luật: Tài liệu tham khảo quan trọng để nghiên cứu chuyên sâu về tố tụng hình sự, góp phần hoàn thiện lý luận và thực tiễn pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Giới hạn xét xử sơ thẩm hình sự là gì?
   Giới hạn xét xử sơ thẩm là phạm vi mà Tòa án cấp sơ thẩm được phép xem xét và giải quyết vụ án hình sự dựa trên quyết định truy tố của Viện kiểm sát và quyết định đưa vụ án ra xét xử của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa. Ví dụ, Tòa án không được xét xử những hành vi hoặc bị cáo chưa bị Viện kiểm sát truy tố.

2. Tòa án có được xét xử bị cáo theo tội danh nặng hơn tội danh Viện kiểm sát truy tố không?
   Theo quy định hiện hành, Tòa án có thể xét xử bị cáo theo tội danh nặng hơn nếu đã trả hồ sơ để Viện kiểm sát truy tố lại nhưng Viện kiểm sát vẫn giữ nguyên tội danh. Trường hợp này Tòa án có quyền xét xử tội danh nặng hơn nhằm đảm bảo nguyên tắc xét xử độc lập.

3. Khi nào Tòa án trả hồ sơ điều tra bổ sung?
   Tòa án trả hồ sơ khi phát hiện có căn cứ cho rằng bị cáo phạm tội khác hoặc nặng hơn tội danh Viện kiểm sát truy tố, hoặc khi hồ sơ chưa đầy đủ để xác định sự thật khách quan của vụ án. Việc này nhằm bảo đảm quyền lợi của các bên và tính chính xác của phán quyết.

4. Quy định về giới hạn xét xử có ảnh hưởng thế nào đến quyền bào chữa của bị cáo?
   Giới hạn xét xử giúp bảo đảm bị cáo biết rõ nội dung buộc tội để chuẩn bị bào chữa phù hợp, tránh việc xét xử ngoài phạm vi truy tố gây bất lợi cho bị cáo, từ đó bảo vệ quyền bào chữa và quyền con người trong tố tụng hình sự.

5. Làm thế nào để giải quyết vướng mắc giữa Tòa án và Viện kiểm sát về giới hạn xét xử?
   Cần tăng cường phối hợp, trao đổi thông tin, tổ chức các buổi họp chuyên đề để thống nhất quan điểm, đồng thời hoàn thiện hướng dẫn thi hành pháp luật nhằm giảm thiểu tranh chấp và nâng cao hiệu quả xét xử.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ khái niệm, đặc điểm và cơ sở pháp lý của giới hạn xét xử sơ thẩm hình sự, đồng thời phân tích thực tiễn áp dụng tại Tòa án nhân dân quận Hoàng Mai trong giai đoạn 2016-2020.
• Kết quả nghiên cứu cho thấy sự linh hoạt trong áp dụng giới hạn xét xử góp phần nâng cao chất lượng xét xử, nhưng vẫn còn tồn tại những vướng mắc do nhận thức chưa thống nhất giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện hướng dẫn thi hành, tăng cường đào tạo, xây dựng cơ chế phối hợp và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý vụ án.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, hỗ trợ công tác xét xử tại địa phương và góp phần hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi đánh giá hiệu quả và tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi áp dụng tại các địa phương khác.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao hiệu quả xét xử và bảo vệ công lý trong tố tụng hình sự!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ GIỚI HẠN XÉT XỬ SƠ THẨM HÌNH SỰ 1. Khái niệm, đặc điểm của giới hạn xét xử sơ thẩm hình sự 1. Khái niệm giới hạn xét xử sơ thẩm hình sự Tố tụng hình sự là một lĩnh vực hoạt động đặc thù của Nhà nước, mà hệ quả của nó có tác động lớn đến quyền con người, quyền công dân. Chính vì vậy, các vấn đề liên quan đến TTHS luôn được sự quan tâm, nghiên cứu nhất là hoạt động xét xử của Tòa án.

Xét dưới góc độ tranh tụng, xét xử là một trong ba chức năng cơ bản của TTHS đó là: chức năng buộc tội; chức năng gỡ tội (bào chữa); chức năng xét xử. Xét xử chỉ được thực hiện bởi một chủ thể duy nhất là Tòa án. Khoản 1 Điều 102 Hiến pháp nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 xác định: "Tòa án là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa XHCN Việt nam, thực hiện quyền tư pháp" [40]. Xét dưới góc độ TTHS, xét xử là một giai đoạn trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, do Tòa án có thẩm quyền tiến hành.

Thông qua hoạt động xét xử tại phiên tòa, HĐXX nhân danh Nhà nước xem xét công khai, khách quan, toàn diện kết quả của hoạt động điều tra, truy tố, bào chữa để đưa ra phán quyết về vụ án. Theo quy định của pháp luật TTHS, có hai cấp xét xử là xét xử sơ thẩm và xét xử phúc thẩm, theo đó mỗi cấp Tòa án sẽ có thẩm quyền xét xử nhất định đối với các vụ án hình sự. Việc xét xử của Tòa án nói chung được thực hiện theo chế độ hai cấp xét xử, đó là chế độ xét xử sơ thẩm và chế độ xét xử phúc thẩm. Qua nghiên cứu các công trình và tài liệu chuyên ngành TTHS đã công bố cho 8 Luan van thấy, khái niệm “xét xử sơ thẩm” trong TTHS được tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau: Như vậy, trong khoa học pháp lý tố tụng hình sự về xét xử sơ thẩm vụ án hình sự có nhiều góc độ tiếp cận khác nhau đối với khái niệm này.

Mỗi góc độ tiếp cận đều chứa đựng những hạt nhân hợp lý nhất định, song xét tính chính xác và đầy đủ thì hầu hết chỉ mang tính tương đối. Theo quan điểm của tác giả: Xét xử sơ thẩm là việc xét xử lần đầu vụ án hình sự do Toà án được giao thẩm quyền thực hiện theo quy định của pháp luật. Xét xử sơ thẩm được xác định như là một giai đoạn kết thúc của quá trình giải quyết một vụ án hình sự, mọi tài liệu chứng cứ của vụ án do CQĐT, truy tố thu thập trong quá trình điều tra đều được xem xét một cách công khai tại phiên toà, những người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng được nghe trực tiếp lời khai của nhau, được tranh luận chất vấn những điều mà tại CQĐT họ không có điều kiện thực hiện. Do đó, xét xử sơ thẩm là thủ tục tố tụng vô cùng quan trọng đối với toàn bộ quá trình tố tụng.

Tuy nhiên, để thực hiện nguyên tắc hai cấp xét xử, kết quả xét xử (bản án hoặc quyết định) của tòa án cấp sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật ngay và có thể bị kháng cáo, kháng nghị để xét xử tại cấp phúc thẩm. Theo quan điểm của tác giả, giới hạn của việc xét xử là mối quan hệ tố tụng hình sự giữa Viện kiểm sát và Toà án ở giai đoạn xét xử từ sơ thẩm. Mối quan hệ này xuất hiện từ khi Viện Kiểm sát gửi cáo trạng và hồ sơ vụ án sang Toà án và nó được thể hiện thông qua Kiểm sát viên được Viện trưởng Viện kiểm sát uỷ quyền nghiên cứu hồ sơ vụ án, làm cáo trạng và giữ quyền công tố trước toà cùng với Thẩm phán được giao nhiệm vụ nghiên cứu hồ sơ vụ án và sẽ làm chủ toạ phiên toà nếu vụ án 9 Luan van được đưa ra xét xử. Giới hạn xét xử là quy định pháp lí quan trọng có liên quan đến nhiều đến các chức năng của tố tụng hình sự.

Giới hạn xét xử là phạm vi những vấn đề thuộc nội dung vụ án mà hội đồng xét xử được phép xét xử tại phiên tòa. Phạm vi đó không phải là vô hạn mà ngược lại nó được hạn chế trước hết bởi phạm vi những người và những hành vi mà VKS truy tố trong cáo trạng và quyết định đưa vụ án ra xét xử. Thì cơ sở pháp lý để xác định về giới hạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự trong mọi trường hợp chính là nội dung quyết định truy tố của VKS và nội dung quyết định đưa vụ án ra xét xử của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa. Tòa án cấp sơ thẩm xét xử vụ án hình sự trong phạm vi truy tố của VKS và quyết định đưa vụ án ra xét xử của Thẩm phán.

Tòa án không có quyền xét xử đối với những bị cáo và những hành vi mà VKS không truy tố hoặc không được Thẩm phán quyết định đưa ra xét xử. Trên cơ sở những phân tích và lý giải nêu trên, có thể đưa ra khái niệm khoa học về giới hạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự như sau: "Giới hạn xét xử sơ thẩm hình sự là phạm vi mà Tòa án cấp sơ thẩm được xem xét, giải quyết cũng như mức độ xem xét, giải quyết vụ án tại phiên tòa sơ thẩm theo quyết định truy tố của Viện kiểm sát và quyết định đưa vụ án ra xét xử của thẩm phán được phân công chủ tọa phiên tòa trong giai đoạn chuẩn bị xét xử. Đặc điểm của giới hạn xét xử sơ thẩm trong Tố tụng hình sự Thứ nhất, giới hạn xét xử sơ thẩm thể hiện mối quan hệ chặt chẽ giữa Tòa án với VKS trong TTHS (quan hệ giữa cơ quan thực hành quyền công tố-buộc tội với cơ quan thực hiện quyền tư pháp- xét xử mà thực chất là quan hệ giữa hai chức năng của Tố tụng hình sự). Giới hạn xét xử sơ thẩm thể hiện mối quan hệ phối hợp và chế ước lẫn nhau giữa VKS và 10 Luan van Tòa án cấp sơ thẩm có thẩm quyền.

Quyết định truy tố của VKS sẽ làm căn cứ pháp lý thứ nhất để Tòa án khi tiến hành xét xử để xác định sự thật khách quan của vụ án nhằm bảo vệ quyền con người, lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức,cá nhân. Hành vi bị truy tố, tội danh mà VKS viện dẫn để truy tố tại bản cáo trạng là cơ sở để Tòa án xem xét thực hiện chức năng xét xử của mình, còn VKS thực hiện chức năng buộc tội trong suốt giia đoạn điều tra và được kéo dài cho đến khi Tòa án cấp có thẩm quyền ra bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Đối tượng bị Tòa án xét xử sơ thẩm là hành vi và bị cáo mà Tòa án sơ thẩm ra quyết định đưa vụ án ra xét xử trên cơ sở quyết định truy tố của VKS. Tòa án chỉ được xét xử những bị cáo về những hành vi phạm tội của họ mà VKS truy tố, có nghĩa là Tòa án không được xét xử thêm hành vi hoặc bị cáo khi chưa được VKS truy tố.

VKS quyết định truy tố bằng cáo trạng ra trước Tòa án sơ thẩm cấp có thẩm quyền là cơ sở pháp lý đầu tiên để Tòa án quyết định đưa vụ án ra xét xử. Tòa án thực hiện chức năng xét xử chứ không phải là bên buộc tội, nên Tòa án không thể đưa ra xét xử những bị cáo ngoài diện VKS truy tố. Thứ hai, giới hạn xét xử sơ thẩm khẳng định vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tính độc lập của Tòa án và VKS. Mặc dù VKS đã có cáo trạng quyết định truy tố bị can ra Tòa án cấp sơ thẩm có thẩm quyền để xét xử về hành vi phạm tội do bị can đó gây ra theo điểm, khoản, điều được quy định trong BLHS, nhưng trong giai đoạn chuẩn bị xét xử Thẩm phán được phân công làm chủ tọa phiên tòa, khi nghiên cứu hồ sơ nếu xét thấy có căn cứ cho rằng bị can phạm một tội khác, hoặc có đồng phạm khác, hoặc trong trường hợp tài liệu, chứng cứ đã thu được trong giai đoạn điều tra cho thấy bị can phạm một tội khác nặng hơn tội mà VKS đã truy tố, thì Thẩm phán ra quyết định trả hồ sơ cho VKS để 11 Luan van điều tra bổ sung hoặc truy tố về một tội nặng hơn.

Trường hợp tội đó nhẹ hơn hoặc bằng tội VKS truy tố thì Thẩm phán không nhất thiết phải ra quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung. Sau khi Thẩm phán trả hồ sơ điều tra bổ sung, hoặc đề nghị VKS truy tố lại về tội nặng hơn mà VKS vẫn giữ nguyên tội danh quyết định truy tố thì Thẩm phán quyết định đưa vụ án ra xét xử. Ngoài ra trong giai đoạn chuẩn bị xét xử Thẩm phán còn có thể ra quyết định đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án theo quy định của pháp luật TTHS. Như vậy không phải lúc nào VKS truy tố bị can ra trước Tòa án thì Tòa án đều sẽ quyết định đưa vụ án ra xét xử.

Do vậy, Thẩm phán được phân công làm chủ tọa phiên tòa không quyết định đưa vụ án ra xét xử thì không có việc tiếp theo là mở phiên tòa và Tòa án chịu tác động của giới hạn xét xử mà VKS đặt ra trong bản cáo trạng, vì vậy mọi quyết định truy tố của VKS phải được Tòa án xem xét và thông qua bằng việc quyết định đưa vụ án ra xét xử. Tại phiên toà, VKS giữ quyền công tố, thực hiện việc buộc tội, đề nghị kết tội bị cáo theo nội dung của quyết định truy tố hoặc có thể rút toàn bộ quyết định truy tố. Quyết định nhũng vấn đề này thuộc về toà án theo đúng nguyên tắc “không ai bị coi là có tội khi chưa có bản án kết tội của toà án đã có hiệu lực pháp luật ” (Điều 9 BLTTHS). Thực hiện chức năng của mình, toà án xét xử các bị cáo trong phạm vi quyết định truy tố của VKS đồng thời phải xét xử trong phạm vi quyết định đưa vụ án ra xét xử của thẩm phán chủ tọa phiên tòa.