Chương 1: Cơ sở lý luận về tổ chức xêmina trong dạy học môn GDH ở đại học theo tiếp cận năng lực. Chương 2: Cơ sở thực tiễn về tổ chức xêmina trong dạy học môn GDH ở đại học theo tiếp cận năng lực. Chương 3: Biện pháp tổ chức xêmina trong dạy học môn GDH ở đại học theo tiếp cận năng lực. Chương 4: Thực nghiệm sƣ phạm.
7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ TỔ CHỨC XÊMINA TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC HỌC Ở ĐẠI HỌC THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC 1. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 1. Những nghiên cứu ở nƣớc ngoài Nghiên cứu về dạy học đã đƣợc quan tâm từ rất sớm trong lịch sử phát triển của lý luận DH. Từ thời kỳ khai sáng sự phát triển của giáo dục, ông tổ của nền sƣ phạm cận đại - J.
Cômenxki (1592-1670) đã đƣa ra những yêu cầu cải tổ nền giáo dục theo hƣớng phát huy tính tích cực của ngƣời học. Theo ông, DH phải làm thế nào để ngƣời học tự tìm tòi, suy nghĩ rồi tự nắm bắt lấy bản chất của sự vật hiện tƣợng. Ông khẳng định: GD có mục đích đánh thức NL nhạy cảm, phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách… Hãy tìm ra phƣơng pháp cho phép giáo viên dạy ít hơn, HS học nhiều hơn. Khởi đầu từ quan điểm đó, rất nhiều nhà giáo dục lỗi lạc đã quan tâm nghiên cứu để tìm ra hƣớng đi đúng đắn cho quá trình dạy học, nhằm phát huy cao nhất sự tích cực, độc lập sáng tạo, khả năng tìm tòi, khám phá của ngƣời học trong dạy học.
Chúng ta không thể không nhắc đến những nhà giáo dục vĩ đại nhƣ: J. Các tác giả nhấn mạnh phƣơng thức học tập bằng con đƣờng tìm tòi, khám phá và bằng sự nỗ lực của chính bản thân là vô cùng quan trọng. Nghiên cứu về dạy học ở đại học cũng đƣợc quan tâm với nhiều phƣơng pháp và hình thức dạy học phát huy đƣợc vai trò của ngƣời học. Trong đó, hình thức dạy học xêmina đã đƣợc nghiên cứu khá sớm bởi đây là một hình thức phát huy tính tích cực học tập của ngƣời học cũng nhƣ phát triển chuyên môn cho ngƣời dạy.
Xã hội càng phát triển, nhu cầu về đào tạo con ngƣời càng đƣợc quan tâm nhiều hơn, đồng thời những yêu cầu phát triển khả năng của con ngƣời càng đƣợc chú trọng hơn. Chính vì thế, trong quá trình dạy học, việc phát triển cao nhất khả năng của ngƣời học luôn đƣợc chú ý đến và những hình thức, phƣơng pháp dạy học thực hiện tốt nhất mục tiêu đó sẽ là lựa chọn tối ƣu. Khi nghiên cứu về xêmina trong dạy học chúng tôi nhận thấy có hai hƣớng nghiên cứu chính: một là, những nghiên cứu để xây dựng và phát triển hệ thống lý 8 thuyết cho hình thức dạy học này; hai là, những nghiên cứu ứng dụng hình thức dạy học này trong quá trình dạy học nhằm đạt đƣợc hiệu quả cao nhất cho quá trình dạy học môn học. * Hướng nghiên cứu xây dựng và phát triển hệ thống lý thuyết của hình thức xêmina Xêmina đƣợc coi là một hình thức dạy học cơ bản ở đại học nhằm giúp cho SV nâng cao khả năng nghiên cứu khoa học, góp phần quan trọng trong quá trình đào tạo ra các nhà khoa học.
Tuy nhiên, những nghiên cứu về hình thức dạy học đại học này còn ít đƣợc quan tâm nên chƣa phát huy đƣợc tối ƣu những điểm tích cực của xêmina trong dạy học. Đó cũng là một khó khăn rất lớn cho việc nghiên cứu đề tài này. Hệ thống lý thuyết của hình thức xêmina đã đƣợc các nhà giáo dục nghiên cứu từ khá sớm và đã chỉ ra đƣợc những đặc trƣng, chức năng, ý nghĩa, các loại xêmina… giúp cho lí luận về xêmina tƣơng đối hoàn thiện. Những nghiên cứu thực sự có giá trị phải kể đến nghiên cứu của các tác giả nhƣ: E.
Ackhanghenxki và tác giả Rebecca Taylor. Trong đó, những nghiên cứu của S. Ackhanghenxki đã đƣa ra đƣợc hệ thống lý thuyết cơ bản nhất và đƣợc tác giả Rebecca Taylor phát triển theo hƣớng hiện đại hơn. Trong cuốn “Cơ sở của lý luận dạy học”, tác giả E.
Êxipôp khi nghiên cứu về hình thức xêmina cũng đã khẳng định rằng học tập bằng hình thức này giúp SV rèn luyện khả năng tƣ duy độc lập, có óc phê phán, công bằng, khả năng phân tích các sự kiện một cách chính xác, không định trƣớc. Nó có tác dụng kích thích đƣợc trí tuệ của SV luôn vận động tiến lên. SV tự tham khảo các tài liệu, sách báo… về chủ đề nghiên cứu; kết hợp những điều quan sát, những thông tin thu thập đƣợc từ các tài liệu rồi trong buổi xêmina thì SV sẽ thông báo những điều mình biết, trình bày những điều đã thu thập đƣợc cũng nhƣ các nội dung SV chuẩn bị trong thời gian đƣợc giao nhiệm vụ. Đặc biệt, SV nên tranh thủ sự góp ý của GV và những nhà khoa học am hiểu về vấn đề nghiên cứu.
Nghiên cứu của các tác giả là vô cùng giá trị, song các tác giả chƣa đƣa ra những hƣớng dẫn cụ thể cho GV và SV trong quá trình tổ chức xêmina để đạt đƣợc các kết quả trên. Ilina trong nghiên cứu của mình cho rằng xêmina là hình thức tập cho SV thói quen nhìn nhận tài liệu nghiên cứu một cách có suy nghĩ, 9 phân tích ý nghĩa của nó một cách mạch lạc, chặt chẽ, có lý lẽ, có dẫn chứng. Khi tổ chức xêmina thƣờng có những cuộc tranh luận trực tiếp, sinh động; những cuộc tranh luận nảy lửa sẽ làm phát triển khả năng tƣ duy và ngôn ngữ của ngƣời học. Ở đây, tác giả đề cao khả năng nghiên cứu tài liệu của SV cũng nhƣ vai trò quan trọng mà tài liệu đem lại trong quá trình xêmina.
Thực chất, để vấn đề đƣợc trình bày tốt thì ngƣời nghiên cứu phải tham khảo nhiều nguồn tài liệu khác nhau thì mới nghiên cứu sâu rộng vấn đề đƣợc. Qua đó, kích thích hứng thú độc lập làm việc với các nguồn tài liệu khác nhau để thu thập kiến thức. Tuy nhiên, tác giả chƣa xây dựng quy trình tổ chức cơ bản của xêmina để ứng dụng HT này trong dạy học. Ackhanghenxki trong “Những bài giảng về Lí luận dạy học ở trƣờng đại học” năm 1979 cho rằng xêmina là một trong những HT quan trọng của công tác giảng dạy và GD ở trƣờng ĐH.
Các buổi thảo luận chuyên đề đƣợc coi nhƣ một loại HĐ học tập tích cực, đƣợc xây dựng có cơ sở khoa học nhằm phục vụ công tác đào tạo nghề nghiệp. Trong tổ chức xêmina đòi hỏi SV nhƣ một nhà khoa học tích cực, chuẩn bị và tham gia vào cuộc tranh luận khoa học, phải bảo vệ ý kiến của mình trong quá trình tranh luận. Tác giả tập trung nghiên cứu việc tổ chức và điều khiển cuộc tranh luận ở xêmina để thu hút sự tham gia của toàn thể SV. Chất lƣợng xêmina phụ thuộc vào công việc tổ chức, vào mức độ sẵn sàng của ngƣời học và sự chuẩn bị của GV.
Đặc biệt, tác giả đã chỉ ra đƣợc một số lỗi tiêu biểu của GV trong quá trình tổ chức xêmina nhƣ: thay thế vai trò của ngƣời học, tự mình nói tất cả, sửa chữa lời nói của SV ngay cả khi không cần thiết. Mặc dù vấn đề lí thuyết của xêmina chƣa thật hoàn thiện nhƣng tác giả lại đƣa ra đƣợc những hƣớng dẫn khá cụ thể nhằm giúp cho GV có thể tổ chức buổi xêmina thực sự hiệu quả. [1] Tác giả Rebecca Taylor (2003) khi nghiên cứu về xêmina quan tâm đến sự thay đổi của ngƣời học sau khi học tập bằng xêmina. Mục đích để cho SV có trình độ hiểu biết là họ đang mong đợi gì, để chứng minh bằng các HĐ và cung cấp cho họ một cơ hội để đánh giá tiến bộ của mình.
Ngoài ra, HT này đƣợc sử dụng để phát triển khả năng của SV, giúp họ tổng hợp quan điểm, bằng chứng về một chủ đề cụ thể và chuẩn bị cho bài thuyết trình. Đồng thời, tác giả cũng nhấn mạnh vai trò cố vấn khoa học của ngƣời GV. GV ngày càng phải đối mặt với các nhóm SV có khả năng và kinh nghiệm pha trộn hỗn hợp. Việc tổ chức xêmina có thể cung cấp cho 10 GV cơ hội để chẩn đoán một loạt các giả định về khả năng và sự hiểu biết của SV.
Từ đó, tạo nên một cuộc trao đổi, đối thoại quan trọng giữa GV và SV. Nghiên cứu về vấn đề này của tác giả là tƣơng đối hiện đại so với các tác giả khác, nhƣng tác giả chƣa chú ý đến việc thông qua tổ chức xêmina sẽ góp phần phát triển NL nghề nghiệp cho SV.[104] Năm 2005, các tác giả Kate Morss và Rowena Murray quan niệm xêmina là buổi trao đổi học thuật của SV, trong đó SV ngồi quanh một bàn tròn, trình bày các nội dung liên quan đến chủ đề nghiên cứu đƣợc giao; những SV khác ngồi lắng nghe và trao đổi bằng những câu hỏi đối với bài trình bày. Từ đó, các tác giả định hƣớng ngƣời GV tổ chức xêmina cho SV là phải khiến SV hoàn thành các nhiệm vụ nhƣ: xác định vấn đề cần đọc, thời gian phải hoàn thành, viết báo cáo, chuẩn bị thảo luận; thiết kế quy trình tổ chức xêmina; phân bổ thời gian hợp lý cho các hoạt động; khuyến khích SV chia sẻ thông tin trong nhóm cũng nhƣ với các nhóm khác một cách công khai; rà soát các nội dung, các hoạt động đã thực hiện và tự đánh giá để rút kinh nghiệm. Những yêu cầu đƣa ra là rất hợp lý, tuy nhiên các tác giả lại không trực tiếp xây dựng một quy trình tổ chức cụ thể cho HT xêmina.
[96; tr61-63] Mặc dù đã đƣợc nghiên cứu khá sớm nhƣng chƣa đƣợc sự quan tâm đầy đủ và phù hợp với tầm quan trọng cũng nhƣ giá trị của hình thức dạy học này. Vì vậy, hệ thống lý thuyết của hình thức xêmina cần đƣợc nghiên cứu thêm cho sát với đặc điểm của quá trình dạy học hiện đại. * Hướng nghiên cứu ứng dụng hình thức xêmina trong quá trình dạy học môn học Những nghiên cứu về hình thức xêmina trong dạy học đã đƣợc chú ý từ thời cổ đại ở Hy Lạp và La Mã. Nhà hiền triết Hy Lạp cổ đại Socrate (468 - 400 TCN) quan niệm rằng chân lí có sẵn trong mọi ngƣời, vấn đề là mọi ngƣời có phát hiện ra chân lí đó hay không.
Cách dạy của Socrate còn gọi là “thuật đỡ đẻ”, ông cho rằng ngƣời thầy nhƣ cô hộ sinh giúp cho học trò của mình “sinh hạ” đƣợc những chân lí vốn tiềm ẩn, vốn đƣợc “mang thai” trong trí óc.