Chương 1: Khái quát chung về Thanh tra Chính phủ Chương 2: Thực trạng tổ chức và hoạt động Thanh tra Chính phủ Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt động Thanh tra Chính phủ 7 Chƣơng 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ THANH TRA CHÍNH PHỦ 1. Vị trí pháp lý và vai trò của Thanh tra Chính phủ 1. Vị trí pháp lý Thanh tra Chính phủ Vị trí pháp lý là thuật ngữ chuyên ngành thường được sử dụng trong các lĩnh vực liên quan đến pháp luật, hành chính nhà nước. Cụm từ này được dùng nhằm mô tả một cách khái quát về mô hình tổ chức hoạt động của một cơ quan nhà nước bất kỳ mô hình ấy bao gồm các yếu tố đặc trưng và cần thiết để dựng nên một cơ quan tổ chức hoàn chỉnh như: cơ cấu tổ chức, nhiệm vụ quyền hạn, chức năng.
Cùng với đó, mô tả tương đối đầy đủ về mối quan hệ giữa các cơ quan nhà nước với nhau trên nhiều yếu tố, nhiều phương diện. Qua đó phản ánh vai trò, cấp bậc của cơ quan nhà nước đó cùng với cơ sở lý thuyết đánh giá tương đối mức độ hoàn thiện và hiệu quả các yếu tố cấu thành. Dựa theo quan điểm nêu trên, có thể Thanh tra Chính phủ là một thiết chế của bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam với tư cách là cơ quan ngang Bộ được thiết lập trên cơ sở được thể chế hóa một cách rõ ràng, minh bạch thông qua việc ghi nhận qua các quy phạm pháp luật cụ thể. Vai trò Thanh tra Chính phủ Thứ nhất, vai trò tham mưu và quản lý nhà nước về thanh tra.
Công tác tham mưu là tham gia đề xuất, thiết kế các kế hoạch thanh tra, chương trình và xây dựng phương án tổ chức thực hiện các kế hoạch, chương trình đó đạt hiệu quả về mặt thực tiễn trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn pháp luật quy định. Xét cả về chức năng tham dự lẫn chức năng hướng dẫn, tổ chức thực hiện, cơ quan và cán bộ tham mưu đều có thuộc tính lãnh đạo, quản lý và đồng thời chịu trách nhiệm trực tiếp về nội dung mình tham mưu. Đặc biệt, những đề xuất, kiến nghị, đóng góp ý kiến của các cơ quan tham mưu chiến lược là cực kỳ quan trọng trong việc hoạch định chủ trương, đường lối của Đảng. QuẢN lý nhà nước về thanh tra gồm có: xây dựng, trình cơ quan nhà 8 nước có thẩm quyền ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền các văn bản pháp luật về công tác thanh tra; tuyên truyền, hướng dẫn và tổ chức thực hiện các quy định pháp luật về thanh tra; thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các quy định pháp luật về thanh tra; đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức làm công tác thanh tra; tổng hợp tình hình về công tác thanh tra; kiểm tra, giám sát, thanh tra việc thực hiện pháp luật về thanh tra; xử lý vi phạm pháp luật về thanh tra; tổng kết kinh nghiệm về công tác thanh tra; giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến hoạt động thanh tra; thực hiện hợp tác quốc tế về công tác thanh tra.
Thứ hai, vai trò tham mưu và quản lý nhà nước và tiếp công dân, giải quyết khiếu nại tố cáo. Cụ thể, ban hành quy chế, chỉ thị và các văn bản hướng dẫn về tiếp công dân, tiếp nhận và xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động chuyên ngành. Tổ chức thực hiện, hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện chỉ thị, nghị quyết của Đảng, pháp luật của Nhà nước và các văn bản của ngành Thanh tra về công tác tiếp công dân, tiếp nhận và xử lý đơn, giải quyết và kiểm tra việc giải quyết khiếu nại, tố cáo. Bồi dưỡng, tập huấn nghiệp vụ, trả lời thỉnh thị của cấp dưới về công tác tiếp công dân, tiếp nhận và xử lý đơn, giải quyết và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động chuyên ngành.
Tổng kết thực tiễn, xây dựng báo cáo về công tác tiếp công dân, tiếp nhận và xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo. Đề xuất, thiết kế các kế hoạch, chương trình và xây dựng phương án tổ chức thực hiện các kế hoạch, chương trình đó đạt hiệu quả về mặt thực tiễn trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn pháp luật quy định. Thứ ba, tham mưu và quản lý nhà nước về phòng chống tham nhũng. Xây dựng và triển khai kế hoạch công tác phòng chống tham nhũng hàng năm; triển khai việc kê khai minh bạch tài sản, thu nhập trên địa bàn toàn tỉnh theo Nghị định 130/2020/NĐ-CP của Chính phủ về kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan, tổ chức, đơn vị và tiếp tục triển 9 khai có hiệu quả, đồng bộ các quy định của pháp luật về phòng chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí trong cơ quan, tổ chức, đơn vị trực thuộc tỉnh.
Thứ tư, hướng dẫn tổ chức và thực thi pháp luật về thanh tra, giải quyết khiếu nại tố cáo, phòng chống tham nhũng đối với cơ quan cấp dưới. Điều này có nghĩa cơ quan TTCP cần thực hiện các nhóm nhiệm vụ gồm: tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật tập trung vào các vấn đề sau: Xây dựng kế hoạch tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật; tổ chức thực hiện chính sách, biện pháp trong văn bản quy phạm pháp luật; phổ biến văn bản quy phạm pháp luật; ban hành văn bản quy định chi tiết thi hành văn bản quy phạm pháp luật (nếu có); tập huấn văn bản quy phạm pháp luật; tổ chức tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức; bảo đảm cơ sở vật chất, kinh phí, tổ chức bộ máy và nguồn nhân lực để triển khai thi hành văn bản quy phạm pháp luật; theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thi hành văn bản quy phạm pháp luật; sơ kết, tổng kết việc thi hành văn bản quy phạm pháp luật; báo cáo việc tổ chức triển khai thi hành văn bản quy phạm pháp luật và kiến nghị, xử lý vướng mắc trong việc tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật. Cơ cấu tổ chức và hoạt động của Thanh tra Chính phủ 1. Cơ cấu tổ chức của Thanh tra Chính phủ Nghị định số 81/2023/NĐ-CP là văn bản ghi nhận các thông tin căn bản về cơ quan Thanh tra Chính phủ, trong đó ghi nhận: “Thanh tra Chính phủ là cơ quan ngang bộ của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về công tác thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong phạm vi cả nước; thực hiện hoạt động thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực theo quy định của pháp luật”.
Cơ cấu tổ chức của Thanh tra Chính phủ được phân loại thành hai nhóm cơ bản: Nhóm thực hiện chức năng quản lý nhà nước ( các vụ, cục) có 10 15 đơn vị; Nhóm đơn vị sự nghiệp công lập ( viện nghiên cứu, báo thanh tra. “Tổ chức” là thuật ngữ được diễn giải và nghiên cứu dưới nhiều góc độ, phạm vi rộng hẹp trong các ngành khoa học khác nhau trong đó bao gồm có khoa học tổ chức nhà nước. Đối với mỗi ngành nghiên cứu, “tổ chức” được giải thích trên nhiều phương diện, từ khái niệm, đặc điểm hay các nhóm đặc trưng riêng biệt nhằm phục vụ cho chuyên ngành liên quan. Song, thực tiễn cho thấy đối với các báo cáo, đề tài nghiên cứu vẫn còn nhiều quan điểm, nhận thức chưa thật sự thống nhất khi đưa ra định nghĩa với vấn đề này.
Theo khoản 10 điều 2 Luật Xử lí vi phạm hành chính 2012 sửa đổi, bổ sung 2020 đã đưa ra khái niệm tổ chức trong dưới góc độ pháp lý: “Tổ chức là cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị xã hội, tổ chức chính trị xã hội nghề nghiệp, tổ chức kinh tế, đơn vị vũ trang nhân dân và tổ chức khác được thành lập theo quy định pháp luật”. [12] Đánh giá theo nội dung nghiên cứu của Khóa luận có thể thấy, nội hàm khái niệm tổ chức thường được gắn với: cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, tổ chức kinh tế, tổ chức chính trị, chính trị - xã hội,. và định nghĩa nêu ra được sử dụng nhằm mục đích liệt kê cơ bản các kiểu tổ chức trong Nhà nước, chưa khái quát chung đặc điểm và yếu tố cấu thành mà một tổ chức cần có. Đánh giá chung về các quan điểm được được ra để giải nghĩa tổ chức, xét thấy có nhiều điểm tương đồng trong chủ thể quản lý vận hành thể hiện qua cơ cấu bộ máy nhất định gắn với với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn xác định.
Trong mọi tổ chức, yếu tố quyết định nhất là yếu tố con người. Nhờ có tổ chức và hình thức hoạt động bên trong tổ chức, cùng với biểu hiện xuất phát từ mối quan hệ với các chủ thể khác ( con người, sự vật, phương tiện,…) người ta mới có thể xác định vai trò và chức năng của chính mình. Dựa vào các quan điểm trình bày như trên, có thể đưa ra khái niệm tổ chức phù hợp với vai trò là cơ quan thanh tra đó là: “Thanh tra Chính phủ là 11 một thiết chế của nhà nước, nhằm xác định các chức vụ, các phòng chức năng được thành lập theo những nguyên tắc nhất định để thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được giao”. Ngoài ra, tổ chức còn bao hàm những chức năng chính thuộc về chu trình quản lý.
Trong quản lý, các yếu tố về nhân sự được biểu hiện qua mục đích của việc tổ chức đó là đảm bảo cung cấp đầy đủ, kịp thời và hợp lí số lượng và chất lượng nhân lực, thông qua việc thiết kế một cơ cấu tổ chức hợp lý và các mối quan hệ quyền lực. Gồm các hoạt động cơ bản là thiết kế bộ máy, phân công công việc và giao quyền. Chức năng tổ chức hướng đến việc phân bố, sắp xếp những nhiệm vụ chung thành những công việc riêng cho từng bộ phận với nhiệm vụ, quyền hạn tương ứng. Định nghĩa này cho phép chúng ta hiểu được các chức năng của quản lý như phân chia nhiệm vụ thành nhiệm vụ, đưa ra hướng dẫn, xác định các tiêu chuẩn phù hợp cho các bộ phận, lựa chọn các tiêu chuẩn phù hợp cho từng bộ phận.
Chức năng của Thanh tra Chính phủ Thanh tra Chính phủ thực hiện hai nhóm chức năng chính đó là: quản lí nhà nước và thực hiện các hoạt động chuyên ngành về thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.