Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA UBND PHƯỜNG 1. Vị trí, vai trò của ủy ban nhân dân phường UBND phường là cấp quan hệ gần nhất, trực tiếp với nhân dân, là nơi đầu tiên giải quyết các yêu cầu chính đáng của nhân dân, tạo điều kiện cho công dân thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình, đồng thời đó cũng là nơi thực hiện các đường lối, chủ trương pháp luật của Đảng và nhà nước, để thông qua đó thực hiện đúng vai trò của mình là phục vụ cho nhân dân, đại diện cho quyền lực của nhân dân để thực hiện ý chí của nhân dân. Tuy nhiên, quy định trên cũng có tính mở nhất định theo hướng, ở những đơn vị hành chính không được xác định là một cấp chính quyền địa phương, thì cơ quan quản lý hành chính ở nơi đó được thành lập như thế nào là do luật định. Vị trí này khẳng định tầm quan trọng của UBND trong việc thực thi pháp luật, các nghị quyết của HĐND và đảm bảo hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở địa phương.
Nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban nhân dân phường và Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường 1. Nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban nhân dân phường Để đảm bảo sự lãnh đạo thống nhất từ Trung ương cũng như phát huy quyền chủ động, linh hoạt của địa phương, UBND phường luôn thực hiện những nhiệm vụ và quyền hạn theo luật định, theo sự phân cấp của cơ quan cấp trên. Theo quy định của Luật Tổ chức CQĐP năm 2015 [24], thì nhiệm vụ, quyền hạn của UBND phường được quy định cụ thể như sau: 10 - Xây dựng, trình HĐND phường: ban hành nghị quyết về những vấn đề thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND phường; Quyết định dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn; dự toán thu, chi ngân sách phường; điều chỉnh dự toán ngân sách phường trong trường hợp cần thiết; phê chuẩn quyết toán ngân sách phường; Quyết định chủ trương đầu tư chương trình, dự án trên địa bàn phường theo quy định của pháp luật và tổ chức thực hiện nghị quyết của HĐND phường. - Tổ chức thực hiện ngân sách địa phương.
So với Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 [24] đã có sự tiếp cận mới về quan điểm quy định về nhiệm vụ và quyền hạn của UBND phường. Luật đã quy định một cách khái quát hơn: “Uỷ ban nhân dân xã, phường thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn do cơ quan nhà nước cấp trên phân cấp, ủy quyền”. Quy định này nhằm mục đích phát huy tính tự chủ và tiềm lực của UBND cấp cơ sở. Có 2 lý giải cho cách tiếp cận mới này: Thứ nhất, tùy vào đặc thù của từng địa phương (kinh tế, xã hội…) mà cần có sự phân loại, đánh giá cho phù hợp để thực hiện ủy quyền nhằm phát huy khả năng phát triển tối đa của được địa phương.
Thứ hai, cần phải có sự đảm bảo các phương tiện và điều kiện để thực hiện việc ủy quyền đó thì cũng sẽ phát huy khả năng phát triển tối đa của được địa phương. Từ những luận chứng trên cho thấy vai trò quan trọng của cấp cơ sở trong việc thực thi những chính sách của cơ quan cấp trên. Nhận định rõ được nhiệm vụ, quyền hạn của UBND phường cùng với sự ủy quyền của cấp trên theo từng đặc thù của địa phương sẽ giúp cho UBND hoạt động thực sự có hiệu quả hơn và mục tiêu cao nhất là để phục vụ Nhân dân tốt hơn. Nhiệm vụ, quyền hạn của Chủ tịch UBND phường - Chủ tịch Ủy ban nhân dân Phường là người đứng đầu Ủy ban nhân dân Phường, lãnh đạo và điều hành mọi công việc của Ủy ban nhân dân Phường, chịu trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ quyền hạn của mình theo quy định tại Điều 63, Điều 64 và Điều 121 Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 [24]; đồng thời cùng Ủy ban nhân dân Phường chịu trách nhiệm tập thể về hoạt động của Ủy ban nhân dân Phường trước Đảng ủy, Hội đồng nhân dân Phường và cơ quan Nhà nước cấp trên.
- Chủ tịch Ủy ban nhân dân Phường triệu tập, chủ trì các phiên họp và các Hội nghị khác của Ủy ban nhân dân, khi vắng mặt thì ủy quyền Phó Chủ tịch chủ trì thay; bảo đảm việc chấp hành pháp luật, các văn bản của cơ quan Nhà nước cấp trên, Nghị quyết của Đảng ủy và Hội đồng nhân dân Phường. - Căn cứ vào các văn bản của cơ quan Nhà nước cấp trên, Nghị quyết của Đảng ủy, Nghị quyết của Hội đồng nhân dân Phường và tình hình thực tiễn của địa phương, xây dựng chương trình công tác năm, quý, tháng của Ủy ban nhân dân Phường. - Tổ chức thực hiện các chương trình, kế hoạch công tác; phân công nhiệm vụ, đôn đốc kiểm tra các thành viên Ủy ban nhân dân Phường và các cán bộ, công chức khác thuộc Ủy ban nhân dân Phường, trưởng ban điều hành khu phố, tổ trưởng tổ dân phố trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao. - Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội của phường, hoạt động của Ủy ban nhân dân với Đảng ủy, Hội đồng nhân dân Phường và cơ quan Nhà nước cấp trên.
- Tổ chức việc tiếp dân, xem xét giải quyết các khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của Nhân dân theo quy định của pháp luật; 12 1. Cơ cấu tổ chức và hoạt động của Ủy ban nhân dân phường 1. Cơ cấu tổ chức Ủy ban nhân dân phường gồm có Chủ tịch, Phó Chủ tịch và các ủy viên. Ủy ban nhân dân phường do HĐND cùng cấp bầu ra theo nguyên tắc bỏ phiếu kín.
HĐND bầu Chủ tịch UBND phường trong số đại biểu HĐND theo sự giới thiệu của Chủ tịch HĐND; tiếp đó, bầu Phó Chủ tịch và các thành viên khác của UBND theo sự giới thiệu của Chủ tịch UBND phường. Kết quả bầu cử phải được Chủ tịch UBND cấp huyện phê chuẩn và giữ chức vụ chủ tịch không quá hai nhiệm kỳ liên tục. Theo quy định tại Điều 62 Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 [24] cơ cấu tổ chức của UBND phường, như sau: - UBND phường gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch, Ủy viên phụ trách quân sự, Ủy viên phụ trách công an. - UBND phường loại I có không quá hai Phó Chủ tịch; phường loại II và loại III có một Phó Chủ tịch.
UBND phường không có các cơ cấu trực thuộc mà chỉ có các chức danh chuyên trách để phụ trách các mảng công việc thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của UBND phường, cụ thể bao gồm các mảng công việc: Công an, Quân sự, Văn phòng – Thống kê, Địa chính – Xây dựng, Tài chính – Kế toán, Tư pháp – Hộ tịch, Văn hóa – Xã hội. Hoạt động của UBND phường UBND phường hoạt động trên nguyên tắc: “tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách”. Theo nguyên tắc này, những vấn đề quan trọng phải được UBND bàn bạc và quyết định tập thể; đồng thời, phân công cho từng thành viên UBND phụ trách từng mảng công việc và phải chịu trách nhiệm cá nhân về việc thực hiện nhiệm vụ đó. Tuy nhiên, với tư cách là người đứng đầu Ủy ban nhân dân, Chủ tịch UBND vẫn là người chịu trách nhiệm chính trong việc 13 lãnh đạo và điều hành hoạt động của Ủy ban nhân dân.
Ủy ban nhân dân phường họp thường kỳ mỗi tháng một lần; UBND họp phường bất thường trong các trường hợp sau đây: - Do Chủ tịch UBND quyết định; - Theo yêu cầu của Chủ tịch UBND Quận; - Theo yêu cầu của ít nhất một phần ba tổng số thành viên Ủy ban nhân dân. Phạm vi, trách nhiệm giải quyết công việc của Chủ tịch, Phó Chủ tịch UBND phường - Chịu trách nhiệm cá nhân về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao theo quy định của Luật Tổ chức Chính quyền địa phương năm 2015 [24]; cùng các thành viên khác của UBND chịu trách nhiệm tập thể về hoạt động của UBND trước HĐND phường, UBND Quận, trước Nhân dân địa phương và trước pháp luật. Phạm vi, trách nhiệm giải quyết công việc của Ủy viên UBND phường - Được Chủ tịch UBND phân công phụ trách lĩnh vực cụ thể và chịu trách nhiệm trước Ủy ban nhân dân, Chủ tịch UBND về việc thực hiện nhiệm vụ được giao; cùng các thành viên khác của UBND chịu trách nhiệm tập thể về hoạt động của Ủy ban nhân dân; báo cáo công tác trước HĐND khi được yêu cầu. - Ủy viên UBND chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước cơ quan quản lý nhà nước cấp trên về ngành, lĩnh vực.
- Tham dự đầy đủ các phiên họp UBND; thảo luận và biểu quyết những vấn đề thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của UBND. Mối quan hệ giữa Ủy ban nhân dân phường với Đảng ủy phường, với Hội đồng nhân dân phường, với Ủy ban nhân dân cấp trên, tổ chức đoàn thể - chính trị phường 1. Mối quan hệ giữa Ủy ban nhân dân phường với Đảng ủy phường Đảng ủy phường hoạt động theo nhiệm kỳ, có vai trò và trách nhiệm lãnh đạo, kiểm tra, giám sát việc chấp hành nghị quyết, chỉ thị của các chi bộ, của tất cả đảng viên thuộc Đảng bộ phường cũng như việc thực hiện các chính sách pháp luật của nhà nước trên địa bàn đối với chính quyền và đoàn thể ở phường. Đảng ủy phường có nhiệm vụ lãnh đạo chính quyền, chi bộ trực thuộc và cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, người lao động chấp hành đường lối, chủ trương, nghị quyết của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, nghị quyết của cấp ủy cấp trên, của đảng ủy, bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ chính trị của cơ quan, đơn vị.
Tham gia xây dựng và lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện có hiệu quả phương hướng công tác, nhiệm vụ chính trị của đơn vị và nhiệm vụ được cấp trên giao theo đúng đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Ngoài ra, lãnh đạo việc chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho đảng viên, cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong đơn vị. Tham gia xây dựng và lãnh đạo đảng viên, công chức, viên chức, người lao động thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội của đơn vị; lãnh đạo giữ gìn bí mật theo quy định của Đảng và Nhà nước. Tham gia lãnh đạo, chỉ đạo việc xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở đơn vị.
Mối quan hệ giữa Đảng ủy phường với UBND phường là mối quan hệ cơ bản nhất trong hệ thống chính trị, đó là giữa quyền lực chính trị và quyền lực nhà nước.
