CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA TỈNH 1. Khái quát chung về cơ quan Thanh tra tỉnh 1. Khái niệm và đặc điểm của Thanh tra a) Khái niệm Hoạt động Thanh tra và hoạt động quản lý hành chính nhà nước luôn tồn tại và phát triển song hành với nhau trong quá trình hình thành nền hành chính nhà nước. Trước khi đi sâu vào tìm hiểu cơ cấu tổ chức và hoạt động của Thanh tra tỉnh Sơn La nói riêng khóa luận sẽ tìm hiểu những khái niệm cơ bản liên quan đến tổ chức và hoạt động của thanh tra trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước.
Quản lý hành chính nhà nước là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với các quá trình xã hội, hành vi hoạt động của công dân, do các cơ quan trong hệ thống hành pháp tiến hành để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhà nước, phát triển các mối quan hệ xã hội, duy trì an ninh trật tự, thỏa mãn các nhu cầu hợp pháp của công dân. Hoạt động Quản lý hành chính nhà nước được hiểu theo hai nghĩa: Theo nghĩa rộng, quản lý hành chính nhà nước là việc thực thi nhiệm vụ, quyền hạn của mọi cơ quan trong bộ máy nhà nước và của bất kỳ tổ chức, cá nhân nào khi được nhà nước trao quyền nhân danh nhà nước. Theo nghĩa hẹp, quản lý hành chính nhà nước là hình thức hoạt động của nhà nước thuộc lĩnh vực chấp hành và điều hành được thực thi chủ yếu bởi các cơ quan hành chính nhà nước nhằm đảm bảo chấp hành các quy định của cơ quan quyền lực nhà nước. Thanh tra nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện 5 chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân1.
Thanh tra nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành. Thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trực thuộc trong việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn được giao. Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo ngành, lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn – kỹ thuật, quy tắc quản lý thuộc ngành, lĩnh vực đó. b) Đặc điểm Thanh tra bao gồm 4 đặc điểm cơ bản: Một là, thanh tra mang tính quyền lực nhà nước.
Thanh tra là một chức năng quản lý nhà nước thể hiện quyền lực nhà nước của chủ thể quản lý với đối tượng quản lý, tính chất quản lý nhà nước được thể hiện ở các khía cạnh khác nhau: Có quyền yêu cầu đối tượng thanh tra phải thực hiện những vấn đề thuộc nội dung thanh tra và những kiến nghị thanh tra; Được kiến nghị cấp có thẩm quyền giải quyết các vấn đề có liên quan đến nội dung thanh tra, đề nghị truy cứu trách nhiệm pháp lý với những người vi phạm pháp luật; Trong những trường hợp cần thiết và được pháp luật quy định, trực tiếp áp dụng các biện pháp cưỡng chế nhà nước; 1 Luật Thanh tra 2010 6 Ngoài ra tính quyền lực nhà nước được quy định ở chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng tổ chức thanh tra, phương thức tiến hành thanh tra, xử lý kết quả thanh tra. Hai là, thanh tra mang tính khách quan Về bản chất thanh tra là việc xem xét, đánh giá một cách khách quan việc thực hiện chính sách pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch của cơ quan, tổ chức, cá nhân nhằm đưa ra kết luận đúng sai, đánh giá ưu điểm – khuyết điểm phát huy nhân tố tích cực; phòng ngừa và xử lý vi phạm; góp phần bảo vệ lợi ích của nhà nước, xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Vì thế thanh tra luôn mang tính khách quan. Ba là, thanh tra mang tính độc lập tương đối Các tổ chức thanh tra được phép thanh tra trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội theo thẩm quyền đã được pháp luật quy định.
Trên cơ sở kết quả thanh tra, ra kết luận, kiến nghị, xử lý, yêu cầu đối tượng chấp hành và cơ quan thanh tra phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Bốn là, thanh tra luôn gắn với quản lý hành chính nhà nước Quản lý nhà nước và thanh tra đều có đặc điểm chung là nhân danh quyền lực nhà nước thể hiện sự tác động lên đối tượng quản lý. Ngoài ra, với chức năng thiết yếu của quản lý hành chính nhà nước, thanh tra gắn liền với hoạt động quản lý nhà nước. Thanh tra chỉ xuất hiện và tồn tại khi có nhà nước, ở đâu có nhà nước thì ở đó có thanh tra.
Trong mối quan hệ này, nhà nước có vai trò chủ đạo chi phối hoạt động của thanh tra. Cơ quan Thanh tra tỉnh a) Khái niệm Cơ quan thanh tra thuộc hệ thống cơ quan hành pháp, bao gồm cơ quan thanh tra nhà nươc và thanh tra thực hiện chức năng chuyên ngành. Trong đó, thanh tra nhà nước là bộ phận cấu thành của bộ máy nhà nước bao gồm hệ thống cơ quan 7 thanh tra được thành lập từ trung ương đến địa phương đề xem xét, đánh giá xử lý đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ quyền hạn của cơ quan tổ chức, cá nhân chịu sự quản lý; kiến nghị các biện pháp khắc phục những sơ hở trong cơ chế quản lý nhà nước. Cơ quan thanh tra nhà nước chịu sự chỉ đạo trực tiếp của thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp, đồng thời chịu sự chỉ đạo, hướng dẫn về công tác, tổ chức và nghiệp vụ của Thanh tra Chính phủ và cơ quan thanh tra cấp trên.
Cơ quan Thanh tra nhà nước bao gồm (Theo Luật Thanh tra 2010): - Thanh tra Chính phủ; - Thanh tra Bộ, cơ quan ngang Bộ (gọi chung là Thanh tra Bộ); - Thanh tra Tỉnh, Thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là Thanh tra Tỉnh); - Thanh tra Sở; - Thanh tra quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là Thanh tra huyện). Theo điều 20 luật Thanh tra 2010, Thanh tra tỉnh được quy định như sau: Thanh tra tỉnh là cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, có trách nhiệm giúp Ủy ban nhân dân cùng cấp quản lý nhà nước về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng; tiến hành thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng theo quy định của pháp luật. Thanh tra tỉnh có tư cách pháp nhân và con dấu và tài khoản riêng; chịu sự chỉ đạo quản lý về tổ chức, biên chế và công tác của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh mà trực tiếp là Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; đồng thời chịu sự chỉ đạo về công tác, hướng dẫn về tổ chức, nghiệp vụ của Thanh tra Chính phủ. b) Đặc điểm Là một bộ phận cấu thành hệ thống Thanh tra nhà nước, Thanh tra tỉnh cũng mang các đặc điểm của thanh tra nhà nước (thanh tra mang tính quyền lực nhà 8 nước, mang tính khách quan, mang tính độc lập tương đối và thanh tra luôn gắn với quản lý hành chính nhà nước), ngoài ra cơ quan thanh tra cấp tỉnh cũng mang đặc điểm riêng làm nổi bật về tổ chức và hoạt động của một cơ quan nhà nước cấp tỉnh: Thanh tra tỉnh là một bộ phận của cơ quan hành chính nhà nước Thanh tra tỉnh được coi là cơ quan chuyên môn giúp việc cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, do đó tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của Thanh tra tỉnh chịu sự tác động rất lớn của các văn bản pháp luật quy định về tổ chức bộ máy hàn chính ở cấp tỉnh.
Vì vậy, sự thay đổi về cơ cấu tổ chức của các cơ quan trong bộ máy hành chính thường kéo theo sự thay đổi về vị trí, chức năng, cơ cấu, tổ chức của Thanh tra tỉnh, đồng thời Than tra tỉnh chỉ thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn than tra trong phạm vi quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân tỉnh. Thanh tra tỉnh có mối liên hệ chặt chẽ với cơ quan nhà nước khác tạo thành một thể thống nhất của hệ thống cơ quan thanh tra. Thanh tra tỉnh chịu sự song trùng lãnh đạo, vừa chịu sự quản lý của cơ quan quản lý nhà nước tức là Ủy bạn nhân dân tỉnh, vừa hướng dẫn chỉ đạo về tổ chức, công tác và nghiệp vụ đối với thanh tra huyện 2. Thanh tra tỉnh tiến hành hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc Chủ tịch Chủ tịch ủy ban nhân dân huyện, Giám đốc sở trong việc thực hiện pháp luật về thanh tra, giải quyết khiếu nại – tố cáo, phòng chống tham nhũng.3 c) Vị trí và chức năng Vị trí.
Theo Điều 20, Luật Thanh tra 2010 quy định Thanh tra tỉnh là cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng 2 Điều 20 Luật Thanh tra 2010 3 Điều 2 Thông tư liên tịch 03/2014/TTLT-TTCP-BNV 9 Chức năng. Thanh tra tỉnh thực hiện các chức năng chính sau: Chức năng tham mưu: Thanh tra tỉnh tham mưu cho Chủ tịch Ủy bân nhân dân tỉnh, đưa ra các kiến nghị, đề xuất, phương pháp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh mà trực tiếp là Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh trong việc xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch quản lý nhà nước về công các thanh tra, giải quyết khiếu nại – tố cáo, phòng chống tham nhũng. Công tác tham mưu không chỉ là tham dự, đề xuất chủ trương, chính sách cho lãnh đạo cấp trên mà còn là hướng dẫn và chỉ đạo thực hiện về lĩnh vực mình đảm nhận cho lãnh đạo và quản lý cấp dưới. Chức năng giúp việc: Thanh tra tỉnh có trách nhiệm giúp Ủy ban nhân dân tỉnh quản lý nhà nước về công tác thanh tra, giải quyết kiếu nại tố cáo, phòng chống tham nhũng; tiến hành thanh tra giải quyết khiếu nại – tố cáo, phòng chống tham nhũng.