phần mở đầu, kết luận, bảng biểu và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn đƣợc kết cấu gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về tăng cƣờng hoạt động thanh tra, giám sát của Ngân hàng Trung ƣơng với tổ chức tín dụng. Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động thanh tra, giám sát đối với các tổ chức tín dụng của Ngân hàng Nhà nƣớc Chi nhánh tỉnh Tuyên Quang. Chƣơng 3: Giải pháp tăng cƣờng hoạt động thanh tra, giám sát đối với các tổ chức tín dụng của Ngân hàng Nhà nƣớc Chi nhánh tỉnh Tuyên Quang. 13 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƢƠNG VỚI TỔ CHỨC TÍN DỤNG 1.
Cơ sở lý luận về hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng 1. Khái niệm, đối tượng và mục đích hoạt động TTGS của NHNN a. Khái niệm TTGS Hoạt động thanh tra là chức năng thiết yếu của cơ quan quản lý Nhà nƣớc, là một trong ba yếu tố cấu thành nên sự lãnh đạo, quản lý đó là việc ban hành quyết định, tổ chức thực hiện quyết định, và thanh tra, kiểm tra việc thực hiện quyết định. Đối với ngành Ngân hàng, mọi hoạt động TTGS các TCTD là hoạt động thanh tra chuyên ngành.
Ở Việt Nam cũng nhƣ đa số các quốc gia, TTGS ngân hàng trực thuộc Ngân hàng Trung ƣơng, ở đây là NHNN Việt Nam. Theo Luật NHNN 2010 ở Việt Nam, khái niệm về thanh tra, giám sát ngân hàng đƣợc định nghĩa nhƣ sau: - Theo khoản 11 điều 6: Thanh tra ngân hàng là hoạt động thanh tra của NHNN đối với các đối tƣợng thanh tra ngân hàng trong việc chấp hành pháp luật về tiền tệ và ngân hàng. - Theo khoản 12 điều 6: Giám sát ngân hàng là hoạt động của NHNN trong việc thu thập, tổng hợp phân tích thông tin về đối tƣợng giám sát ngân hàng thông qua hệ thống thông tin, báo cáo nhằm phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời rủi ro gây mất an toàn hoạt động ngân hàng, vi phạm quy định an toàn hoạt động ngân hàng và các quy định khác của pháp luật có liên quan. Đối tượng TTGS - Các TCTD, chi nhánh ngân hàng nƣớc ngoài, văn phòng đại diện của TCTD nƣớc ngoài, tổ chức nƣớc ngoài khác có hoạt động ngân hàng.
Trong trƣờng hợp cần thiết, NHNN yêu cầu cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền thanh tra hoặc phối hợp thanh tra công ty con, công ty liên kết của TCTD; 14 - Tổ chức có hoạt động ngoại hối, hoạt động kinh doanh vàng; tổ chức hoạt động thông tin tín dụng; tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán không phải là ngân hàng; tổ chức bảo hiểm tiền gửi; - Cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam và cơ quan, tổ chức, cá nhân nƣớc ngoài tại Việt Nam trong việc thực hiện các quy định của pháp luật về tiền tệ và ngân hàng thuộc phạm vi quản lý nhà nƣớc của NHNN. Mục đích của TTGS TTGS ngân hàng nhằm góp phần bảo đảm sự phát triển an toàn, lành mạnh của hệ thống các TCTD và hệ thống tài chính; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của ngƣời gửi tiền và khách hàng của TCTD; duy trì và nâng cao lòng tin của công chúng đối với hệ thống các TCTD; bảo đảm việc chấp hành chính sách, pháp luật về tiền tệ và ngân hàng; góp phần nâng cao hiệu quả và hiệu lực quản lý nhà nƣớc trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng. Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn TTGS TTGS là một chức năng của cơ quan quản lý Nhà nƣớc về ngân hàng. Cơ quan TTGS ngân hàng thuộc NHNN có trách nhiệm thanh tra các TCTD, các cơ quan Nhà nƣớc, các tổ chức kinh tế xã hội và công dân trong việc thi hành chính sách pháp luật về tiền tệ, tín dụng và ngân hàng nhằm đảm bảo cho các quy định trong luật đƣợc thực hiện đầy đủ, đúng đắn, có hiệu lực, góp phần giữ kỷ luật và tăng cƣờng pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nƣớc, các quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và công dân.
Đi kèm với chức năng đó là những nhiệm vụ và quyền hạn của TTGS ngân hàng. Theo quy định của NHNN Việt Nam (trƣớc tháng 6/2019) thì Cơ quan TTGS ngân hàng là đơn vị tƣơng đƣơng Tổng cục, trực thuộc Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam, thực hiện chức năng tham mƣu, giúp Thống đốc Ngân hàng Nhà nƣớc quản lý nhà nƣớc đối với các TCTD, chi nhánh ngân hàng nƣớc ngoài, quản lý nhà nƣớc về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng, phòng, chống rửa tiền, bảo hiểm tiền gửi; tiến hành thanh tra hành chính, thanh tra chuyên ngành và giám sát ngân hàng 15 trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nƣớc của Ngân hàng Nhà nƣớc; thực hiện phòng, chống rửa tiền, phòng, chống tài trợ khủng bố theo quy định của pháp luật và phân công của Thống đốc Ngân hàng Nhà nƣớc. Nội dung của hoạt động TTGS đối với TCTD tại NHNN Chi nhánh tỉnh trực thuộc Trung ương Theo quy định tại Nghị định số 26/2014/NĐ-CP ngày 07/4/2014 của Chính phủ ban hành quy định về tổ chức và hoạt động của Thanh tra, giám sát ngành Ngân hàng thì Thanh tra, giám sát ngành Ngân hàng là cơ quan thanh tra nhà nƣớc, đƣợc tổ chức thành hệ thống gồm: 1. Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng thuộc Ngân hàng Nhà nƣớc.
Thanh tra, giám sát Ngân hàng Nhà nƣớc Chi nhánh đƣợc thành lập tại tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng nơi không có Cục Thanh tra, giám sát ngân hàng thuộc Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng. Theo quy định, TTGS NHNN chi nhánh là đơn vị thuộc cơ cấu tổ chức của NHNN chi nhánh, giúp Giám đốc NHNN chi nhánh quản lý nhà nƣớc, tiến hành thanh tra hành chính, thanh tra, giám sát ngân hàng, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng, phòng, chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố đối với các đối tƣợng quản lý, thanh tra và giám sát ngân hàng trên địa bàn theo sự phân công, phân cấp, ủy quyền của Thống đốc NHNN và theo quy định của pháp luật. Mô hình tổ chức của Cơ quan TTGS NHNN Việt Nam (Nguồn: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) Quyết định 1692/QĐ-NHNN ngày 08/8/2017 của Thống đốc NHNN Việt Nam quy định cụ thể chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của NHNN chi nhánh tỉnh trực thuộc Trung ƣơng (trừ các Chi nhánh tỉnh, thành phố: Hà Nội, Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Nghệ An, Đắk Lắk) (Quyết định 1692/QĐ-NHNN). Ngân hàng Nhà nƣớc Chi nhánh tỉnh là đơn vị phụ thuộc của NHNN, chịu sự lãnh đạo và điều hành tập trung, thống nhất của Thống đốc, có chức năng tham mƣu, giúp Thống đốc quản lý nhà nƣớc về tiền tệ và hoạt động ngân hàng trên địa bàn và thực hiện một số nghiệp vụ NHTW theo ủy quyền của Thống đốc.
Cơ cấu tổ chức của chi nhánh tỉnh gồm 04 phòng: Phòng Tiền tệ - Kho quỹ và Hành chính; phòng Tổng hợp, Nhân sự và Kiểm soát nội bộ; phòng Kế toán - Thanh toán và TTGS ngân hàng. 17 Hoạt động của TTGS NHNN Chi nhánh cũng đƣợc quy định rõ ràng tại Quyết định 1692/QĐ-NHNN, cụ thể gồm các nội dung nhƣ sau: - Thực hiện việc giám sát, chỉ đạo việc mua, bán, chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, kiểm soát đặc biệt và giải thể TCTD trên địa bàn theo ủy quyền của Thống đốc. - Tổ chức, thực hiện công tác thanh tra, giám sát, xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng và ngoại hối. - Thực hiện công tác phòng, chống rửa tiền, phòng, chống tài trợ khủng bố theo quy định.
- Thực hiện công tác phòng, chống tham nhũng và tội phạm; tiếp công dân xử lý đơn thƣ, khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh theo quy định - Đề xuất, kiến nghị với cấp có thẩm quyền về những vấn đề có liên quan đến tổ chức và hoạt động của các TCTD trên địa bàn. Trên cơ sở những nhiệm vụ đó, TTGS ngân hàng tại NHNN chi nhánh tỉnh áp dụng và kết hợp hai phƣơng pháp GSTX và TTTC để đánh giá hoạt động của các TCTD trên địa bàn. Phương thức TTGS của NHNN đối với TCTD Hiện nay, Việt Nam cũng nhƣ các nƣớc trên thế giới, thanh tra ngân hàng đều áp dụng 2 phƣơng pháp hoạt động là Giám sát từ xa (GSTX) và Thanh tra tại chỗ (TTTC). Trƣớc yêu cầu đổi mới về hoạt động thanh tra ngân hàng trong giai đoạn hiện nay, cùng với việc đổi mới tổ chức, thanh tra ngân hàng đang dần dần thay đổi phƣơng pháp hoạt động của mình, từ thanh tra từng vụ việc là chính sang thực hiện hai phƣơng pháp GSTX và TTTC, từng bƣớc kết hợp hai phƣơng pháp, một phƣơng pháp thanh tra hiện đại, một phƣơng pháp thanh tra truyền thống nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của TTGS ngân hàng.
Phương pháp giám sát từ xa GSTX là quá trình thu thập, xử lý số liệu báo cáo của TCTD; tiến hành phân tích đánh giá tình hình hoạt động của TCTD, lập các báo cáo và ra các 18 bản khuyến cáo với TCTD nhằm đảm bảo sự tuân thủ pháp luật của TCTD, cảnh báo sớm ngăn ngừa những rủi ro có thể xảy ra, có tác động định hƣớng cho TTTC, đảm bảo an toàn cho hoạt động ngân hàng. Khi tiến hành giám sát ngân hàng là việc gián tiếp kiểm tra thông qua tổng hợp phân tích để đánh giá diễn biến về cơ cấu tài sản nợ và tài sản có, chất lƣợng tài sản có; vốn tự có; tình hình thu thập, chi phí kết quả kinh doanh; việc thực hiện các quy định và tỷ lệ đảm bảo an toàn trong hoạt động của TCTD, tổ chức tài chính vừa và nhỏ, và các quy định khác của pháp luật. Việc đánh giá các nội dung trên dựa vào việc phân tích các chỉ số tài chính của TCTD. Kết quả thực hiện việc giám sát ngân hàng có vai trò trong việc đánh giá, xếp loại các TCTD và đƣa vào những cảnh báo, phòng ngừa rủi ro với các TCTD.
Mục tiêu của hoạt động giám sát từ xa - Giám sát việc đảm bảo an toàn trong hoạt động của các ngân hàng, từ đó giúp các ngân hàng giữ uy tín với khách hàng, đây là tài sản quý giá nhất trong kinh doanh ngân hàng. - Giám sát việc tuân thủ nghiêm túc luật pháp và quy chế ngân hàng của các ngân hàng, trong đó quan trọng nhất là các quy chế quản lý vĩ mô và các công cụ trong điều hành chính sách tiền tệ của NHNN. - Giám sát việc các ngân hàng kinh doanh có hiệu quả hay không.