Luận văn thạc sĩ hay tăng cường thanh tra đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách nhà nước trong lĩnh vực giáo dục tại tỉnh lai châu

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay tăng cường thanh tra đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách nhà nước trong lĩnh vực giáo, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Lê Văn Lương
• Người hướng dẫn: GS. Mai Ngọc Cường
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Tăng cường thanh tra đầu tư xây dựng giáo dục tại Lai Châu
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Những đóng góp của luận văn
• 1.5. Kết cấu luận văn
• 2. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THANH TRA ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC GIÁO DỤC
• 2.1. Cơ sở lý luận về thanh tra đầu tư xây dựng cơ bản từ NSNN trong lĩnh vực giáo dục
• 2.1.1. Khái niệm, đặc điểm thanh tra đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN trong lĩnh vực giáo dục
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. THỰC TRẠNG THANH TRA ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC GIÁO DỤC TẠI TỈNH LAI CHÂU HIỆN NAY
• 4.1. Khái quát chung về tỉnh Lai Châu
• 4.2. Tình hình phát triển giáo dục tỉnh Lai Châu
• 4.3. Tình hình đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN trong lĩnh vực giáo dục
• 4.4. Thực trạng thanh tra đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN trong lĩnh vực giáo dục tại tỉnh Lai Châu
• 4.5. Kết quả thực hiện các khâu trong hoạt động thanh tra
• 4.6. Những hạn chế, yếu kém
• 4.7. Phân tích những nhân tố ảnh hưởng đến công tác thanh tra đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN trong lĩnh vực giáo dục tại tỉnh Lai Châu
• 4.7.1. Môi trường pháp luật, ban hành các văn bản về hướng dẫn tổ chức thực hiện
• 4.7.2. Tổ chức quản lý, thực thi trách nhiệm, chỉ đạo, phối hợp, hướng dẫn nghiệp vụ thanh tra; năng lực đội ngũ cán bộ thực hiện công tác thanh tra
• 4.7.3. Điều kiện làm việc của thanh tra
• 4.7.4. Nhận thức của các cấp, các ngành
• 5. PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG THANH TRA ĐẦU TƯ XÂY DỰNG TỪ NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC GIÁO DỤC TẠI TỈNH LAI CHÂU
• 5.1. Phương hướng chủ yếu tăng cường thanh tra đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN trong lĩnh vực giáo dục tại tỉnh Lai Châu
• 5.2. Bối cảnh phát triển kinh tế xã hội, phát triển giáo dục và đào tạo, đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN trong lĩnh vực giáo dục tại tỉnh Lai Châu những năm tới
• 5.3. Phương hướng tăng cường công tác thanh tra đầu tư XDCB trong lĩnh vực giáo dục tại tỉnh Lai Châu hiện nay
• 5.4. Giải pháp chủ yếu tăng cường thanh tra đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN trong lĩnh vực giáo dục tại tỉnh Lai Châu
• 5.4.1. Hoàn thiện tổ chức quản lý, thực thi trách nhiệm, chỉ đạo, phối hợp, hướng dẫn nghiệp vụ thanh tra; năng lực đội ngũ cán bộ thanh tra
• 5.4.2. Tăng cường các điều kiện làm việc của thanh tra
• 5.4.3. Tăng cường công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức
• 5.4.4. Kiến nghị với Nhà nước về hoàn thiện môi trường luật pháp
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thanh tra đầu tư xây dựng giáo dục tại Lai Châu

Thanh tra đầu tư xây dựng giáo dục tại Lai Châu là một hoạt động quan trọng nhằm đảm bảo việc sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước một cách hiệu quả. Hoạt động này không chỉ giúp phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm mà còn nâng cao chất lượng giáo dục trong tỉnh. Việc tăng cường thanh tra sẽ góp phần xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh và phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và vai trò của thanh tra đầu tư

Thanh tra đầu tư là hoạt động kiểm tra, giám sát việc thực hiện các dự án đầu tư xây dựng. Vai trò của thanh tra là đảm bảo tính minh bạch, hiệu quả trong việc sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục tại Lai Châu.

1.2. Tình hình hiện tại của giáo dục tại Lai Châu

Giáo dục tại Lai Châu đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm cơ sở vật chất chưa đáp ứng yêu cầu và chất lượng giáo dục còn hạn chế. Việc thanh tra đầu tư xây dựng sẽ giúp cải thiện tình hình này.

II. Những thách thức trong công tác thanh tra đầu tư xây dựng giáo dục

Công tác thanh tra đầu tư xây dựng giáo dục tại Lai Châu hiện đang gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, quy trình thanh tra chưa chặt chẽ và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng còn hạn chế là những yếu tố cản trở hiệu quả của hoạt động này.

2.1. Thiếu nguồn lực và nhân lực cho thanh tra

Nhiều cơ quan thanh tra tại Lai Châu thiếu nhân lực có chuyên môn cao, dẫn đến việc thực hiện thanh tra không đạt hiệu quả như mong muốn. Cần có sự đầu tư và đào tạo bài bản cho đội ngũ thanh tra.

2.2. Quy trình thanh tra chưa chặt chẽ

Quy trình thanh tra hiện tại còn nhiều bất cập, thiếu sự đồng bộ và rõ ràng. Điều này dẫn đến việc phát hiện vi phạm không kịp thời và xử lý không hiệu quả.

III. Phương pháp tăng cường thanh tra đầu tư xây dựng giáo dục

Để nâng cao hiệu quả thanh tra đầu tư xây dựng giáo dục tại Lai Châu, cần áp dụng các phương pháp hiện đại và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Việc này sẽ giúp phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm trong lĩnh vực giáo dục.

3.1. Áp dụng công nghệ thông tin trong thanh tra

Sử dụng công nghệ thông tin sẽ giúp cải thiện quy trình thanh tra, từ việc thu thập dữ liệu đến phân tích và báo cáo kết quả. Điều này sẽ nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của hoạt động thanh tra.

3.2. Tăng cường đào tạo cho cán bộ thanh tra

Đào tạo chuyên sâu cho cán bộ thanh tra về các quy định pháp luật và kỹ năng thanh tra sẽ giúp nâng cao chất lượng công tác thanh tra, từ đó đảm bảo hiệu quả trong việc sử dụng nguồn vốn.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu về thanh tra đầu tư xây dựng giáo dục tại Lai Châu đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Việc áp dụng các giải pháp thanh tra hiệu quả đã giúp phát hiện và xử lý nhiều vi phạm, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục trong tỉnh.

4.1. Kết quả đạt được từ thanh tra

Các kết quả từ thanh tra đã giúp cải thiện đáng kể chất lượng giáo dục tại Lai Châu. Nhiều dự án đầu tư đã được kiểm tra và điều chỉnh kịp thời, đảm bảo sử dụng đúng mục đích.

4.2. Ứng dụng các giải pháp thanh tra vào thực tiễn

Các giải pháp thanh tra đã được áp dụng thành công tại nhiều trường học, giúp nâng cao nhận thức về việc sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước một cách hiệu quả.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho thanh tra đầu tư giáo dục

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc tăng cường thanh tra đầu tư xây dựng giáo dục tại Lai Châu là cần thiết. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc hoàn thiện quy trình thanh tra và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thanh tra.

5.1. Đề xuất các giải pháp cải thiện thanh tra

Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện quy trình thanh tra, bao gồm việc xây dựng các tiêu chí đánh giá rõ ràng và minh bạch.

5.2. Tương lai của thanh tra đầu tư giáo dục tại Lai Châu

Tương lai của thanh tra đầu tư giáo dục tại Lai Châu sẽ phụ thuộc vào sự quyết tâm của các cơ quan chức năng trong việc thực hiện các giải pháp đã đề xuất.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2011-2015, tỉnh Lai Châu đã nhận được sự đầu tư đáng kể từ nguồn vốn ngân sách nhà nước (NSNN) cho lĩnh vực giáo dục, đặc biệt là đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB). Tuy nhiên, công tác thanh tra đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN trong lĩnh vực giáo dục tại tỉnh còn nhiều hạn chế, như hiệu quả thanh tra chưa cao, phát hiện hành vi tham nhũng còn ít, thu hồi kinh tế do vi phạm thấp. Lai Châu là tỉnh miền núi, biên giới, có 6/7 huyện thuộc diện nghèo theo Nghị quyết 30a của Chính phủ, với nhiều khó khăn về kinh tế và địa hình phân tán, ảnh hưởng đến công tác đầu tư và thanh tra.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm tăng cường công tác thanh tra đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN trong lĩnh vực giáo dục tại tỉnh Lai Châu, góp phần sử dụng vốn đúng quy định, nâng cao hiệu quả đầu tư và đảm bảo công bằng trong giáo dục. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động thanh tra trong 5 năm từ 2011 đến 2015, với các chỉ tiêu đánh giá về kế hoạch thanh tra, kết quả thanh tra, xử lý vi phạm và tác động đến phát triển giáo dục.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện cơ chế quản lý, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra, góp phần phát triển sự nghiệp giáo dục tại địa phương, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho các cơ quan quản lý nhà nước và thanh tra các cấp.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

- **Lý thuyết quản lý nhà nước**: Thanh tra là một chức năng thiết yếu trong chu trình quản lý nhà nước, giúp kiểm soát, đánh giá việc thực hiện chính sách, pháp luật nhằm tăng cường kỷ cương, hiệu quả quản lý.
- **Lý thuyết về thanh tra đầu tư xây dựng cơ bản**: Thanh tra đầu tư XDCB là hoạt động xem xét, đánh giá việc sử dụng vốn NSNN trong đầu tư xây dựng nhằm phát hiện vi phạm, kiến nghị xử lý và hoàn thiện cơ chế quản lý.
- **Khái niệm chuyên ngành**: Đầu tư XDCB là hoạt động xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo các công trình cơ sở vật chất phục vụ giáo dục; vốn đầu tư chủ yếu từ NSNN, có đặc điểm phân tán, thời gian thực hiện dài, chịu ảnh hưởng nhiều yếu tố khách quan.
- **Nguyên tắc thanh tra**: Tuân thủ pháp luật, khách quan, trung thực, công khai, không trùng lặp nội dung, không cản trở hoạt động bình thường của đối tượng thanh tra.
- **Mô hình hoạt động thanh tra**: Bao gồm thanh tra theo kế hoạch và thanh tra đột xuất, với các bước chuẩn bị, tiến hành, kết luận và xử lý kết quả thanh tra.

### Phương pháp nghiên cứu

- **Nguồn dữ liệu**: Thu thập số liệu từ các báo cáo thanh tra, kế hoạch thanh tra, kết quả xử lý vi phạm, tài liệu pháp luật liên quan, phỏng vấn cán bộ thanh tra và các bên liên quan tại tỉnh Lai Châu.
- **Phương pháp chọn mẫu**: Sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có phân tầng, tập trung vào các cơ quan, đơn vị giáo dục và các dự án đầu tư XDCB được thanh tra trong giai đoạn 2011-2015.
- **Phương pháp phân tích**: Phân tích định lượng số liệu thống kê về kế hoạch, kết quả thanh tra, tỷ lệ phát hiện vi phạm, thu hồi kinh tế; phân tích định tính qua phỏng vấn, đánh giá thực trạng, nguyên nhân hạn chế và đề xuất giải pháp.
- **Timeline nghiên cứu**: Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2016, tập trung phân tích dữ liệu 5 năm trước đó (2011-2015), đồng thời khảo sát thực tiễn và tổng hợp kinh nghiệm từ các địa phương khác.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Kế hoạch thanh tra được xây dựng và phê duyệt đầy đủ**: Tỉnh Lai Châu đã xây dựng kế hoạch thanh tra đầu tư XDCB hàng năm, với tỷ lệ kế hoạch được phê duyệt đạt khoảng 95%, tập trung vào các dự án trọng điểm trong lĩnh vực giáo dục.
- **Hiệu quả thanh tra còn hạn chế**: Tỷ lệ phát hiện vi phạm trong các cuộc thanh tra đạt khoảng 30%, trong đó thu hồi kinh tế do vi phạm chỉ đạt khoảng 20% so với tổng số vi phạm phát hiện được.
- **Phát hiện hành vi tham nhũng qua thanh tra còn ít**: Các cuộc thanh tra chưa phát hiện nhiều trường hợp tham nhũng, nguyên nhân do hạn chế về năng lực cán bộ và quy trình thanh tra chưa chặt chẽ.
- **Nhân tố ảnh hưởng đến công tác thanh tra**: Bao gồm môi trường pháp luật chưa hoàn thiện, năng lực đội ngũ cán bộ thanh tra còn yếu, điều kiện làm việc khó khăn, nhận thức của các cấp, ngành về thanh tra chưa đồng đều.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân hiệu quả thanh tra chưa cao chủ yếu do hạn chế về nguồn lực, năng lực cán bộ và sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan chưa chặt chẽ. So sánh với một số địa phương khác, Lai Châu còn nhiều khó khăn do đặc thù địa bàn miền núi, phân tán, điều kiện kinh tế khó khăn. Kết quả thanh tra có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ kế hoạch thanh tra được phê duyệt, biểu đồ tỷ lệ vi phạm phát hiện và thu hồi kinh tế, bảng phân tích nhân tố ảnh hưởng.

Việc phát hiện ít hành vi tham nhũng phản ánh sự cần thiết nâng cao năng lực điều tra, phối hợp với các cơ quan chức năng và hoàn thiện quy trình thanh tra. Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ thực trạng, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả công tác thanh tra đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN trong lĩnh vực giáo dục tại tỉnh Lai Châu.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Hoàn thiện tổ chức quản lý và nâng cao năng lực cán bộ thanh tra**: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ thanh tra, tăng cường chỉ đạo, phối hợp giữa các cơ quan liên quan. Mục tiêu nâng cao tỷ lệ phát hiện vi phạm lên 50% trong 3 năm tới.
- **Tăng cường điều kiện làm việc và trang thiết bị cho công tác thanh tra**: Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị công nghệ thông tin hỗ trợ công tác thanh tra, đảm bảo điều kiện làm việc thuận lợi, nâng cao hiệu quả thanh tra.
- **Nâng cao nhận thức và tuyên truyền về vai trò, ý nghĩa của công tác thanh tra**: Tổ chức các chương trình tuyên truyền, phổ biến pháp luật về thanh tra đến các cấp, ngành và cộng đồng, nhằm tạo sự đồng thuận và hỗ trợ công tác thanh tra.
- **Kiến nghị hoàn thiện môi trường pháp luật liên quan đến thanh tra đầu tư XDCB**: Đề xuất sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật để tăng cường quyền hạn, trách nhiệm của cơ quan thanh tra, đồng thời quy định rõ hơn về xử lý vi phạm và thu hồi kinh tế.
- **Xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành trong công tác thanh tra**: Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan thanh tra, kiểm toán, điều tra nhằm phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm, đặc biệt là các hành vi tham nhũng.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Cơ quan quản lý nhà nước các cấp**: Sử dụng kết quả nghiên cứu để hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN trong lĩnh vực giáo dục.
- **Cơ quan thanh tra và kiểm toán**: Áp dụng các giải pháp đề xuất để nâng cao năng lực, hiệu quả công tác thanh tra, kiểm soát đầu tư xây dựng cơ bản.
- **Các nhà nghiên cứu, học viên cao học, sinh viên ngành quản lý kinh tế, quản lý nhà nước**: Tham khảo luận văn để hiểu rõ hơn về lý luận và thực tiễn công tác thanh tra đầu tư XDCB, phục vụ nghiên cứu khoa học.
- **Các tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư xây dựng cơ bản trong lĩnh vực giáo dục**: Nắm bắt các quy định, nguyên tắc thanh tra để thực hiện đúng pháp luật, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Thanh tra đầu tư xây dựng cơ bản là gì?**  
Thanh tra đầu tư XDCB là hoạt động kiểm tra, đánh giá việc sử dụng vốn NSNN trong đầu tư xây dựng các công trình cơ sở vật chất giáo dục nhằm phát hiện vi phạm và kiến nghị xử lý.

2. **Tại sao công tác thanh tra đầu tư XDCB tại Lai Châu còn hạn chế?**  
Nguyên nhân chính là do điều kiện kinh tế khó khăn, địa bàn phân tán, năng lực cán bộ thanh tra còn yếu và môi trường pháp luật chưa hoàn thiện.

3. **Các hình thức thanh tra đầu tư XDCB gồm những gì?**  
Bao gồm thanh tra theo kế hoạch định kỳ và thanh tra đột xuất khi có dấu hiệu vi phạm hoặc theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

4. **Làm thế nào để nâng cao hiệu quả công tác thanh tra?**  
Cần hoàn thiện tổ chức quản lý, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường điều kiện làm việc, tuyên truyền nâng cao nhận thức và hoàn thiện môi trường pháp luật.

5. **Vai trò của thanh tra trong phát triển giáo dục là gì?**  
Thanh tra giúp đảm bảo sử dụng vốn đầu tư đúng quy định, nâng cao chất lượng cơ sở vật chất, góp phần phát triển giáo dục công bằng và hiệu quả.

## Kết luận

- Luận văn đã làm rõ cơ sở lý luận và thực trạng công tác thanh tra đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN trong lĩnh vực giáo dục tại tỉnh Lai Châu giai đoạn 2011-2015.  
- Đã xác định được những hạn chế, nguyên nhân và nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả công tác thanh tra.  
- Đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả thanh tra, góp phần phát triển sự nghiệp giáo dục tại địa phương.  
- Kết quả nghiên cứu có giá trị tham khảo cho các cơ quan quản lý, thanh tra và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực quản lý kinh tế.  
- Khuyến nghị triển khai các giải pháp trong vòng 3-5 năm tới để đạt được mục tiêu nâng cao hiệu quả công tác thanh tra đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn NSNN trong lĩnh vực giáo dục.

**Hành động tiếp theo**: Các cơ quan liên quan cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đánh giá để điều chỉnh phù hợp với thực tiễn phát triển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THANH TRA ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC GIÁO DỤC 1. Cơ sở lý luận về thanh tra đầu tư xây dựng cơ bản từ NSNN trong lĩnh vực giáo dục 1. Khái niệm, đặc điểm thanh tra đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN trong lĩnh vực giáo dục 1. Khái niệm, đặc điểm hoạt động thanh tra Thanh tra xuất phát từ nguồn gốc Latinh (Inspectare) có nghĩa là “nhìn vào bên trong” chỉ một sự xem xét từ bên ngoài đối với hoạt động của một số đối tượng nhất định.

Theo Từ điển Pháp luật Anh - Việt động từ “inspectare” có nghĩa là “thanh tra” và được giải thích là hoạt động kiểm tra, kiểm soát, kiểm kê đối với đối tượng bị thanh tra; còn theo nghĩa của danh từ “inspectorate” lại có nghĩa là một cơ quan, tổ chức, bộ phận thanh tra, ví dụ như ban thanh tra, cơ quan thanh tra… Từ điển Luật học (tiếng Đức) giải thích “thanh tra là sự tác động của chủ thể đến đối tượng đã và đang thực hiện thẩm quyền được giao nhằm đạt được mục đích nhất định - sự tác động có tính trực thuộc”. Theo Từ điển Tiếng Việt “thanh tra (người thuộc cơ quan có thẩm quyền) kiểm tra, xem xét tại chỗ việc làm của địa phương, cơ quan, xí nghiệp; thanh tra thường đi kèm với một chủ thể nhất định: “Người làm nhiệm vụ thanh tra”, “đoàn thanh tra” và “đặt trong phạm vi quyền hành của một chủ thể nhất định” [36]. Từ những nghĩa như vậy, thanh tra với vai trò là danh từ chung có thể được hiểu là một thực thể pháp lý, một thiết chế nhà nước về thanh tra để chỉ cơ quan, tổ chức thanh tra hoặc bộ phận, lĩnh vực thanh tra nhất định. Tùy thuộc vào chế độ chính trị, cấu trúc nhà nước hoặc quan niệm về quyền lực mà các Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 quốc gia hiện đại đã sử dụng thiết chế thanh tra theo những cách khác nhau.

Có quốc gia chỉ sử dụng thanh tra nhà nước (thanh tra của Quốc hội); thanh tra của Chính phủ (thanh tra hành pháp); kiểm toán; có quốc gia chỉ sử dụng thanh tra chuyên ngành; có quốc gia chỉ sử dụng thanh tra như một lực lượng cảnh sát (hoặc bán cảnh sát) hoặc phân về các ngành quản lý để phục vụ quyền lực. Đồng thời, thanh tra với ý nghĩa là một động từ còn là khái niệm để chỉ hoạt động kiểm tra, kiểm soát của cơ quan, tổ chức, người được giao nhiệm vụ, quyền hạn nhằm “xem xét và phát hiện, ngăn chặn những gì trái với quy định của các tổ chức, cá nhân là đối tượng của thanh tra”. Quan niệm về thanh tra hiện nay cũng như trong lịch sử nước ta được thể hiện qua mô hình các cơ quan nhà nước, các quy định của Hiến pháp và pháp luật và được đề cập ở các giác độ khác nhau: - Thời kỳ phong kiến, khái niệm thanh tra chưa được sử dụng nhưng có các chức quan làm công việc giống như thanh tra, đó là: Thời Lý có chức quan Gián nghị đại phu (tả, hữu gián nghị đại phu); thời Trần có cơ quan gọi là “Ngự sử đài” với chức năng gần giống như cơ quan thanh tra nhà nước hiện nay và có chức “Quan ngự sử” đứng đầu Ngự sử đài. Ngự sử đài có nhiệm vụ giúp Vua trong việc theo dõi, xem xét các công việc hệ trọng của triều đình.

Quan Ngự sử đời nhà Trần có quyền tiền trảm hậu tấu và là chức quan duy nhất có quyền can dán Vua. Thời nhà Lê có hàm “Gián nghị đại phu” phong tặng cho bất kỳ bề tôi nào dám nói thẳng, nói đúng sự thật, Gián nghị đại phu có quyền can gián nhà Vua những việc nên làm và những việc không nên làm [3]. Ngày 23/11/1945, chỉ sau 3 tháng từ khi Chính phủ Việt Nam cộng hòa ra đời, Hồ Chủ tịch ký Sắc lệnh số 64-SL thành lập Ban thanh tra đặc biệt. Sắc lệnh nêu rõ: “Chính phủ sẽ lập ngay một Ban thanh tra đặc biệt có ủy nhiệm là đi giám sát tất cả các công việc và các nhân viên của UBND và các cơ quan Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 của Chính phủ”, từ đây, thuật ngữ “thanh tra” xuất hiện, quyền thanh tra được xác định và chính thức giao cho Chính phủ.

Hiến pháp năm 1946, Hiến pháp đầu tiên của Nhà nước ta chưa dùng thuật ngữ “Thanh tra”, hoạt động thanh tra, kiểm tra chưa được giao cho một cơ quan chuyên trách nào, mà quyền “kiểm soát” đối với Chính phủ được giao cho Ban Thường vụ Nghị viện: “Khi Nghị viện không họp, Ban Thường vụ có quyền kiểm soát, phê bình Chính phủ”. Hiến pháp năm 1959 cũng đề cập đến nội dung kiểm tra việc thi hành quyết định quản lý Nhà nước: “các Bộ trưởng và thủ trưởng các cơ quan thuộc Hội đồng Chính phủ ra đời những thông tư, chỉ thị và kiểm tra việc thi hành các thông tư và chỉ thị ấy” và “Ủy ban hành chính các cấp chiếu theo quyền hạn do luật định ra mà quyết định, chỉ thị và kiểm tra việc thi hành các quyết định, chỉ thị ấy”. Như vậy, Thanh tra, kiểm tra ở đây ngoài việc xem xét vi phạm của các cơ quan, nhân viên hành chính hay Chính phủ còn mở rộng ra kiểm tra, giám sát các hoạt động xây dựng, ban hành, thực hiện các văn bản pháp quy. Hiến pháp năm 1980 đã sử dụng thuật ngữ “thanh tra” với nội dung là một chức năng của cơ quan quản lý nhà nước.

Khoản 15, Điều 107 của Hiến pháp quy định Hội đồng Bộ trưởng có nhiệm vụ: “tổ chức và lãnh đạo công tác thanh tra và kiểm tra của Nhà nước”, Điều 110 quy định: “Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng lãnh đạo công tác của Hội đồng Bộ trưởng, đôn đốc, kiểm tra việc thi hành những quyết định của Quốc hội, Hội đồng Nhà nước, Hội đồng Bộ trưởng”. Về UBND, Điều 124 quy định: “UBND các cấp chiểu theo quyền hạn do luật định, ra những quyết định, chỉ thị và kiểm tra việc thi hành những văn bản đó”. Đến Hiến pháp năm 1992, khái niệm thanh tra, kiểm tra được thể hiện rõ hơn qua các điều 112, 115, 116 và 124, Khoản 7, Điều 112 quy định Chính phủ có nhiệm vụ “tổ chức và lãnh đạo công tác kiểm kê, thống kê của Nhà nước, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 công tác thanh tra, kiểm tra Nhà nước, chống quan liêu, tham nhũng trong bộ máy Nhà nước; công tác giải quyết tố cáo, khiếu nại của công dân”. Điều 15 quy định: “… Chính phủ ra nghị quyết, nghị định, Thủ tướng Chính phủ ra quyết định, chỉ thị và kiểm tra việc thi hành các văn bản đó”.

Đối với Bộ trưởng, các thành viên khác của Chính phủ, thủ trưởng các cơ quan khác thuộc Chính phủ “ra quyết định, chỉ thị, thông tư và kiểm tra việc thi hành các văn bản đó” (Điều 116). Đối với UBND, Điều 124, Hiến pháp năm 1992 cũng quy định: “UBND… ra quyết định, chỉ thị và kiểm tra việc thi hành những văn bản đó”. Trong Pháp lệnh Thanh tra năm 1990, hoạt động thanh tra của các tổ chức thanh tra được xác định là một chức năng thiết yếu của cơ quan quản lý Nhà nước. Điều 8, Pháp lệnh Thanh tra năm 1990 quy định nhiệm vụ của các tổ chức thanh tra nhà nước là: “thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch nhà nước của các cơ quan, tổ chức và cá nhân, trừ hoạt động điều tra, truy tố, xét xử của các cơ quan điều tra, kiểm sát, tòa án và việc giải quyết tranh chấp hợp đồng kinh tế, xử lý vi phạm hợp đồng kinh tế của cơ quan trọng tài kinh tế”.

Luật Thanh tra năm 2004 và Luật Thanh tra năm 2010 khẳng định và làm rõ hơn vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan thanh tra Nhà nước. Thứ hai, đặc điểm của thanh tra: i) Thanh tra gắn liền với quản lý Nhà nước Với tư cách là một chức năng, là một giai đoạn của chu trình quản lý Nhà nước, thanh tra gắn liền với quản lý Nhà nước, tất cả các giai đoạn của chu trình quản lý Nhà nước đều phải thông qua thanh tra, kiểm tra để có thông tin đầy đủ, chính xác. Thanh tra là một phạm trù lịch sử, thanh tra gắn với quá trình lao động xã hội. Chính bản chất của quá trình lao động xã hội đã đòi hỏi tính tất yếu phải Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 có quản lý để điều hòa hoạt động cá nhân và thực hiện chức năng chung phát sinh từ sự khác nhau giữa vận động của cả cơ chế sản xuất với sự vận động của các yếu tố khách quan, độc lập hợp thành cơ chế sản xuất đó.

Như vậy, việc xem xét, định hướng, đánh giá kết quả quản lý là một phương diện của quản lý xã hội. Quản lý nhà nước là một bộ phận của quản lý xã hội và ở đâu có quản lý nhà nước thì ở đó có thanh tra. Trong mối quan hệ giữa quản lý và thanh tra thì quản lý nhà nước giữ vai trò chủ đạo, chi phối hoạt động của thanh tra (đề ra đường lối, chủ trương, quy định thẩm quyền của cơ quan thanh tra, sử dụng các kết quả, các thông tin từ phía các cơ quan thanh tra). Mặt khác, hoạt động chấp hành của quản lý nhà nước thường bao hàm cả sự điều hành, cho nên trong quá trình thực hiện các văn bản pháp luật đòi hỏi phải có sự kiểm tra nghiêm ngặt của các cơ quan có thẩm quyền.

Quản lý nhà nước và thanh tra có đặc điểm chung là nhân danh quyền lực Nhà nước thực hiện sự tác động lên đối tượng bị quản lý. Song xem xét theo cơ cấu, chức năng của quản lý thì thanh tra chỉ là những công cụ, phương tiện để quản lý nhà nước. Là một khâu trong chu trình quản lý, thanh tra bị ràng buộc, chế ước bởi quản lý, nhưng đồng thời tác động trở lại, góp phần điều chỉnh cách thức, phương phá quản lý của chủ thể quản lý Nhà nước. Trong chu trình đó, thanh tra phản ánh và bảo vệ mục đích của quản lý.

Một thể chế hành chính và cơ chế quản lý Nhà nước sẽ không đầy đủ nếu thiếu thanh tra.