phần mở đầu và kết luận, nội dung của luận văn trình bày thành 3 chƣơng : Chƣơng 1 : Cơ sở khoa học của việc tổ chức HĐNK Tiếng Việt Chƣơng 2 : Đề xuất nội dung và cách thức tổ chức ngoại khóa trong dạy học Tiếng Việt - chƣơng trình Ngữ văn 10 THPT Chƣơng 3 : Thực nghiệm sƣ phạm 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC 1. Khái quát về hoạt động ngoại khóa 1. Quan niệm về ngoại khóa Từ điển Tiếng Việt giải thích ngoại khóa là: ” môn học hoặc hoạt động giáo dục ngoài giờ, ngoài chƣơng trình chính thức (nói khái quát): phân biệt với nội khóa” [2. Cách cắt nghĩa này chủ yếu nhìn từ phƣơng diện ngôn ngữ, vì vậy, chƣa làm rõ đƣợc vị trí, vai trò cũng nhƣ quan hệ mật thiết giữa HĐNK (HĐNK ) và chính khóa.
Bởi, ngoại khóa không đơn thuần là một nội dung thứ yếu độc lập với chính khóa mà song hành, hỗ trợ trực tiếp cho chƣơng trình chính khóa. Ở Việt Nam, những năm gần đây, cùng với việc đổi mới nội dung, phƣơng pháp dạy học ở các bậc học thì HĐNK ngày càng đƣợc các nhà giáo dục chú trọng hơn. Trƣớc hết, đó là sự thay đổi nhận thức về vai trò của HĐNK trong chƣơng trình giáo dục. Sau những giờ học tập căng thẳng trên lớp, thời gian dành cho những HĐNK giúp học sinh chủ động tham gia, vui vẻ xả stress, nâng cao đƣợc kĩ năng sống; tham gia những HĐNK , HS còn có điều kiện gần gũi nhau hơn, chia sẻ với nhau những kiến thức mà mình đã học tập đƣợc, rèn luyện bản lĩnh tuổi trẻ, tính tự lập, lòng dũng cảm, sự nhanh nhẹn tháo vát và tinh thần tƣơng thân tƣơng ái trong quan hệ cộng đồng, bạn bè.
Ngoại khóa cũng là một loại hình hoạt động giáo dục đào tạo nằm trong những phạm vi quy phạm giáo dục của nhà trƣờng. Đó những hoạt động ngoài thời gian trên lớp, có hoặc không có sự chỉ đạo hay hƣớng dẫn của GV, đối tƣợng tham gia chính là HS; có nội dung liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến môi trƣờng dạy và học mang tính giáo dục cao. Xã hội hiện đại đòi hỏi ngƣời có học vấn không chỉ có khả năng lấy ra từ trí nhớ các tri thức dƣới dạng có sẵn, đã lĩnh hội ở nhà trƣờng phổ thông; mà còn phải có năng lực chiếm lĩnh, sử dụng các tri thức một cách độc lập; khả năng đánh giá các sự kiện, các tƣ tƣởng, các hiện tƣợng mới một cách thông minh, sáng suốt khi gặp vấn đề trong cuộc sống, trong lao động và trong mối quan hệ giữa ngƣời với ngƣời. Nội dung kiến thức đƣợc hình thành và phát triển trong quá trình đƣợc đào tạo trong nhà trƣờng và quá trình tự học phải góp phần quan trọng để phát triển hứng 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thú và năng lực nhận thức của học sinh; cung cấp cho HS những kĩ năng cần thiết cho việc tự học và tự giáo dục sau này.
Tuy nhiên, những nội dung kiến thức đƣợc trình bày trong SGK không đủ đáp ứng đƣợc yêu cầu phát triển con ngƣời mới theo mong muốn. Chính vì vậy, bên cạnh các hoạt động phục vụ chƣơng trình chính khóa, phải có các HĐNK. HĐNK là dịp để HS củng cố, đối chiếu những kiến thức đã đƣợc học và giúp các em phát huy cao độ tính tích cực, chủ động sáng tạo trong việc tiếp thu tri thức mới. HĐNK là hoạt động giáo dục sự lĩnh hội và hoạt động thẩm mĩ, là các hoạt động nằm ngoài chƣơng trình học chính khóa, thƣờng mang tính chất tự nguyện hơn là bắt buộc, là một hoạt động không đặt sự giảng dạy của GV lên hàng đầu, mà xem trọng hoạt động tự giác, sự vận dụng sáng tạo của HS.
Các HĐNK cho phép HS tự thể hiện ý kiến và suy nghĩ, góp phần xây dựng kỹ năng lãnh đạo và áp dụng kiến thức vào thực tế. HS biết cách học một cách kiên nhẫn để đạt đến mục tiêu, phát triển tài năng hay kỹ năng cũng nhƣ xây dựng nhân cách trong quá trình tự học tập. HS có thể tham gia HĐNK ở lớp/trƣờng hoặc ngoài xã hội với nhiều lựa chọn khác nhau: thể thao, văn hóa, nghệ thuật. Về hiệu quả của HĐNK , các nhà giáo dục khẳng định: “Bên cạnh chức năng củng cố, mở rộng kiến thức và kỹ năng của một môn học nào đấy đƣợc học ở chƣơng trình chính khóa, HĐNK đáp ứng yêu cầu đa dạng hoá hình thức học tập, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện tƣ duy sáng tạo, phát triển‟‟; HĐNK góp phần “ rèn luyện kỹ năng sống, các kiến thức xã hội và các năng lực khác cho học sinh” [3.tr 17] Ngoài tác dụng tích cực đối với ngƣời học, HĐNK “còn góp phần hoàn thiện khả năng chuyên môn và kỹ năng sƣ phạm của ngƣời thầy trong quá trình chuẩn bị và "đồng hành" với ngƣời học khám phá kiến thức mới.
Chính vì vậy, hiện nay ngoại khóa là một nội dung không thể thiếu trong chƣơng trình giáo dục ở tất cả các bậc học. Tuy nhiên, HĐNK là những hoạt động đƣợc thực hiện ngoài giờ học, tuỳ thuộc vào hứng thú, sở thích, nguyện vọng của mỗi HS trong khuôn khổ khả năng và điều kiện tổ chức có đƣợc của nhà trƣờng. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhƣ vậy, HĐNK là một thuật ngữ dùng để chỉ các hình thức hoạt động nằm ngoài chương trình học chính khóa, kết hợp dạy học với vui chơi, nhằm mục đích gắn việc giảng dạy, học tập trong nhà trường với thực tế xã hội. Đặc điểm của ngoại khóa Nhiệm vụ trung tâm mà nhà trƣờng phổ thông ngày nay đang ra sức phấn đấu chính là nhiệm vụ rèn luyện đào tạo con ngƣời mới phát triển toàn diện về trí, đức, thể, mĩ, Để đảm đƣơng đƣợc nhiệm vụ to lớn đó, nhà trƣờng phải nỗ lực phấn đấu với tất cả những khả năng có thể có của mình.
Những kết quả nghiên cứu tâm - sinh lý của HS và điều tra xã hội gần đây trên thế giới cũng nhƣ ở nƣớc ta cho thấy thanh thiếu niên có những thay đổi trong sự phát triển tâm-sinh lý, đó là sự thay đổi có gia tốc. Trong điều kiện phát triển của các phƣơng tiện thông tin đại chúng, trong bối cảnh hội nhập, mở rộng giao lƣu, HS đƣợc tiếp nhận nhiều nguồn thông tin đa dạng, phong phú từ nhiều mặt của cuộc sống, có hiểu biết nhiều hơn, linh hoạt và thực tế hơn. Trong học tập, HS không thỏa mãn với vai trò của ngƣời tiếp thu thụ động, không chỉ chấp nhận các giải pháp đã có sẵn đƣợc đƣa ra. Nhƣ vậy, ở lứa tuổi này nảy sinh một yêu cầu và cũng là một quá trình là sự lĩnh hội độc lập các tri thức và phát triển kĩ năng.
Nhƣng các phƣơng thức học tập ở HS nếu muốn đƣợc hình thành và phát triển một cách có chủ định thì cần thiết phải có sự hƣớng dẫn đồng thời tạo các điều kiện thuận lợi nhất. Trong công tác ngoại khóa, năng lực hoạt động tự lập của HS đƣợc phát huy. Các em tìm hiểu, nghiên cứu, suy nghĩ và tự mình trình bày các kiến thức mà tự mình khám phá đƣợc. GV không phải là ngƣời lên lớp giảng bài, truyền thụ kiến thức, ở đây công tác độc lập của HS chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng.
Ngoài tác dụng giáo dục tƣ tƣởng, tình cảm, mở rộng, bổ sung cho kiến thức nội khóa, phát triển tài năng cá nhân, nâng cao khả năng hoạt động tự lập, trình độ thực hành và khả năng làm việc tập thể của HS đƣợc phát huy rõ rệt. Công tác ngoại khóa đƣợc tổ chức tốt còn có tác dụng gắn liền HS với đời sống một cách có hiệu quả. HĐNK là một cầu nối giúp HS vận dụng kiến thức vào đời sống, sinh hoạt gần gũi với tập thể, với nhân dân hơn một bƣớc. Ngoại khóa không chỉ nhằm mục đích phục vụ nội khóa nhƣ bổ sung, nâng cao, đào sâu kiến thức và kĩ năng của chính khóa; nó còn có tác dụng tốt đối với việc giảng dạy của giáo viên, củng cố mối quan hệ đúng đắn giữa 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thầy và trò.
Đối với GV, giờ học ngoại khóa giúp họ hiểu hơn về HS của mình, phát hiện đƣợc khả năng của các em, từ đó mà điều chỉnh phƣơng pháp giảng dạy cho phù hợp; GV có thêm vốn kiến thức thực tế để bài giảng phong phú hơn, và họ tự tin hơn khi truyền thụ kiến thức cho HS. Trong Báo cáo chính trị của Trung ƣơng Đảng Lao động Việt Nam tai Đại hội lần thứ III đã khẳng định: "Công tác giáo dục và đấu tranh tƣ tƣởng phải gắn liền với cuộc sống, nó phải cụ thể, tinh tế, linh hoạt, có lí có tình, không đƣợc trừu tƣợng, giản đơn, rập khuôn cứng nhắc" [21]. GV phải biết đi sâu vào tâm hồn, tình cảm của các em để uốn nắn và xây dựng. Chính trong HĐNK , GV có điều kiện gần gũi với HS để nắm vững những biểu hiện về đạo đức, tƣ tƣởng, tình cảm của các em ngay trong sinh hoạt hằng ngày cũng nhƣ trong sinh hoạt tập thể.
Phạm vi những giờ lên lớp không cho phép GV hiểu đƣợc sâu sắc đối tƣợng mà mình giáo dục vì tình cảm, đạo đức của HS không phải là những khái niệm, những công thức, những câu lí luận trong sách vở. Thời gian học tập trên lớp thì hạn chế mà nhu cầu hiểu biết của HS là không có giới hạn. Công tác ngoại khóa đƣợc tổ chức một cách hợp lí và có chất lƣợng sẽ mở rộng và nâng cao vốn hiểu biết của HS. HĐNK là hình thức dạy học mang tính tích hợp cao, có tác dụng phát triển kiến thức và rèn luyện kĩ năng toàn diện cho ngƣời học, là một trong những con đƣờng để phát triển năng lực trong mỗi cá nhân HS trong nhà trƣờng phổ thông, tạo ra môi trƣờng thuận lợi để HS phát triển tƣ duy, hình thành nhân cách đáp ứng theo yêu cầu của xã hội.
Nó đóng một vai trò quan trọng trong việc bổ sung các kĩ năng và kinh nghiệm sống cho HS, giúp HS trở thành một con ngƣời toàn diện và thú vị hơn.