Chương 1: Cơ sở lí luận và thực trạng của việc tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học môn Ngữ Văn chương trình THPT. Chương 2: Một số hình thức tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học môn Ngữ Văn chương trình THPT. Chương 3: Thực nghiệm sư phạm 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP TRONG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN CHƢƠNG TRÌNH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổ chức hoạt động giáo dục Theo PGS.Hà Nhật Thăng và PTS.Lê Tiến Hùng: Tổ chức hoạt động giáo dục cần được hiểu là một hệ thống tri thức về phương pháp luận hoạt động giáo dục, tri thức và kỹ năng tổ chức các lực lượng xã hội trong sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ, lấy giáo dục nhà trường là trọng tâm của tổ chức phối hợp giáo dục xã hội.
Tổ chức giáo dục cần xuất phát từ quan điểm: Lấy hoạt động của cá nhân và tập thể học sinh làm chủ thể quy định sự lựa chọn các tác động giáo dục xã hội nhà trường: Chỉ có học sinh mới giải quyết được những mâu thuẫn trong quá trình phát triển nhân cách, mới tự quyết định được sự phát triển của mình. Hoạt động học tập và các hình thức tổ chức học tập 1. Hoạt động học tập Khái niệm “học tập” cho đến nay đã được rất nhiều nhà tâm lý học và giáo dục học quan tâm bàn tới. Mỗi định nghĩa đưa ra đều nhấn mạnh đến một khía cạnh nào đó trong nội hàm khái niệm theo quan điểm riêng của từng tác giả.
Lý thuyết hoạt động chỉ ra rằng, bản chất của học tập là hoạt động. Hoạt động học tập là một quá trình động não tích cực. Học tập là sự xử lý thông tin một cách có định hướng nhằm tìm kiếm các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo theo một mục đích, một chương trình nào đó đã được lập ra từ trước. Theo lý luận dạy học hiện đại thì: “Lý luận dạy học phải gắn với lý luận về khoa học, xu hướng chiến lược của lý luận dạy học là chuyển hóa phương pháp khoa học thành phương pháp dạy học thông qua xử lý sư phạm” 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.19] và lý luận này đã khẳng định: “Học tập là quá trình tự điều khiển tối ưu sự chiếm lĩnh khái niệm khoa học, trong và bằng cách đó mà hình thành cấu trúc tâm lý mới, phát triển nhân cách toàn diện.
Các nhà lý luận dạy học phân loại học tập thành ba mô hình học tập sau: + Mô hình in ấn: Học tập là quá trình trong đó giáo viên truyền đạt in vào đầu óc học sinh, việc dạy là việc hướng vào các nội dung cần truyền đạt do vậy không cần quan tâm đến đặc điểm của người học. + Mô hình hành vi: Học tập là một quá trình lĩnh hội các kiến thức mới hoặc các kỹ năng mới, việc học được xác định bằng những hành động “thử” và “sai” + Mô hình xây dựng: Học tập là quá trình hình thành và phát triển của các dạng thức hoạt động, là sự thích ứng của chủ thể với hoàn cảnh thông qua sự đồng hóa và điều tiết. Hướng tới mục tiêu hình thành năng lực tự học tập và ý thức độc lập, chủ động của người học, các nhà lý luận dạy học còn đưa ra yêu cầu rèn luyện bốn kỹ năng cơ bản cho học sinh là: kỹ năng định hướng trong học tập, kỹ năng thiết kế, kỹ năng thực hiện kế hoạch đã đặt ra và kỹ năng kiểm tra và tự kiểm tra. Bên cạnh đó, các nhà giáo dục học cũng chỉ ra hai cách học chủ động góp phần rèn luyện và phát triển kỹ năng: + Thứ nhất là học sinh tự tìm, nghiên cứu, khám phá lời giải đáp cho những vấn đề do chính học sinh nêu ra.
Cách học này có tác dụng khêu gợi óc tò mò, lòng khát khao được độc lập, tự chủ trong hoạt động học tập của học sinh. + Thứ hai là học theo quy trình dựa trên cơ sở hệ thống thứ bậc kiến thức, hệ quả logic mà theo đó mỗi cấp độ phải đạt tới, từng bước có hệ thống như dạy học chương trình hóa, dạy học mô-đun. Hai cách học trên đều hướng tới mục tiêu hình thành năng lực tự học tự quản, ý thức độc lập, chủ động cho người học. Từ đó quy định các phương pháp, biện pháp tổ chức học tập nhằm nâng cao chất lượng học tập của học sinh.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tựu trung, lý thuyết hoạt động và lý luận dạy học đều thống nhất một quan niệm về học tập: Học tập là một hoạt động. Đó là hoạt động nhận thức tích cực của chủ thể - người học. Hoạt động học tập và các hình thức hoạt động khác có sự khác biệt cơ bản chính là: mục đích và kết quả của hoạt động học tập làm thay đổi chính bản thân chủ thể hoạt động. Các hình thức tổ chức học tập Tổ chức là một sự sắp xếp tương hỗ và sự liên hệ qua lại của các yếu tố trong một phức hợp nào đó.
Tổ chức được hiểu là một trật tự xác định cả về mặt ý nghĩa chức năng cũng như về ý nghĩa cấu trúc và đối tượng sự vật. Tổ chức hoạt động là cách thức tổ chức, sắp xếp và tiến hành các buổi học với điều kiện sử dụng hợp lý thời gian, sức lực và phương tiện của giáo viên và học sinh nhằm đảm bảo hiệu suất cao nhất của quá trình học tập. Bản chất của hoạt động tổ chức học tập là tổ chức nhận thức tích cực, sáng tạo, chủ động cho học sinh, hình thành năng lực tự tổ chức, sắp xếp quá trình học tập hợp lý, phù hợp với điều kiện của bản thân và học dưới sự hướng dẫn, chỉ đạo của các lực lượng giáo dục. Các tác giả Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt, Phạm Viết Vượng… đã thống nhất một quan niệm chung về hình thức tổ chức dạy học: “Là cách tổ chức quá trình học tập cho học sinh phù hợp với mục đích, nội dung bài học nhằm làm cho bài học đạt kết quả tốt nhất” [2;tr.
Theo quy định của Bộ giáo dục và đào tạo năm 1989, trong nhà trường phổ thông có ba hình thức đào tạo là: dạy học trên lớp, giáo dục lao động kỹ thuật tổng hợp và hướng nghiệp dạy nghề và công tác giáo dục ngoài giờ lên lớp. Như vậy, theo quy định này, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cũng là một bộ phận hữu cơ trong một thể thống nhất, là quá trình giáo dục nói chung và quá trình dạy học nói riêng nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục đào tạo của nhà trường phổ thông. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là hoạt động do giáo viên tổ chức hướng dẫn thực hiện ngoài thời gian học tập chính khóa nhằm lôi cuốn đông đảo học sinh tham gia, kế tục giáo dục chính khóa, mở rộng, đào sâu, hoàn thiện kết quả giáo dục trong giờ lên lớp chính khóa với nhiều hình thức đa dạng: hoạt động vui chơi, hoạt động văn hóa văn nghệ, hoạt động ngoại khóa; hoạt động thể dục thể thao, quốc phòng. Trong những hình thức đa dạng trên đây của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, chúng tôi xác định phạm vi tiếp cận vấn đề nghiên cứu ở mức độ tổ chức học tập ngoài giờ lên lớp.
Hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học môn Ngữ Văn chương trình THPT 1. Khái niệm hoạt động ngoài giờ lên lớp Tổ chức học tập trên lớp và tổ chức hoạt động học tập ngoài giờ lên lớp là hai bộ phận hữu cơ thành một thể thống nhất trong quá trình giáo dục học sinh nhằm thực hiện mục tiêu đào tạo của nhà trường phổ thông. Những đặc điểm cơ bản của hai dạng hoạt động này có ý nghĩa làm cơ sở để thực hiện các biện pháp sư phạm thích hợp. Hiện nay, vấn đề hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn đã được nghiên cứu cả về bình diện lý thuyết và triển khai thực hành trong giảng dạy.
Tuy nhiên hầu hết các giáo trình phương pháp dạy học Ngữ Văn chưa có sự đầu tư đúng mức cho chương trình ngoài giờ lên lớp như các chương mục khác. Ngay cả bản thân khái niệm “ngoài giờ lên lớp” cũng chưa được lý giải cặn kẽ, thấu đáo và nhất quán: Là hoạt động học tập hay vui chơi, là chính khóa hay ngoài chính khóa? Dạy thêm bồi dưỡng học sinh giỏi, giúp đỡ học sinh kém có phải là ngoài giờ lên lớp hay không? Lý luận dạy học chỉ ra rằng, hoạt động ngoài giờ lên lớp là những hoạt động được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hóa. Theo tác giả Đặng Vũ Hoạt, hoạt động ngoài giờ lên lớp là việc tổ chức giáo dục thông qua hoạt 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động thực tiễn của học sinh về khoa học kỹ thuật, lao động công ích, hoạt động xã hội, hoạt động văn hóa văn nghệ, thẩm mỹ, thể dục thể thao, vui chơi giải trí… để giúp các em hình thành và phát triển nhân cách. Với cách hiểu như trên, hoạt động ngoài giờ lên lớp được xem là một hình thức dạy học quan trọng, là một trong những con đường để thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng: “…phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức đó vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” (Điều 24.2, Luật giáo dục).
Mục tiêu của hoạt động ngoài giờ lên lớp trong dạy học môn Ngữ Văn chương trình THPT Hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Ngữ Văn muốn có hiệu quả và phát huy tốt vai trò của nó thì cần phải đạt được những mục tiêu sau: Thứ nhất là nâng cao hiểu biết về giá trị truyền thống của dân tộc, biết tiếp thu những giá trị tốt đẹp của nhân loại - những thành tựu của nền văn chương thế giới và dân tộc. Bên cạnh đó, còn phải biết củng cố, mở rộng những kiến thức nhân văn được học ở trên lớp, từ đó có ý thức trách nhiệm hơn đối với bản thân, gia đình, nhà trường và xã hội, có ý thức tự lựa chọn nghề nghiệp cho mình.