PHẦN MỞ ĐẦU 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Sự nghiệp đổi mới của đất nước đang đòi hỏi cấp bách phải nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo. Bởi chỉ có thông qua giáo dục và đào tạo mới tạo nên một lực lượng lao động chất lượng cao, góp phần quan trọng cho nhu cầu phát triển của xã hội. Tuy nhiên để làm được điều đó, việc đổi mới nội dung, phương pháp đào tạo là một định hướng quan trọng và đòi hỏi phải thực hiện trước hết đối với ngành giáo dục.
Nghị quyết của Chính phủ về đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2006-2020 cũng đã nhấn mạnh một trong những nhiệm vụ và giải pháp đổi mới đó là đổi mới nội dung, phương pháp và quy trình đào tạo. Trong Nghị quyết đã nêu rõ: “Triển khai đổi mới phương pháp đào tạo theo 3 tiêu chí: trang bị cách học; phát huy tính chủ động của người học; sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong hoạt động dạy và học”[12]. Trong những năm vừa qua, trường Cao đẳng Sư phạm Gia Lai mà trực tiếp là đội ngũ giáo viên giảng dạy đã nhận thức được sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả dạy học cũng như cải tạo thực trạng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay tại nhà trường nên đã hưởng ứng thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy khả năng tự giác, độc lập suy nghĩ của sinh viên. Vì vậy tổ chức dạy học theo hình thức nhóm là một lựa chọn tối ưu nhằm thực hiện mục đích đó, đồng thời phải chú ý đến các biện pháp làm tăng khả năng hiệu quả làm việc cùng nhau giữa sinh viên trong môi trường tương tác ở bậc đại học-cao đẳng.
Trong các môn học được giảng dạy tại trường Cao đẳng Sư phạm, Giáo dục học là một môn học “thể hiện trực tiếp đặc trưng nghề nghiệp, đặt cơ sở ban đầu quan trọng về nghiệp vụ cho việc đào tạo giáo viên” [16, tr. Mục tiêu của môn học là trang bị tri thức chung, kỹ năng cơ bản về lĩnh vực giáo dục trên cơ sở đó hình thành thái độ, phẩm chất lao động sư phạm đúng đắn cho giáo 1 sinh sau này. Tuy nhiên bộ môn còn nhiều nội dung mang nặng tính lí luận, lý thuyết hàn lâm. Vì vậy để đạt được mục tiêu trên, một trong những nhiệm vụ của giáo viên bộ môn Giáo dục học ở nhà trường là phải “phát triển các năng lực tự học, tự nghiên cứu khoa học giáo dục cho sinh viên” [29, tr.14] và có khả năng “lựa chọn, phối hợp một cách khoa học các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học giáo dục học nhằm thực hiện có hiệu quả quá trình dạy học giáo dục học” [29, tr.
Xuất phát từ đó, vận dụng dạy học theo nhóm đã được các giáo viên giáo dục học tiến hành linh hoạt như một định hướng tích cực trong dạy học ở nhà trường. Tuy nhiên thực tế cho thấy trong việc tổ chức dạy học theo nhóm trong môn giáo dục học, sinh viên vẫn còn hạn chế trong việc thực hiện các hoạt động làm việc với nhau, tính tích cực của mỗi sinh viên chưa được phát huy cao nhất. Vì vậy có thể đánh giá hiệu quả của hoạt động nhóm không cao như mong muốn. Theo quan sát trong quá trình tổ chức dạy học thì một trong những nguyên nhân chính là do mối quan hệ hợp tác giữa các em không được chú trọng hoặc việc tổ chức dạy học hợp tác chưa hiệu quả ảnh hưởng đến kết quả làm việc nhóm.
Vậy làm thế nào để tăng cường tính hợp tác của sinh viên trong làm việc nhóm môn giáo dục học là vấn đề cần giải quyết nhằm nâng cao chất lượng dạy học nhóm của môn học này. Xuất phát từ những cơ sở lí luận và thực tiễn trên việc thực hiện đề tài “Tổ chức dạy học hợp tác nhóm nhỏ môn Giáo dục học cho sinh viên trường Cao đẳng Sư phạm Gia Lai” thực sự là cần thiết. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 2. Mục tiêu nghiên cứu Tổ chức dạy học hợp tác nhóm nhỏ môn Giáo dục học ở trường Cao đẳng sư phạm Gia Lai.
Nhiệm vụ nghiên cứu - Hệ thống hóa cơ sở lý luận về tổ chức dạy học hợp tác nhóm. 2 - Khảo sát thực trạng hoạt động dạy học nhóm môn Giáo dục học cho sinh viên trường Cao đẳng sư phạm Gia Lai. - Xây dựng quy trình dạy học hợp tác nhóm môn Giáo dục học ở trường CĐSP Gia Lai. - Tổ chức vận dụng quy trình dạy học hợp tác đã xây dựng ở một số nội dung môn Giáo dục học cho sinh viên trường cao đẳng sư phạm Gia Lai.
KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CÚU 3. Đối tượng nghiên cứu Dạy học hợp tác nhóm nhỏ 3. Khách thể nghiên cứu - Hoạt động dạy học theo nhóm môn Giáo dục học - Sinh viên năm thứ hai trường Cao đẳng Sư phạm Gia Lai - Giáo viên bộ môn Giáo dục học trường Cao đẳng sư phạm Gia Lai 4. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU Việc tổ chức dạy học hợp tác nhóm nhỏ môn Giáo dục học đã có nhưng chưa theo đúng quy trình các bước.
Nếu tổ chức dạy học hợp tác nhóm theo quy trình người nghiên cứu đề xuất sẽ nâng cao hiệu quả hoạt động nhóm nhỏ của sinh viên, đồng thời nâng cao hiệu quả dạy học môn Giáo dục học ở trường Cao đẳng sư phạm Gia Lai. GIỚI HẠN VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU Trong đề tài này người nghiên cứu lựa chọn học phần Hoạt động giáo dục ở trường THCS để tổ chức dạy học hợp tác cho sinh viên năm thứ hai trường Cao đẳng sư phạm Gia Lai. Về thực nghiệm người nghiên cứu chỉ lựa chọn nội dung dạy học ở chương II và chương III của học phần để tiến hành thực nghiệm trên một số đối tượng là sinh viên năm thứ hai trường Cao đẳng sư phạm Gia Lai. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Để thực hiện được các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu trên, người nghiên cứu sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: - Phương pháp nghiên cứu tài liệu Người nghiên cứu đã sưu tầm và sử sụng các tài liệu lý luận, các kết quả nghiên cứu thực tiễn trong và ngoài nước có liên quan đến vấn đề dạy học hợp tác; để từ đó phân tích, so sánh, hệ thống hóa và xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài nghiên cứu và sắp xếp thành thư mục tài liệu tham khảo.
- Phương pháp điều tra bằng câu hỏi Người nghiên cứu sử dụng bảng thăm dò ý kiến bao gồm các câu hỏi đóng, mở kết hợp nhằm tìm hiểu nhận thức, thái độ và đánh giá của sinh viên, giáo viên bộ môn Giáo dục học về phương pháp dạy học nhóm môn Giáo dục học ở trường Cao đẳng sư phạm Gia Lai. Ngoài ra người nghiên cứu còn sử dụng bảng câu hỏi đóng sau thực nghiệm nhằm đo thái độ, mức độ tích cực và đánh giá về kỹ năng của sinh viên ở kết quả hoạt động nhóm, kết quả hợp tác nhóm sau các buổi thực nghiệm. - Phương pháp thực nghiệm sư phạm Sau khi xây dựng và lấy ý kiến về quy trình dạy học hợp tác nhóm, người nghiên cứu tiến hành thực nghiệm sư phạm tổ chức vận dụng quy trình trên nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng một số nội dung môn GDH tại trường Cao đẳng Sư phạm Gia Lai; từ đó rút ra nhận xét đánh giá về tính khả thi và tính thực tiễn của quy trình. - Phương pháp quan sát Phương pháp quan sát được người nghiên cứu thực hiện liên tục trong quá trình dạy học Giáo dục học, đặc biệt là trong các buổi hoạt động nhóm của sinh viên nhằm thu thập các thông tin liên quan đến tính hợp tác, kết quả của việc tổ chức dạy học hợp tác nhóm cho sinh viên các nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng.
4 Phương pháp này được vận dụng nhằm hỗ trợ cho phương pháp điều tra bằng câu hỏi và phương pháp thực nghiệm. - Phương pháp phỏng vấn Người nghiên cứu phỏng vấn SV và GV về thực trạng dạy học nhóm môn GDH và ý kiến của SV hai nhóm thực nghiệm và đối chứng trong quá trình dạy học hợp tác. - Phương pháp chuyên gia Để làm cơ sở vận dụng và tiến hành thực nghiệm, người nghiên cứu lấy ý kiến của các giảng viên có kinh nghiệm về tổ chức dạy học theo nhóm môn GDH ở trường Cao đẳng Sư phạm Gia Lai về quy trình tổ chức dạy học hợp tác nhóm nhỏ - Phương pháp thống kê toán học Phương pháp này được người nghiên cứu sử dụng nhằm mô tả, xử lý một số thông tin và số liệu thu thập được bằng phần mềm SPSS kết hợp với các dữ liệu, thông tin thu thập được từ quan sát, phỏng vấn trong quá trình điều tra. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA TỔ CHỨC DẠY HỌC HỢP TÁC NHÓM NHỎ 1.
LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 1. Trên thế giới Ø Với dạy học theo nhóm Lịch sử phát triển của giáo dục cho thấy dạy học theo nhóm đã được quan tâm, xây dựng và vận dụng từ rất sớm, nhưng có thể nói nó chính thức được phát triển ở phương Tây. Dạy học theo nhóm chính thức bắt đầu được áp dụng ở Đức cũng như ở Pháp vào thế kỷ 18. Ở Anh, vào cuối thế kỷ 18, đầu thế kỷ 19, dạy học theo nhóm được sử dụng dưới hình thức dạy học hướng dẫn viên, được gọi là hính thức dạy học tương trợ, do linh mục Bel và giáo viên D.
Lancaster đề ra và sau đó được nhà giáo dục học Girar phát triển với sắc thái khác [2, tr. Cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, với việc xây dựng kiểu “nhà trường hoạt động”, vấn đề học tập cộng đồng đã được nhiều nhà giáo dục học, tâm lý học phương Tây chú ý nghiên cứu. Deway đã chú ý phát triển hình thức học tập theo nhóm. Theo ông, môi trường có ảnh hưởng rất lớn tới sự phát triển nhân cách trẻ, do đó càng tạo cho trẻ một môi trường gần với đời sống càng tốt.
Một trong số môi trường đó là môi trường làm việc chung. Nó sẽ tạo cho trẻ có thói quen trao đổi kinh nghiệm, có cơ hội phát triển lí luận. Lý thuyết học tập nhóm của ông được xây dựng trên quan điểm đó.165] Sau này, Roger Cousinet, nhà giáo dục người Pháp, một phần chịu ảnh hưởng của nhà xã hội học người Đức – F. Durkheim và tư tưởng giáo dục của J.