Luận văn thạc sĩ ussh tinh thần nhập thế của phật giáo việt nam trong bối cảnh nền kinh tế thị trường hiện nay

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh tinh thần nhập thế của phật giáo việt nam trong bối cảnh nền kinh tế thị trường hiện nay, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp

• Tác giả: Phạm Thị Phương My
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thúy Hằng
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Tinh Thần Nhập Thế Của Phật Giáo Việt Nam Trong Bối Cảnh Nền Kinh Tế Thị Trường Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 2. CHƯƠNG 1: TINH THẦN NHẬP THẾ PHẬT GIÁO VIỆT NAM TRONG ẢNH HƯỞNG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG HIỆN NAY
• 2.1. Thực trạng tinh thần nhập thế của Phật giáo Việt Nam
• 2.2. Những đóng góp tích cực đối với tinh thần nhập thế của Phật giáo Việt Nam
• 2.3. Những hạn chế, bất cập đối với tinh thần nhập thế của Phật giáo Việt Nam
• 2.4. Giải pháp nhằm phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực với tinh thần nhập thế của Phật giáo Việt Nam
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tinh Thần Nhập Thế Của Phật Giáo Việt Nam

Tinh thần nhập thế của Phật giáo Việt Nam đã có một lịch sử dài và sâu sắc. Phật giáo, với nguồn gốc từ Ấn Độ, đã du nhập vào Việt Nam từ những thế kỷ đầu Công nguyên. Từ đó, nó đã hòa quyện với văn hóa và tín ngưỡng bản địa, tạo nên một nền Phật giáo dân tộc đặc sắc. Tinh thần nhập thế không chỉ thể hiện qua việc tu tập mà còn qua những hành động cụ thể nhằm cải thiện đời sống xã hội. Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường hiện nay, vai trò của Phật giáo càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

1.1. Đặc điểm của Tinh Thần Nhập Thế Trong Phật Giáo

Tinh thần nhập thế của Phật giáo thể hiện qua việc tham gia vào các hoạt động xã hội, từ thiện và giáo dục. Điều này không chỉ giúp nâng cao đời sống vật chất mà còn góp phần vào việc hoàn thiện đạo đức cho cộng đồng.

1.2. Lịch sử và Sự Phát Triển Của Phật Giáo Việt Nam

Phật giáo đã có mặt tại Việt Nam từ rất sớm và đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Sự kết hợp giữa Phật giáo và văn hóa Việt Nam đã tạo ra một hình thức Phật giáo độc đáo, mang đậm bản sắc dân tộc.

II. Vấn Đề và Thách Thức Đối Với Tinh Thần Nhập Thế Của Phật Giáo

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường, Phật giáo Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự phát triển nhanh chóng của kinh tế có thể dẫn đến sự phân hóa xã hội, gia tăng tham nhũng và các vấn đề đạo đức. Những thách thức này đòi hỏi Phật giáo phải có những điều chỉnh phù hợp để giữ vững vai trò của mình trong xã hội.

2.1. Tác Động Của Kinh Tế Thị Trường Đến Phật Giáo

Kinh tế thị trường đã tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng mang lại không ít khó khăn cho Phật giáo. Sự cạnh tranh và áp lực từ xã hội có thể làm giảm đi tinh thần nhập thế của các tăng ni, Phật tử.

2.2. Những Hạn Chế Trong Quản Lý Tín Ngưỡng

Việc quản lý các hoạt động tín ngưỡng và tâm linh của Phật giáo hiện nay còn nhiều bất cập. Điều này có thể dẫn đến sự hiểu lầm và phản ứng tiêu cực từ phía xã hội.

III. Phương Pháp và Giải Pháp Để Phát Huy Tinh Thần Nhập Thế

Để phát huy tinh thần nhập thế của Phật giáo trong nền kinh tế thị trường, cần có những giải pháp cụ thể. Việc tăng cường giáo dục và tuyên truyền về giá trị của Phật giáo là rất cần thiết. Đồng thời, khuyến khích các hoạt động từ thiện và nhân đạo cũng là một trong những phương pháp hiệu quả.

3.1. Tăng Cường Giáo Dục và Tuyên Truyền

Giáo dục về giá trị của Phật giáo cần được đẩy mạnh, giúp tăng ni, Phật tử và cộng đồng nhận thức rõ hơn về vai trò của Phật giáo trong xã hội hiện đại.

3.2. Khuyến Khích Hoạt Động Từ Thiện

Các hoạt động từ thiện không chỉ giúp đỡ những người khó khăn mà còn thể hiện tinh thần nhập thế của Phật giáo. Điều này cần được khuyến khích và phát triển hơn nữa.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Tinh Thần Nhập Thế Trong Kinh Tế

Tinh thần nhập thế của Phật giáo đã có những ứng dụng thực tiễn trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. Từ việc tham gia vào các hoạt động an sinh xã hội đến việc bảo vệ môi trường, Phật giáo đã thể hiện vai trò tích cực của mình trong việc xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.

4.1. Vai Trò Của Phật Giáo Trong An Sinh Xã Hội

Phật giáo đã có nhiều đóng góp trong việc cải thiện đời sống cho những người nghèo khổ thông qua các hoạt động từ thiện và hỗ trợ cộng đồng.

4.2. Phật Giáo Và Bảo Vệ Môi Trường

Với triết lý bảo vệ sự sống, Phật giáo cũng đã tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường, góp phần vào việc phát triển bền vững.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Tinh Thần Nhập Thế Của Phật Giáo

Tinh thần nhập thế của Phật giáo Việt Nam có vai trò quan trọng trong việc xây dựng và phát triển xã hội. Trong tương lai, cần tiếp tục phát huy những giá trị này để đáp ứng những thách thức mới trong bối cảnh toàn cầu hóa và kinh tế thị trường.

5.1. Tương Lai Của Phật Giáo Trong Nền Kinh Tế Thị Trường

Phật giáo cần có những điều chỉnh phù hợp để tiếp tục phát huy vai trò của mình trong xã hội hiện đại, đồng thời giữ vững bản sắc văn hóa dân tộc.

5.2. Định Hướng Phát Triển Tinh Thần Nhập Thế

Cần có những chiến lược cụ thể để phát triển tinh thần nhập thế của Phật giáo, từ đó góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lịch sử hơn 2000 năm đồng hành cùng dân tộc đã chứng minh Phật giáo Việt Nam luôn duy trì tinh thần nhập thế sâu sắc, gắn bó mật thiết với sự nghiệp dựng nước và giữ nước. Bước vào thời kỳ Đổi mới từ năm 1986 và đặc biệt là sau khi Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội được thông qua năm 1991, Việt Nam chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Bối cảnh này mang lại mức tăng trưởng kinh tế ấn tượng cùng đời sống vật chất được cải thiện rõ rệt, song cũng làm phát sinh nhiều hệ lụy xã hội như sự phân hóa giàu nghèo, lối sống thực dụng và nguy cơ suy thoái đạo đức truyền thống.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là làm thế nào để phát huy tối đa các giá trị đạo đức, nhân văn và nguồn lực xã hội của Phật giáo nhằm hóa giải các mặt trái của cơ chế thị trường. Luận văn hướng tới ba mục tiêu cụ thể: hệ thống hóa cơ sở lý luận triết học về tinh thần nhập thế của Phật giáo, phân tích thực trạng biểu hiện trên 5 lĩnh vực then chốt, và đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện để phát huy mặt tích cực, hạn chế tiêu cực. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ lãnh thổ Việt Nam với trọng tâm là các trung tâm Phật giáo lớn, trong khung thời gian từ năm 1991 đến năm 2019.

Công trình mang ý nghĩa lý luận sâu sắc khi làm rõ ranh giới triết học giữa nhập thế tích cực và thế tục hóa tiêu cực, đồng thời đóng góp giá trị thực tiễn to lớn cho công tác quản lý nhà nước đối với hơn 14 triệu tín đồ Phật tử và khoảng 18.000 cơ sở tự viện trên cả nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp luận duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, đặc biệt là quy luật về mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng, giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội. Đồng thời, luận văn vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết toàn dân tộc và tự do tín ngưỡng tôn giáo, kết hợp cùng các quan điểm chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam tại Đại hội IX năm 2001 và Đại hội XII năm 2016 về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Hệ thống lý thuyết Phật học nền tảng được khai thác bao gồm thuyết Duyên khởi, Tứ diệu đế (Khổ, Tập, Diệt, Đạo), Bát chính đạo và Tam học (Giới - Định - Tuệ). Bên cạnh đó, các giá trị hành động như Tứ vô lượng tâm (Từ, Bi, Hỷ, Xả) và Tứ nhiếp pháp (Bố thí, Ái ngữ, Lợi hành, Đồng sự) được sử dụng để luận giải hành vi nhập thế. Các khái niệm trung tâm được chuẩn hóa gồm: "nhập thế" (sự chủ động dấn thân phục vụ đời sống xã hội), "thế tục hóa" (sự biến đổi tính chất tôn giáo dưới tác động của đời sống trần tục), "kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa" và tư tưởng "cư trần lạc đạo" của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống văn kiện chính thức của Đảng, Nhà nước từ Đại hội VII năm 1991 đến năm 2019, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016, cùng các báo cáo tổng kết công tác Phật sự của Giáo hội Phật giáo Việt Nam qua 8 kỳ Đại hội đại biểu toàn quốc. Tác giả đã khảo cứu chuyên sâu 103 tài liệu tham khảo có giá trị học thuật cao trong và ngoài nước.

Luận văn sử dụng phương pháp lịch sử kết hợp logic làm trục nghiên cứu chủ đạo, phối hợp chặt chẽ với phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh và thống kê xã hội học. Cỡ mẫu nghiên cứu tài liệu bao gồm toàn bộ các văn bản quy phạm pháp luật trọng yếu giai đoạn 1991 - 2019 và chọn mẫu định tính điển hình từ 53 công trình khoa học tiêu biểu về Phật giáo nhập thế tại ba vùng miền: Bắc Bộ, Trung Bộ và Nam Bộ. Lý do lựa chọn phương pháp tiếp cận này nhằm đảm bảo tính khách quan khoa học, đặt sự biến đổi của Phật giáo trong tiến trình vận động cụ thể của lịch sử kinh tế - xã hội Việt Nam hiện đại.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu khẳng định tinh thần nhập thế của Phật giáo Việt Nam hiện nay biểu hiện sinh động và toàn diện trên 5 phương diện: phát triển kinh tế bền vững, gìn giữ văn hóa - đạo đức, hoạt động từ thiện nhân đạo, ứng dụng khoa học công nghệ và mở rộng đối ngoại quốc tế. Trong đó, lĩnh vực từ thiện nhân đạo ghi nhận sự đóng góp nổi bật nhất với nguồn lực huy động ước tính hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn lực an sinh xã hội do các tôn giáo tại Việt Nam đóng góp.

Thứ hai, luận văn chứng minh tinh thần nhập thế của Phật giáo mang tính kế thừa lịch sử vững chắc từ truyền thống Hộ quốc an dân thời Lý - Trần và phong trào cách mạng giải phóng dân tộc (tiêu biểu như sự kiện 24 nhà sư chùa Cổ Lễ cởi áo cà sa khoác chiến bào năm 1947). Từ khi thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam năm 1981 với sự thống nhất của 9 tổ chức hệ phái, Phật giáo đã cụ thể hóa phương châm "Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội" thành những hành động thiết thực phục vụ hơn 90 triệu người dân.

Thứ ba, nghiên cứu nhận diện rõ ràng tác động hai mặt của cơ chế thị trường. Bên cạnh việc mở rộng không gian hành đạo, có khoảng 5% đến 10% cơ sở tự viện và một bộ phận tăng ni nảy sinh biểu hiện lệch lạc như thương mại hóa tâm linh, biến tướng lễ hội, lạm dụng cúng dâng sao giải hạn, gây bức xúc trong dư luận xã hội.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những bất cập nêu trên xuất phát từ sự tác động trực tiếp của quy luật giá trị và quy luật lợi nhuận trong nền kinh tế thị trường, kết hợp với công tác quản lý tăng ni của Giáo hội và sự giám sát hành chính của chính quyền địa phương có thời điểm còn lỏng lẻo. So sánh với các nghiên cứu trước đây về Phật giáo thời kỳ Đổi mới, luận văn chỉ ra rằng thách thức hiện nay không còn là vấn đề tồn tại của tôn giáo mà là năng lực tự điều chỉnh để không bị đồng hóa bởi chủ nghĩa thực dụng.

Dữ liệu thực trạng có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua biểu đồ phân bổ nguồn lực xã hội hóa của Phật giáo qua 3 giai đoạn (1991 - 2000, 2001 - 2010, 2011 - 2019), cho thấy xu hướng tăng trưởng theo cấp số nhân về quy mô từ thiện và giao lưu quốc tế. Đồng thời, một bảng ma trận phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức (SWOT) giúp minh họa rõ nét vị thế của Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp 4.0.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân nhằm tạo nền tảng xã hội lành mạnh. Nhà nước và các cấp chính quyền cần tập trung triển khai hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, hướng tới giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 2% trong giai đoạn 3 đến 5 năm tới, từ đó hạn chế tâm lý mê tín dị đoan và cầu may lệch lạc của một bộ phận người dân.

Thứ hai, tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục chính tín cho 100% tăng ni, Phật tử và quần chúng. Ban Hoằng pháp và Ban Giáo dục Phật giáo Trung ương thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam chủ trì biên soạn các tài liệu hướng dẫn hành đạo chuẩn mực, tổ chức định kỳ các khóa bồi dưỡng giáo lý, phân biệt rõ giữa tín ngưỡng chân chính và các hủ tục trục lợi tâm linh.

Thứ ba, chuẩn hóa và chuyên nghiệp hóa 100% hoạt động từ thiện nhân đạo của các cơ sở Phật giáo. Giáo hội phối hợp với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành quy chế minh bạch tài chính, hướng dẫn thành lập các quỹ thiện nguyện hợp pháp, triển khai hiệu quả từ nay đến năm 2025 nhằm tối ưu hóa nguồn lực an sinh xã hội.

Thứ tư, hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về tôn giáo. Cơ quan lập pháp và cơ quan hành pháp cần tiếp tục rà soát, đồng bộ hóa Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 với Luật Đất đai, tăng cường kiểm tra, giám sát định kỳ 100% các dự án tâm linh xã hội hóa để ngăn ngừa việc lạm dụng tôn giáo phục vụ mục đích thương mại thuần túy.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Triết học, Tôn giáo học, Văn hóa học: Công trình cung cấp hệ thống luận cứ lý luận vững chắc và phương pháp luận mác-xít sâu sắc để phục vụ công tác giảng dạy, viết tiểu luận, khóa luận và đề tài nghiên cứu chuyên sâu.

Nhóm cán bộ hoạch định chính sách và quản lý nhà nước về tôn giáo tại Ban Tôn giáo Chính phủ, Ban Dân vận, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp: Luận văn cung cấp góc nhìn thực tiễn đa chiều và cơ sở khoa học để ban hành, điều chỉnh các văn bản quản lý hành chính về tín ngưỡng, tôn giáo phù hợp với bối cảnh kinh tế thị trường.

Nhóm chức sắc, tăng ni và Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam các cấp: Đây là tài liệu tham khảo quý giá giúp định hướng công tác hoằng pháp, tổ chức Phật sự, xây dựng nếp sống tu tập trang nghiêm và giữ gìn hình ảnh tốt đẹp của đạo Phật trong lòng nhân dân.

Nhóm doanh nhân, tổ chức phi chính phủ và các nhà hoạt động an sinh xã hội: Công trình gợi mở mô hình kinh doanh có trách nhiệm đạo đức, kết hợp triết lý nhân sinh Phật giáo với quản trị doanh nghiệp và hoạt động thiện nguyện bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Tinh thần nhập thế của Phật giáo có đồng nhất với quá trình thế tục hóa tôn giáo không?

Không, đây là hai khái niệm hoàn toàn khác biệt về mặt bản chất triết học. Nhập thế là sự chủ động dấn thân, vận dụng giáo lý từ bi và trí tuệ để giải quyết các vấn đề nhân sinh, thúc đẩy xã hội tiến bộ. Ngược lại, thế tục hóa là quá trình suy giảm quyền lực tôn giáo hoặc để các giá trị vật chất làm biến chất tôn giáo.

Phật giáo có phản đối việc làm giàu và tích lũy tài sản trong nền kinh tế thị trường không?

Phật giáo không hề phản đối việc tạo ra của cải vật chất chính đáng. Giáo lý Phật giáo khuyến khích con người làm giàu bằng con đường lương thiện theo nguyên tắc Chính mạng và Chính nghiệp, đồng thời hướng dẫn phân bổ tài sản hợp lý cho tiêu dùng, tái đầu tư, tiết kiệm và đóng góp phúc lợi cho cộng đồng.

Những nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng thương mại hóa tâm linh tại một số cơ sở tự viện là gì?

Nguyên nhân cốt lõi là do sự tác động tiêu cực từ mặt trái của cơ chế thị trường chạy theo lợi nhuận, kết hợp với nhận thức tâm linh lệch lạc của một bộ phận người dân và công tác quản lý, thanh tra của các cơ quan chức năng cùng Giáo hội tại một số địa phương chưa thực sự nghiêm minh.

Phương châm hoạt động của Giáo hội Phật giáo Việt Nam hiện nay là gì và mang ý nghĩa triết học như thế nào?

Phương châm xuyên suốt là "Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội". Đây là sự kế thừa truyền thống Hộ quốc an dân hơn 2000 năm lịch sử, khẳng định sự gắn kết hài hòa giữa phụng sự chính pháp với nghĩa vụ công dân trong công cuộc xây dựng đất nước phồn vinh, công bằng và văn minh.

Làm thế nào để các doanh nhân vận dụng tinh thần nhập thế của Phật giáo vào hoạt động sản xuất kinh doanh?

Doanh nhân có thể thực hành Bát chính đạo bằng cách tuân thủ pháp luật, bảo đảm môi trường sinh thái, đối xử công bằng với người lao động, sản xuất sản phẩm an toàn và trích một phần lợi nhuận tham gia các hoạt động từ thiện nhằm tạo phúc lợi chung cho xã hội.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở triết học Mác - Lênin và giáo lý Phật học về tinh thần nhập thế trong tiến trình phát triển lịch sử dân tộc.
• Công trình phân tích khách quan thực trạng nhập thế trên 5 lĩnh vực then chốt, khẳng định những đóng góp to lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dục và an sinh xã hội giai đoạn 1991 - 2019.
• Nghiên cứu chỉ rõ các hạn chế nảy sinh do tác động của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là nguy cơ thương mại hóa tâm linh.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và phát huy nguồn lực tích cực của Phật giáo.
• Đóng góp nguồn tư liệu học thuật giá trị, mở ra định hướng nghiên cứu tiếp theo về Phật giáo nhập thế trong kỷ nguyên chuyển đổi số giai đoạn 2020 - 2030.

Công trình là tài liệu học thuật không thể thiếu cho các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý và độc giả quan tâm đến mối quan hệ giữa tôn giáo và sự phát triển xã hội. Hãy khai thác ngay những giá trị lý luận và thực tiễn của luận văn để ứng dụng hiệu quả vào công tác nghiên cứu khoa học cũng như hoạt động thực tiễn đời sống!

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và danh mục các công trình của tác giả có liên quan đến luận văn, luận văn gồm 2 chương, 6 tiết. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hƣơng 1 MỘT S VẤN Đ LÝ LU N V TINH THẦN NH P TH Ủ PH T GI O VÀ N N INH T THỊ TRƢ NG Ở VI T N M 1. Tinh thần nhập thế của Phật giáo và tinh thần nhập thế của Phật giáo Việt Nam 1. Tinh th n nh p th c a Ph t giáo 1.

Khái niệm nhập thế * Nhập thế Theo Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học xuất bản năm 2004, “nhập thế được định nghĩa là “dự vào cuộc đời (thường là ra làm quan), gánh vác việc đời, không đi ở ẩn, theo quan niệm của Nho giáo” [98, tr. Theo Từ điển Tiếng Việt của Trung tâm Từ điển học xuất bản năm 2011 định nghĩa, nhập thế là “gánh vác việc đời, không xa lánh cõi đời” [87, tr. 1243], còn xuất thế là “lánh đời, lui vào ở ẩn hoặc đi tu, không tham gia vào hoạt động xã hội” [87, tr. Trên cơ sở khảo cứu quan niệm của các học giả, trong nghiên cứu này chúng tôi cho rằng, nhập thế là không xa lánh cuộc đời và chủ động tham gia vào các hoạt động của đời sống xã hội.

* Nhập thế trong tôn giáo Nói đến khái niệm nhập thế trong tôn giáo, nhà nghiên cứu Đỗ Quang Hưng trong bài viết Phật giáo Việt Nam trong bối cảnh hội nhập và toàn cầu hóa đã phân biệt khái niệm “nhập thế” (engage in life) và khái niệm “thế tục hóa” (secularization) trong tôn giáo. Theo ông, nhập thế là sự chủ động tham gia của các lực lượng tôn giáo vào các vấn đề thế tục như chính trị, văn hóa, kinh tế,… vì xã hội. Thế tục hóa là sự chuyển giao các quyền chính trị, giáo dục cho các lực lượng thế tục, nghĩa là tách quyền lực tôn giáo ra khỏi quyền lực nhà nước [46, tr. Như vậy, nhập thế và thế tục hóa là hai khái niệm không đồng nhất với nhau.

Theo Từ điển Nho, Phật, Đạo do Lao Tử, Thịnh Lê chủ biên giải thích, “Đạo gia cho rằng, tại gia mà tu đạo, đó có nghĩa là hòa nhập theo thế tục mà lập thân 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hành đạo, cho nên gọi là công phu nhập thế. Như Lão Tử thờ nhà Chu, Trương Lương phò nhà Hán, Lưu Cơ giúp nhà Minh hưng thịnh, đều gọi là công phu nhập thế, để đối lập với công phu xuất thế. Hơn nữa, nếu lại làm các việc đời để làm nên công đức sửa mình, giúp đời, độ thế hành đạo, vì thế gian mà làm mọi đạo đức tế vật, tích lũy công hạnh để chứng đạo quả thì đều gọi là công phu nhập thế” [91, tr. Như vậy, khái niệm nhập thế trong tôn giáo có thể được hiểu là tôn giáo chủ động dấn thân, tiếp cận và thích ứng với thực tế sống động của đời sống thế gian; vận dụng tư tưởng từ phía tôn giáo cùng với xã hội thế tục giải quyết các vấn nạn của xã hội.

Nói cách khác, nhập thế trong tôn giáo chính là sự mở rộng phạm vi hoạt động ra ngoài phạm vi tôn giáo, như: chính trị, kinh tế, giáo dục, ngoại giao,…Tôn giáo nhập thế để phát triển. Nhập thế trong tôn giáo còn là sự thể hiện mối quan hệ giữa tôn giáo và xã hội thế tục. Tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội, là kết quả của nhu cầu tinh thần và tâm linh của xã hội thế tục. Tôn giáo không thể tách rời xã hội thế tục cũng như không thể tồn tại và phát triển bên ngoài nhu cầu tâm linh của đời sống xã hội.

Khi quan hệ giữa tôn giáo và xã hội thế tục tốt, nghĩa là tôn giáo góp phần giải quyết nhiều vấn đề của xã hội thế tục, thì tôn giáo ngày càng phát triển. Với xã hội thế tục, khi những ưu việt của tôn giáo được phát huy sẽ góp phần thúc đẩy xã hội phát triển trên nhiều phương diện chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục,… Nói tóm lại, khi tôn giáo dấn thân vào cuộc đời, thể hiện tinh thần nhập thế tích cực của mình thì không chỉ tôn giáo mà cả xã hội thế tục với những phương diện của nó đều phát triển. Khái niệm này cho phép ta có thể khái quát những đặc trưng cơ bản của tinh thần nhập thế trong tôn giáo như sau: Thứ nhất, tinh thần nhập thế trong tôn giáo thuộc lĩnh vực đời sống của con người. Thứ hai, tinh thần nhập thế trong tôn giáo biểu hiện mối quan hệ giữa tôn giáo và xã hội của con người.

Vì vậy, tinh thần nhập thế trong tôn giáo mang tính lịch sử - xã hội, gắn với sự vận động và phát triển của xã hội. Nó biểu hiện trình độ và lợi ích khác nhau của con người trong những giai đoạn lịch sử nhất định. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thứ ba, những nội của tinh thần nhập thế trong tôn giáo có ảnh hưởng quyết định đến định hướng các hành vi của mỗi cá nhân hay cộng đồng. *Nhập thế trong Phật giáo Trong nghiên cứu “Phật giáo nhập thế - Tiếp cận tư tưởng Phật giáo nhập thế của Trần Nhân Tông” in trong cuốn Phật giáo nhập thế và các vấn đề xã hội đương đại, tác giả Lại Quốc Khánh cho rằng, ở Việt Nam, từ thập niên 30 của thế kỷ XX, đã xuất hiện một khái niệm có liên quan đến khái niệm “Phật giáo nhập thế”.

Đó là khái niệm “Nhân gian Phật giáo”. Khái niệm này xuất hiện lần đầu trên tờ báo Đuốc Tuệ (ra mắt số đầu tiên ngày 10/12/1935) và gắn liền với loạt bài của học giả kiêm tiểu thuyết gia Nguyễn Trọng Thuật. Theo đó, “Nhân gian Phật giáo” là đạo Phật đóng vai trò dẫn dắt tinh thần với mục đích đem lại những điều có lợi cho nhân gian [Dẫn theo 50, tr. Theo Thiền sư Thích Nhất Hạnh trong nghiên cứu Đạo Phật đi vào cuộc đời (1964) cho rằng, “đem đạo Phật đi vào cuộc đời có nghĩa là thể hiện những nguyên lý đạo Phật trong sự sống, thể hiện bằng những phương thức phù hợp với thực trạng của cuộc đời để biến cải cuộc đời theo chiều hướng thiện, mỹ.

Chừng nào sinh lực của đạo Phật được trông thấy dào dạt trong mọi hình thức của sự sống chừng đó ta mới có thể nói được rằng đạo Phật đang thật sự hiện hữu trong cuộc đời” [34, tr. Bản thân Thiền sư cũng đã giải thích: “Cuộc đời có nghĩa là cuộc sống hay xã hội. Đạo Bụt nhập thế tiếng Việt được hiểu là đạo Bụt đi vào cuộc sống, đạo Bụt đi vào xã hội” [36]. Theo nhà nghiên cứu Chân Minh khi đánh giá về tác phẩm nổi tiếng của Thiền sư Thích Nhất Hạnh là Hoa sen trong biển lửa (1966) - một tác phẩm đánh dấu sự khởi đầu của khái niệm Phật giáo nhập thế, cho rằng “Cái tự thân của đạo Phật là đi vào cuộc đời rồi.

Nếu không đi vào cuộc đời thì đâu còn là đạo Phật nữa? Điều này rất dễ hiểu. Chúng ta đã học Bát Chánh Đạo, chúng ta biết rằng Tứ Đế là một giáo lý khuyên chúng ta, chỉ dẫn cho chúng ta đối diện trực tiếp với khổ đau mà không phải chạy trốn khổ đau. Sự thật thứ nhất là sự có mặt của đau khổ, và mình phải trực tiếp đối diện với đau khổ đó. Vậy thì ngay trong sự hình thành của Phật 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] giáo ta đã thấy cái tính chất dấn thân rồi.

Vì nếu không là dấn thân, nếu không phải là nhân gian, nếu không phải là đi vào cuộc đời, thì đạo Phật đâu còn là đạo Phật nữa? Vậy thì tại sao đã là đạo Phật rồi mà còn phải thêm chữ dấn thân, phải thêm chữ nhập thế nữa, phải thêm chữ engaged nữa? Tại vì sao? Là tại có những người nghĩ rằng đạo Phật là chỉ dành cho những người tu ở trong chùa thôi! Vì vậy, cho nên phải dùng chữ engaged cho họ hiểu. Khi người ta đã hiểu rồi thì mình bỏ chữ engaged đi cũng được, bỏ chữ dấn thân đi cũng được” [Dẫn theo 60]. Từ những quan niệm của các nhà nghiên cứu, chúng tôi cho rằng: Tinh thần nhập thế của Phật giáo là tinh thần gắn đạo với đời, là sự thích nghi của đạo Phật trước mọi biến đổi, động thái mới của cuộc sống; biểu hiện bằng việc áp dụng các tư tưởng của Phật giáo để cải biến nhân sinh, xã hội theo hướng tốt đẹp bằng nhiều phương tiện khác nhau. Một số nội dung tinh thần nhập thế của Phật giáo Phật giáo được hình thành từ Ấn Độ vào thế kỷ thứ VI trước Công nguyên.

Người sáng lập ra Phật giáo là Thái tử Siddhartha (Tất Đạt Đa), con vua Suddhodama (Tịnh Phạn) trị vì Sykya - một bộ tộc nhỏ ven sông Ganga (sông Hằng), thuộc Nepan ngày nay. Sau khi giácngộ, người ta tôn ông là Buddha hay Sakyamuni (Thích Ca Mâu Ni). Thích Ca Mâu Ni đã kế thừa các tư tưởng truyền thống của Ấn Độ cổ đại (Kinh Veda, Kinh Upanishad của Balamon giáo… ) để sáng lập ra một trường phái tôn giáo - triết học mới, trường phái vô thần, vô ngã, nhìn thẳng vào nỗi đau nhân thế và tìm con đường giải thoát từ sự nỗ lực của bản thân con người. Sinh thời, Đức Phật không viết kinh sách, mà chỉ truyền miệng.

Về sau các đệ tử thuộc nhiều thế hệ khác nhau đã biên tập lại thành những Kinh, Luật và Luận (gọi là Tam tạng) truyền bá lại cho đời sau. Sau khi Phật Thích Ca mất, Phật giáo chia làm nhiều tông phái. Trong đó nổi lên hai tông phái lớn về mặt triết học: Tiểu thừa (Hinayana) và Đại thừa (Mahayana). Tiểu thừa phát triển ở miền Nam Ấn Độ và truyền sang các nước Srilanca, Miến điện, Thái Lan, Campuchia, Lào, Nam Việt Nam… còn gọi là Phật giáo Nam truyền, Phật giáo Nam tông hay Phật giáo Pali (vì ghi bằng tiếng Pali).

Đại 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thừa phát triển ở miền Bắc Ấn và truyền qua các nước Tây Tạng, Trung Quốc, Nhật Bản, Bắc Việt Nam… còn gọi là Phật giáo Bắc truyền, Phật giáo Bắc tông hay Phật giáo Sanskrit (vì ghi bằng tiếng Sanskrit). Lịch sử phát triển Phật giáo trải qua nhiều giai đoạn khác nhau. Sau khi Phật Thích Ca nhập diệt đã diễn ra 4 lần kiết tập để chỉnh lý thống nhất giáo lý. Sau mỗi lẫn kiết tập thì nội dung của giáo lý ít nhiều có sự thay đổi nhằm phù hợp với con người và môi trường xã hội mới.