Đặt vấn đề Trong những năm gần đây chăn nuôi lợn giữ một vị trí quan trọng trong ngành nông nghiệp của Việt Nam. Con lợn được xếp hàng đầu trong số các vật nuôi, cung cấp phần lớn thực phẩm cho người tiêu dùng và phân bón cho sản xuất nông nghiệp. Ngày nay chăn nuôi lợn làm tăng kim ngạch xuất khẩu đây cũng là nguồn thu ngoại tệ đáng kể cho nền kinh tế quốc dân. Để cung cấp lợn giống cho nhu cầu chăn nuôi của trang trại và nông hộ thì việc phát triển đàn lợn là việc làm cần thiết.
Nói đến ngành chăn nuôi phải kể đến chăn nuôi lợn bởi vai trò và ý nghĩa thiết thực của nó đối với đời sống kinh tế xã hội của nhân dân. Chăn nuôi lợn đã góp phần giải quyết công ăn việc làm, xóa đói giảm nghèo, tăng thu nhập và là cơ hội làm giàu cho nông dân. Tuy nhiên để chăn nuôi lợn có hiệu quả, cần phải giải quyết nhiều vấn đề, trong đó vệ sinh phòng bệnh cần được đặc biệt quan tâm. Bởi dịch bệnh xảy ra là nguyên nhân chủ yếu làm ảnh hưởng đến chi phí chăn nuôi và giá thành sản phẩm.
Trong chăn nuôi lợn, ngoài bệnh của lợn nái thì hội chứng tiêu chảy ở lợn con cũng rất đáng lo ngại, làm ảnh hưởng đáng kể tới tỷ lệ nuôi sống và sức sinh trưởng của lợn con. Trong đó hội chứng tiêu chảy ở lợn con là một bệnh thường xuyên xảy ra trong nhiều trại lợn giống và các hộ gia đình nuôi lợn nái ở nước ta. Đã có nhiều công trình nghiên cứu phòng trị bệnh nhưng vì tính chất phức tạp của nguyên nhân gây bệnh. Nên có rất nhiều loại thuốc và hóa dược được sử dụng để phòng, trị bệnh nhưng các kết quả thu được lại không như mong muốn, lợn khỏi bệnh thường còi cọc chậm lớn.
Xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn sản xuất trên cơ sở thừa kế kết quả của các tác giả trong e 2 và ngoài nước, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài : “Tình hình mắc hội chứng tiêu chảy ở lợn con tại trại Lợn Hùng Chi xã Lương Sơn - Tp. Thái Nguyên - tỉnh Thái Nguyên và biện pháp phòng trị”. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài - Xác định tỷ lệ nhiễm bệnh tiêu chảy ở lợn con, đánh giá thực trạng của bệnh từ đó có kế hoạch phòng và điều trị kịp thời. - Xác định ảnh hưởng của lứa tuổi, tính biệt tới tỷ lệ nhiễm bệnh tiêu chảy ở lợn con.
- Thử nghiệm hiệu lực điều trị bệnh tiêu chảy ở lợn con. - Chuyên đề giúp cho người dân lựa chọn những loại thuốc thích hợp điều trị bệnh tiêu chảy ở lợn con đem lại hiệu quả kinh tế cao. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học về đặc điểm và phòng, điều trị Hội chứng tiêu chảy ở lợn con.
Ý nghĩa trong thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để khuyến cáo người chăn nuôi áp dụng quy trình phòng, trị Hội chứng tiêu chảy ở lợn con; nhằm hạn chế thiệt hại do bệnh gây ra, góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi, thúc đẩy ngành chăn nuôi lợn phát triển. e 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Hiểu biết về Hội chứng tiêu chảy Hội chứng tiêu chảy của lợn có rất nhiều nguyên nhân như: do kí sinh trùng, do vi khuẩn, do virus… gây ra.
Hội chứng tiêu chảy thường thấy ở giai đoạn sau cai sữa. Nguyên nhân là do cấu tạo của cơ quan nội tạng của cơ thể lợn con chưa hoàn chỉnh, lợn con dễ bị tác động bởi yếu tố ở bên ngoài. Lợn là một loài gia súc dạ dày trung gian nhưng có điều khác biệt với loài gia súc dạ dày đơn khác là chúng lại ăn tạp. Vì vậy quá trình tiêu hóa của lợn cần một khẩu phần ăn cân đối cả về chất lượng lẫn số lượng.
Chỉ cần một khẩu phần mất cân đối, thiếu chất dinh dưỡng, vitamin, nguyên tố đa lượng, vi lượng thì quá trình tiêu hóa và hấp thu sẽ bị ảnh hưởng dẫn tới rối loạn quá trình tiêu hóa gây nên ỉa chảy mà hay gặp ở lợn con sau cai sữa. Mặt khác, do cấu tạo cơ thể lợn con chưa hoàn chỉnh, môi trường ngoại cảnh có ảnh hưởng rất lớn và cơ thể lợn chịu tác động mạnh mẽ của điều kiện ngoại cảnh. Khi cơ thể lợn chịu tác động bất lợi, sức đề kháng của cơ thể giảm sút tạo điều kiện cho các vi sinh vật có hại cư trú trong đường tiêu hóa gây bệnh. Bình thường ở điều kiện cân bằng của hệ vi sinh vật đường tiêu hóa thì các vi khuẩn, virus này không tự nó gây nên bệnh.
Tuy nhiên khi các yếu tố khí hậu, thức ăn, nước uống, điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng không hợp lí sẽ tác động mạnh mẽ đến cơ thể lợn con vốn dĩ chưa được hoàn chỉnh. Cơ quan chịu tác động lớn nhất là bộ máy tiêu hóa dẫn đến quá trình loạn khuẩn trong đường tiêu hóa, hậu quả cuối cùng là ỉa chảy. Hai loại vi khuẩn cơ hội thường gặp nhất gây nên hội chứng tiêu chảy là E. coli và Salmonella.
e 4 Tiêu chảy là biểu hiện lâm sàng của hội chứng bệnh lý đặc thù của đường tiêu hóa. Hiện tượng lâm sàng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, triệu chứng, đặc điểm và tính chất của bệnh, được gọi với nhiều tên khác nhau: Tên chung nhất: Hội chứng tiêu chảy (Dyspepsia) Bệnh tiêu chảy không nhiễm trùng (Non-infectivediarrhoea) Bệnh phân sữa (Milk-Scours) Tiêu chảy là triệu chứng của bệnh truyền nhiễm như: phó thương hàn, E. coli, viêm dạ dày truyền nhiễm, dịch tả, rotavirus Tiêu chảy gây thiệt hại đáng kể cho ngành chăn nuôi lợn, bệnh xuất hiện ở 3 giai đoạn chính: + Giai đoạn 1: ở lợn sơ sinh đến vài ngày tuổi + Giai đoạn 2: ở lợn con theo mẹ + Giai đoạn 3: ở lợn con sau cai sữa Cho đến nay, Hội chứng tiêu chảy của lợn con đã được khẳng định xuất hiện với các bệnh nhiễm trùng đường tiêu hóa, gây ra bởi nhiều nguyên nhân. Vì vậy, việc tìm ra giải pháp hữu hiệu để khống chế tiêu chảy là vấn đề gặp rất nhiều khó khăn.
Trong điều kiện của nước ta hiện nay, hầu hết các cơ sở chăn nuôi lợn đều chưa thể khống chế một cách hiệu quả đối với hội chứng tiêu chảy. Lợn con có thể bị mắc bệnh quanh năm, đặc biệt vào vụ đông xuân khi thời tiết có những thay đổi đột ngột hay vào những giai đoạn chuyển mùa trong năm (Sử An Ninh, 1993) [19]. Trong những tháng mưa nhiều, nóng ẩm thì số lợn con bị tiêu chảy tăng lên rõ rệt, có khi tới 90 - 100% toàn đàn (Đào Trọng Đạt và cs, 1996) [8]. Theo Lê Minh Chí (1995)[3], Phạm Ngọc Thạch (1996)[31], tiêu chảy là một hiện tượng bệnh lý có liên quan đến nhiều yếu tố, có yếu tố là nguyên nhân nguyên phát, có yếu tố là nguyên nhân thứ phát.
Vì vậy việc phân biệt rạch ròi giữa các nguyên nhân gây tiêu chảy là rất khó khăn. e 5 Phạm Sỹ Lăng (2009)[14] tiêu chảy ở lợn là biểu hiện lâm sàng của nhiều tác nhân gây bệnh khác nhau như virus, vi khuẩn, ký sinh trùng, thời tiết, môi trường ngoại cảnh, độc tố. Tình trạng của hội chứng tiêu chảy nói chung chủ yếu là mất nước và chất điện giải làm cho con vật suy kiệt sức và chết. Vì vậy, khi điều trị về bệnh tiêu chảy thường bổ sung nước và chất điện giải.
Những lợn khỏi bệnh thường bị còi cọc, chậm lớn, lông xù, thiếu máu, chính vì vậy làm cho hiệu quả của ngành chăn nuôi nói chung và ngành chăn nuôi lợn nói riêng không cao. Những nguyên nhân gây tiêu chảy 2. Nguyên nhân nội tại ∗ Do chăm sóc nuôi dưỡng lợn nái không đúng kỹ thuật Quá trình chăm sóc nuôi dưỡng lợn nái đẻ không đảm bảo kỹ thuật: Nghèo dinh dưỡng, thức ăn bị ôi thiu, nấm mốc, chứa nhiều aflatoxin và Orchatoxin, thuốc trừ sâu, trừ cỏ, thiếu hoặc không cân bằng các loại Axit amin, Vitamin và các nguyên tố vi lượng, nhất là Fe, Co, Ca, Vitamin B12… làm bào thai phát triển kém, do đó lợn con mới sinh dễ bị bệnh tiêu chảy. Do rối loạn trao đổi chất vì lợn con bú sữa mẹ kém phẩm chất, thiếu chất dinh dưỡng nhất là thiếu Fe.
Khi còn bú mẹ, lợn con rất cần nước, thiếu nước chúng sẽ uống nước bẩn… Người ta cũng đã chứng minh những nái chửa nuôi con trong điều kiện ẩm thấp, thiếu ánh sáng tự nhiên, thiếu vận động sẽ sinh ra những lợn con dễ mắc bệnh phân trắng lợn con hơn là nái được nuôi trong điều kiện chuồng trại tốt hơn, mặc dù chúng được ăn cùng loại thức ăn như nhau. Cũng kết quả tương tự như vậy, con của những nái hậu bị thường hay bị phân trắng lợn con nhiều hơn là con của những nái cơ bản. e 6 Do lợn mẹ trước khi sinh bị nhiễm bệnh thương hàn (mặc dù điều trị đã khỏi) nhưng vi trùng vẫn tồn tại trong cơ thể, khi có thai vi trùng xâm nhập qua màng nhau vào thai, lợn con đẻ ra bị nhiễm vi trùng nên gây tiêu chảy. Không cho lợn con bú sữa đầu đầy đủ: Sữa đầu ngoài thành phần dinh dưỡng cao, còn chứa các kháng thể từ mẹ truyền sang, giúp lợn con phòng chống bệnh trong 3 - 4 tuần lễ đầu.
Lợn con phải được bú càng sớm càng tốt và càng nhiều càng tốt, sau 24 giờ kháng thể trong sữa đầu sẽ giảm thấp, đồng thời lúc này men tiêu hóa chất đạm bắt đầu hoạt động sẽ phá hủy hết kháng thể trong sữa đầu. Vệ sinh rốn không tốt: Lợn con bị viêm rốn sẽ tiêu chảy, do đó sau khi sinh phải dùng dây và dụng cụ sạch cột và cắt rốn, sát trùng bằng Iodine sau khi cắt và sau đó tiếp tục sát trùng rốn ngày 2 lần cho đến khi rụng. Nhiều trường hợp lợn con bị bệnh phân trắng khi lợn mẹ ít sữa hoặc mất sữa buộc lợn con phải gặm mút lung tung trong đó có các chất thải của lợn mẹ khi bài xuất ra đã có sẵn E. coli gây bệnh.
Cũng không ít trường hợp lợn nái sau khi sinh bị viêm vú (đặc biệt là viêm vú do E. coli), viêm tử cung và viêm bàng quang cũng do E. coli thì những lợn con của các nái này bị tiêu chảy phân trắng ngay từ những ngày đầu mới sinh, tức là bệnh được truyền lây từ con mẹ.