Tình Hình Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Vào Việt Nam Giai Đoạn 1996 - 2005

Bài viết phân tích tình hình đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam giai đoạn 1996-2005, nêu rõ xu hướng và tác động đến nền kinh tế.

• Tác giả: Phạm Huỳnh Trúc Giang
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thanh Xuân
• Trường học: Đại học An Giang
• Chuyên ngành: Kế toán doanh nghiệp
• Đề tài: Tình Hình Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Vào Việt Nam Giai Đoạn 1996 - 2005
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Long Xuyên

Mục lục chi tiết

• TÓM LƯỢC NỘI DUNG
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 1.3.2. Phương pháp tổng hợp số liệu và so sánh đối chiếu
• 1.3.3. Phương pháp phân tích số liệu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 2.1. Khái niệm về đầu tư trực tiếp
• 2.2. Các hình thức đầu tư trực tiếp
• 2.2.1. Hợp đồng hợp tác kinh doanh
• 2.2.2. Doanh nghiệp liên doanh
• 2.2.3. Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài
• 2.2.4. Hợp đồng “xây dựng – kinh doanh - chuyển giao”
• 2.3. Tác động của đầu tư trực tiếp
• 2.3.1. Đối với nước đi đầu tư
• 2.3.2. Đối với nước nhận đầu tư
• 2.4. Hệ số ICOR và ý nghĩa của nó
• 2.5. Năng suất lao động
• 2.6. Các chỉ tiêu về hiệu quả hoạt động doanh nghiệp
• 2.6.1. Mức độ thâm dụng vốn
• 2.6.2. Hiệu quả sử dụng lao động
• 2.6.3. Hiệu quả sử dụng tài sản cố định
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1996 – 2005
• 3.1. Thực trạng thu hút FDI vào Việt Nam từ 1988 - 2005
• 3.2. Đầu tư trực tiếp nước ngoài theo năm
• 3.3. Đầu tư trực tiếp nước ngoài theo ngành
• 3.4. Đầu tư trực tiếp nước ngoài theo đối tác đầu tư
• 3.5. Đầu tư trực tiếp nước ngoài theo hình thức đầu tư
• 3.6. Đầu tư trực tiếp nước ngoài theo địa phương
• 3.7. Tình hình đóng góp của FDI vào sự tăng trưởng kinh tế Việt Nam từ 1996 – 2005
• 3.7.1. Đóng góp của FDI vào GDP
• 3.7.2. Đóng góp của FDI vào sự gia tăng xuất khẩu và kim ngạch xuất khẩu
• 3.7.3. Đóng góp của FDI trong việc giải quyết việc làm
• 3.7.4. Đóng góp của FDI vào sự phát triển công nghệ
• 3.8. Hiệu quả đầu tư của khu vực kinh tế FDI
• 3.8.1. Hệ số ICOR
• 3.8.2. Mức độ thâm dụng vốn của các loại hình doanh nghiệp
• 3.8.3. Hiệu quả sử dụng lao động của các doanh nghiệp
• 3.8.4. Hiệu quả sử dụng TSCĐ của các doanh nghiệp
• 3.8.5. Hiệu quả sử dụng vốn ở các doanh nghiệp
• 3.8.6. Mức độ ổn định vốn đầu tư của các doanh nghiệp
• 3.9. So sánh trình độ phát triển kinh tế của Việt Nam với một số nước khác
• 3.9.1. So sánh hệ số ICOR với các nước
• 3.9.2. So sánh GDP bình quân đầu người với các nước
• 3.9.3. So sánh về chỉ số HDI với các nước
• 3.9.4. So sánh tiềm năng thu hút FDI với các nước
• 4. CHƯƠNG 4: KHUYẾN NGHỊ VÀ KẾT LUẬN
• 4.1. Đánh giá chung về kết quả hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam trong thời gian qua
• 4.2. Đánh giá chung về hiệu quả đầu tư khu vực FDI
• 4.3. Những hạn chế của hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam
• 4.4. Các nhận xét và khuyến nghị

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tình Hình Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Tại Việt Nam 1996 2005

Giai đoạn 1996-2005 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong tình hình đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam. Sau khi mở cửa nền kinh tế, Việt Nam đã thu hút một lượng lớn vốn FDI từ nhiều quốc gia. Điều này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân. Theo số liệu từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tổng vốn FDI vào Việt Nam trong giai đoạn này đạt khoảng 30 tỷ USD, với nhiều dự án lớn được triển khai. Sự gia tăng này phản ánh sự hấp dẫn của thị trường Việt Nam đối với các nhà đầu tư nước ngoài.

1.1. Đặc Điểm Của Tình Hình Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài

Tình hình FDI tại Việt Nam trong giai đoạn này chủ yếu tập trung vào các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và dịch vụ. Các nhà đầu tư nước ngoài đã đóng góp vào sự phát triển của nhiều lĩnh vực, từ công nghệ thông tin đến sản xuất hàng tiêu dùng. Sự đa dạng trong các lĩnh vực đầu tư đã tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển kinh tế.

1.2. Tác Động Của FDI Đến Nền Kinh Tế Việt Nam

FDI đã góp phần quan trọng vào việc tăng trưởng GDP của Việt Nam. Theo nghiên cứu, vốn FDI đã đóng góp khoảng 20% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trong giai đoạn này. Ngoài ra, FDI cũng giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và thúc đẩy xuất khẩu.

II. Những Thách Thức Trong Việc Thu Hút Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài

Mặc dù có nhiều thành công, nhưng Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài. Các vấn đề như cơ sở hạ tầng yếu kém, chính sách đầu tư chưa đồng bộ và sự cạnh tranh từ các nước trong khu vực đã ảnh hưởng đến khả năng thu hút FDI. Nhiều nhà đầu tư vẫn lo ngại về môi trường đầu tư và sự ổn định chính trị tại Việt Nam.

2.1. Cơ Sở Hạ Tầng Yếu Kém

Cơ sở hạ tầng tại Việt Nam chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển của các dự án FDI. Nhiều khu công nghiệp thiếu hệ thống giao thông và điện nước đầy đủ, gây khó khăn cho các nhà đầu tư trong việc triển khai dự án.

2.2. Chính Sách Đầu Tư Chưa Đồng Bộ

Chính sách đầu tư của Việt Nam còn thiếu sự đồng bộ và nhất quán. Điều này dẫn đến sự khó khăn trong việc thực hiện các thủ tục đầu tư, làm giảm sức hấp dẫn của thị trường đối với các nhà đầu tư nước ngoài.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài

Để nâng cao hiệu quả của đầu tư trực tiếp nước ngoài, Việt Nam cần cải thiện môi trường đầu tư và tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư. Việc cải cách hành chính, đơn giản hóa thủ tục đầu tư và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là những yếu tố quan trọng. Ngoài ra, cần có các chính sách ưu đãi hợp lý để thu hút các nhà đầu tư chiến lược.

3.1. Cải Cách Hành Chính

Cải cách hành chính là một trong những giải pháp quan trọng để thu hút FDI. Việc đơn giản hóa thủ tục đầu tư sẽ giúp các nhà đầu tư tiết kiệm thời gian và chi phí, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh của Việt Nam.

3.2. Nâng Cao Chất Lượng Nguồn Nhân Lực

Đầu tư vào giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực là cần thiết để đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư nước ngoài. Chất lượng lao động cao sẽ giúp tăng cường hiệu quả sản xuất và thu hút thêm nhiều dự án FDI.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài

FDI không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn có tác động tích cực đến xã hội. Các dự án FDI đã tạo ra hàng triệu việc làm, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Ngoài ra, FDI cũng góp phần vào việc chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp trong nước.

4.1. Tạo Ra Việc Làm

Các dự án FDI đã tạo ra hàng triệu việc làm cho người lao động Việt Nam. Điều này không chỉ giúp giảm tỷ lệ thất nghiệp mà còn nâng cao thu nhập cho người dân.

4.2. Chuyển Giao Công Nghệ

FDI đã giúp chuyển giao công nghệ hiện đại vào Việt Nam, từ đó nâng cao năng lực sản xuất và chất lượng sản phẩm. Các doanh nghiệp trong nước có cơ hội học hỏi và áp dụng công nghệ mới.

V. Kết Luận Về Tình Hình Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Tại Việt Nam

Tình hình đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam giai đoạn 1996-2005 đã có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, để duy trì và phát triển bền vững, cần có những giải pháp đồng bộ nhằm cải thiện môi trường đầu tư. Việc thu hút FDI không chỉ là nhiệm vụ của chính phủ mà còn cần sự phối hợp chặt chẽ từ các doanh nghiệp và cộng đồng.

5.1. Đánh Giá Tổng Quan

Tổng quan về tình hình FDI cho thấy sự phát triển mạnh mẽ nhưng cũng tồn tại nhiều thách thức. Cần có những chính sách phù hợp để khắc phục những hạn chế hiện tại.

5.2. Triển Vọng Tương Lai

Triển vọng tương lai của FDI tại Việt Nam là rất khả quan nếu có những cải cách kịp thời. Việt Nam cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư để thu hút thêm nhiều nguồn vốn từ nước ngoài.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Tình hình đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam giai đoạn 1996 - 2005" được thực hiện bởi sinh viên Phạm Huỳnh Trúc Giang (chuyên ngành Kế toán Doanh nghiệp, Khoa Kinh tế - Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học An Giang) vào tháng 6 năm 2007, dưới sự hướng dẫn của giảng viên Nguyễn Thanh Xuân.

Bối cảnh nghiên cứu được đặt trong giai đoạn Việt Nam đang đẩy mạnh công cuộc đổi mới, mở cửa và hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế quốc tế. Sau khi Luật Đầu tư nước ngoài có hiệu lực từ năm 1987 (được sửa đổi, bổ sung vào các năm 1990, 1992, thay thế năm 1996, sửa đổi năm 2000 và ban hành Luật Đầu tư chung năm 2005 có hiệu lực từ ngày 01/07/2006), cùng với việc gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) năm 1995, Diễn đàn Hợp tác Á - Âu (ASEM) năm 1996 và trở thành thành viên chính thức thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào tháng 01/2007, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một bộ phận quan trọng cấu thành vốn đầu tư phát triển toàn xã hội. Tuy nhiên, bên cạnh giai đoạn bùng nổ 1988 - 1996, nguồn vốn FDI từng sụt giảm nghiêm trọng do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ châu Á năm 1997 kết hợp với những hạn chế nội tại của môi trường đầu tư trong nước. Đến năm 2006, lượng vốn FDI đăng ký mới hồi phục mạnh mẽ đạt mức kỷ lục 10,2 tỷ USD.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của đề tài là: Đánh giá toàn diện tình hình đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam.

Nhiệm vụ và câu hỏi nghiên cứu cụ thể được tác giả xác định gồm hai vấn đề trọng tâm:

1. Nguồn vốn FDI có thực sự đóng góp vào tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam hay không và mức độ đóng góp ra sao trên các khía cạnh tăng trưởng GDP, gia tăng kim ngạch xuất khẩu, giải quyết việc làm và chuyển giao công nghệ?
2. Hiệu quả sử dụng vốn FDI đạt mức độ nào khi so sánh tương quan với khu vực kinh tế Nhà nước, khu vực kinh tế ngoài Nhà nước và các quốc gia trong khu vực châu Á?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại Việt Nam và các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả kinh tế của nguồn vốn này.
• Phạm vi thời gian: Tập trung phân tích giai đoạn 1996 - 2005, có mở rộng liên hệ số liệu chuỗi thời gian từ năm 1988 đến năm 2006 để làm rõ xu hướng vận động.
• Phạm vi không gian: Toàn bộ nền kinh tế Việt Nam phân theo ngành, vùng kinh tế, địa phương và đặt trong tương quan so sánh với một số nền kinh tế châu Á (Thái Lan, Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore, Nhật Bản).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết bao quát cả hai cấp độ vĩ mô và vi mô về đầu tư trực tiếp nước ngoài:

• Khái niệm FDI: Là hình thức đầu tư quốc tế mà chủ đầu tư bỏ vốn xây dựng hoặc mua lại phần lớn, thậm chí toàn bộ cơ sở kinh doanh ở nước ngoài để nắm quyền sở hữu và trực tiếp quản lý, điều hành hoạt động kinh doanh.
• Các hình thức đầu tư: Hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC), Doanh nghiệp liên doanh, Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, Hợp đồng Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao (BOT) cùng các biến thể (BTO, BT), Công ty cổ phần và mô hình Công ty Mẹ - Con.
• Hệ thống chỉ tiêu kinh tế vĩ mô:
  • Hệ số thể hiện hiệu quả sử dụng vốn đầu tư (ICOR): $ICOR(t) = \frac{I(t-1)}{\Delta Y}$, trong đó $I(t-1)$ là tổng vốn đầu tư năm trước, $\Delta Y = Y(t) - Y(t-1)$ là mức gia tăng GDP.
  • Năng suất lao động: Tỷ số giữa Tổng GDP hàng năm và Lao động bình quân năm.
  • Tổng sản phẩm trong nước (GDP): Tính theo giá thực tế và giá so sánh.
  • GDP bình quân đầu người: Quy đổi theo tỷ giá hối đoái thực tế và tỷ giá sức mua tương đương ($PPP$ rate: $S = \frac{P}{P^*}$).
  • Chỉ số phát triển con người (HDI): Thước đo tổng hợp kết hợp tuổi thọ bình quân, trình độ học vấn và GDP thực tế đầu người tính theo PPP USD.
• Hệ thống chỉ tiêu hiệu quả hoạt động vi mô của doanh nghiệp:
  • Mức độ thâm dụng vốn: $\frac{\text{Vốn sản xuất kinh doanh bình quân}}{\text{Tổng số lao động}}$.
  • Hiệu quả sử dụng lao động: $\frac{\text{Doanh thu thuần}}{\text{Tổng số lao động}}$.
  • Hiệu suất sử dụng tài sản cố định (TSCĐ): $\frac{\text{Doanh thu thuần}}{\text{Giá trị TSCĐ và đầu tư tài chính dài hạn}}$.
  • Hiệu quả sử dụng vốn (Hệ số vòng quay vốn): $\frac{\text{Doanh thu thuần}}{\text{Vốn sản xuất kinh doanh bình quân}}$.
  • Mức độ ổn định vốn đầu tư: $\frac{\text{Giá trị TSCĐ và đầu tư tài chính dài hạn}}{\text{Vốn sản xuất kinh doanh bình quân}}$.

Phương pháp nghiên cứu: Tác giả sử dụng kết hợp ba phương pháp nghiên cứu định lượng thống kê và mô tả thực chứng:

• Phương pháp thu thập số liệu: Thu thập số liệu thứ cấp từ Niên giám Thống kê (Tổng cục Thống kê các năm 1999, 2000, 2005), báo cáo của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), Thời báo Kinh tế Việt Nam, Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế, Tạp chí Kinh tế & Phát triển và các công trình nghiên cứu kinh tế (điển hình là công trình của Phạm Đỗ Chí, 2004).
• Phương pháp tổng hợp và so sánh đối chiếu: Xử lý chuỗi thời gian, phân tổ thống kê theo thành phần kinh tế, ngành nghề kinh doanh, vùng địa lý và quốc gia.
• Phương pháp phân tích số liệu: Tính toán tốc độ tăng trưởng, tỷ trọng cơ cấu, các hệ số tài chính vi mô và hệ số ICOR để rút ra kết luận kinh tế.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 giới thiệu lý do chọn đề tài xuất phát từ đòi hỏi khách quan của quá trình mở cửa kinh tế và thực trạng biến động của dòng vốn FDI tại Việt Nam từ năm 1988 đến năm 2006. Tác giả trình bày mục tiêu nghiên cứu là đánh giá thực trạng thu hút và đóng góp của FDI, đồng thời xác lập ba phương pháp tiếp cận số liệu (thu thập, tổng hợp - so sánh, phân tích) và giới hạn phạm vi nghiên cứu trọng tâm trong giai đoạn 1996 - 2005.

Chương 2: Cơ sở lý luận

Chương 2 thiết lập khung lý thuyết hoàn chỉnh về đầu tư trực tiếp nước ngoài. Tác giả làm rõ bản chất của FDI, phân tích chi tiết bốn hình thức đầu tư chủ yếu (BCC, Liên doanh, 100% vốn nước ngoài, BOT/BTO/BT) và chỉ ra tác động hai mặt của dòng vốn này:

• Đối với nước đi đầu tư: Tích cực là mở rộng thị trường, giảm chi phí sản xuất, vượt rào cản mậu dịch; tiêu cực là làm tăng thất nghiệp trong nước và đối mặt với rủi ro chính trị ở nước ngoài.
• Đối với nước tiếp nhận đầu tư: Tích cực là bổ sung nguồn vốn, tiếp thu công nghệ tiên tiến, khai thác lợi thế so sánh, giải quyết việc làm, tăng thu ngân sách và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế; tiêu cực là nguy cơ cạn kiệt tài nguyên, ô nhiễm môi trường, tiếp nhận công nghệ lạc hậu, chèn ép doanh nghiệp nội địa, làm gia tăng thâm hụt cán cân thanh toán do nhập khẩu máy móc, nguyên liệu và chuyển lợi nhuận về nước, cùng với sự phân hóa phát triển giữa các vùng miền. Chương này cũng thiết lập toàn bộ công thức tính toán và ý nghĩa thực tiễn của hệ số ICOR, năng suất lao động, 5 chỉ tiêu tài chính phản ánh hiệu quả doanh nghiệp cùng các chỉ tiêu vĩ mô (GDP, PPP, HDI).

Chương 3: Phân tích tình hình đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam giai đoạn 1996 – 2005

Chương 3 là nội dung cốt lõi của khóa luận, gồm 4 phần phân tích lớn dựa trên hệ thống số liệu thực nghiệm phong phú:

1. Thực trạng thu hút FDI vào Việt Nam từ năm 1988 đến năm 2006:

• Theo thời gian: Chia làm 3 giai đoạn: 1988 - 1996 (tăng trưởng liên tục, vốn đăng ký đạt đỉnh 10.164,1 triệu USD năm 1996); 1997 - 1999 (suy giảm mạnh do khủng hoảng tài chính châu Á, vốn đăng ký năm 1997 giảm 50%, vốn thực hiện tăng trưởng âm -24,0% năm 1998 và -1,4% năm 1999); 2000 - 2005 (phục hồi dần và đạt kỷ lục 10,2 tỷ USD vốn đăng ký năm 2006). Tỷ trọng vốn thực hiện trên vốn đăng ký bình quân giai đoạn 1991 - 2005 là 59,4%, tốc độ tăng vốn thực hiện bình quân 1992 - 2005 là 22,1%/năm.
• Theo ngành (tính đến 18/12/2006): Tập trung cao vào Công nghiệp và xây dựng, chiếm 69% tổng vốn thực hiện (4.353 dự án); ngành Dịch vụ chiếm 24% tổng vốn thực hiện (kinh doanh khách sạn - du lịch chiếm 33% khu vực dịch vụ); ngành Nông, lâm nghiệp chỉ chiếm 7% tổng vốn thực hiện (831 dự án), triển khai chậm và kém tương xứng với tiềm năng.
• Theo đối tác đầu tư: Có 71 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư tại Việt Nam. Dẫn đầu về tỷ trọng vốn thực hiện là Nhật Bản (17%), Singapore (13%), Đài Loan (10%, với 1.550 dự án), Hàn Quốc (9%), Hồng Kông (7%), Hà Lan (7%), Quần đảo Virgin thuộc Anh (5%), Pháp (4%) và các nước khác (28%). Đa số đối tác đến từ châu Á; các nước có công nghệ nguồn như Mỹ và EU còn chiếm tỷ trọng khiêm tốn dù năm 2006 đã xuất hiện các dự án quy mô lớn (Intel 1 tỷ USD, POSCO 1,12 tỷ USD).
• Theo hình thức đầu tư: Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài dẫn đầu với 40% vốn thực hiện (5.190 dự án), Doanh nghiệp liên doanh chiếm 38% (1.408 dự án), Hợp đồng hợp tác kinh doanh chiếm 21% (198 dự án), các hình thức BOT/BT/BTO (0,2%), Công ty cổ phần (0,7%) và Công ty Mẹ - Con (0,1%) chiếm tỷ lệ không đáng kể. Cơ cấu có sự chuyển dịch: giai đoạn 1991 - 1995 hình thức liên doanh chiếm 61,6% vốn đăng ký, nhưng giai đoạn 2001 - 2006 hình thức 100% vốn nước ngoài chiếm tới 68,5%.
• Theo vùng lãnh thổ và địa phương: Phân bố chênh lệch gay gắt. Vùng Đông Nam Bộ dẫn đầu tuyệt đối, chiếm 65% số dự án và 60% tổng vốn thực hiện; tiếp đến là Đồng bằng sông Hồng (21% dự án, 26% vốn thực hiện). Vùng Tây Bắc và Bắc Trung Bộ thấp nhất (Tây Bắc chiếm 0,3% dự án, 0,12% vốn thực hiện). Theo địa phương, TP. Hồ Chí Minh đứng đầu với 22% vốn thực hiện (2.057 dự án), tiếp theo là Đồng Nai (14%), Hà Nội (12%), Bình Dương (7%), Hải Phòng (4%), Bà Rịa - Vũng Tàu (4%) và 58 tỉnh còn lại chia nhau 36%.

2. Đóng góp của FDI vào tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 1996 - 2005:

• Đóng góp vào GDP: Khu vực FDI chiếm bình quân 19,3% tổng vốn đầu tư phát triển giai đoạn 1996 - 2005 nhưng đóng góp 12,5% GDP, tỷ trọng GDP tăng liên tục từ 7,4% (năm 1996) lên 15,89% (năm 2005). Trong khi đó, kinh tế Nhà nước chiếm 54,77% vốn đầu tư nhưng chỉ tạo ra 39,10% GDP; kinh tế ngoài quốc doanh chiếm 26,0% vốn đầu tư nhưng tạo ra 48,4% GDP.
• Đóng góp vào xuất khẩu: Kim ngạch xuất khẩu khu vực FDI tăng trưởng nhanh, chiếm tỷ trọng từ 8,1% tổng xuất khẩu cả nước (năm 1995) tăng lên 50,4% (năm 2003) và đạt 57,2% (năm 2005), chính thức vượt khu vực kinh tế trong nước. Một đồng vốn FDI thực hiện năm 2005 tạo ra 5,6 đồng giá trị xuất khẩu. Khu vực FDI liên tục xuất siêu (+0,1% năm 1995; +15,1% năm 2005; +16,4% năm 2006 so với kim ngạch xuất khẩu), bù đắp mức nhập siêu lớn của khu vực kinh tế trong nước (-49,7% năm 1995; -29,1% năm 2005).
• Đóng góp vào giải quyết việc làm: Đến năm 2005, khu vực FDI thu hút 676,1 nghìn lao động trực tiếp (chiếm 1,6% lao động cả nước). Mức lương bình quân tại các dự án FDI đạt 76 - 80 USD/tháng với công nhân, 220 - 250 USD/tháng với kỹ sư và 490 - 510 USD/tháng với cán bộ quản lý; tổng quỹ lương hàng năm đạt trên 500 triệu USD.
• Đóng góp vào chuyển giao công nghệ: Khu vực FDI sở hữu 44,4% máy móc thiết bị thuộc nhóm hiện đại nhất theo tiêu chuẩn thế giới (so với 11,4% của kinh tế Nhà nước và 6,7% của kinh tế ngoài Nhà nước theo khảo sát tại TP.HCM năm 1999). Đến năm 2005, 90% số hợp đồng chuyển giao công nghệ tại Việt Nam là thông qua FDI, trong đó lĩnh vực công nghiệp chiếm 50,7%.

3. Hiệu quả đầu tư của khu vực kinh tế FDI:

• Hệ số ICOR: Giai đoạn 1996 - 2005, ICOR của toàn nền kinh tế là 5,91; khu vực kinh tế Nhà nước kém hiệu quả nhất với ICOR là 8,50 (năm 1999 lên mức 19,59); khu vực FDI có ICOR là 6,90; khu vực kinh tế ngoài Nhà nước đạt hiệu quả sử dụng vốn cao nhất với ICOR là 3,73.
• Các chỉ tiêu tài chính cấp doanh nghiệp (giai đoạn 2000 - 2004):
  • Mức độ thâm dụng vốn: DN FDI cao nhất, bình quân 0,39 tỷ đồng/người (năm 2000 là 0,56 tỷ đồng/người; năm 2004 là 0,32 tỷ đồng/người); DNNN là 0,36 tỷ đồng/người; DN ngoài Nhà nước thấp nhất là 0,09 tỷ đồng/người.
  • Hiệu quả sử dụng lao động: DN FDI cao nhất, bình quân tạo ra 0,35 tỷ đồng doanh thu thuần/lao động/năm (DNNN là 0,21 - 0,31 tỷ đồng/người; DN ngoài Nhà nước là 0,19 - 0,25 tỷ đồng/người).
  • Năng suất lao động: Khu vực FDI bình quân đạt 193.078,7 nghìn đồng GDP/người/năm, vượt trội so với khu vực kinh tế Nhà nước (61.786 nghìn đồng) và ngoài Nhà nước (8.087,1 nghìn đồng).
  • Hiệu quả sử dụng TSCĐ: DN ngoài Nhà nước cao nhất (4,32 - 5,98 đồng doanh thu/đồng TSCĐ); DNNN đạt 1,74 - 2,00 đồng; DN FDI thấp nhất (1,09 - 1,57 đồng) do vốn đầu tư vào nhà xưởng, công nghệ ban đầu rất lớn.
  • Vòng quay vốn: DN ngoài Nhà nước cao nhất (2,00 - 2,55 vòng); DN FDI tăng dần từ 0,70 lên 1,08 vòng; DNNN thấp nhất (0,66 - 0,78 vòng).
  • Mức độ ổn định vốn đầu tư: DN FDI cao nhất (0,64 - 0,72 đồng TSCĐ/đồng vốn), chứng tỏ hơn 2/3 nguồn vốn được tích lũy vào tài sản vật chất dài hạn, cao hơn hẳn DNNN (0,34 - 0,39) và DN ngoài Nhà nước (0,34 - 0,51).

4. So sánh trình độ phát triển kinh tế của Việt Nam với một số nước: Hệ số ICOR của Việt Nam giai đoạn 2000 - 2006 lên tới 5,1 (tỷ lệ đầu tư 38,3% GDP, tăng trưởng GDP 7,5%), trong khi Trung Quốc (1991 - 2003) đầu tư 39,1% nhưng tăng trưởng 9,5% (ICOR 4,1); Đài Loan (1981 - 1990) ICOR 2,7; Hàn Quốc ICOR 3,2; Nhật Bản (1961 - 1970) ICOR 3,2. Việt Nam đầu tư nhiều nhưng tăng trưởng đạt được thấp hơn do vốn đầu tư bị phân tán và lãng phí.

Chương 4: Khuyến nghị và kết luận

Tác giả tổng kết các kết quả đạt được của nguồn vốn FDI, chỉ rõ các tồn tại như: phân bố địa lý bất hợp lý (chủ yếu dồn vào miền Nam và các đô thị lớn, miền Trung và miền núi thu hút rất ít); cơ cấu ngành thiên lệch công nghiệp chế biến và bất động sản, bỏ ngỏ nông nghiệp; tình trạng ô nhiễm môi trường, chuyển giá, trốn thuế và nguy cơ phụ thuộc vốn ngoại. Từ đó, tác giả nêu các nhóm khuyến nghị về quy hoạch vùng, hoàn thiện thể chế đầu tư thông thoáng sau khi vào WTO, định hướng FDI vào nông nghiệp nông thôn và siết chặt công tác giám sát, thẩm định dự án.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã lượng hóa toàn diện hiệu quả kinh tế của nguồn vốn FDI thông qua bảng tổng hợp so sánh giữa ba thành phần kinh tế tại Việt Nam:

Chỉ tiêu kinh tế	Khu vực Nhà nước	Khu vực ngoài Nhà nước	Khu vực có vốn FDI	Toàn nền kinh tế
Tỷ trọng vốn đầu tư bình quân 1996 - 2005 (%)	54,77	26,00	19,30	100
Tỷ trọng đóng góp GDP bình quân 1996 - 2005 (%)	39,10	48,40	12,50	100
Tỷ trọng xuất khẩu cả nước năm 2005 (%)	42,80 (tính chung trong nước)	Đã gộp trong khối trong nước	57,20	100
Tình trạng cán cân thương mại năm 2005 (% XK)	-29,10 (nhập siêu khối trong nước)	Nhập siêu khối trong nước	+15,10 (xuất siêu)	-14,00
Tỷ trọng lao động làm việc năm 2005 (%)	9,60	88,80	1,60	100
Hệ số ICOR bình quân 1996 - 2005	8,50	3,73	6,90	5,91
Năng suất lao động bình quân (nghìn đồng GDP/người)	61.786,0	8.087,1	193.078,7	11.617,6 (năm 2000)
Mức độ thâm dụng vốn bình quân (tỷ đồng/người)	0,36	0,09	0,39	-
Hiệu quả sử dụng lao động bình quân (tỷ đồng DT/người)	0,26	0,21	0,35	-
Mức độ ổn định vốn đầu tư (TSCĐ/Vốn SXKD)	0,34 - 0,39	0,34 - 0,51	0,64 - 0,72	-

Đóng góp của tác giả trong nghiên cứu:

• Chỉ ra nghịch lý đầu tư công: Khu vực kinh tế Nhà nước chiếm tỷ trọng vốn đầu tư lớn nhất (trên 54%) nhưng mang lại đóng góp GDP thấp hơn tỷ lệ vốn bỏ ra và có hệ số ICOR cao nhất (8,50), phản ánh tình trạng lãng phí, thất thoát vốn và kém hiệu quả kinh tế.
• Khẳng định vai trò động lực tăng trưởng ngoại thương của FDI: Khu vực FDI là nhân tố chính đưa xuất khẩu tăng trưởng vượt bậc, chuyển dịch vị thế từ chiếm 8,1% năm 1995 lên 57,2% năm 2005, liên tục xuất siêu và trực tiếp cải thiện cán cân thanh toán quốc gia.
• Làm rõ tính ưu việt của doanh nghiệp FDI: Doanh nghiệp FDI vượt trội về năng suất lao động (gấp 3,1 lần khu vực Nhà nước và 23,8 lần khu vực ngoài Nhà nước) và có độ ổn định vốn đầu tư cao nhất nhờ ưu thế về công nghệ, vốn và thị trường quốc tế.
• Đề xuất hệ thống giải pháp: Hoàn thiện quy hoạch đầu tư theo vùng, điều chỉnh chính sách ưu đãi hướng vào nông nghiệp và công nghệ cao, nâng cao năng lực thẩm định để hạn chế chuyển giá và gian lận thuế của doanh nghiệp đa quốc gia.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận bộc lộ một số hạn chế gắn liền với phạm vi và dữ liệu:

• Chuỗi dữ liệu phân tích chỉ dừng ở mốc thời gian năm 2005 (và cập nhật sơ bộ đến cuối năm 2006), chưa phản ánh được tác động thực tế của việc thực thi các cam kết cắt giảm thuế quan và mở cửa thị trường dịch vụ sau khi Việt Nam gia nhập WTO từ năm 2007.
• Một số bảng số liệu vi mô về doanh nghiệp bị gián đoạn thời gian, chỉ khảo sát được các năm chẵn hoặc khuyết năm 2001 (như số liệu vốn, TSCĐ và hệ số vòng quay vốn năm 2001 không có đầy đủ).
• Nghiên cứu chưa đi sâu lượng hóa tác động tiêu cực của FDI đến ô nhiễm môi trường sinh thái và các thủ thuật chuyển giá tinh vi của các tập đoàn đa quốc gia do thiếu dữ liệu điều tra chuyên sâu.

Hướng nghiên cứu tiếp theo mà tác giả và các nhà nghiên cứu có thể mở rộng gồm:

• Đánh giá tác động của dòng vốn FDI thế hệ mới vào Việt Nam trong bối cảnh thực thi đầy đủ các cam kết của WTO giai đoạn sau năm 2007.
• Nghiên cứu cơ chế lan tỏa công nghệ (spillover effects) và mối liên kết chuỗi cung ứng giữa doanh nghiệp FDI với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nước.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn:

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế, Quản trị kinh doanh, Kinh tế quốc tế, Kế toán - Tài chính thực hiện các chuyên đề, khóa luận tốt nghiệp về kinh tế vĩ mô và đầu tư quốc tế.
• Cán bộ nghiên cứu, quản lý chính sách: Các cơ quan quản lý đầu tư, quy hoạch kinh tế cấp tỉnh cần dữ liệu đối sánh lịch sử về thu hút FDI giữa các vùng kinh tế trọng điểm.
• Nội dung đáng giá nhất: Hệ thống tính toán chi tiết tại Chương 3 về hệ số ICOR và các chỉ tiêu phân tích hoạt động doanh nghiệp (thâm dụng vốn, hiệu quả lao động, hiệu quả TSCĐ, vòng quay vốn, độ ổn định vốn) dựa trên nguồn số liệu gốc của Niên giám Thống kê.

Câu hỏi thường gặp

1. Trong giai đoạn 1996 - 2005, khu vực kinh tế FDI đóng góp bao nhiêu phần trăm vào vốn đầu tư phát triển và GDP của Việt Nam?
Bình quân giai đoạn 1996 - 2005, khu vực FDI chiếm 19,30% tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội và đóng góp 12,50% vào GDP cả nước. Xét theo chuỗi thời gian, tỷ trọng đóng góp của FDI vào GDP tăng trưởng liên tục từ 7,40% (năm 1996) lên 10,0% (năm 1998), 13,28% (năm 2000) và đạt 15,89% vào năm 2005.

2. Hiệu quả sử dụng vốn thông qua hệ số ICOR của khu vực FDI so với khu vực Nhà nước và ngoài Nhà nước giai đoạn 1996 - 2005 được văn bản ghi nhận như thế nào?
Hệ số ICOR bình quân giai đoạn 1996 - 2005 của toàn nền kinh tế là 5,91. Trong đó, khu vực kinh tế ngoài Nhà nước đạt hiệu quả cao nhất với ICOR là 3,73; khu vực FDI đứng thứ hai với ICOR là 6,90; khu vực kinh tế Nhà nước có hiệu quả sử dụng vốn thấp nhất với ICOR lên tới 8,50 (riêng năm 1999, ICOR của khu vực Nhà nước đạt mức kỷ lục 19,59).

3. Cơ cấu vốn FDI thực hiện tại Việt Nam phân theo ngành và địa phương tính đến cuối năm 2006 có đặc điểm gì nổi bật?

• Về cơ cấu ngành: Lĩnh vực Công nghiệp và xây dựng chiếm tỷ trọng áp đảo với 69% tổng vốn thực hiện (4.353 dự án); lĩnh vực Dịch vụ chiếm 24%; lĩnh vực Nông, lâm nghiệp chỉ chiếm 7% tổng vốn thực hiện (831 dự án).
• Về cơ cấu địa phương: Tập trung cao tại các vùng có hạ tầng phát triển; Đông Nam Bộ chiếm 60% tổng vốn thực hiện và 65% tổng số dự án. Xét theo tỉnh, thành, TP. Hồ Chí Minh dẫn đầu với 22% vốn thực hiện, tiếp theo là Đồng Nai (14%), Hà Nội (12%) và Bình Dương (7%).

4. Dữ liệu trong khóa luận phản ánh vai trò của khu vực FDI đối với xuất khẩu và cán cân thương mại Việt Nam như thế nào?
Tỷ trọng xuất khẩu của khu vực FDI tăng nhanh từ 8,1% tổng xuất khẩu cả nước (năm 1995) lên 50,4% (năm 2003) và 57,2% (năm 2005). Đến năm 2005, một đồng vốn FDI thực hiện tạo ra 5,6 đồng giá trị xuất khẩu. Khu vực FDI liên tục duy trì trạng thái xuất siêu từ năm 1995 đến năm 2006 (+0,1% kim ngạch xuất khẩu năm 1995; +15,1% năm 2005; +16,4% năm 2006), bù đắp tỷ lệ nhập siêu lớn của khu vực kinh tế trong nước (-49,7% năm 1995; -29,1% năm 2005).

5. Năng suất lao động và mức độ thâm dụng vốn giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Nhà nước giai đoạn 2000 - 2004 có sự khác biệt ra sao?

• Năng suất lao động bình quân của khu vực FDI đạt 193.078,7 nghìn đồng GDP/người/năm, cao gấp 3,1 lần so với khu vực Nhà nước (61.786 nghìn đồng/người/năm).
• Mức độ thâm dụng vốn bình quân của doanh nghiệp FDI là 0,39 tỷ đồng vốn sản xuất kinh doanh/lao động (năm 2000 là 0,56 tỷ đồng; năm 2004 là 0,32 tỷ đồng), cao hơn mức bình quân của doanh nghiệp Nhà nước là 0,36 tỷ đồng/lao động (năm 2000 là 0,32 tỷ đồng; năm 2004 là 0,41 tỷ đồng).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Huỳnh Trúc Giang đã phác họa bức tranh toàn cảnh về thực trạng và hiệu quả của dòng vốn FDI tại Việt Nam giai đoạn 1996 - 2005 bằng hệ thống số liệu định lượng phong phú từ Tổng cục Thống kê và Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Nghiên cứu đã chứng minh FDI là động lực quan trọng thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, dẫn đầu về tăng trưởng xuất khẩu, tạo việc làm thu nhập cao và chuyển giao công nghệ, đồng thời sở hữu năng suất lao động và độ ổn định vốn vượt trội. Công trình cũng chỉ ra các nút thắt lớn về sự chênh lệch phân bổ vùng miền, cơ cấu ngành còn nghèo nàn ở khu vực nông nghiệp và hiệu quả đầu tư vĩ mô chung của nền kinh tế còn thấp so với các nước trong khu vực châu Á. Đây là tài liệu tổng kết kinh tế có giá trị khoa học, cung cấp cơ sở dữ liệu lịch sử chuẩn xác cho các nghiên cứu về đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam thời kỳ tiền gia nhập WTO.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Lý do chọn đề tài: Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hiện nay, thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ( Foreign Direct Investment – FDI) đã trở thành xu thế khách quan trong chiến lược phát triển kinh tế của nhiều quốc gia và FDI được nhìn nhận như là một trong những nhân tố quan trọng để thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng hiệu quả. Các nước G7 như Mỹ, Nhật Bản, Đức, Anh, các Nics như Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore và đặc biệt là láng giềng như Trung Quốc, Ấn Độ là những điển hình dẫn đầu về tiếp nhận vốn FDI. Nguyên nhân là do các nước trên đã tạo lập được một môi trường đầu tư thuận lợi, theo hướng khuyến khích và ưu đãi cho các nhà đầu tư nước ngoài.

Như một xu thế chung ngày nay, tất cả các nước trên thế giới đều cạnh tranh nhau để thu hút được nhiều nguồn vốn FDI bằng cách không ngừng cải thiện môi trường đầu tư quốc gia, tạo lập một môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi nhất cho các nhà đầu tư. Hơn nữa các quốc gia thành viên của Tổ Chức Thương Mại Thế Giới (WTO) thường có một môi trường đầu tư rất cạnh tranh để thu hút FDI. Điều này tạo ra nhiều thách thức lớn cho những nước đang phát triển như Việt Nam – thành viên chính thức của WTO từ tháng 1/2007. Từ khi bắt đầu công cuộc đổi mới hầu giảm bớt thế tụt hậu ở Đông Á, Việt Nam đã tiến những bước dài trong lĩnh vực mở cửa và hội nhập quốc tế.

Việt Nam đã thành công trong vài năm đầu của quá trình đổi mới với sức hấp dẫn của một thị trường mới còn bỏ ngõ. Nhưng luồng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đã giảm đáng kể trong những năm gần đây, mà nguyên nhân chính là những lý do yếu kém nội tại, mặc dù có sự châm ngòi của cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á. Một số hãng của nước ngoài đã rút đầu tư khỏi Việt Nam. Nhưng đến cuối năm 2006, vốn đầu tư FDI vào Việt Nam lại đạt đến mức kỷ lục từ trước đến nay đạt 10,2 tỷ USD, đánh dấu sự trở lại của các nhà đầu tư nước ngoài, các tập đoàn đa quốc gia lớn mạnh như Intel, Canon,.

đã trở lại đầu tư vào Việt Nam, và dự báo nguồn vốn FDI vào Việt Nam sẽ tiếp tục tăng lên trong thời gian tới. Như vậy việc xem xét, nghiên cứu những vấn đề liên quan đến nguồn vốn FDI là khách quan và cần thiết từ khi nước ta bắt đầu tiếp nhận nguồn vốn FDI đến nay. Nguồn vốn FDI có góp phần vào tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam không? Hay hiệu quả sử dụng vốn FDI như thế nào? Với những câu hỏi đặt ra và những lý do nêu trên là cơ sở của việc lựa chọn đề tài “ Tình hình đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Viêt Nam giai đoạn 1996 – 2005” làm luận văn tốt nghiệp. Mục tiêu nghiên cứu: Đề tài này có mục tiêu: Đánh giá tình hình đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu: 1. Phương pháp thu thập số liệu: Đề tài được nghiên cứu trước hết bằng phương pháp thu thập số liệu, tài liệu có liên quan. Số liệu được thu thập từ những sách, báo, tạp chí kinh tế, và lấy từ internet. Phương pháp tổng hợp số liệu và so sánh đối chiếu: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Số liệu sau khi thu thập được tổng hợp và so sánh qua các năm, qua từng giai đoạn nhất định của một thời kỳ kinh tế, các ngành trong cơ cấu kinh tế, hay qua các chỉ tiêu đặt ra để so sánh.