Tính Cách Văn Hóa Đức: Luận Án Tiến Sĩ Văn Hóa Học

Chuyên khảo phân tích Tính cách văn hóa đức, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Tác giả: Nguyễn Thị Bích Phượng
• Người hướng dẫn: GS. Trần Ngọc Thêm
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Văn hóa học
• Đề tài: Tính Cách Văn Hóa Đức
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tính Cách Văn Hóa Đức Nghiên Cứu Phân Tích

Cộng hòa Liên bang Đức, quốc gia đông dân và có nền kinh tế mạnh nhất EU, đồng thời là nơi sản sinh ra nhiều nhân vật kiệt xuất. Lịch sử nước Đức trải qua nhiều thăng trầm, đặc biệt là trong hai cuộc Thế chiến, nhưng đã vươn lên trở thành cường quốc. Tính cách văn hóa Đức đóng vai trò quan trọng trong sự hình thành và phát triển của quốc gia này. Việt Nam và Đức là đối tác quan trọng, với Đức là quốc gia đầu tư lớn nhất vào Việt Nam trong khối EU, tập trung vào kinh tế, y tế, môi trường, giáo dục và văn hóa. Hiểu biết về văn hóa Đức và tính cách người Đức là yếu tố then chốt để tăng cường hợp tác thành công giữa hai nước. Hiện nay, có khoảng 160.000 người Việt sinh sống, làm việc và học tập tại Đức, và hơn 70.000 người Việt từng học tập và làm việc tại Đức. Nghiên cứu một cách hệ thống về tính cách quốc gia Đức là rất cần thiết để có những nhận định xác thực, góp phần tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau.

1.1. Tại Sao Nghiên Cứu Tính Cách Văn Hóa Đức Quan Trọng

Nghiên cứu về văn hóa Đức và tính cách người Đức là cần thiết vì Roth R. nhận định rằng không có dân tộc nào trên thế giới lại nhận nhiều đánh giá trái chiều như dân tộc Đức. Những đánh giá này dựa trên những tiêu chí nào? Sự trái chiều trong các đánh giá ra sao? Những câu hỏi này thúc đẩy việc nghiên cứu về tính cách văn hóa Đức. Dù đã có một số bài viết về tính cách người Đức, phần lớn chỉ liệt kê hoặc tóm lược dựa trên kinh nghiệm cá nhân, thiếu tính hệ thống. Nghiên cứu một cách hệ thống từ góc nhìn văn hóa học sẽ mang lại ý nghĩa khoa học, đóng góp vào mảng nghiên cứu sâu về tính cách của một cộng đồng, một dân tộc.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Tính Cách Văn Hóa Đức Là Gì

Luận án này hướng đến việc cung cấp một cái nhìn hệ thống và toàn diện hơn về tính cách văn hóa Đức, dựa trên cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu khoa học phù hợp. Với vai trò là người giảng dạy tiếng Đức, có cơ hội gắn bó với nước Đức qua các đợt học tập, nghiên cứu và tiếp xúc với người Đức, việc nghiên cứu này giúp hiểu rõ hơn về cách người Đức suy nghĩ và hành động. Đồng thời, nó cũng phục vụ hiệu quả cho công việc giảng dạy ngôn ngữ Đức và truyền tải văn hóa Đức qua ngôn ngữ.

II. Thách Thức Trong Nghiên Cứu Phân Tích Văn Hóa Đức

Nghiên cứu về văn hóa Đức, bao gồm cả tính cách người Đức, thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu trong và ngoài nước. Các nghiên cứu tiếp cận đối tượng từ nhiều lĩnh vực và góc độ khác nhau. Có thể phân loại các nghiên cứu thành hai nhóm chính: các công trình mang tính lý luận và các công trình mang tính thực tiễn. Mỗi nhóm lại được chia thành hai nhóm nhỏ, bao gồm các công trình nghiên cứu của học giả Đức và các công trình nghiên cứu của học giả nước ngoài, trong đó có học giả Việt Nam. Việc tổng hợp và phân tích các nghiên cứu này đặt ra nhiều thách thức, đòi hỏi sự khách quan và toàn diện.

2.1. Các Công Trình Nghiên Cứu Lý Luận Về Văn Hóa Đức

Trong nhóm các công trình nghiên cứu lý luận, các học giả nước ngoài, chủ yếu từ Mỹ, chiếm ưu thế. Nổi bật là công trình “Các mô thức văn hóa” của Ruth Benedict, cho rằng mỗi nền văn hóa tạo ra những mục đích đặc trưng mà không cần chia sẻ với các xã hội khác. Hall nghiên cứu cách con người từ các nền văn hóa khác nhau sử dụng không gian giao tiếp. Jachbar và Kelvin Lause đề xuất lý thuyết Ngôi nhà văn hóa, qua đó tâm thức văn hóa, niềm tin và giá trị nền tảng tương tác lẫn nhau. Erin Meyer so sánh tính cách Đức với tính cách Mỹ, chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt. Trần Ngọc Thêm đề xuất thuyết hệ thống - loại hình, chia văn hóa thành “văn hóa trọng tĩnh” và “văn hóa trọng động”. Hofstede G. đề xuất 6 chiều kích văn hóa giúp nhận diện đặc tính của mỗi quốc gia.

2.2. Thiếu Hụt Nghiên Cứu Lý Luận Từ Học Giả Đức

Các công trình nghiên cứu mang tính lý luận của học giả Đức liên quan trực tiếp đến đề tài này còn khá ít. Alexander Thomas cho rằng các chuẩn mực văn hóa là toàn bộ những đặc trưng quan trọng trong ứng xử của các thành viên một quốc gia, dân tộc hoặc cộng đồng văn hóa nhất định. Dựa vào đó, Thomas đề xuất 7 chuẩn mực văn hóa Đức: định hướng công việc, định hướng quy tắc, thẳng thắn/trung thực, giữ khoảng cách cá nhân, kiểm soát bản thân, kế hoạch thời gian và phân biệt giữa lĩnh vực cá nhân và công việc.

III. Phân Tích Tính Cách Văn Hóa Đức Qua Các Thành Tố Văn Hóa

Luận án tập trung phân tích tính cách văn hóa Đức thông qua các thành tố văn hóa khác nhau. Điều này bao gồm cách văn hóa Đức thể hiện qua văn hóa nhận thức, văn hóa tổ chức, văn hóa ứng xử với môi trường tự nhiên và văn hóa ứng xử với môi trường xã hội. Mỗi thành tố văn hóa sẽ được xem xét một cách chi tiết để làm rõ những đặc trưng trong tính cách người Đức. Cách người Đức nhận thức về thế giới, tổ chức cuộc sống, và tương tác với môi trường xung quanh đều phản ánh những giá trị và niềm tin sâu sắc trong văn hóa Đức.

3.1. Tính Cách Văn Hóa Đức Thể Hiện Qua Văn Hóa Nhận Thức

Văn hóa nhận thức của người Đức bao gồm cách họ nhận thức về vũ trụ và về con người. Cách người Đức nhìn nhận thế giới xung quanh và vị trí của con người trong đó ảnh hưởng đến cách họ suy nghĩ và hành động. Sự coi trọng tri thức và lý luận là một đặc điểm nổi bật trong văn hóa nhận thức Đức. Điều này thể hiện qua sự phát triển của khoa học, triết học và giáo dục ở Đức.

3.2. Văn Hóa Tổ Chức Đời Sống Cộng Đồng Cá Nhân Tại Đức

Tính cách văn hóa Đức thể hiện rõ qua cách tổ chức đời sống cộng đồng và cá nhân. Sự trật tự, kỷ luật và hiệu quả là những giá trị được đề cao trong cả hai lĩnh vực này. Cách người Đức xây dựng hệ thống pháp luật, quản lý xã hội và tổ chức công việc đều phản ánh những giá trị này. Trong đời sống cá nhân, sự tự giác, trách nhiệm và tôn trọng các quy tắc cũng là những phẩm chất quan trọng.

IV. Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Lịch Sử Đến Tính Cách Quốc Gia Đức

Hoàn cảnh lịch sử - xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành tính cách quốc gia Đức. Lịch sử nước Đức trải qua nhiều giai đoạn biến động, từ các vương quốc nhỏ bé đến Đế chế La Mã Thần thánh, các cuộc chiến tranh và sự thống nhất đất nước. Những sự kiện lịch sử này đã để lại dấu ấn sâu sắc trong tâm trí người Đức, hình thành nên những phẩm chất như kiên cường, bền bỉ và tinh thần trách nhiệm cao. Môi trường tự nhiên cũng có ảnh hưởng nhất định đến văn hóa Đức, đặc biệt là sự cần cù và tiết kiệm.

4.1. Ảnh Hưởng Của Các Giai Đoạn Lịch Sử Đến Văn Hóa Đức

Từ Vương quốc Franken thời vua Karl Đại đế đến Đế chế La Mã Thần Thánh, lịch sử nước Đức chứng kiến nhiều biến động. Các lãnh địa phân chia và thống nhất, các cuộc chiến tranh và hòa bình đều góp phần định hình tính cách văn hóa Đức. Sự phân chia không gian ngôn ngữ Đức cũng tạo ra sự đa dạng trong văn hóa Đức, với nhiều phương ngữ và phong tục tập quán khác nhau.

4.2. Vai Trò Của Môi Trường Tự Nhiên Trong Hình Thành Tính Cách

Môi trường tự nhiên cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành tính cách người Đức. Khí hậu ôn hòa và đất đai màu mỡ tạo điều kiện cho nông nghiệp phát triển, khuyến khích sự cần cù và tiết kiệm. Sự đa dạng về địa hình cũng tạo ra sự đa dạng về văn hóa, với nhiều vùng miền có những đặc trưng riêng.

V. Top 5 Tính Cách Văn Hóa Đức Đặc Trưng Nghiên Cứu Chi Tiết

Luận án xác định và phân tích những tính cách văn hóa Đức đặc trưng nhất. Điều này bao gồm tư duy phân tích rành mạch, yêu thích sự trật tự và quy tắc, kiên trì theo đuổi mục tiêu, đề cao hiệu quả và bản lĩnh cá nhân mạnh mẽ. Mỗi tính cách này sẽ được xem xét một cách chi tiết, với những ví dụ cụ thể để minh họa. Sự hiểu biết về những tính cách này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách người Đức suy nghĩ, hành động và tương tác với thế giới xung quanh.

5.1. Tư Duy Phân Tích Rành Mạch Rõ Ràng Của Người Đức

Người Đức nổi tiếng với tư duy phân tích rành mạch và rõ ràng. Họ có khả năng nhìn nhận vấn đề một cách logic và hệ thống, phân tích các yếu tố liên quan và đưa ra những kết luận chính xác. Tư duy này được thể hiện trong nhiều lĩnh vực, từ khoa học kỹ thuật đến quản lý kinh doanh.

5.2. Yêu Thích Trật Tự Trọng Quy Tắc Trong Văn Hóa Đức

Sự yêu thích trật tự và quy tắc là một đặc điểm nổi bật trong văn hóa Đức. Người Đức coi trọng việc tuân thủ các quy định và luật lệ, và họ luôn cố gắng tạo ra một môi trường sống và làm việc có trật tự và kỷ luật. Điều này được thể hiện trong nhiều khía cạnh của cuộc sống, từ giao thông đến quản lý nhà cửa.

VI. Ứng Dụng Nghiên Cứu Tính Cách Văn Hóa Đức Trong Giao Tiếp

Nghiên cứu về tính cách văn hóa Đức có nhiều ứng dụng thực tiễn, đặc biệt là trong lĩnh vực giao tiếp liên văn hóa. Hiểu rõ những đặc trưng trong tính cách người Đức giúp chúng ta giao tiếp hiệu quả hơn, tránh những hiểu lầm và xung đột không đáng có. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hợp tác quốc tế ngày càng gia tăng. Việc nắm vững những kiến thức về văn hóa Đức cũng giúp chúng ta xây dựng mối quan hệ tốt đẹp hơn với người Đức, tạo nền tảng cho sự hợp tác thành công.

6.1. Giao Tiếp Hiệu Quả Với Người Đức Bí Quyết Thành Công

Để giao tiếp hiệu quả với người Đức, cần lưu ý đến những đặc điểm trong tính cách của họ. Sự thẳng thắn, trung thực và tôn trọng thời gian là những yếu tố quan trọng. Tránh những lời nói vòng vo, mơ hồ và luôn giữ đúng hẹn. Ngoài ra, cần thể hiện sự tôn trọng đối với các quy tắc và luật lệ của Đức.

6.2. Xây Dựng Mối Quan Hệ Tốt Đẹp Với Đối Tác Đức

Để xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với đối tác Đức, cần thể hiện sự chuyên nghiệp, đáng tin cậy và tôn trọng lẫn nhau. Luôn giữ lời hứa và thực hiện đúng cam kết. Ngoài ra, cần tìm hiểu về văn hóa Đức và thể hiện sự quan tâm đến những giá trị và phong tục tập quán của họ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Cộng hòa Liên bang Đức là quốc gia đông dân nhất và có tiềm lực kinh tế mạnh nhất trong khối các nước thuộc Liên minh Châu Âu1 (EU). Đức cũng là dân tộc đã “sản sinh” cho nhân loại những nhân vật đặc biệt2, đồng thời, cũng là dân tộc có nhiều thăng trầm trong lịch sử, nhất là lịch sử hai cuộc Thế chiến, và sau nhiều biến cố đã vực dậy để trở thành một trong những cường quốc như ngày nay3. Có rất nhiều nguyên nhân để lý giải cho điều này, trong đó không thể không kể đến tính cách văn hóa của người Đức đã góp phần hình thành dân tộc Đức hiện tại.

Việt Nam được xác định là đối tác quan trọng trong hợp tác phát triển của Đức tại Đông Nam Á4. Vì thế, trong khối Liên minh Châu Âu đầu tư vào Việt Nam, Đức là quốc gia đầu tư nhiều nhất5 ở các lĩnh vực như kinh tế, y tế, môi trường, giáo dục và văn hóa. Trong chuyến thăm chính thức Việt Nam của Thủ tướng Đức Angela Merkel năm 2011, nhiều thỏa thuận đã được ký kết, trong đó có bản “Tuyên bố chung từ Hà Nội” chính thức thiết lập quan hệ đối tác chiến lược giữa Đức và Việt Nam, bao gồm cả những thỏa thuận nhằm “tăng cường kinh tế, thương mại và đầu tư, hợp tác phát triển, khoa học và văn hóa”6. Từ sau Tuyên bố chung này, nhiều chương trình và dự án hợp tác giữa hai nước đã được ký kết trong nhiều lĩnh vực.

Những hợp tác nói trên tạo điều kiện cho sự gặp gỡ, tiếp xúc giữa người Việt và người Đức và sự hiểu biết tính cách lẫn nhau sẽ là tiền đề cho hợp tác thành công. Hiện ở Đức có gần 160.000 người Việt Nam đang sinh sống, làm việc và học tập (Schaland, 2016, tr. Ngược lại, ở Việt Nam, hơn 70.0007 người đã từng học tập, 1 “Tổng sản phẩn quốc nội GDP đạt 2,5 ngàn tỉ Euro, cao hơn GDP của Pháp và Anh khoảng 25%”. 51) 2 Ví dụ như thiên tài Albert Einsetein, triết gia Immanuel Kant, nhà độc tài Adolf Hitler… 3 Theo Quỹ tiền tệ thế giới IWF thì GDP của Đức năm 2011 là 3,63 tỉ USD, đứng hàng thứ 4 thế giới sau Mỹ, Trung Quốc và Nhật Bản 4 Phát biểu của ngài Đại sứ Claus Wunderlich trong chuyến viếng thăm của Thủ tướng Angela Merkel.

Nguồn: Đại sứ quán Nước CHXHCN Việt Nam tại CHLB Đức. Truy xuất từ http://www.org/viet- nam-va-duc-tang-cuong-hop-tac-phat-trien/ 5 Truy xuất từ http://www.de/contentblob/4374280/Daten/4866373/141118_Interview_Botschafterin_Jutta_Fras ch_mit_Zeitschrift_Deutschlandde.pdf 6 http://baodientu.vn/Uploaded_VGP/thukybientap/20111011/Tuyenbochung.htm 7 Truy xuất từ https://vietnam.de/vn-vi/themen/kultur 2 làm việc ở Đức và có thể nói được tiếng Đức. Vì vậy, việc tìm hiểu tính cách người Đức một cách hệ thống dựa vào những luận cứ khoa học là rất cần thiết nhằm mang lại những nhận định xác thực và có cơ sở giúp tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau giữa hai dân tộc. Nghiên cứu liên quan đến người Đức và dân tộc Đức, một dân tộc khá đặc biệt như đã nêu, là điều cần thiết, bởi như Roth R.

nhận định: “không có một dân tộc nào trên thế giới đã và đang là tâm điểm cho những đánh giá trái chiều với nhau như dân tộc Đức” (Roth R. Vì sao họ là tâm điểm của những đánh giá? Họ được đánh giá dựa theo những tiêu chí nào? Các đánh giá trái chiều với nhau ra sao? Những lý do và những câu hỏi trên đây đã thúc đẩy chúng tôi chọn đề tài Tính cách văn hóa Đức làm vấn đề nghiên cứu. Dù đã có một số bài viết của tác giả người Việt về tính cách người Đức, nhưng phần lớn đều ở dạng liệt kê hoặc tóm lược dựa vào kinh nghiệm cá nhân nên chưa mang tính hệ thống. Nghiên cứu tính cách người Đức một cách hệ thống từ góc nhìn văn hóa học đem lại ý nghĩa nhất định về mặt khoa học.

Luận án đóng góp vào mảng nghiên cứu sâu trong văn hóa học, đó là nghiên cứu tính cách của một cộng đồng, một dân tộc. Thực hiện luận án Tính cách văn hóa Đức, chúng tôi dựa vào cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu khoa học phù hợp với mong muốn kết quả nghiên cứu sẽ đem lại cái nhìn hệ thống, toàn diện hơn tính cách văn hóa Đức. Là người làm công tác giảng dạy tiếng Đức, gắn bó với Đức qua những đợt học tập, nghiên cứu và tiếp xúc thường xuyên với người Đức trong công việc, chúng tôi luôn tự đặt câu hỏi làm thế nào để hiểu người Đức tốt hơn, cơ sở nào định hình cách nghĩ và cách sống của họ. Thực hiện luận án chính là cơ hội giúp bản thân có thêm kiến thức và kỹ năng nghiên cứu khoa học về văn hóa Đức và tính cách người Đức nhằm phục vụ có hiệu quả cho công việc giảng dạy ngôn ngữ Đức cũng như truyền tải văn hóa Đức qua ngôn ngữ.

Đây chính là một trong những lý do thôi thúc chúng tôi lựa chọn đề tài Tính cách văn hóa Đức cho luận án của mình. Tổng quan tình hình nghiên cứu Văn hóa Đức, trong đó có tính cách Đức nhận được sự quan tâm của giới nghiên cứu trong lẫn ngoài nước Đức. Các nghiên cứu đến từ nhiều lĩnh vực nên xem xét đối tượng ở nhiều góc độ khác nhau. Có thể tập trung các nghiên cứu thành hai nhóm, đó 3 là các công trình mang tính lý luận và các công trình mang tính thực tiễn.

Mỗi nhóm được chia thành hai nhóm nhỏ, bao gồm các công trình nghiên cứu của học giả Đức và các công trình nghiên cứu của học giả nước ngoài, trong đó có học giả Việt Nam.  Các công trình nghiên cứu mang tính lý luận Trong nhóm này, các công trình nghiên cứu của các học giả nước ngoài, phần lớn là các học giả đến từ Mỹ, chiếm ưu thế so với công trình của các học giả Đức và học giả các nước khác. Trước hết, phải kể đến công trình nổi bật của trường phái Văn hóa và nhân cách mang tên “Các mô thức văn hóa" (Patterns of culture – Nxb. 1934/2005) của Ruth Benedict.

Benedict cho rằng “một nền văn hóa – cũng giống như một cá nhân – ít nhiều là một hình mẫu / mô thức tư duy và hành động nhất quán. Mỗi một nền văn hóa tạo ra những mục đích đặc trưng mà họ không cần phải chia sẻ với những xã hội khác” (Benedict, 20058, tr. 54) và phân loại văn hóa ra hai mô thức chính, đó là mô thức kiểu “Apollo” (Apollonian) và mô thức kiểu “Dionysus” (Dionysian). Công trình rất có ý nghĩa nền tảng cho luận án của chúng tôi.

Hall trong “Chiều kích ẩn dấu9” (The Hidden Dimension – Nxb.) đã nghiên cứu cách con người đến từ nhiều nền văn hóa khác nhau sử dụng không gian giao tiếp (proxemic) như thế nào. Hall cho rằng phản ứng sở hữu không gian đã ăn sâu vào tiềm thức của mỗi người. Nghiên cứu cách lựa chọn và ứng xử trong vùng không gian xung quanh giúp hiểu rõ tâm thức văn hóa của từng cộng đồng hoặc quốc gia dân tộc. Tác giả lý giải 4 vùng/ khoảng cách giao tiếp khác nhau tùy theo đối tượng giao tiếp cũng như văn hóa giao tiếp của mỗi cộng đồng khác nhau, đó là vùng thân mật (intime distance), vùng riêng tư (personal distance), vùng xã giao (social distance) và vùng đại chúng (public distance).

Lý thuyết không gian giao tiếp có thể được vận dụng hiệu quả để triển khai đề tài. Jachbar và Kelvin Lause trong “Giới thiệu về Văn hóa đại chúng” (Popular Culture – An Introductory Text – Nxb. Popular Press) đã đề xuất lý thuyết Ngôi nhà văn hóa với một tầng móng và hai tầng lầu, qua đó, tâm thức văn hóa, những 8 Công trình “Các mô thức văn hóa” (Pattern of culture) được xuất bản đầu tiên vào năm 1934. Bản gốc mà chúng tôi tiếp cận được tái bản vào năm 2005.

Vì vậy mọi thông tin về số trang được trích dẫn trong luận án đều từ bản in năm 2005. 9 Ấn phẩm được xuất bản lần đầu vào năm 1966. 4 niềm tin và giá trị nền tảng, những niềm tin và giá trị bề mặt tương tác lẫn nhau. Những sản phẩm văn hóa, những anh hùng hư cấu và anh hùng tồn tại thật trong thực tế được phân tích.

Tất cả giúp tìm ra hệ giá trị của một nền văn hóa. Công trình có giá trị về mặt lý luận để triển khai luận án. Erin Meyer trong “Bản đồ văn hóa”, xuất bản năm 2014, so sánh tính cách Đức với tính cách Mỹ. Theo đó, người Đức và người Mỹ có rất nhiều điểm tương đồng trong tính cách như: đánh giá người khác dựa vào năng lực và sự đúng giờ.

Một số tính cách khác biệt ở mức độ thể hiện. Cụ thể, người Đức phê bình nhiều hơn và thẳng thắn hơn (tr. Khác biệt duy nhất là người Đức trọng lý thuyết còn người Mỹ trọng thực hành (tr. Đây là công trình rất có giá trị về mặt lý thuyết để vận dụng nghiên cứu nội dung luận án.

Trần Ngọc Thêm trong “Những vấn đề văn hóa học lý luận và ứng dụng” (Nxb.) đề xuất thuyết hệ thống - loại hình, theo đó văn hóa được chia theo hai loại hình chính, là “văn hóa trọng tĩnh” và “văn hóa trọng động”. Giữa hai loại hình chính là loại hình trung gian. Ở mỗi loại hình văn hóa, con người nhận thức, tổ chức và ứng xử khác nhau dẫn đến những tính cách được hình thành cũng khác nhau. Đây là công trình của học giả Việt Nam thuộc lĩnh vực văn hóa học rất có giá trị tham khảo cho đề tài.

Trong “Văn hóa và tổ chức – phầm mềm tư duy” (bản tiếng Việt thuộc Nxb. ĐHQG Hà Nội, 668 tr. dựa trên hệ thống dữ liệu gốc mà Hofstede G. đã tổng hợp khi nghiên cứu các nhân viên MBI năm 1991, 2005 để đề xuất 6 chiều kích văn hóa giúp nhận diện đặc tính của mỗi quốc gia: khoảng cách quyền lực; chủ nghĩa cá nhân tương phản với chủ nghĩa tập thể; nam tính tương phản với nữ tính; tâm lý tránh bất định; định hướng dài hạn tương phản với định hướng ngắn hạn; đam mê, hưởng thụ tương phản với kiềm chế (tr.

Nhóm tác giả có mẫu dữ liệu khảo sát con người tại 50 quốc gia (tr.59), những số liệu mỗi nước được thống kê thành từng bảng riêng, trong đó có số liệu về Đức. Thuyết các chiều kích văn hóa rất có giá trị tham khảo cho luận án của chúng tôi. Về cơ sở cho các khái niệm then chốt của luận án, có công trình của Larsen Knud S. và Lê Văn Hảo với tựa đề “Tâm lý học xuyên văn hóa” (Nxb.

ĐHQGHN- 2015) rất đáng tham khảo.