CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG THEO TIÊU CHUẨN ISO 14001:2015 1. GIỚI THIỆU VỀ HỆ THỐNG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG Hệ thống quản lý môi trường EMS (Environmental Management System) là một phần của hệ thống quản lý chung bao gồm cơ cấu tổ chức, các hoạt động lập kế hoạch, trách nhiệm, quy tắc, thủ tục, quá trình và nguồn lực để xây dựng và thực hiện, xem xét và duy trì chính sách môi trường. Là một công cụ quản lý được sử dụng để định hướng và kiểm soát mọi hoạt động của một tổ chức có khả năng gây ra các tác động tới môi trường xung quanh. Nền tảng của HTQLMT được xây dựng dựa trên các yêu cầu của tiêu chuẩn ISO 14001 với phương pháp luận là Lập kế hoạch – Thực hiện – Kiểm tra – Hành động khắc phục (Plan – Do – Check – Act / PDCA).
Một hệ thống quản lý môi trường: nhằm giúp một tổ chức kiểm soát các hoạt động và các quy trình gây ra hoặc có thể gây ra những tác động môi trường nhằm làm giảm thiểu những tác động môi trường do hoạt động của tổ chức gây ra. Những hệ thống quản lý môi trường (HTQLMT) liên quan rất chặt chẽ đến những hệ thống quản lý chất lượng (HTQLCL – QMSs). Chúng là những cơ chế cung cấp cho một chu trình hệ thống cải thiện không ngừng. Bộ tiêu chuẩn ISO 14001 nằm trong bộ tiêu chuẩn ISO 14000, bao gồm 21 tiêu chuẩn và các tài liệu hướng dẫn khác liên quan đến một số chủ đề về môi trường như: Hệ thống quản lý môi trường (Environmental Management Systems) Đánh giá hiệu quả môi trường (Environmental Performace Evaluation) Nhãn môi trường (Environmental Labeling) Đánh giá vòng đời sản phẩm (Life Cycle Assessment) Trao đổi thông tin môi trường (Environmental Communication) Quản lý nhà kính và các hoạt đồng liên quan (Greenhouse gas management and related activites) Các khía cạnh môi trường trong tiêu chuẩn sản phẩm (Environmental Aspect in Product Standards) Năm 1996, tiêu chuẩn ISO 14001 được tổ chức Tiêu chuẩn hoá quốc tế (ISO) soạn thảo và ban hành lần đầu tiên, nó đưa ra các yêu cầu và hướng dẫn sử dụng cho bất kỳ tổ chức nào có mong muốn xây dựng và áp dụng một hệ thống quản lý môi trường cho đơn vị mình.
Ngày 15/11/2004, tiêu chuẩn ISO 14001 được ban kỹ thuật ISO/IEC 207 của tổ chức ISO sửa đổi, cập nhật và ban hành phiên bản ISO 14001:2004 thay thế tiêu chuẩn phiên bản năm 1996. Trong bộ tiêu chuẩn ISO 14000, tiêu chuẩn ISO 14001:2004 là tiêu chuẩn được biết đến và áp dụng rộng rãi nhất trên toàn thế giới. ISO 14001 đưa ra một tập hợp các yêu cầu chung làm khuôn khổ để các tổ chức có thể hình thành nên một hệ thống quản lý môi trường của riêng mình. Qua đó, nó giúp các tổ chức hướng tới việc xây dựng một SVTH: Ngô Lê Uyên Phương GVHD: Lê Bảo Việt 4 Luận văn tốt nghiệp Tính mới trong tiêu chuẩn ISO phiên bản 14001:2015 và triển khai ứng dụng thực tế cho công ty Dae-Yun Việt Nam cách tiếp cận có hệ thống các phương pháp quản lý nhằm đạt được mục đích cân bằng giữa việc duy trì lợi nhuận và giảm thiểu các tác động tới môi trường.
Tiêu chuẩn này không đưa ra một chuẩn mực cụ thể nào về môi trường. Vì vậy, nó có thể áp dụng đối với bất kỳ một tổ chức nào có mong muốn áp dụng, không phân biệt quy mô tổ chức, cũng như loại hình sản phẩm, dịch vụ mà họ cung cấp. Tuy nhiên, tiêu chuẩn nhấn mạnh tới việc tổ chức phải xem xét tới các yêu cầu pháp quy về môi trường có liên quan trong quá trình triển khai áp dụng. Do đó, ít nhất tổ chức cũng cần có một kế hoạch khả thi nhằm đáp ứng các yêu cầu pháp lý về môi trường tại nơi tổ chức dự định xây dựng hệ thống quản lý.
Các tổ chức có thể tự xây dựng và công bố phù hợp với tiêu chuẩn ISO14001 hoặc sử dụng nó như một tiêu chuẩn để được chứng nhận bởi một tổ chức độc lập, như QUACERT. GIỚI THIỆU VỀ TIÊU CHUẨN ISO 14001 1. Giới thiệu về ISO 14001 Tiêu chuẩn quốc tế ISO 14001 là chứng nhận đầu tiên trong HTQLMT. Tiêu chuẩn ISO 14001 là tiêu chuẩn mang tính chất tự nguyện và được triển khai bởi Tổ chức Tiêu chuẩn Quốc tế (ISO).
Tiêu chuẩn ISO 14001 nhắm tới khả năng có thể áp dụng được cho tất cả các loại hình tổ chức và để thích nghi với các điều kiện về địa lý, văn hóa và xã hội khác nhau. Mục tiêu chung của cả tiêu chuẩn ISO 14001 và các loại tiêu chuẩn khác trong tập hợp bộ tiêu chuẩn ISO 14000 là nhằm hỗ trợ việc bảo vệ môi trường và ngăn ngừa ô nhiễm trong sự hòa hợp với những nhu cầu kinh tế xã hội. ISO 14001 ứng dụng cho bất cứ tổ chức nào mong muốn cải thiện và minh chứng hiện trạng môi trường của đơn vị mình cho các tổ chức khác thông qua sự hiện hữu của một HTQLMT được chứng nhận. Tiêu chuẩn ISO 14001 sẽ giúp cho mọi tổ chức xử lý các vấn đề môi trường một cách hệ thống và do đó sẽ cải thiện được tác động đối với môi trường.
Cấu trúc bộ tiêu chuẩn ISO 14000 bao gồm hai nhóm tiêu chuẩn bao gồm: Nhóm tiêu chuẩn đánh giá tổ chức. Nhóm tiêu chuẩn đánh giá sản phẩm và quy trình. Cấu trúc Bộ Tiêu Chuẩn Quốc Tế ISO 14001 SVTH: Ngô Lê Uyên Phương GVHD: Lê Bảo Việt 5 Luận văn tốt nghiệp Tính mới trong tiêu chuẩn ISO phiên bản 14001:2015 và triển khai ứng dụng thực tế cho công ty Dae-Yun Việt Nam TIÊU CHUẨN ISO 14000 ĐÁNH GIÁ SẢN PHẨM VÀ QUY ĐÁNH GIÁ TỔ CHỨC TRÌNH Khía cạnh Hệ thống Đánh giá Đánh giá môi trường Kiểm định Cấp nhãn quản lý môi tác động vòng đời trong các môi trường môi trường trường môi trường sản phẩm tiêu chuẩn (EA) (EL) (EMS) (EPE) (LCA) sản phẩm (EPAS) ISO 14001 ISO 14031 ISO 19011 ISO 14040 ISO 14020 ISO 14062 ISO 14004 ISO 14032 ISO 19011 ISO 14041 ISO 14021 ISO GL64 ISO 14009 ISO 19011 ISO 14042 ISO 14022 ISO 14015 ISO 14043 ISO 14023 ISO 14047 ISO 14024 ISO 14048 ISO 14049 1. Lợi ích khi thực hiện ISO 14001 1.
Đối với doanh nghiệp a. Về mặt kinh tế Giảm thiểu mức sử dụng năng lượng, tài nguyên và nguyên liệu đầu vào. Nâng cao hiệu suất cho các quá trình sản xuất và cung cấp dịch vụ. Tái sử dụng các nguồn lực/tài nguyên từ đó tiết kiệm thêm được một khoản chi phí.
Tránh các khoản tiền phạt về vi phạm yêu cầu pháp luật về môi trường. Giảm chi phí quản lý chất thải, tiết kiệm năng lượng và nguyên vật liệu. Giảm thiểu chi phí đóng thuế môi trường. Giảm chi phí về phúc lợi nhân viên liên quan đến các bệnh nghề nghiệp mà một trong những nguyên nhân gây ra là do môi trường làm việc bị ô nhiễm.
Giảm thiểu tổn thất kinh tế khi có rủi ro hoặc tai nạn xảy ra. Về mặt thị trường Nâng cao uy tín và hình ảnh thương hiệu của doanh nghiệp đối với khách hàng. SVTH: Ngô Lê Uyên Phương GVHD: Lê Bảo Việt 6 Luận văn tốt nghiệp Tính mới trong tiêu chuẩn ISO phiên bản 14001:2015 và triển khai ứng dụng thực tế cho công ty Dae-Yun Việt Nam Tăng sức cạnh tranh trên thị trường đặc biệt là khi vươn ra thị trường thế giới. Phát triển bền vững nhờ đáp ứng các yêu cầu của cơ quan quản lý môi trường và cộng đồng xung quanh.
Về quản lý rủi ro Thực hiện tốt việc đề phòng các rủi ro và hạn chế thiệt hại do rủi ro gây ra. Giảm thiểu ô nhiễm và giảm rủi ro. Giúp ngăn ngừa ô nhiễm. Về mặt luật pháp Nâng cao trình độ hiểu biết các yêu cầu luật pháp cho mọi nhân viên.
Mang đến uy tín cho tổ chức, giảm bớt áp lực từ các cơ quan chức năng. Tạo cơ sở cho hoạt động chứng nhận, công nhận và thừa nhận Được sự đảm bảo của bên thứ ba. Vượt qua rào cản kỹ thuật trong thương mại. Cơ hội cho quảng cáo, quảng bá hình ảnh thương hiệu, sản phẩm của Doanh Nghiệp.
Đối với nhân viên An toàn lao động và sức khỏe nghề nghiệp được nâng cao. Tăng sự thỏa mãn đối với công việc. Hiệu suất và chất lượng công việc được cải thiện. Tạo ý thức bảo vệ môi trường cho mọi nhân viên trong Doanh Nghiệp.
Đối với xã hội Nâng cao chất lượng môi trường cũng như đảm bảo sức khỏe đời sống cộng đồng. Mô hình nguyên tắc quản lý của hệ thống quản lý môi trường ISO 14001 A (Act) – Hành P (Plan)- Lập kế động: thực hiện hoạch: Thiết lập các SVTH:các Ngô hành Lê Uyênđộng Phươngđể GVHD: Lê Bảo Việt mục tiêu và các quá 7 cải thiện liên tục trình cần thiết để đạt hiệu quả hoạt động được các kết quả phù của HTQLMT. hợp với chính sách môi trường của tổ chức. Luận văn tốt nghiệp Tính mới trong tiêu chuẩn ISO phiên bản 14001:2015 và triển khai ứng dụng thực tế cho công ty Dae-Yun Việt Nam Hình 1.
Mô hình nguyên tắc xây dựng HTQLMT a. Tổng quát về PDCA Vòng tròn quản lý chất lượng (PDCA cycle) do W. Deming (1900-1993) – người được xem là cha đẻ của quản lý chất lượng giới thiệu vào năm 1950. Chu trình PDCA: lập kế hoạch - thực hiện - kiểm tra - điều chỉnh (Plan-Do-Check-Act) với các nội dung có thể tóm tắt như sau: PDCA được đại diện với hình ảnh một đường tròn lăn trên một mặt phẳng nghiêng (theo chiều kim đồng hồ), nó cho thấy: thực chất của quá trình quản lý là sự cải tiến liên tục và không bao giờ ngừng.
PDCA lúc đầu được đưa ra như là các bước công việc tuần tự cần tiến hành của việc quản trị nhằm duy trì chất lượng hiện có, ngày nay nó là một trong những công cụ quan trọng không thể thiếu trong các hệ thống quản lý (ISO 9001; ISO 14001…). Các giai đoạn của PDCA P (Plan): Lập kế hoạch, định hướng và phương pháp đặt mục tiêu Lập kế hoạch, định hướng: Chính sách, mục tiêu của mỗi Doanh Nghiệp cần được xác định bởi ban lãnh đạo, dựa trên sự tổng hợp, phân tích dữ liệu, thông tin. Không xác định được chính sách, mục tiêu thì tổ chức không thể xác định được những nhiệm vụ của nó. Các nhiệm vụ được xác định rõ ràng sẽ giúp các bộ phận trong tổ chức hoạt động có định hướng.
Chính sách, mục tiêu sau khi được xác định thì các nhiệm vụ phải được lượng hóa (khối lượng, tiêu chuẩn, thời hạn hoàn thành…) bằng các con số và chỉ tiêu cụ thể; phân công, giao cho các thành viên ở từng vị trí với các nội dung công việc phù hợp.