HtườỉVCÍ B Ạ I HỌC KSVH T Ê QVỐC DÂỈ^ KHOA DU LỊCH VÀ KHÁCH SẠN Biên Soan: TS. TRẨN THỊ MINH HOÀ Giáo trình TH^NH TOáN QUỐC TÊ TRONG DU LỊCH NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN h Ấ n ộ i - 2006 LỜI NÚI ĐẦU Thanh toán quốc tế là một khâu hết sức quan trọng trong lĩnh vực thương mại quốc tế. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích kinh tế và có thể gây ra rủi ro cho các bên đôĩ tác. Từ khi nền kinh tế Việt Nam chuyển đổi cơ chế từ tập trung bao cấp sang kinh tế thị trường vầ nhất lầ từ khỉ Hội đồng Tương trỢ Kinh tế (Comecom) của các nước trong phe xã hội chủ nghĩa cũ tan rã, hoạt động thanh toán quốc tế của Yiệt Nam có những thay đổi cơ bản, Kinh doanh Du lịch quốc tế lầ một bộ phận thuộc hệ thống thương mại quốc tể, song ỉại có những nét đặc trưng riêng biệt chi phối toàn bộ hoạt động kinh doanh nói chung, củng như hoạt động thanh toán quốc tế trong du lịch nói riêng.
Ngành du lịch Việt Nam tuy còn non trẻ nhưng đã có những bước phát triển nhanh cả về chất và lượng, đã đóng góp những thành tựu đáng kề cho nền kinh tế quốc dân. Hoạt động kinh doanh du lịch quốc tế ngày càng đón đưỢc nhiều khách và tăng doanh thu bằng ngoại tệ, góp phần tích cực binh ẩn cán cân thanh toán quốc tế của Việt Nam. Trong Chiến ỉược phát triển kinh tế ’ xã hội của Việt Nam đến năm 2020 ngành Du lịch đưỢc định hướng phát triển thành ngành kinh tế mũi nhọn. Vì vậy, nhiệm ưụ quan trọng của ngành Du lịch Việt Nam là phải phát triển có hiệu quả cao và hòa nhập với xu hướng phát triển của khu vực và thếgiới.
Thực tế đó đồi hỏi sự phát triển liên tục cả về lý ỉuận và thực tiễn những kiến thức về quản trị kinh doanh du ỈỊch nói chung, cũng như về thanh toán quốc tế trong du lịch nói riêng. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và yêu cầu của công tác đào tạo sinh viên chuyên ngành Quản trị kinh doanh Du lịch, Khoa Du lịch và Khách sạn, Trường Đại học Kinh tế Quốc dãn đã cho biên soạn cuốn giáo trinh ^*Thanh toán quốc t ế trong Du lịc h ” nhằm cung cấp cho sinh viên những kiến thức cơ bản về hoạt động thanh toán quốc tế trong du lịch; tạo lập cho sinh viên những cơ sở lý luận và phát triển những kỹ năng thực hành, giúp họ nắm bắt được các nghiệp vụ thanh toán quốc tế trong du lịch nói chung, cũng như những nét đặc trưng của hoạt động thanh toán quốc tế trong du lịch ở Việt Nam. Đây là sự tiếp nối các kiến thức đã đưỢc trang bị trước đó cho sinh viên từ các môn học: Lý thuyết tài chính tiền tệ, Kinh tế quốc tế, Kinh tế du lịch, Kinh doanh khách sạn, Kinh doanh lữ hành. Cuốn sách lần đầu tiên được biên soạn nên dù tác giả đã rất cố gắng cũng không tránh khỏi những thiếu sót.
Rất mong nhận đưỢc sự góp ý từ bạn đọc ưà xin chân thành cám ơn. TRẦN THỊ MINH HÒA CH Ư Ơ NG 1 TỶ GIÁ Hốì ĐOÁI Mục tiêu của chương: Sau khi học xong chương này ngưòi học cần nắm được những kiến thức cơ bản như sau: + Bản chất và các thành phần của ngoại hối. + Bản chất của tỷ giá hốĩ đoái. + Cơ sở chính để xác định tỷ giá hốĩ đoái.
+ Các nhân tố tác động ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái. + Ảnh hưỏng của tỷ giá hối đoái đến du lịch. + Các chính sách điều tiết vĩ mô của ngàn hàng trung ương đối với tỷ giá hối đoái. + Biết đưỢc ký hiệu theo ISO của một sô" đồng tiền đưỢc trao đểi phổ biến tại Việt Nam.
+ Biết được cách xác dịnh tỷ giá theo phưđng pháp tính chéo. + Biết được cách làm bài tập chuyển đổi trong lĩnh vực kinh doanh lữ hành và kinh doanh khách sạn. Khái niệm về ngoại hối Ngoại hổi là khái niệm dùng để chỉ các phương tiện thanh toán có giá trị đưỢc dùng trong trao đổi thanh toán giữa các quốc gia với nhau. Tuỳ theo quan niệm của luật quẳn lý ngoại hốỉ của từng quốc gia, khái niệm ngoại hối có thể không giông nhau.
Theo văn bản luật về quản lý ngoại hối của nước CHXHCN Việt Nam hiện nay (Điều 4, mục 1 trong Nghị định của Chính phủ sô' 63/1998/NĐ-CP ngày 17 tháng 8 nám 1998 về quản lý ngoại hối), ngoại hôi được hiểu bao gồm: • ỉ^goại tệ (Forein Currency) • Các phương tiện thanh toán quốc tế đươc ghi bằng ngoai tê: + Hối phiếu (Bill of Exchange) + Kỳ phiếu (Promissory Note) + Séc (Che que) + Thư chuyển tiền (Mail Transfer) + Điện chuyển tiền (Telegraphic Transfer) + Thẻ tín dụng (Credit Card) + Thẻ ghi nd (Debit Card) + Thư tín dụng ngân hàng (Bank Letter of Credit) • Các chứng khoán có g iá đươc g h i bằng ngoai tệ: + Cổ phiếu (Stock) + Trái phiếu công ty (Debenture) + Công trái quốc gia (Government Loan) + Trái phiếu kho bạc (Treasury Bill) • Vàng ‘ tiêu chuẩn quốc tế. • Đổng tiền đ a n g lưu hành của nước Công hoà xã hội chả nghĩa Việt N am trong trường hỢp chuyển vào và chuyển ra khỏi lãnh th ổ Viêt Nam hoặc được sử dụng làm công cụ thanh toán quốc tế. Khái niệm về tỷ giá hối đoái Quan hệ trao đổi theo nguyên tắc cung - cầu trên thị trường tài chính tiền tệ quốic tế dẫn đến nhu cầu cần so sánh giá trị của các đơn vị tiền tệ khác nhau. Kết quả của sự so sánh đó chính là tỷ giá hối đoái.
Vậy, tỷ giá hôi đoái có thể được tiếp cận hai cách như sau: + Tỷ giá hôl đoái là khái niệm biểu thị giá cả của một đơn vị tiển tệ nưốc này thể hiện bằng một sô' đơn vỊ tiền tệ nưốc kia. Với cách tiếp cận này, trên thực tế có thể được hiểu một cách đơn giản như sau: Tại thị trưòng Việt Nam, tỷ giá hối đoái giữa đôla Mỹ (USD) và đồng của Việt Nam (VND) đưỢc công bô" vào ngày 20 tháng 11 năm 2005 là ƯSD/VND = 15.830, điều đó có nghĩa là giá ngân hàng mua vào 1 USD là 15.810 VND và giá ngân hàng bán ra lUSD là 15. + Tỷ giá hổĩ đoái là khái niệm biểu thị môl quan hệ so sánh trên thị trưòng giữa giá trị của hai loại tiền tệ của hai quốc gia vôi nhau. Với cách tiếp cận này trên thực tế có thể đưỢc hiểu một cách đơn giản như sau: Tỷ giá hối đọái giữa đô la Mỹ (USD) và đồng của Việt Nam (VND) được công bô' vào ngày 20 tháng 11 năm 2005 là USDATSTD = 15.830, điều đó có nghĩa là giá trị của 1 USD so với giá trị của 1 VND được 15.
Cơ sỏ chính để xác định tỷ giá hối đoái Như trên đã đề cập, tỷ giá hối đoái có thể được hiểu là môi quan hệ so sánh giữa giá trị của hai tiền tệ của hai quốc gia với nhau. Như vậy, cơ sỏ để xác dịnh tỷ giá hốì đoái giữa hai tiển tệ chinh ỉà môi tương quan giữa giá trị của hai tiền tệ đó vái nhau. Trong chế độ bản vị vàng, tiển tệ của mỗi quôc gia được lưu thông theo một cơ chê gồm những điều kiện cơ bản sau: + Tự do đúc những đồng tiền vàng theo chuẩn quy định về trọng lượng và chất lượng vàng. Chất lượng vàng của một đồng tiền vàng là lượng vàng thưòng được thực hiện theo hai cách: theo 24 Karat, hoặc theo phần nghìn của một gam.
Hình thức và kích cỡ cuả các đồng tiền vàng tại mỗi quôc gia có thể được đúc theo các cách khác nhau, nhưng điều quan trọng nhất để tạo điều kiện thuận lợi trong lưu thông là chúng phải được đúc vói cùng trọng lượng. + Giấy bạc ngân hàng hoặc những đồng tiên được đúc bằng các kim loại khác được đổi tự do ra vàng, dựa vào hàm lượng vàng của chúng. Trên thực tế, việc chuyển đổi đó được thực hiện tại hệ thống ngân hàng trung ương, nơi phát hành những đồng tiền đó. Với mục đích như vậy, các ngân hàng trung ương phải có đủ lượng vàng, thông thường tương đương khoảng 25 đến 30% giá trị của những giấy bạc ngân hàng và nhũng đồng tiền kim loại khác đã được phát hành vào lưu thông.
+ Tự do nhập và xuất vàng vào và ra khỏi biên giói. Với cơ chế như vậy, tỷ giá hôi đoái trong chế độ bản vị vàng được xác định tương đối đơn giản. Tỷ giá hôi, đoái là quan hệ so sánh hai đồng tiền vàng của hai nưóc với nhau, hoặc là so sánh hàm lượng vàng của hai đồng tiền hai nước vối nhau. Việc so sánh hàm lượng vàng của hai tiền tệ với nhau được gọi là ngang giá vàng (gold parity).
ir Như vậy, trong chê độ bản vị vàng cơ sở chính để xác định tỷ giá hổi đoái giữa hai tiền tệ với nhau là việc so sánh hàm lượng vàng của hai tiền tệ đó vói nhau, Hay nói cách khác, ngang giá vàng cùa tiền tệ là cơ sở chính hình thành tỷ giá hôl đoái trong chế độ bản vị vàng. Ví dụ; Hàm lượng vàng của một bảng Anh (GBP) là 2,488281 gain vàng nguyên châ^t và của một đô la Mỹ (USD) là 0,888671 gam vàng nguyên chất, do đó tỷ giá hốỉ đoái giữa GBP và USD là;. GiálricủaGBP HàmlươngvànscủaGBP Tỷ giá hôi đoái GBPAJSD=- - ^ ^ Giá trị của USD Hàm lượng vàngcủa USD 2,488281 2,80 0,888671 Tỷ giá hốl đoái trên thị trưòng trong chê độ bản vị vàng dao động xung quanh ngang giá vàng, phụ thuộc vào quan hệ giữa cung và cầu về ngoại tệ trên thị trưòng. Trong trưòng hợp cầu về ngoại tệ trên thị trường một quốc gia tăng, có thể do nhập khẩu gia tâng, cán cân thanh toán quốc tế của quô"c gia đó bị thâm hụt thì tỷ giá hốỉ đoái sẽ tăng vượt điểm ngang giá vàng giữa đồng ngoại tệ và đồng bản tệ.
Trong chế độ bản vị vàng sự dao động của tỷ giá hôi đoái đôi với điểm ngang giá vàng có những giôi hạn quy đỉnh, được gọi là điểm vàng. Những quy định giới hạn đó phụ thuộc vào những chi phí để vận chuyển vàng. Trong trường hợp cán cân thanh toán quốc tế của một quôc gía bị thâm hụt, tỷ giá hôi đoái sẽ đạt điểm vàng trên (điểm xuất khẩu). Trong trưòng hợp nây, việc thanh toán thưòng được thực hiện bằng ngoại tệ thay cho vàng.
Ngược ỉại, trong trưòng hợp cán cân thanh toán quốc tế của một quốc gia thặng dư, tỷ giá hối đoái sẽ đạt điểm vàng dưới (điểm nhập khẩu).