Luận văn thạc sĩ ussh tiếp cận triết học khái niệm nhà nước pháp quyền và sự vận dụng nó trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở việt nam hiện nay

Luận văn thạc sĩ ussh phân tích triết học nhà nước pháp quyền và ứng dụng trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

• Tác giả: Phạm Thị Hƣơng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Thúy Vân
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Tiếp cận triết học khái niệm nhà nƣớc pháp quyền và sự vận dụng nó trong xây dựng nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TƯ TƯỞNG VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VÀ CÁC CÁCH TIẾP CẬN KHÁI NIỆM NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN
• 1.1. Tư tưởng về nhà nước pháp quyền trong lịch sử triết học và khái niệm nhà nước pháp quyền
• 1.2. Tư tưởng về nhà nước pháp quyền ở phương Đông
• 1.3. Tư tưởng về nhà nước pháp quyền ở phương Tây
• 1.4. Khái niệm nhà nước pháp quyền
• 1.5. Các cách tiếp cận khái niệm nhà nước pháp quyền
• 1.5.1. Cách tiếp cận khái niệm nhà nước pháp quyền từ góc độ luật học
• 1.5.2. Cách tiếp cận khái niệm nhà nước pháp quyền từ góc độ lịch sử
• 1.5.3. Cách tiếp cận khái niệm nhà nước pháp quyền từ góc độ chính trị học
• 1.5.4. Cách tiếp cận khái niệm nhà nước pháp quyền từ góc độ triết học
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG CÁCH TIẾP CẬN TRIẾT HỌC VỀ KHÁI NIỆM NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Quan điểm xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Đảng cộng sản Việt Nam
• 2.2. Thực tiễn xây dựng và một số vấn đề đặt ra trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay
• 2.2.1. Vấn đề pháp luật, dân chủ, tổ chức quyền lực trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 2.2.2. Cơ sở xã hội của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 2.2.3. Cơ sở kinh tế của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 2.3. Một số kiến nghị và giải pháp trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay từ sự vận dụng nhận thức triết học về nhà nước pháp quyền
• 2.3.1. Về nội dung pháp luật trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 2.3.2. Về cách thức tổ chức quyền lực trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 2.3.3. Về phát huy dân chủ trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 2.3.4. Về vấn đề xây dựng xã hội dân sự trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 2.3.5. Về xây dựng nền kinh tế thị trường trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về triết học nhà nước pháp quyền ở Việt Nam

Triết học về nhà nước pháp quyền là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Khái niệm này không chỉ phản ánh bản chất của nhà nước mà còn thể hiện những nguyên tắc cơ bản trong quản lý xã hội. Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam được xây dựng dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Điều này tạo ra một mô hình nhà nước độc đáo, kết hợp giữa tính pháp lý và tính chính trị, nhằm phục vụ lợi ích của nhân dân.

1.1. Khái niệm nhà nước pháp quyền và vai trò của nó

Nhà nước pháp quyền được hiểu là một nhà nước hoạt động theo pháp luật, đảm bảo quyền con người và quyền công dân. Vai trò của nhà nước pháp quyền trong xã hội là rất quan trọng, nó không chỉ bảo vệ quyền lợi của công dân mà còn tạo ra một môi trường pháp lý ổn định cho sự phát triển kinh tế và xã hội.

1.2. Lịch sử phát triển tư tưởng về nhà nước pháp quyền

Tư tưởng về nhà nước pháp quyền đã có từ lâu trong lịch sử triết học. Từ các học thuyết cổ đại đến hiện đại, nhiều nhà triết học đã đóng góp vào việc hình thành khái niệm này. Ở Việt Nam, tư tưởng này được phát triển mạnh mẽ từ những năm 1990, khi Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định sự cần thiết phải xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

II. Những thách thức trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức. Những vấn đề như tính minh bạch trong quản lý nhà nước, quyền con người, và sự tham gia của người dân vào quá trình ra quyết định là những vấn đề cần được giải quyết. Đặc biệt, sự thiếu hụt về mặt lý luận và thực tiễn trong việc áp dụng các nguyên tắc pháp quyền đang gây khó khăn cho quá trình này.

2.1. Vấn đề quyền con người trong nhà nước pháp quyền

Quyền con người là một trong những nguyên tắc cơ bản của nhà nước pháp quyền. Tuy nhiên, ở Việt Nam, việc thực hiện quyền này vẫn còn nhiều hạn chế. Cần có những biện pháp cụ thể để bảo vệ và thúc đẩy quyền con người trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền.

2.2. Tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý nhà nước

Tính minh bạch trong quản lý nhà nước là yếu tố quan trọng để xây dựng lòng tin của người dân. Tuy nhiên, hiện nay, nhiều cơ quan nhà nước vẫn chưa thực sự minh bạch trong hoạt động của mình, dẫn đến sự nghi ngờ và thiếu tin tưởng từ phía công dân.

III. Phương pháp xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Để xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cần áp dụng các phương pháp phù hợp với bối cảnh Việt Nam. Các phương pháp này bao gồm việc cải cách hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực quản lý của nhà nước, và phát huy vai trò của các tổ chức xã hội. Việc áp dụng các phương pháp này sẽ giúp tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho sự phát triển của đất nước.

3.1. Cải cách hệ thống pháp luật

Cải cách hệ thống pháp luật là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền. Cần phải hoàn thiện các văn bản pháp luật để đảm bảo tính đồng bộ và khả thi trong thực tiễn.

3.2. Nâng cao năng lực quản lý của nhà nước

Nâng cao năng lực quản lý của nhà nước là yếu tố quyết định đến hiệu quả hoạt động của nhà nước pháp quyền. Cần có các chương trình đào tạo và bồi dưỡng cho cán bộ, công chức để họ có thể thực hiện tốt nhiệm vụ của mình.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Việc áp dụng triết học về nhà nước pháp quyền trong thực tiễn xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các nghiên cứu cho thấy rằng, việc thực hiện các nguyên tắc pháp quyền đã góp phần nâng cao chất lượng quản lý nhà nước và bảo vệ quyền lợi của công dân. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện để đạt được những kết quả tốt hơn.

4.1. Kết quả đạt được trong xây dựng nhà nước pháp quyền

Trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền. Các chính sách pháp luật đã được cải cách, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế và xã hội.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Từ thực tiễn xây dựng nhà nước pháp quyền, có thể rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Việc lắng nghe ý kiến của người dân và các tổ chức xã hội là rất quan trọng để hoàn thiện các chính sách và pháp luật.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam đang trong quá trình xây dựng và hoàn thiện. Mặc dù còn nhiều thách thức, nhưng với những nỗ lực không ngừng, có thể hy vọng rằng mô hình này sẽ phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Việc tiếp tục nghiên cứu và áp dụng triết học về nhà nước pháp quyền sẽ là chìa khóa để đạt được mục tiêu này.

5.1. Tương lai của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Tương lai của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự phát triển kinh tế, chính trị và xã hội. Cần có những chính sách phù hợp để thúc đẩy sự phát triển này.

5.2. Những khuyến nghị cho việc xây dựng nhà nước pháp quyền

Để xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thành công, cần có những khuyến nghị cụ thể về cải cách pháp luật, nâng cao năng lực quản lý và phát huy vai trò của người dân trong quá trình ra quyết định.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 2 chƣơng và 5 tiết. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] NỘI DUNG Chƣơng 1: TƢ TƢỞNG VỀ NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN VÀ CÁC CÁCH TIẾP CẬN KHÁI NIỆM NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN 1. Tƣ tƣởng về nhà nƣớc pháp quyền trong lịch sử triết học và khái niệm nhà nƣớc pháp quyền 1.Tƣ tƣởng về nhà nƣớc pháp quyền ở phƣơng Đông Phƣơng Đông là khởi đầu của nền văn minh nhân loại, ngay từ thời Cổ đại ngƣời phƣơng Đông đã sớm nhận thức đƣợc sức mạnh cộng đồng trong nhu cầu trị thủy và chống giặc ngoại xâm và ý thức đó đã thức đẩy nhanh chóng quá trình tạo dựng nhà nƣớc. Khi nhà nƣớc hình thành, nhìn thấy nguy cơ lạm dụng và thèm khát quyền lực của ngƣời cầm quyền, các nhà tƣ tƣởng chính trị phƣơng Đông đã luôn tìm kiếm phƣơng thức quản lý xã hội có hiệu quả trong đó có tƣ tƣởng về nhà nƣớc pháp quyền.

Ở Trung Quốc, trong lịch sử đấu tranh quyết liệt của các trƣờng phái chính trị xã hội xung quanh việc lựa chọn đƣờng lối trị nƣớc có nhiều nội dung mang yếu tố pháp quyền có giá trị to lớn trong quá trình xây dựng nhà nƣớc pháp quyền sau này. Lão Tử với tƣ tƣởng “vô vi nhi trị” ông chủ trƣơng cai trị xã hội theo đƣờng lối “vô vi”. Theo quan điểm của ông thì Đạo đƣợc hiểu là nguồn gốc của vạn vật vừa đƣợc hiểu là cái tất yếu tự nhiên vƣợt lên trên tất cả. Cái tất yếu tự nhiên này dƣờng nhƣ là tuyệt đối còn những cái trong hiện thực mà chúng ta nhìn thấy là biểu hiện của cái tất yếu tự nhiên.

Ông Vua muốn cai trị đƣợc đất nƣớc thì phải chạm vào cái tất yếu tự nhiên đó.Tức là không làm gì trái với tự nhiên, không đem tâm can thiệp vào việc ngƣời, giữ xã hội trong trạng thái quân bình, giữ hạnh phúc cho con ngƣời. “Vô vi” mà vẫn sai khiến đƣợc quần thần, cai trị đƣợc đất nƣớc. Thực chất đây là chủ trƣơng hãy thuận theo tự nhiên mà cai trị. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Cốt lõi tƣ tƣởng “ vô vi nhi trị” đó là tƣ tƣởng về quyền tự nhiên của con ngƣời, con ngƣời không thể tách mình ra khỏi quyền tự nhiên của mình, xã hội càng hiện đại thì quyền tự nhiên của con ngƣời càng đƣợc tính đến nhiều hơn.

Tƣ tƣởng này rất có giá trị với mô hình nhà nƣớc pháp quyền thời hiện đại bởi việc nhận thức và bảo vệ các quyền tự nhiên của con ngƣời thông qua hệ thống pháp luật là một nội dung quan trọng của nhà nƣớc pháp quyền. Bên cạnh tƣ tƣởng của Lão Tử phải kể đến tƣ tƣởng của Nho Giáo do Khổng Tử sang lập sau đó Mạnh Tử, Tuân Tử, Đổng Trọng và các đồ đệ khác bổ sung, hoàn thiện lại đó là chủ trƣơng cai trị xã hội bằng đạo đức. Khổng Tử quan niệm Vua là ngƣời vâng mệnh trời mà trị dân, mệnh trời phải hợp với lòng dân, ngƣời cầm quyền phải dựa vào dân. Ông cho rằng: làm chính trị mà dùng đức để cảm hóa dân thì nhƣ sao Bắc đẩu ở một nơi mà các sao khác hƣớng cả về tức thiên hạ theo về với mình cả.

Trong việc dùng pháp trị và dùng đức trị ông nói, dùng pháp trị thì ngƣời ta miễn cƣỡng tuân theo nhƣng dùng lễ và đức để trị thì ngƣời ta xúc động tận trong lòng và tự nguyện thực hiện. Tƣ tƣởng của Khổng tử đã đặt ra những yêu cầu và chuẩn mực đạo đức cho ngƣời cầm quyền nó có giá trị lớn trong việc đƣa ra những yêu cầu bắt buộc đối với đội ngũ cán bộ nhà nƣớc, sự điều hành của nhà nƣớc phải dựa trên những quy định cần thiết có sự kết hợp hài hòa giữa đạo đức và pháp luật. Tƣ tƣởng pháp trị của Hàn Phi Tử đƣợc coi là thể hiện tƣ tƣởng về nhà nƣớc pháp quyền một cách rõ rệt nhất. Ông đã kế thừa, tổng hợp và phát triển học thuyết của các bậc Pháp gia tiền bối nhƣ Quản trọng, Tử Sản, Thân bất Hại, Thận Đáo, Thƣơng Ƣởng…để tạo nên một học thuyết hoàn chỉnh về đƣờng lối pháp trị.

Ông cho rằng pháp trị là thuyết duy nhất thích hợp với yêu cầu chính trị của thời đại, ông coi xã hội phải trải qua pháp trị là tất yếu và đó là nguyên tắc chính trị trong xã hội. Ba yếu tố “pháp”, “thuật”, “thế” trong đƣờng lối pháp trị của ông thống nhất không thể tách rời, các yếu tố gắn bó và 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phụ trợ cho nhau nên không thể thiếu bất cứ yếu tố nào. “Pháp” ở đây là pháp luật, theo ông xã hội đƣợc thịnh trị, trật tự thì cần duy trì hiệu lực của pháp luật cho nên việc làm cho pháp luật không hỏng nát là tiền đề và mục đích tối cao về chính trị. Hàn Phi là ngƣời đầu tiên có quan điểm rất rõ ràng về pháp luật và chủ trƣơng xây dựng một thứ pháp luật thành văn công bố khắp thiên hạ.

Mọi ngƣời đều đƣợc bình đẳng trƣớc pháp luật, pháp luật đối với mọi ngƣời đều có tác dụng nhƣ nhau, vƣợt khỏi địa vị, mọi tình thân sơ. Ông nói phạt tội không tránh bậc đại thần, thƣởng điều không hay không để xót kẻ thất phu. Nhƣng chỉ có pháp luật thôi thì chƣa đủ mà cần phải có yếu tố “Thuật”. Bởi Nhà Vua quan lý xã hội một mặt không thể thiếu đƣợc sự trợ giúp của bầy tôi nhƣng mặt khác, chính bọn bầy tôi là những kẻ có thể gây hại đến Vua, nếu có cơ hội họ có thể làm phản bất cứ lúc nào vì lợi ích riêng của mình.

Thuật bao hàm hai nội dung cơ bản đó là thuật xét đoán, sử dụng con ngƣời, dò xét bề tôi, trừ kẻ gian, chọn ngƣời giao việc và thuật xét đoán công việc. “Thế” là uy thế, quyền thế của nhà Vua, là điểm tựa, là cái nền để ông Vua trị nƣớc. Để tạo nên uy thế của mình nhà Vua phải phải có sự tập trung quyền lực một cách tuyệt đối trong tay mình. Trong việc thực thi pháp luật nhà Vua là ngƣời duy nhất nắm quyền thƣởng, phạt.

Đối với một ông vua thì cái uy không thể cho mƣợn. Cái quyền không thể cùng chung với ngƣời khác. Quan niệm này thể hiện rất rõ chủ trƣơng tập quyền và quan điểm thực dụng. Có thể thấy, xét về mặt lịch sử và nhận thức của con ngƣời lúc bấy giờ quan điểm của Hàn Phi Tử là rất tiến bộ và nó đã có những đóng góp quan trọng trong việc đề ra những tiêu chuẩn, chuẩn mực cơ bản đối với pháp luật trong quá trình xây dựng nhà nƣớc pháp quyền.

Trong tƣ tƣởng của các nhà tƣ tƣởng phƣơng Đông đã bắt đầu đƣa ra các tƣ tƣởng có giá trị to lớn, làm tiền đề tƣ tƣởng cho sự ra đời quan niệm về nhà nƣớc pháp quyền ở phƣơng Đông nói riêng và lịch sử tƣ tƣởng nhân loại nói chung trong đó rõ nhất là sự ghi nhận sự tồn tại của con ngƣời và xã 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hội theo những quy luật tự nhiên tất yếu và tính hiệu quả của việc dùng pháp luật để quản lý xã hội. Tuy nhiên những tƣ tƣởng đó mới đạt đến nhà nƣớc pháp trị là chủ yếu, thu phục ngƣời dân bởi tính hà khắc của pháp luật hơn là tính tự giác của ngƣời dân trong ý thức về vai trò của pháp luật trong quản lý xã hội.2 Tƣ tƣởng về nhà nƣớc pháp quyền ở phƣơng Tây * Tƣ tƣởng về nhà nƣớc pháp quyền thời cổ đại ở phƣơng Tây Thời cổ đại có sự xung đột giữa quyền lực với sự áp chế quyền lực. Lúc đầu có thể là quyền lực của sức mạnh cơ bắp, sức mạnh lao động.Để có thể áp chế quyền lực đó ngƣời ta nghĩ tới pháp luật. Nhà nƣớc và pháp luật có mối quan hệ mật thiết với nhau và là điều kiện tồn tại của nhau.

Các nhà tƣ tƣởng hƣớng tới tìm kiếm những nguyên tắc, hình thức và cơ cấu để thiết lập mối quan hệ qua lại giữa quyền lực và pháp luật. Quyền lực muốn trở thành sức mạnh thực tế thì phải dựa vào pháp luật đồng thời lại bị ràng buộc bởi pháp luật. Điều này đƣợc thể hiện rất rõ qua tƣ tƣởng của nhiều nhà tƣ tƣởng thời kỳ này. Xô lông (TK IV TCN) là ngƣời đầu tiên động chạm đến khái niệm dân chủ trong việc tổ chức nhà nƣớc và kết hợp giữa sức mạnh với pháp luật trong cải cách nhà nƣớc Aten.

Có thể thấy trong lịch sử tƣ tƣởng triết học ngƣời đƣa ra tƣ tƣởng về nền dân chủ trong xã hội là ông. Tƣ tƣởng cơ bản của ông là giải phóng mọi ngƣời bằng quyền lực của pháp luật, bằng sự kết hợp của sức mạnh và pháp luật. Ở thời kỳ này dân chủ đƣợc hiểu theo nghĩa đơn giản là sự công bằng. Điều đảm bảo sự công bằng là làm sao để ngƣời dân tồn tại trong xã hội không bị áp đặt bởi quyền lực tuyệt đối.

Trong tƣ tƣởng của Xôlông ta thấy ông đã bắt đầu đề cập đến việc quyền lực của nhà nƣớc đảm bảo sự công bằng trong xã hội. Theo tƣ tƣởng của ông thì trong xã hội luật pháp nhƣ một đối trọng với quyền lực nhà nƣớc để đảm bảo sự ồn định của xã hội. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Xôcrat (496- 399 TCN) là một trong số những ngƣời đầu tiên có ý đồ phân loại về các hình thức Nhà nƣớc nhƣng chƣa rạch ròi. Ông phân chia nhà nƣớc thành: chế độ quân chủ, nền bạo chúa, chế độ quý tộc, nửa quý tộc và nền dân chủ.

Đối với ông, chế độ xã hội mà ông ca ngợi, tôn vinh là chế độ quý tộc, chế độ thể hiện cai trị xã hội một cách đúng đắn và đạo đức nhất. Theo ông tính công bằng và tính pháp luật là một. Sự công bằng trong xã hội chỉ xuất hiện khi có sự phục tùng pháp luật, khi nhà nƣớc không có sự tuân thủ pháp luật thì không có nhà nƣớc và không có trật tự. Ông quan niệm rằng bất cứ một đạo luật nào mặc dù còn thiếu sót đến đâu cũng mang tính cứu sinh hơn là tình trạng phạm pháp.

Nếu nhƣ mọi công dân đều tuân thủ theo pháp luật thì nhà nƣớc mà trong đó họ đang sống sẽ trở nên hùng mạnh và phồn thịnh hơn nhiều. Platôn ( khoảng 427- 347 TCN) cho rằng một nhà nƣớc mà không có luật pháp thì không có nhà nƣớc.