Chương 1: Một số vấn đề lý luận liên quan đến đề tài nghiên cứu. Chương 2: Tiềm năng và thực trạng trong vấn đề khai thác phát triển du lịch gắn với văn hóa tộc người Pu Y tại xã Quyết Tiến. Chương 3: Một số đề xuất và giải pháp khai thác văn hóa Pu Y trong phát triển du lịch tại xã Quyết Tiến. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.
Khái niệm Du lịch Ngày nay du lịch trở thành một hiện tượng kinh tế xã hội phổ biến không chỉ ở các nước phát triển mà còn ở nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Do hoàn cảnh (thời gian, khu vực) khác nhau, mỗi người có một cách hiểu về du lịch khác nhau. Đúng như một chuyên gia du lịch đã nhận định: “đối với du lịch, có bao nhiêu tác giả nghiên cứu thì có bấy nhiêu định nghĩa”. Dưới con mắt của Guer Fletiler Du lịch với ý nghĩa hiện đại của từ này là một hiện tượng của thời đại chúng ta, dựa trên sự tăng trưởng về nhu cầu khôi phục sức khỏe và sự đổi thay của môi trường xung quanh, dựa vào sự phát sinh, phát triển tình cảm đối với vẻ đẹp của thiên nhiên.
Theo nhà Kinh tế học Kalfiotis thì cho rằng: Du lịch là sự di chuyển tạm thời của cá nhân hay tập thể từ nơi ở đến một nơi khác nhằm thỏa mãn nhu cầu tinh thần, đạo đức, do đó tạo nên các hoạt động kinh tế. Theo tổ chức Du lịch thế giới: “Du lịch là hoạt động của con người đến và ở tại những nơi ngoài môi trường hàng ngày của họ trong một thời gian nhất định với mục đích giải trí, công vụ hay những mục đích khác1”. Theo luật Du lịch Việt Nam: Du lịch là hoạt động của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm thoả mãn nhu cầu tham quan, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định. Du lịch cộng đồng DLCĐ là hoạt động tương hỗ giữa các đối tác liên quan, nhằm mang lại lợi ích về kinh tế cho cộng đồng dân cư địa phương, bảo vệ được môi trường và mang đến cho du khách kinh nghiệm mới góp phần thực hiện mục tiêu phát triển KT-XH của địa phương có dự án.
Hiện nay du lịch cộng đồng đang được coi là loại hình du lịch mang lại nhiều lợi ích phát triển kinh tế bền vững nhất cho bản địa. Du lịch cộng đồng không chỉ giúp .vn/van-hoa/luat-44-2005-qh11-quoc-hoi-17477- 1 d1.html#noidung 8 người dân bảo vệ tài nguyên môi trường sinh thái, mà còn là dịp để bảo tồn và phát huy những nét văn hoá độc đáo của địa phương. Du lịch văn hóa Văn hóa: Văn hóa được hiểu và sử dụng theo nhiều nghĩa khác nhau như để chỉ học thức (trình độ văn hóa); lối sống (nếp sống văn hóa) trình độ phát triển của một giai đoạn. Văn hóa còn được hiểu theo một nghĩa rộng hơn bao gồm tất cảnhững phong tục, tín ngưỡng, hiện vật, lối sống.
ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của Khu vực dân cư đó. Theo các định nghĩa trên thếgiới, E.Taylor –một nhà nhân loại phương Tây cho rằng “Văn hóa là toàn bộ phức thể bao gồm hiểu biết, tín ngưỡng nghệ thuật, đạo đức, pháp luật, phong tục, những khả năng và tập quán khác nhau mà con người có được với tư cách là một thành viên của xã hội”. Ở Việt Nam, tác giả Trần Ngọc Thêm trong tác phẩm “Cơ sở văn hóa Việt Nam” đã định nghĩa: “Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sựtương tác giữa con người với mội trường tự nhiên xã hội”.2 Du lịch văn hóa: Hiện nay, du lịch bao gồm rất nhiều hình thức đa dạng và phong phú như du lịch sinh thái, du lịch thể thao, du lịch khám chữa bệnh, du lịch mạo hiểm, du lịch giáo dục, du lịch MICE (viết tắt của Meeting (hội họp), Incentive (khen thưởng), Convention (hội nghị, hội thảo) và Exhibition (triển lãm)), du lịch cộng đồng. và du lịch văn hóa.
Đối với các nước đang phát triển, thu hút nhiều khách du lịch quốc tế và trong nước, cần đẩy mạnh phát triển ngành nghề du lịch, du lịch văn hóa được coi là một trong những sản phẩm chủ đạo. Vậy, du lịch văn hóa là gì? Du lịch văn hóa là hình thức du lịch dựa vào bản sắc văn hóa dân tộc với sự tham gia của cộng đồng nhằm bảo tồn và phát huy các giá trịvăn hóa truyền thống. Những yếu tố thu hút khách du lịch đến với loại hình này chủ yếu là các bản sắc văn hóa, nét đặc trưng khác biệt của nền văn hóa đó ví dụ như những lễ hội truyền thống, những phong tục tín ngưỡng, tôn giáo, lối sống, lịch sử, nghệ thuật, kiến trúc. hình thành nên nền văn hóa của người dân nơi mà khách du lịch đến thăm.
3 Khách du lịch tìm đến du lịch văn hóa để thu nhập thông tin mới, tìm hiểu và trải 2 .Trần Ngọc Thêm 1997,. Cơ sở văn hóa Việt Nam, Nxb Giáo Dục, .org/document/281672-van-hoa-va-du-lich-van-hoa.htm 3 9 nghiệm những nền văn hóa khác nhau mọi nơi trên thế giới. Do vậy, du lịch văn hóa không chỉ đơn thuần là du lịch mà còn gắn liền với các loại hình văn hóa của địa phương nơi có hoạt động du lịch đang diễn ra. Loại hình này hiện nay đang rất phổ biến trên thế giới và theo báo cáo gần đây của OECD đã nhấn mạng tầm quan trọng của du lịch văn hóa trong khu vực phát triển trên thếgiới.
Hiện nay, ở nước ta văn hóa truyền thống nói chung và văn hóa dân tộc nói riêng ở các dân tộc thiểu sốvùng cao đang bị phai mờ do sự du nhập của các loại hình văn hóa ởcác nước đã phát triển và hiện đại hơn vào nước ta. Phần lớn các nơi thu hút khách du lịch văn hóa ở nước ta đều là những nơi còn khó khăn, thiếu thốn. Bởi thế, thu hút khách du lịch văn hóa đồng nghĩa với việc phát triển được kinh tế, giảm thiểu đói nghèo, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Theo Luật Du lịch: “Du lịch văn hóa là hình thức du lịch dựa vào bản sắc văn hoá dân tộc với sự tham gia của cộng đồng nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống”.
Theo Tổ chức du lịch thế giới (tên tiếng Anh là World Tourism Organization - UNWTO, tên tiếng Pháp là Organization Mondiale du Tourisme - OMT) “Du lịch văn hóa bao gồm hoạt động của những người với động cơ chủ yếu là nghiên cứu, khám phá về văn hóa như các chương trình nghiên cứu, tìm hiểu về nghệ thuật biểu diễn, về các lễ hội và các sự kiện văn hóa khác nhau, thăm các di tích và đến đài, du lịch ngiên cứu thiên nhiên, văn hóa hoặc nghệ thuật dân gian và hành hương”. Đặc điểm của du lịch gắn với văn hóa tộc người Đặc trưng cơ bản của du lịch văn hóa là du lịch gắn liền với các hoạt động văn hóa. Chủ thể của loại hình du lịch này là cộng đồng địa phương, những người dân bản địa với những nét văn hóa truyền thống đặc sắc của mình như các làng nghề truyền thống , lễ hội và những nét văn hóa sinh hoạt hàng ngày như ẩm thực, nhà ở, trang phục…Chính cộng đồng dịa phương là những người tạo ra những sản phẩm du lịch để phục vụ du khách như các sản phẩm lưu niệm thủ công truyền thống, các dịch vụ lưu trú , ăn uống và nguồn nhân lực phục vụ trong hoạt động du lịch như hương dẫn viên, thuyết minh viên, các nghệ nhân ca , múa… Cộng đồng địa phưng thu nhập từ chính hoạt động du lịch tại địa phương của mình, từ những sản phẩm chính mình tạo ra để thu hút du khách. Du khách sẽ được trải nghiệm trực tiếp những giá trị văn hóa của cộng đồng địa phương thông quá các hoạt động sinh hoạt thường ngày của người dân… 10 Điểm đến của du lịch văn hóa thường bao gồm những di tích lịch sử, những thành phố lớn với các cơ sở văn hóa như bảo tàng, nhà hát hoặc những vùng nông thôn nơi trưng bày hiện vật truyền thống văn hóa của cộng đồng dân cư như các lễ hội, các nghi thức thể hiện lối sống, giá trịvà văn hóa của họ.
Hàng nghìn du khách trên thế giới thường xuyên tham gia vào các chuyến du lịch mỗi năm để đi tham quan các địa điểm như thế này. Một trong những điểm đến thu hút khá nhiều khách du lịch là khu vực sinh sống văn hóa của người dân nơi khách du lịch có thể trải nghiệm được cuộc sống sinh hoạt bình thường của người dân địa phương, so sánh với với cuộc sống của chính vùng dân cư nơi khách du lịch sinh sống. Tận dụng những giá trị văn hóa dân tộc để phục vụ du lịch, cải thiện chất lượng sống của chính cộng đồng địa phương đồng thời thông qua các hoạt động du lịch để gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc Các đối tác tham gia du lịch gắn với văn hóa tộc người: Chính quyền địa phương; cơ quan quản lý du lịch địa phương; Các cơ quan bảo tồn; Các công ty du lịch, các hãng lữ hành; Các tổ chức phi chính phủ; Cộng đồng địa phương; Khách du lịch.góp một phần rất lớn đến việc phát triển loại hình du lịch dựa vào công đồng địa phương. Mục tiêu phát triển -Tăng năng lực cho cộng đồng dân cư.
Trong việc đưa ra các quyết địnhcộng đồng địa phương có quyền quyết định các vấn đề liên quan đến việc khai thác, xây dựng và phát triển các mô hình dịch vụ để phục vụ cho du lịch.