MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay du lịch trên thế giới ngày càng phát triển, bởi du lịch là ngành kinh tế mang lại nguồn thu nhập lớn cho đất nước. Du khách thích đi du lịch tới những bản làng xa xôi, nơi có đồng bào các dân tộc sinh sống với cảnh quan hoang sơ, những phong tục tập quán của đồng bào còn được lưu truyền, chưa mai một trong cuộc sống hiện đại. Chính vì thế, những chương trình du lịch sinh thái, cộng đồng đến những bản làng được khách du lịch quốc tế ưa chuộng.
Xuất hiện ở Việt Nam từ năm 1997, du lịch cộng đồng đã đem lại nhiều lợi ích kinh tế cho người dân địa phương. Du lịch cộng đồng gắn với nhiều hoạt động như tham quan các làng nghề cổ, khám phá núi rừng thiên nhiên, tìm hiểu văn hóa các dân tộc., trong đó, tiêu biểu nhất là loại hình homestay, hình thức khách du lịch đến ở nhà người dân địa phương để cùng ăn, nghỉ, tham gia các công việc hàng ngày cũng như các hoạt động văn hóa, văn nghệ. Là một tỉnh Trung du miền núi phía Bắc, tỉnh Thái Nguyên có địa hình khá hiểm trở, bị chia cắt bởi nhiều khối núi và dãy núi đá vôi tạo nên những cung đường uốn lượn cùng cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, hoang sơ. Bên cạnh đó, đây còn là nơi tập trung sinh sống của nhiều đồng bào dân tộc thiểu số với những phong tục tập quán độc đáo và đa dạng, mang đậm bản sắc văn hóa vùng miền, là điều kiện thuận lợi để phát triển nhiều loại hình du lịch, trong đó tiêu biểu là du lịch cộng đồng.
Phúc Xuân là một xã nằm ở phía Tây Bắc của thành phố Thái Nguyên, cách trung tâm thành phố Thái Nguyên 9km. Nằm trong chương trình xây dựng mô hình thí điểm làng du lịch cộng đồng tại “Vùng chè đặc sản Tân Cương” gắn với mô hình xây dựng nông thôn mới theo chương trình n 2 đối tác đô thị và phát triển kinh tế giữa thành phố Thái Nguyên với thành phố Victoria – Canada, năm 2012. Đến nay, hoạt động du lịch trên địa bàn xã đã có nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên chưa tận dụng được hết lợi thế cũng như tiềm năng của du lịch trên địa bàn.
Với mong muốn tìm hiểu về tài nguyên, những đặc trưng, nét văn hóa và con người, để phát triển du lịch tại vùng đất Phúc Xuân, em tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá tiềm năng du lịch cộng đồng trên địa bàn xã Phúc Xuân - TP Thái Nguyên”. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1. Mục tiêu chung Đánh giá tiềm năng du lịch cộng đồng trên địa bàn xã Phúc Xuân thành phố Thái Nguyên. Từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm tạo cơ hội cho hoạt động du lịch cộng đồng ở xã phát triển hơn, mang lại hiệu quả kinh tế, tăng thu nhập, cải thiện đời sống, góp phần phát triển kinh tế xã hội xã Phúc Xuân.
Mục tiêu cụ thể - Thực trạng phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn xã. - Đánh giá được tiềm năng của hoạt động du lịch cộng đồng tại xã. - Tìm hiểu được thuận lợi, khó khăn về du lịch cộng đồng của địa phương được phát triển. - Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển hoạt động du lịch tại xã.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa về học tập - Giúp bản thân vận dụng được các kiến thức đã học. - Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập xử lý thông tin. - Nâng cao kỹ năng nghề nghiệp của người cán bộ chuyên ngành.
- Là tài liệu tham khảo cho ban ngành liên quan ở địa phương, khoa KT - PTNT, cho nhà trường.2: Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả của đề tài giúp UBND xã Phúc Xuân đánh giá được tiềm năng du lịch trên địa bàn xã Phúc Xuân. Từ đó đưa ra các giải pháp phát triển phù hợp. - Ngoài ra đề tài còn làm tài liệu tham khảo cho nghiên cứu và học tập trong lĩnh vực du lịch cộng đồng và làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan lãnh đạo, quản lý tại địa phương. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở lý luận của đề tài 2. Một số khái niệm Theo Bách khoa toàn thư Việt Nam 1995: - Du lịch là một dạng nghỉ dưỡng sức, tham quan tích cực của con người ngoài nơi cư trú với mục đích: Nghỉ ngơi, giải trí, xem danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, công trình văn hóa nghệ thuật. - Du lịch là một ngành kinh doanh tổng hợp có hiệu quả cao về nhiều mặt: nâng cao hiểu biết về thiên nhiên, truyền thống lịch sử và văn hóa dân tộc, từ đó góp phần nâng cao tinh thần yêu nước; đối với người nước ngoài là tinh thần hữu nghị với dân tộc mình; về mặt kinh tế, du lịch là lĩnh vực kinh doanh mang lại hiệu quả rất lớn; có thể coi là hoạt động xuất khẩu hàng hóa tại chỗ. Theo Luật du lịch Việt Nam năm 2005, khái niệm du lịch được xác định chính thức như sau: “Du lịch là các hoạt động liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một thời gian nhất định”.[2] - Du lịch bền vững: Định nghĩa về phát triển du lịch bền vững đã được Hội đồng du lịch và Lữ hành quốc tế (WTTC) đưa ra năm 1996: “Du lịch bền vững là việc đáp ứng nhu cầu hiện tại của du khách và vùng du lịch mà vẫn đảm bảo những khả năng đáp ứng nhu cầu cho các thế hệ du lịch tương lai”.
- Du lịch cộng đồng: Là một loại hình du lịch do chính cộng đồng người dân phối hợp tổ chức, quản lý và làm chủ để mang lại lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường chung, thông qua việc giới thiệu với du khách các nét đặc trưng của địa phương (phong cảnh, văn hóa…). n 5 Du lịch cộng đồng dựa trên sự tò mò, mong muốn cuả du khách để tìm hiểu thêm về cuộc sống hằng ngày của người dân từ các nền văn hóa khác nhau. Du lịch cộng đồng thường liên kết với người dân từ thành thị đến các vùng nông thôn để thưởng thức cuộc sống tại đó trong một khoảng thời gian nhất định. Điều kiện hình thành và phát triển du lịch cộng đồng - Điều kiện tiềm năng về tài nguyên môi trường tự nhiên và nhân văn có ý nghĩa quyết định đến phát triển du lịch cộng đồng.
Tham quan tìm hiểu, tìm hiểu cái mới lạ, tham gia cùng người dân cũng là một trong những xu hướng của du khách tham gia du lịch cộng đồng. - Điều kiện yếu tố cộng đồng dân cư: Các loại hình du lịch cộng đồng tìm hiểu hoạt động trong sản xuất, sinh hoạt hay những phong tục tập quán của đồng bào dân tộc khá phát triển cùng với thái độ và khả năng đón tiếp khách. Yếu tố con người là một trong những yếu tố quan trọng. - Điều kiện có thị trường khách trong nước và quốc tế: Du khách là nhân tố quyết định cho sự thành công của chương trình phát triển du lịch cộng đồng.
Việc hiểu rõ nhu cầu, mối quan tâm và động cơ của khách du lịch rất cần thiết cho việc phát triển du lịch cộng đồng tại địa phương. Điều này giúp cho cộng đồng xác định đúng thị trường mục tiêu, các loại du khách có thể tham quan cộng đồng, từ đó có kế hoạch phát triển sao cho đáp ứng tốt nhu cầu khách hàng. - Điều kiện về cơ chế chính sách hợp lý: Để du khách nói chung và du lịch cộng đồng nói riêng thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, chính phủ cần có những chính sách phù hợp để phát triển các chiến lược, chương trình. Các chính sách đảm bảo khuyến khích, huy động tập trung nguồn lực, khai thác tối ưu tiềm năng, thế mạnh của đất nước, bảo tồn và phát huy các giá trị n 6 truyền thống, nâng cao chất lượng, hiệu quả cạnh tranh, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
- Sự hỗ trợ, giúp đỡ của chính phủ, tổ chức phi chính phủ trong và ngoài nước. Đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, các dịch vụ, tạo thuận lợi cho du lịch cộng đồng phát triển. Tiêu chí của du lịch cộng đồng Theo UNWTO (2008) cho rằng những tiêu chí của một du lịch cộng đồng đang hướng tới gồm: - Người dân nên được tham gia vào quá trình lên kế hoạch và quản lý hoạt động du lịch tại cộng đồng. - Hoạt động du lịch này phải mang lại lợi ích một cách công bằng cho cộng đồng.
- Hoạt động du lịch này nên bao gồm tất cả các thành viên của cộng đồng hơn chỉ là sự tham gia của một vài thành viên. - Quan tâm đến sự bền vững của môi trường. - Mọi hoạt động du lịch cộng đồng phải tôn trọng nền văn hóa và các cấu trúc xã hội tại cộng đồng. - Có hệ thống, phương pháp để giúp người dân trong cộng đồng có thể vượt qua những ảnh hưởng của những khách du lịch phương Tây.
- Hoạt động du lịch thường được giữ ở quy mô nhỏ nhằm hạn chế tối đa những ảnh hưởng đến văn hóa và môi trường. - Hướng dẫn tổng quan cho khách du lịch về cộng đồng để giúp họ có những hành động hợp lý trong quá trình du lịch. - Không yêu cầu trong cộng đồng phải thực hiện những hoạt động trái với văn hóa – tôn giáo của họ. - Không yêu cầu người dân trong cộng đồng tham gia vào các hoạt động du lịch nếu họ không muốn.
Vai trò của du lịch cộng đồng trong phát triển nông thôn - Du lịch cộng đồng góp phần nâng cao thu nhập cho các cộng đồng địa phương, đặc biệt ở các vùng sâu vùng xa nơi nghèo đói được thấy rõ rệt hơn. Điều này cực kì quan trọng vì nó làm giảm áp lực cuả con người lên các nguồn lực tự nhiên và cảnh quan địa phương. - Du lịch cộng đồng thúc đẩy sự công bằng trong phát triển du lịch với việc mang lại cho toàn bộ cộng đồng những lợi ích từ việc cung cấp các dịch vụ du lịch và cơ sở hạ tầng, bất kể họ có tham gia tích cực vào du lịch hay không, nghĩa là cơ sở hạ tầng được cải thiện, điều kiện tiếp cận tốt hơn, các nguồn nước sạch, viễn thông vv… - Du lịch cộng đồng tạo ra việc làm, các doanh nghiệp du lịch cộng đồng tạo ra các cơ hội việc làm cho địa phương. Du lịch cộng đồng có thể giúp thay đổi cơ cấu việc làm địa phương, và giảm di cư từ nông thôn ra đô thị.