Luận văn thạc sĩ về phát triển du lịch sinh thái miệt vườn tỉnh Bến Tre

Chuyên đề phát triển du lịch sinh thái tại Bến Tre, tiếp cận liên ngành, kết quả nghiên cứu có giá trị ứng dụng cao trong môi trường

• Tác giả: Đỗ Thu Nga
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Hải
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Du lịch học
• Đề tài: Nghiên cứu phát triển du lịch sinh thái miệt vườn tỉnh Bến Tre
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DU LỊCH SINH THÁI MIỆT VƯỜN
• 1.1. Nguyên tắc phát triển
• 1.2. Các điều kiện phát triển
• 1.3. Cơ sở thực tiễn
• 1.3.1. Tình hình chung
• 1.3.2. Tình hình phát triển của DLSTMV của một số tỉnh lân cận
• 1.3.3. Bài học kinh nghiệm
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI MIỆT VƯỜN Ở BẾN TRE
• 2.1. Giới thiệu khái quát tỉnh Bến Tre
• 2.2. Đặc điểm tự nhiên
• 2.3. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.4. Các điều kiện phát triển DLSTMV tỉnh Bến Tre
• 2.5. Thị trường và nhu cầu của khách
• 2.6. Tài nguyên du lịch
• 2.7. Khả năng cung ứng các dịch vụ du lịch
• 2.8. Chính sách phát triển du lịch
• 2.9. Năng lực cộng đồng
• 2.10. Công tác xúc tiến, quảng bá
• 2.11. Thực trạng hoạt động du lịch sinh thái miệt vườn tỉnh Bến Tre
• 2.11.1. Các sản phẩm du lịch
• 2.11.2. Doanh thu từ du lịch sinh thái miệt vườn tiêu biểu
• 2.11.3. Lao động tại một số điểm du lịch sinh thái miệt vườn tiêu biểu
• 2.11.4. Đánh giá tác động của hoạt động DLSTMV ở Bến Tre
• 2.11.4.1. Tác động tới môi trường
• 2.11.4.2. Tác động tới công tác bảo tồn
• 2.11.4.3. Tác động tới cộng đồng địa phương
• 2.11.5. Đánh giá chung về thực trạng DLSTMV Bến Tre
• 2.11.6. Thách thức (Threat)
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI MIỆT VƯỜN Ở TỈNH BẾN TRE
• 3.1. Định hướng phát triển du lịch miệt vườn ở tỉnh Bến Tre
• 3.1.1. Định hướng khách du lịch
• 3.1.2. Định hướng loại hình và sản phẩm du lịch
• 3.1.3. Định hướng phát triển tuyến du lịch
• 3.1.4. Định hướng liên kết, quản lý về du lịch
• 3.2. Giải pháp phát triển du lịch miệt vườn ở tỉnh Bến Tre
• 3.2.1. Giải pháp bảo vệ tài nguyên và môi trường du lịch
• 3.2.2. Giải pháp về đầu tư phát triển du lịch
• 3.2.3. Giải pháp về phát triển cơ sở hạ tầng
• 3.2.4. Giải pháp đào tạo và phát triển nguồn nhân lực du lịch
• 3.2.5. Giải pháp về quản lý
• 3.2.6. Giải pháp về xúc tiến, quảng bá du lịch sinh thái miệt vườn
• 3.2.7. Giải pháp về liên kết và hỗ trợ phát triển du lịch
• 3.3. Một số kiến nghị
• 3.3.1. Đối với cơ quan trung ương
• 3.3.2. Đối với Sở văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bến Tre
• 3.3.3. Bộ Giao thông – Vận tải
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC BẢNG
• MỤC LỤC BIỂU ĐỒ
• MỤC LỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Giới thiệu về du lịch sinh thái tại Bến Tre

Du lịch sinh thái (du lịch sinh thái) tại Bến Tre đang trở thành một trong những lĩnh vực phát triển quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Bến Tre, với vị trí địa lý thuận lợi và tài nguyên thiên nhiên phong phú, có tiềm năng lớn để phát triển loại hình du lịch này. Môi trường sinh thái trong lành, hệ thống sông nước phong phú và những miệt vườn cây trái đa dạng tạo nên một bức tranh hấp dẫn cho du khách. Theo nghiên cứu, du lịch sinh thái không chỉ giúp bảo tồn thiên nhiên mà còn nâng cao đời sống của cộng đồng địa phương. "Du lịch sinh thái là một giải pháp hữu hiệu để bảo vệ môi trường sinh thái hướng tới sự phát triển bền vững". Điều này cho thấy sự cần thiết phải phát triển du lịch sinh thái một cách bền vững tại Bến Tre.

1.1. Tình hình phát triển du lịch sinh thái tại Bến Tre

Tình hình phát triển du lịch sinh thái tại Bến Tre hiện nay đang gặp nhiều thách thức. Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng sản phẩm du lịch sinh thái vẫn còn đơn điệu và chưa đa dạng. Các điểm du lịch như Cồn Phụng, Lan Vương và Dừa Xanh Nam Bộ đã thu hút một lượng khách nhất định, nhưng chưa phát huy hết tiềm năng. "Sản phẩm du lịch còn đơn điệu, cảnh quan tự nhiên bị phá vỡ, ô nhiễm môi trường" là những vấn đề cần được giải quyết. Việc quản lý yếu kém và thiếu sự phối hợp giữa các bên liên quan cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Do đó, cần có những giải pháp cụ thể để phát triển du lịch sinh thái một cách bền vững.

II. Tài nguyên và điều kiện phát triển du lịch sinh thái

Bến Tre sở hữu nhiều tài nguyên thiên nhiên phong phú, bao gồm hệ sinh thái đa dạng và các điểm du lịch hấp dẫn. Tài nguyên thiên nhiên như rừng dừa, vườn cây ăn trái và hệ thống kênh rạch chằng chịt là những yếu tố quan trọng để phát triển du lịch sinh thái (tài nguyên thiên nhiên). Các điều kiện tự nhiên như khí hậu ôn hòa và cảnh quan thiên nhiên đẹp cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút du khách. "Môi trường sinh thái trong lành với khí hậu hài hòa" là một trong những lợi thế lớn của Bến Tre. Tuy nhiên, việc khai thác tài nguyên cần được thực hiện một cách hợp lý để bảo tồn môi trường và phát triển bền vững.

2.1. Các sản phẩm du lịch sinh thái

Các sản phẩm du lịch sinh thái tại Bến Tre hiện nay chủ yếu tập trung vào trải nghiệm thiên nhiên và văn hóa địa phương. Du khách có thể tham gia vào các hoạt động như tham quan vườn cây ăn trái, trải nghiệm cuộc sống của người dân địa phương và thưởng thức các món ăn đặc sản. "Đa dạng hóa các sản phẩm du lịch để đáp ứng nhu cầu" là một trong những mục tiêu quan trọng trong phát triển du lịch sinh thái. Tuy nhiên, cần có sự đầu tư và quy hoạch hợp lý để phát triển các sản phẩm này một cách bền vững.

III. Định hướng và giải pháp phát triển du lịch sinh thái

Để phát triển du lịch sinh thái tại Bến Tre một cách bền vững, cần có những định hướng và giải pháp cụ thể. Định hướng phát triển du lịch miệt vườn cần tập trung vào việc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và phát huy giá trị văn hóa địa phương. "Giải pháp bảo vệ tài nguyên và môi trường du lịch" là một trong những yếu tố quan trọng. Cần có sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương để xây dựng một chiến lược phát triển du lịch hiệu quả. Việc đào tạo nguồn nhân lực và nâng cao nhận thức của cộng đồng về du lịch sinh thái cũng cần được chú trọng.

3.1. Giải pháp quản lý và xúc tiến du lịch

Giải pháp quản lý và xúc tiến du lịch sinh thái tại Bến Tre cần được thực hiện một cách đồng bộ. Cần xây dựng một hệ thống quản lý du lịch hiệu quả, đảm bảo sự phối hợp giữa các bên liên quan. "Giải pháp về xúc tiến, quảng bá du lịch sinh thái miệt vườn" cũng cần được chú trọng để thu hút du khách. Việc tổ chức các sự kiện văn hóa, lễ hội và hội chợ trái cây cũng là một cách hiệu quả để quảng bá du lịch sinh thái tại Bến Tre.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Du lịch sinh thái miệt vườn (DLSTMV) tại tỉnh Bến Tre, vùng đất nổi tiếng với hệ thống sông nước chằng chịt và những vườn cây ăn trái trù phú, đang trở thành một loại hình du lịch hấp dẫn và có tiềm năng phát triển mạnh mẽ. Theo thống kê, năm 2014, Bến Tre đón khoảng 230.800 lượt khách quốc tế và hơn 310.700 lượt khách nội địa, trong đó 70% khách nội địa đến từ miền Nam. Tuy nhiên, dù có nhiều tiềm năng, DLSTMV tại Bến Tre vẫn còn nhiều hạn chế như sản phẩm du lịch đơn điệu, cảnh quan tự nhiên bị ảnh hưởng và quản lý chưa hiệu quả. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng phát triển DLSTMV tại Bến Tre từ năm 2009 đến 2014, phân tích các điều kiện phát triển, đồng thời đề xuất các định hướng và giải pháp phát triển bền vững loại hình du lịch này. Nghiên cứu tập trung khảo sát tại các điểm du lịch tiêu biểu như Cồn Phụng, Lan Vương và Dừa Xanh Nam Bộ, nhằm góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội, bảo tồn môi trường và phát huy giá trị văn hóa miệt vườn Nam Bộ. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng chiến lược phát triển du lịch sinh thái miệt vườn không chỉ cho Bến Tre mà còn cho các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) nói chung.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về du lịch sinh thái và du lịch nông thôn, trong đó:

• Du lịch sinh thái (Ecotourism): Được định nghĩa là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên và văn hóa bản địa, gắn với giáo dục môi trường, bảo tồn và phát triển bền vững, có sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương. DLST không chỉ là du lịch thiên nhiên mà còn bao gồm trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường.

• Du lịch nông thôn: Là hoạt động du lịch diễn ra tại vùng nông thôn, giới thiệu cuộc sống, văn hóa, nghệ thuật và di sản của vùng quê, mang lại lợi ích kinh tế - xã hội cho cộng đồng địa phương. Du lịch nông thôn bao gồm nhiều loại hình như du lịch nông nghiệp, du lịch làng nghề, du lịch sinh thái miệt vườn.

• Du lịch sinh thái miệt vườn: Là loại hình du lịch dựa trên các vườn cây ăn trái tập trung, cảnh quan sông nước đặc trưng của vùng miệt vườn Nam Bộ, kết hợp các hoạt động trải nghiệm, văn hóa và sinh thái nhằm phát triển kinh tế địa phương và bảo tồn môi trường.

Các khái niệm chính bao gồm: tài nguyên du lịch (cảnh quan, phong tục tập quán, hoạt động canh tác), cộng đồng địa phương, sản phẩm du lịch, phát triển bền vững và quản lý du lịch.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp từ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bến Tre, các báo cáo ngành, số liệu thống kê từ năm 2009 đến 2014, cùng với dữ liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát thực địa tại các điểm du lịch sinh thái miệt vườn tiêu biểu như Cồn Phụng, Lan Vương và Dừa Xanh Nam Bộ.

• Phương pháp khảo sát thực địa: Quan sát, phỏng vấn trực tiếp người dân địa phương, doanh nghiệp du lịch và khách du lịch nhằm thu thập thông tin về hoạt động, sản phẩm và tác động của DLSTMV.

• Phương pháp điều tra xã hội học: Phát 120 bảng câu hỏi đến khách du lịch để đánh giá nhu cầu, mức độ hài lòng và nhận thức về DLSTMV.

• Phân tích SWOT: Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của DLSTMV Bến Tre nhằm xây dựng chiến lược phát triển phù hợp.

• Phân tích số liệu: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả để phân tích số liệu khách du lịch, doanh thu, lao động và các chỉ số liên quan.

• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích dữ liệu từ năm 2009 đến 2014, đồng thời khảo sát thực địa và thu thập dữ liệu sơ cấp trong năm 2014.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 120 khách du lịch, được chọn ngẫu nhiên tại các điểm du lịch tiêu biểu nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng khách du lịch và doanh thu: Từ năm 2010 đến 2013, lượng khách đến các điểm du lịch sinh thái miệt vườn như Cồn Phụng, Lan Vương và Dừa Xanh Nam Bộ tăng trung bình 15-20% mỗi năm. Doanh thu từ các điểm này cũng tăng tương ứng, với điểm Cồn Phụng đạt mức tăng trưởng doanh thu khoảng 18%/năm.

2. Cơ cấu khách đa dạng: Khách quốc tế đến Bến Tre chiếm khoảng 43% từ châu Á, 40% từ Tây Âu, còn lại là các khu vực khác. Khách nội địa chủ yếu đến từ miền Nam (70%), miền Trung (24%) và miền Bắc (6%). Nhu cầu khách tập trung vào trải nghiệm cảnh quan sông nước, vườn cây ăn trái và văn hóa miệt vườn.

3. Nguồn lực cộng đồng địa phương: Khoảng 80% các đơn vị kinh doanh du lịch tại Bến Tre mang tính chất hộ gia đình, với sự tham gia của cộng đồng địa phương trong các hoạt động như chèo xuồng, bán đồ lưu niệm, chế biến sản phẩm từ dừa. Lao động phục vụ tại các điểm du lịch tiêu biểu chiếm khoảng 150-200 người.

4. Thách thức trong phát triển: Sản phẩm du lịch còn đơn điệu, thiếu sự đổi mới và liên kết giữa các doanh nghiệp còn yếu. Môi trường tự nhiên bị ảnh hưởng bởi hoạt động du lịch chưa được kiểm soát chặt chẽ, gây ô nhiễm và phá vỡ cảnh quan. Quản lý du lịch còn phân tán, chưa có chiến lược phát triển đồng bộ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tăng trưởng khách du lịch và doanh thu có thể được giải thích bởi sự cải thiện cơ sở hạ tầng giao thông, đặc biệt là việc hoàn thành cầu Rạch Miễu và cầu Hàm Luông, giúp rút ngắn thời gian di chuyển từ TP. Hồ Chí Minh đến Bến Tre. So với các tỉnh lân cận như Tiền Giang và Vĩnh Long, Bến Tre có tiềm năng phát triển DLSTMV tương đương nhưng chưa khai thác hết thế mạnh do hạn chế về sản phẩm và quản lý.

Sự tham gia của cộng đồng địa phương là điểm mạnh giúp bảo tồn văn hóa và tạo ra trải nghiệm chân thực cho du khách. Tuy nhiên, việc thiếu liên kết và chuyên nghiệp hóa dịch vụ làm giảm sức cạnh tranh của điểm đến. Các biểu đồ tăng trưởng khách và doanh thu có thể minh họa rõ sự phát triển nhưng cũng cho thấy sự chững lại trong những năm gần đây do các hạn chế nêu trên.

So với nghiên cứu của các tỉnh ĐBSCL khác, Bến Tre cần học hỏi kinh nghiệm về đa dạng hóa sản phẩm, phát triển homestay và liên kết vùng để nâng cao giá trị du lịch. Việc bảo tồn môi trường và phát huy bản sắc văn hóa miệt vườn là yếu tố then chốt để phát triển bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đổi mới và đa dạng hóa sản phẩm du lịch: Phát triển các sản phẩm mới như tour trải nghiệm nông nghiệp, homestay miệt vườn, ẩm thực đặc sản và các hoạt động văn hóa truyền thống nhằm tăng thời gian lưu trú và giá trị chi tiêu của khách. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp doanh nghiệp.

2. Tăng cường liên kết vùng và doanh nghiệp: Xây dựng mạng lưới liên kết giữa các điểm du lịch trong tỉnh và các tỉnh ĐBSCL để tạo thành chuỗi sản phẩm du lịch đặc trưng, tránh trùng lặp và nâng cao sức hút. Thời gian: 1 năm. Chủ thể: UBND tỉnh, Hiệp hội Du lịch.

3. Nâng cao năng lực cộng đồng và đào tạo nguồn nhân lực: Tổ chức các khóa đào tạo kỹ năng phục vụ, quản lý du lịch bền vững cho người dân và doanh nghiệp nhỏ nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, các trường đào tạo.

4. Bảo vệ môi trường và cảnh quan: Áp dụng các biện pháp quản lý môi trường nghiêm ngặt, xây dựng quy định về khai thác tài nguyên, xử lý rác thải và bảo tồn cảnh quan tự nhiên tại các điểm du lịch. Thời gian: 1-3 năm. Chủ thể: Sở Tài nguyên và Môi trường, chính quyền địa phương.

5. Xúc tiến quảng bá chuyên nghiệp: Ứng dụng công nghệ thông tin, truyền thông hiện đại để quảng bá điểm đến, xây dựng thương hiệu du lịch sinh thái miệt vườn Bến Tre trên các thị trường mục tiêu trong và ngoài nước. Thời gian: 1 năm. Chủ thể: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các doanh nghiệp lữ hành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý du lịch địa phương: Giúp xây dựng chính sách phát triển du lịch sinh thái bền vững, quản lý tài nguyên và phát huy vai trò cộng đồng.

2. Doanh nghiệp du lịch và nhà đầu tư: Cung cấp thông tin về tiềm năng, xu hướng phát triển sản phẩm và thị trường khách du lịch để đầu tư hiệu quả.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành du lịch: Là tài liệu tham khảo về lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và thực trạng phát triển du lịch sinh thái miệt vườn tại ĐBSCL.

4. Cộng đồng địa phương và các tổ chức phi chính phủ: Hỗ trợ nâng cao nhận thức, tham gia phát triển du lịch và bảo vệ môi trường, văn hóa bản địa.

Câu hỏi thường gặp

1. Du lịch sinh thái miệt vườn là gì?
   Du lịch sinh thái miệt vườn là loại hình du lịch dựa trên cảnh quan vườn cây ăn trái và hệ sinh thái sông nước đặc trưng của vùng miệt vườn, kết hợp trải nghiệm văn hóa và bảo tồn môi trường.

2. Tại sao Bến Tre có tiềm năng phát triển du lịch sinh thái miệt vườn?
   Bến Tre có hệ thống sông ngòi dày đặc, khí hậu thuận lợi, vườn cây ăn trái phong phú và văn hóa miệt vườn đặc sắc, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển loại hình du lịch này.

3. Khách du lịch đến Bến Tre chủ yếu đến từ đâu?
   Khách quốc tế đến từ châu Á (43%), Tây Âu (40%), còn khách nội địa chủ yếu từ miền Nam (70%), miền Trung (24%) và miền Bắc (6%).

4. Những thách thức chính trong phát triển DLSTMV Bến Tre là gì?
   Bao gồm sản phẩm du lịch đơn điệu, thiếu liên kết doanh nghiệp, ô nhiễm môi trường và quản lý du lịch chưa hiệu quả.

5. Giải pháp nào giúp phát triển bền vững du lịch sinh thái miệt vườn?
   Đổi mới sản phẩm, tăng cường liên kết vùng, đào tạo nguồn nhân lực, bảo vệ môi trường và xúc tiến quảng bá chuyên nghiệp là các giải pháp then chốt.

Kết luận

• Du lịch sinh thái miệt vườn Bến Tre có tiềm năng lớn với sự tăng trưởng khách và doanh thu ổn định trong giai đoạn 2009-2014.
• Cộng đồng địa phương đóng vai trò quan trọng trong phát triển du lịch, tuy nhiên cần nâng cao năng lực và chuyên nghiệp hóa dịch vụ.
• Các thách thức như sản phẩm đơn điệu, quản lý yếu kém và ô nhiễm môi trường cần được giải quyết để phát triển bền vững.
• Đề xuất các giải pháp đổi mới sản phẩm, liên kết vùng, đào tạo nhân lực và bảo vệ môi trường nhằm nâng cao giá trị du lịch.
• Nghiên cứu là cơ sở quan trọng để các nhà quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương xây dựng chiến lược phát triển DLSTMV Bến Tre trong tương lai gần.

Hành động tiếp theo là triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm tới nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch sinh thái miệt vườn, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho tỉnh Bến Tre.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về du lịch sinh thái miệt vườn Chương 2.Thực trạng phát triển du lịch sinh thái miệt vườn ở Bến Tre Chương 3. Định hướng và giải pháp phát triển du lịch sinh thái miệt vườn ở Bến Tre NỘI DUNG 15 z CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DU LỊCH SINH THÁI MIỆT VƢỜN 1.

Du lịch sinh thái (Ecotourism) Ngày nay, DLST đã và đang trên đà trở mình và đã trở nên phổ biến đối với những người yêu thiên nhiên, nó xuất phát từ các trăn trở về môi trường, kinh tế và xã hội. Du lịch sinh thái (Ecotourism) là một khái niệm tương đối mới và đã mau chóng thu hút được sự quan tâm của nhiều người thuộc các lĩnh vực khác nhau. Đây là một khái niệm rộng, được hiểu khác nhau từ những góc độ khác nhau. Đối với một số người, du lịch sinh thái đơn giản chỉ là sự kết hợp ý nghĩa của 2 từ ghép “du lịch” và “sinh thái” vốn đã quen thuộc.

Song đứng dưới góc nhìn rộng hơn, tổng quát hơn thì một số người quan niệm DLST là du lịch thiên nhiên. Như vậy, mọi hoạt động du lịch có liên quan đến thiên nhiên như tắm biển, nghỉ núi, tham quan miệt vườn…đều được hiểu là DLST [4, tr. Du lịch sinh thái có thể còn được hiểu dưới những tên gọi khác nhau như: - Du lịch thiên nhiên (Nature Tourism). - Du lịch dựa vào thiên nhiên ( Nature – Based Tourism).

- Du lịch môi trường (Environmental Tourism). - Du lịch đặc thù (Particular Tourism). - Du lịch xanh (Green Tourism). - Du lịch thám hiểm (Adventure Tourism).

- Du lịch có trách nhiệm ( Responsible Tourism). - Du lịch nhạy cảm ( Sensitized Tourism). 16 z - Du lịch nhà tranh (Cottage Tourism). - Du lịch bền vững ( Sustainable Tourism).TSKH Lê Huy Bá, DLST bắt nguồn từ du lịch thiên nhiên và du lịch ngoài trời.

Vì đều “ dựa vào thiên nhiên” và “ có trách nhiệm” với môi trường mà có người quan niệm, DLST là loại hình du lịch có lợi cho sinh thái, ít có những tác động tiêu cực đến sự tồn tại và phát triển của hệ sinh thái, nơi diễn ra các hoạt động du lịch. Cũng có ý kiến cho rằng DLST đồng nghĩa với du lịch đạo lý, du lịch có trách nhiệm, du lịch xanh, du lịch có lợi cho môi trường hay có tính bền vững. Như vậy, cho đến gần đây định nghĩa về du lịch sinh thái vẫn chưa thống nhất. Điều đó cũng khá phù hợp vì du lịch sinh thái chỉ là một hiện tượng mới xuất hiện gần đây và mỗi nhà nghiên cứu đều có định nghĩa khác nhau.

Từ định nghĩa về DLST lần đầu tiên được Hector Ceballos – Lascurain nêu vào năm 1987 thì: “Du lịch sinh thái là du lịch đến những khu vực tự nhiên còn ít bị thay đổi, với những mục đích đặc biệt: nghiên cứu, tham quan với ý thức trân trọng thế giới hoang dã và những giá trị văn hóa được khám phá” [21, tr. Cùng với thời gian, định nghĩa về DLST được nhiều nhà nghiên cứ quan tâm đưa ra theo quan điểm, lập trường của mình. Vào những năm 90 của thế kỷ 20, khái niệm về DLST cũng đã được nhiều nhà nghiên cứu nêu ra.Từ định nghĩa đầu tiên năm 1987 cho đến nay, nội dung của DLST đã có sự thay đổi: từ chỗ coi hoạt động DLST là loại hình ít tác động đến môi trường tự nhiên sang cách nhìn khác hơn. Theo cách nhìn mới, DLST là loại hình du lịch có trách nhiệm với bảo tồn, có tính giáo dục và nâng cao đời sống của cộng đồng địa phương.

Ở Việt Nam, DLST mới nghiên cứu từ giữa thập kỷ 90 của thế kỷ 20.Trong Hội thảo quốc gia về “Xây dựng chiến lược phát triển Du lịch sinh thái ở Việt Nam” (từ ngày 7 đến ngày 9/9/1999). Tổng cục Du lịch Việt Nam đã đưa ra định nghĩa về DLST ở Việt Nam như sau: “Du lịch sinh thái là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên và văn hóa bản địa, gắn với giáo dục môi trường, có đóng góp 17 z cho nỗ lực bảo tồn và phát triển bền vững, với sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương”. Cho đến nay, khái niệm DLST vẫn còn được hiểu dưới nhiều góc độ khác nhau, với những tên gọi khác nhau. Mặc dù, những tranh luận vẫn còn đang diễn tiến nhằm tìm ra một định nghĩa chung nhất về DLST, nhưng đa số ý kiến của các chuyên gia hàng đầu về DLST đều cho rằng DLST là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên, hỗ trợ cho các hoạt động bảo tồn và được nuôi dưỡng, quản lý theo hướng bền vững về mặt sinh thái.

Đến với DLST, du khách sẽ được hướng dẫn tham quan với những diễn giải cần thiết về môi trường để nâng cao hiểu biết, cảm nhận được giá trị thiên nhiên và văn hóa mà không gây ra những tác động không thể chấp nhận đối với các hệ sinh thái và văn hóa bản địa. Nói tóm lại, DLST nói theo một định nghĩa nào chăng nữa thì nó phải hội đủ các yếu tố cần thiết như: sự quan tâm tới thiên nhiên, môi trường và trách nhiệm với xã hội, cộng đồng. Du lịch nông thôn Khái niệm du lịch nông thôn đã bắt đầu xuất hiện cùng với sự hình thành của ngành đường sắt ở châu Âu. Tuy nhiên, cho đến những năm đầu thập niên 80 của thế kỷ XX, du lịch nông thôn mới được xem là một loại hình du lịch và phổ biến ở hầu hết các quốc gia ở châu Âu như Pháp, Hung-ga-ri, Hà Lan, Đan Mạch, Thụy Điển.

Lúc bấy giờ, khái niệm du lịch nông thôn được quan niệm tương đồng với các loại hình du lịch ở nông trại, du lịch di sản, du lịch xanh, du lịch nhà nghỉ ở nông thôn. Từ đầu thập niên 90 của thế kỷ XX cho đến nay nhiều quốc gia đã ban hành đường lối, chính sách và cơ chế tạo điều kiện thuận lợi cho loại hình du lịch này phát triển nhằm rút ngắn khoảng cách về thu nhập, phát triển cơ sở hạ tầng, kinh tế, văn hóa xã hội giữa thành thị và nông thôn. Ở mỗi quốc gia khác nhau, du lịch nông thôn lại có những tên gọi khác nhau như ở Anh là “Du lịch nông thôn”, ở Mỹ là “Du lịch trang trại”, ở Pháp là “Du lịch nông trại”, ở Hàn Quốc là “Du lịch nông nghiệp”,. [28] 18 z Trên thế giới có nhiều định nghĩa về du lịch nông thôn.

Theo Ramiro Lobo, chuyên gia cố vấn trang trại thì: “Du lịch nông thôn là hoạt động giải trí có liên quan đến việc tới thăm những nơi có khung cảnh làng quê hay môi trường nông thôn vì mục đích tham gia hoặc trải nghiệm các hoạt động, sự kiện hoặc các điểm thu hút mà không sẵn có ở các vùng đô thị hóa. Những hoạt động này không nhất thiết phải diễn ra ở vùng nông nghiệp tự nhiên”. Tác giả Malinda Geisler cho rằng: “Du lịch nông nghiệp nhìn chung được định nghĩa như là những hoạt động mà nó bao gồm việc thăm viếng nông trại canh tác hoặc bất cứ hoạt động nông nghiệp, làm vườn hay kinh doanh nông nghiệp nào nhằm được thưởng lãm, học hỏi và tham gia vào những điều đang diễn ra tại địa phương”.Một vài ví dụ về du lịch nông nghiệp: Các chuyến đi thăm nông trại dành cho gia đình và học sinh, các chuyến tham quan cảnh quan miệt vườn, làng quê trong ngày, gia chánh thực nghiệm, tự thu hoạch sản phẩm, cưỡi xe trượt tuyết hay chở cỏ khô, ở qua đêm trong nông trại với bữa sáng được phục vụ tại chỗ,.Một số người còn bị cuốn hút vào du lịch nông nghiệp như một cách làm tăng thêm nguồn thu nhập của họ. Những người khác lại muốn có cơ hội giáo dục cộng đồng và giới thiệu mọi người về hoạt động nông trại.

Ở Việt Nam loại hình du lịch nông thôn mới xuất hiện trong những năm gần đây, tuy nhiên khái niệm du lịch nông thôn vẫn chưa được nhắc tới trong các văn bản pháp lý. Du lịch nông thôn có nhiều tên gọi khác nhau, như: “Du lịch trang trại”, “Du lịch nông trại”, “Du lịch nông nghiệp”, “Du lịch đồng quê”, “Du lịch miệt vườn”, “Du lịch sông nước”, “Du lịch làng bản”, “Du lịch làng nghề”, “Du lịch sinh thái”. Theo Ngô Kiều Oanh (2008) thì: “Du lịch nông thôn là bất kỳ hoạt động du lịch nào nhằm giới thiệu cuộc sống, văn hóa, nghệ thuật và các di sản của vùng quê, nhờ đó mang lại lợi ích kinh tế - xã hội cho cộng đồng địa phương, đồng thời làm tăng sự tiếp xúc, giao lưu giữa khách du lịch với người dân bản địa thông qua các hoạt động du lịch đa dạng”. Du lịch nông thôn về cơ bản là các hoạt động diễn ra ở các làng quê.

Đây là hoạt động rộng lớn, có thể bao gồm cả du 19 z lịch nông nghiệp, di tích lịch sử, văn hóa, du lịch thiên nhiên, du lịch mạo hiểm và du lịch sinh thái. Tác giả Bùi Thị Lan Hương lại cho rằng: “Du lịch nông thôn là môt tập hợp thể loại du lịch, dựa trên sự khác biệt của tài nguyên thiên nhiên, nhân văn, sự kiện và sản vật của nông thôn để thu hút khách. Sản phẩm du lịch nông thôn Sự khác biệt của tài nguyên ở làng quê + Dịch vụ ở làng quê + Sản vật của làng quê”. Các thành phần này nếu không nằm trong một chu trình hoàn chỉnh sẽ dẫn đến chất lượng sản phẩm du lịch thấp, không đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng du lịch của khách.

Có thể nói rằng du lịch nông thôn không chỉ gói gọn trong một loại hình du lịch nhất định, nó có thể bao gồm nhiều loại hình du lịch trong một không gian lãnh thổ của một vùng nông thôn thuộc địa phương nào đó. Phát triển du lịch nông thôn là phát triển theo hướng mở rộng và khai thác các mối liên kết giữa các loại hình du lịch ở địa phương nhằm đảm bảo hài hòa lợi ích của tổ chức làm du lịch và lợi ích của cộng đồng địa phương, có sự tham gia của cộng đồng và quan tâm chỉ đạo của chính quyền địa phương nhằm góp phần phát triển nông thôn của địa phương theo định hướng bền vững [12]. Như vậy, ta có thể thấy rằng, tuy đứng trên những hướng nghiên cứu khác nhau, nhưng định nghĩa về du lịch nông thôn của các học giả đều có điểm chung về không gian đó chính là vùng nông thôn gắn với hoạt động sản xuất của con người. Trong phạm vi nghiên cứu của mình, tác giả đồng quan điểm với tác giả Bùi Thị Lan Hương.