MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là nước nông nghiệp, dân số ở khu vực nông thôn chiếm khoảng 70% dân số cả nước. Nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, phát triển nông nghiệp, nông thôn là một yêu cầu cấp thiết trong quá trình phát triển hiện nay.
Nhận thức được vấn đề này, Đảng và Nhà nước đã ban hành những nghị quyết, quyết định về vấn đề phát triển nông nghiệp, nông thôn. Căn cứ Quyết định số 398/QĐ-TTg ngày 11 tháng 3 năm 2016 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành kế hoạch triển khai Nghị quyết số 100/2015/QH13 ngày 12 tháng 11 năm 2015 của Quốc hội Khóa XIII về phê duyệt chủ trương đầu tư các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2016- 2020 được đồng bộ, kịp thời, thống nhất và có hiệu quả, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016-2020. Ngày 16 tháng 8 năm 2016 Chính phủ ra Quyết định số 1600/QĐ- TTg về phê duyệt chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020, với mục tiêu: đến năm 2020: 50% số xã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới. Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn cũng đã hướng dẫn về việc thực hiện Bộ tiêu trí quốc gia về nông thôn mới… Xây dựng nông thôn mới được tất cả các tỉnh trên phạm vi toàn quốc quan tâm, là chủ đề của nhiều hội thảo, hội nghị, đề tài nghiên cứu nhằm thực hiện thắng lợi nghị quyết của Đảng và Chính phủ.
Trên cơ sở các quyết định của Chính phủ, của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, các địa phương sẽ tiến hành rà soát và xây dựng chương trình hành động để thực hiện thắng lợi xây dựng nông thôn theo bộ tiêu chí mới. 2 Huyện Mường Khương là huyện miền núi ở biên giới phía của Việt Nam nằm trong cách thành phố Lào Cai 55km về phía Đông Bắc. Huyện Mường Khương giáp với Trung Quốc ở phía Đông Bắc với đường biên giới Việt – Trung dài 86,5km trong đó có 55km đất liền. Phía Đông và phía Bắc giáp các huyện Si Ma Cai, Bắc Hà, phía Tây và phía Nam giáp huyện Bảo Thắng.
Mường Khương là một huyện vùng núi cao. Độ cao trung bình của huyện so với mực nước biển là 950m. Đỉnh núi cao nhất trên địa bàn Mường Khương cao tới 1. Toàn huyện rộng 556,15km.
Dân số trên 50 nghìn người bao gồm 14 dân tộc khác nhau. Người H’mông là dân tộc đa số trong huyện (chiếm 41,8 % ). Kinh tế chủ yếu là sản xuất nông – lâm nghiệp Xã Nấm Lư là một xã nằm ở phía Bắc huyện Mường Khương, gồm 13 thôn, gồm 5 dân tộc Nùng, H’mông, Tu dí, Pa dí, Phù lá cùng sinh sống. Địa hình là đồi núi dốc bị chia cắt bởi các dãy núi đất và khe suối tạo thành các dải đất bằng hẹp, ngoài ra có đường 154 thuận lợi cho phát triển kinh tế xã hội địa phương.
Xã được UBND tỉnh Lào Cai chọn làm xã xây dựng nông thôn mới, trong những năm qua mặc dù còn nhiều khóa khăn nhưng kinh tế xã hội của xã đã đạt được nhiều khởi sắc. Kinh tế nông nghiệp nói chung và kinh tế hộ của xã Nấm Lư nói riêng đang dần phát triển theo đà chung của cả nước nhưng nó cũng không tránh khỏi những mâu thuẫn còn tồn tại cần được giải quyết. Xuất phát từ thực trạng đó tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Thực trạng xây dựng nông thôn mới tại xã Nấm Lư, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai”. Mục tiêu nghiên cứu 1.
Mục tiêu chung Trên cơ sở đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội và xây dựng nông thôn mới ở xã Nấm Lư thời gian qua đề xuất các giải pháp chủ yếu đẩy mạnh quá trình xây dựng mô hình nông thôn mới ở địa phương thời gian tới. Mục tiêu cụ thể - Hệ thống hóa được cơ sở lý luận và thực tiễn về mô hình nông thôn mới và xây dựng nông thôn mới ở nước ta hiện nay. - Đánh giá được thực trạng xây dựng mô hình nông thôn mới ở xã Nấm Lư thời gian qua. - Phân tích được nguyên nhân và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình xây dựng mô hình nông thôn mới ở địa bàn nghiên cứu.
- Đề xuất được định hướng và các giải pháp chủ yếu đẩy mạnh quá trình xây dựng mô hình nông thôn mới ở địa phương trong những năm tới. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Nghiên cứu tìm hiểu điều kiện kinh tế - xã hội của xã Nấm Lư là cơ hội cho sinh viên khảo sát thực tế, áp dụng cơ sở lý thuyết vào thực tiễn, học hỏi kinh nghiệm truyền thống của địa phương. Là hình thức tập luyện trước khi ra trường.
+ Nâng cao kiến thức đã được học và rút ra kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này. + Vận dụng và phát huy được các kiến thức đã học tập và nghiên cứu. + Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập và xử lý thông tin của bản thân trong quá trình nghiên cứu. Ý nghĩa trong thực tiễn Nghiên cứu điệu kiện kinh tế - xã Nấm Lư từ đó đưa ra các số liệu trong các lĩnh vực nông - lâm - ngư - nghiệp làm cơ sở cho các nhà chuyên môn và người dân có những phương hướng và biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động trong trồng trọt, chăn nuôi, cải thiện các công trình phúc lợi xã hội.
4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Các khái niệm nông thôn và phát triển nông thôn 2. Nông thôn Hiện nay trên thế giới vẫn chưa có định nghĩa chuẩn xác về nông thôn, còn có nhiều quan điểm khác nhau.
Có quan điểm cho rằng cần dựa vào chỉ tiêu trình độ phát triển của cơ sở hạ tầng, có nghĩa vùng nông thôn có cơ sở hạ tầng không phát triển bằng vùng đô thị. Quan điểm khác lại nêu ra chỉ cần dựa vào chỉ tiêu trình độ tiếp cận thị trường phát triển hàng hóa và khả năng tiếp cận thị trường. Nhưng có ý kiến khác lại cho rằng, vùng nông thôn là vùng có dân cư làm nông nghiệp chủ yếu, tức nguồn sinh kế chính của dân cư trong vùng đều từ sản xuất nông nghiệp. Những quan điểm này chỉ đúng khi đặt trong bối cảnh cụ thể của từng nước.
Như vậy, khái niệm nông thôn chỉ có tính chất tương đối theo thời gian, theo tiến trình phát triển kinh tế xã hội. Trong điều kiện Việt Nam nhìn nhận dưới góc độ quản lý thì có thể hiểu “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân,trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp cư dân này tham gia các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác. Phát triển nông thôn Có rất nhiều quan điểm khác nhau về phát triển nông thôn.
Và đây là khái niệm của Việt Nam, được tổng hợp quan điểm từ các chiến lược phát triển kinh tế xă hội của Chính phủ, khái niệm được hiểu là: “Phát triển nông thôn là một quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền vững về kinh tế, xã hội và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông 5 thôn. Quá trình này, trước hết là do chính người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của nhà nước và các tổ chức khác”. Khái niệm nghèo Có rất nhiều quan niệm khác nhau về nghèo. Nhưng Việt Nam thừa nhận quan điểm về nghèo của Hội nghị chống đói nghèo của khu vực Châu Á - Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức tại Băngkok - Thái Lan vào tháng 9/1993.
Khái niệm nghèo được thể hiện như sau:“Nghèo là tình trạng của một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn nhu cầu cơ bản của con người mà các nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế xã hội và phong tục tập quán của địa phương. Hộ nông dân Trong khi có rất nhiều khái niệm khác nhau về hộ nông dân thì ta chỉ có thể tìm hiểu về một số khái niệm. Và dưới đây là 1 trong những khái niệm đó:“Hộ nông dân là hộ gia đình mà hoạt động sản xuất chủ yếu của họ là nông nghiệp. Ngoài các hoạt động nông nghiệp, hộ nông dân còn có thể tiến hành thêm các hoạt động khác như: Tiểu thủ CN, dịch vụ,.
Kinh tế hộ nông dân Khi nhắc đến khái niệm kinh tế hộ nông dân thì ta có thể nhắc đến khái niệm sau: “Kinh tế hộ nông dân là loại hình kinh tế trong đó các hoạt động sản xuất chủ yếu dựa vào lao động gia đình và mục đích của loại hình kinh tế này trước hết nhằm đáp ứng nhu cầu của hộ gia đình. Ngoài ra có thể tiến hành trao đổi, bán cho người khác khi sản phẩm đó đối với họ là không cần thiết.Thu nhập Có thể hiểu thu nhập là tổng số tiền mà một người hay một gia đình kiếm được trong 1 ngày, 1 tuần hay 1 tháng. Đơn vị nông thôn mới Theo quy định của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới quy định đơn vị nông thôn mới có 3 cấp: - Xã nông thôn mới (đạt 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới); - Huyện nông thôn mới (khi có 75% số xã nông thôn mới); - Tỉnh nông thôn mới (khi có 75% số huyện nông thôn mới). Ban chỉ đạo nông thôn mới Trung Ương kiểm tra việc công nhận xã nông thôn mới ở các tỉnh để xét công nhận huyện, tỉnh đạt chuẩn nông thôn mới cho các huyện có 75% số xã trong huyện đạt nông thôn mới và tỉnh có 75% số huyện trong tỉnh đạt nông thôn mới.
Chức năng của nông thôn mới 2. Chức năng sản xuất nông nghiệp hiện đại Nông thôn là nơi diễn ra phần lớn các hoạt động sản xuất nông nghiệp của các quốc gia. Có thể nói nông nghiệp là chức năng tự nhiên của nông thôn. Chức năng cơ bản của nông thôn là sản xuất dồi dào các sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao.
Khác với nông thôn truyền thống, sản xuất nông nghiệp của nông thôn mới bao gồm cơ cấu các nghành nghề mới, các điều kiện sản xuất nông nghiệp hiện đại hoá, ứng dụng phổ biến khoa học kỹ thuật tiên tiến và xây dựng các tổ chức nông nghiệp hiện đại.