Thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả chương trình phòng chống tăng huyết áp tại huyện ...

Luận văn phân tích thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả chương trình phòng chống tăng huyết áp tại huyện Đổng Hỷ, Thái Nguyên.

• Tác giả: Nguyễn Kim Thành
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Hồng Thái
• Trường học: Trường Đại Học Y - Dược Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Y tế công cộng
• Đề tài: Thực Trạng Và Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Chương Trình Phòng Chống Tăng Huyết Áp Tại Đồng Hỷ, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận án bác sĩ chuyên khoa cấp II
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Một số vấn đề cơ bản về bệnh tăng huyết áp
• 1.1.1. Khái niệm tăng huyết áp
• 1.1.2. Nguyên nhân tăng huyết áp
• 1.1.3. Chẩn đoán xác định bệnh tăng huyết áp
• 1.1.4. Phân loại và sàng lọc tăng huyết áp
• 1.1.5. Các biến chứng thường gặp do tăng huyết áp gây ra
• 1.1.6. Đánh giá mức độ bệnh theo con số huyết áp, các yếu tố nguy cơ và tổn thương cơ quan
• 1.1.7. Điều trị THA
• 1.1.7.1. Mục tiêu điều trị
• 1.1.7.2. Nguyên tắc điều trị
• 1.1.7.3. Các phương pháp điều trị THA
• 1.1.7.4. Cách theo dõi người tăng huyết áp
• 1.1.7.5. Các hình thức điều trị tăng huyết áp
• 1.2. Thực trạng phòng chống tăng huyết áp hiện nay
• 1.2.1. Tình hình phòng chống tăng huyết áp trên thế giới
• 1.2.2. Thực trạng phòng chống tăng huyết áp hiện nay tại Việt Nam
• 1.2.2.1. Tình hình bệnh
• 1.2.2.2. Nhận thức của người bệnh về THA

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực trạng phòng chống tăng huyết áp tại Đồng Hỷ

Chương trình phòng chống tăng huyết áp tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên đã được triển khai từ nhiều năm qua. Tuy nhiên, thực trạng hiện tại cho thấy nhiều thách thức trong việc thực hiện chương trình này. Tăng huyết áp là một trong những bệnh không lây nhiễm phổ biến, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Theo thống kê, tỷ lệ người mắc bệnh này ngày càng gia tăng, đặc biệt là ở các khu vực miền núi như Đồng Hỷ. Việc nhận thức và hiểu biết về bệnh còn hạn chế, dẫn đến nhiều người không được phát hiện và điều trị kịp thời.

1.1. Định nghĩa và nguyên nhân gây tăng huyết áp

Tăng huyết áp (THA) là tình trạng huyết áp cao hơn mức bình thường. Nguyên nhân gây ra THA có thể do di truyền, lối sống không lành mạnh, chế độ dinh dưỡng không hợp lý, và các yếu tố tâm lý. Theo nghiên cứu, có khoảng 90% trường hợp THA là nguyên phát, trong khi 10% còn lại là thứ phát do các bệnh lý khác.

1.2. Tình hình bệnh tăng huyết áp tại Đồng Hỷ

Tại Đồng Hỷ, tỷ lệ người dân mắc tăng huyết áp đang gia tăng. Nhiều người dân chưa nhận thức rõ về bệnh, dẫn đến việc không đi khám và điều trị. Theo khảo sát, chỉ có một phần nhỏ người dân biết về các yếu tố nguy cơ và cách phòng ngừa bệnh.

II. Những thách thức trong chương trình phòng chống tăng huyết áp

Chương trình phòng chống tăng huyết áp tại Đồng Hỷ gặp nhiều khó khăn. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt thông tin và giáo dục sức khỏe cho người dân. Nhiều người dân không biết cách phát hiện sớm và quản lý bệnh. Bên cạnh đó, điều kiện kinh tế - xã hội còn hạn chế cũng ảnh hưởng đến việc thực hiện chương trình.

2.1. Thiếu thông tin và giáo dục sức khỏe

Nhiều người dân tại Đồng Hỷ chưa được tiếp cận với thông tin về tăng huyết áp. Việc giáo dục sức khỏe chưa được thực hiện thường xuyên, dẫn đến sự thiếu hiểu biết về bệnh và cách phòng ngừa.

2.2. Khó khăn trong việc tiếp cận dịch vụ y tế

Đồng Hỷ là huyện miền núi, việc tiếp cận dịch vụ y tế còn nhiều hạn chế. Cơ sở hạ tầng y tế chưa đáp ứng đủ nhu cầu khám chữa bệnh cho người dân, đặc biệt là trong việc phát hiện và điều trị tăng huyết áp.

III. Phương pháp và giải pháp phòng chống tăng huyết áp hiệu quả

Để cải thiện tình hình tăng huyết áp tại Đồng Hỷ, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp hiệu quả. Việc nâng cao nhận thức của người dân về bệnh là rất quan trọng. Các chương trình giáo dục sức khỏe cần được triển khai rộng rãi và thường xuyên.

3.1. Tăng cường giáo dục sức khỏe cộng đồng

Các chương trình giáo dục sức khỏe cần được tổ chức thường xuyên tại các thôn, bản. Việc cung cấp thông tin về tăng huyết áp và các yếu tố nguy cơ sẽ giúp người dân nhận thức rõ hơn về bệnh.

3.2. Cải thiện cơ sở hạ tầng y tế

Cần đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng y tế tại Đồng Hỷ để người dân dễ dàng tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh. Việc này sẽ giúp phát hiện sớm và điều trị kịp thời cho những người mắc tăng huyết áp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tăng huyết áp

Nghiên cứu về thực trạng tăng huyết áp tại Đồng Hỷ đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Kết quả cho thấy tỷ lệ người dân mắc bệnh cao, nhưng tỷ lệ được điều trị và quản lý còn thấp. Cần có các biện pháp can thiệp kịp thời để cải thiện tình hình.

4.1. Kết quả khảo sát về nhận thức của người dân

Khảo sát cho thấy chỉ có 23% người dân biết đúng về các yếu tố nguy cơ của tăng huyết áp. Điều này cho thấy cần phải có các chương trình giáo dục sức khỏe hiệu quả hơn.

4.2. Tác động của chương trình phòng chống tăng huyết áp

Chương trình phòng chống tăng huyết áp đã có những tác động tích cực, nhưng vẫn cần nhiều nỗ lực hơn nữa để đạt được mục tiêu giảm tỷ lệ mắc bệnh trong cộng đồng.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho chương trình phòng chống tăng huyết áp

Chương trình phòng chống tăng huyết áp tại Đồng Hỷ cần được cải thiện và phát triển hơn nữa. Việc nâng cao nhận thức của người dân và cải thiện cơ sở hạ tầng y tế là những yếu tố quan trọng để đạt được thành công. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để thực hiện hiệu quả chương trình này.

5.1. Tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức

Nâng cao nhận thức về tăng huyết áp là yếu tố then chốt để giảm tỷ lệ mắc bệnh. Cần có các chiến dịch truyền thông mạnh mẽ để người dân hiểu rõ về bệnh.

5.2. Định hướng phát triển chương trình trong tương lai

Chương trình phòng chống tăng huyết áp cần được mở rộng và phát triển hơn nữa. Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính phủ để đảm bảo mọi người dân đều được tiếp cận dịch vụ y tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 BỘYTẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y - DƢỢC THÁI NGUYÊN NGUYỄN KIM THÀNH THùC TR¹NG Vµ MéT Sè YÕU Tè ¶NH H¦ëNG §ÕN KÕT QU¶ HO¹T §éNG CH¦¥NG TR×NH PHßNG CHèNG T¡NG HUYÕT ¸P T¹I HUYÖN §åNG Hû TØNH TH¸I NGUY£N LUẬN ÁN BÁC SỸ CHUYÊN KHOA CẤP II Chuyên ngành: Y tế công cộng Mã số: 62 72 76 01 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Dƣơng Hồng Thái Thái Nguyên, năm 2013 2 ĐẶT VẤN ĐỀ Ngày nay, cùng với sự phát triển kinh tế, xã hội thì đời sống của đại đa số dân cư trong cộng đồng đã được cải thiện, các bệnh nhiễm trùng giảm, nhiều bệnh không lây nhiễm ngày càng gia tăng trong đó có bệnh tăng huyết áp. Tăng huyết áp nếu không được quản lý và điều trị tốt sẽ gây ra nhiều biến chứng và để lại hậu quả nghiêm trọng như tai biến mạch máu não, suy tim, suy thận, nhồi máu cơ tim . đó là những nguyên nhân gây tử vong cao, ảnh hưởng về thể chất, tinh thần, tốn kém về kinh tế, là gánh nặng cho gia đình và xã hội [4], [5]. Theo khuyến cáo của Hội Tim mạch Việt Nam, việc điều trị tăng huyết áp phải thực hiện thường xuyên, lâu dài, suốt cuộc đời người bệnh. Ngoài việc dùng đúng và đủ thuốc, cán bộ y tế còn phải giám sát chặt chẽ và thường xuyên giáo dục sức khỏe cho người bệnh, ngược lại người bệnh cũng cần phải tự có trách nhiệm với bản thân bằng cách từ bỏ các yếu tố nguy cơ gây tăng huyết áp và xây dựng lối sống lành mạnh [21]. Ngày 17/6/2002, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 77/2002/QĐ-TTg phê duyệt chương trình phòng chống một số bệnh không lây nhiễm giai đoạn 2002 - 2010, trong đó có tăng huyết áp. Chỉ tiêu đặt ra là giảm 15% - 20% tỷ lệ tai biến mạch máu não ở những người tăng huyết áp; 50% số người bệnh tăng huyết áp được điều trị và quản lý [42]. Ngày 19/12/2008, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã ký quyết định phê duyệt chương trình phòng chống tăng huyết áp trở thành chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2006 - 2010. Mục đích của chương trình là đưa việc phòng chống tăng huyết áp đến tất cả các địa phương trong toàn quốc [43]. Tuy nhiên, việc thực hiện chương trình này còn gặp rất nhiều khó khăn nhất là các địa phương miền núi. Đồng Hỷ là một huyện miền núi của tỉnh Thái Nguyên, có tỷ lệ người dân tộc thiểu số sinh sống khá cao, kinh tế - văn hóa - xã hội của huyện còn 3 gặp nhiều khó khăn. Vậy thực trạng chương trình phòng chống tăng huyết áp ở huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2010 - 2012 như thế nào? Yếu tố nào ảnh hưởng đến kết quả thực hiện chương trình phòng chống tăng huyết áp tại huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên hiện nay? Chính vì thế, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “ Thực trạng và một số yếu tố ảnh hưởng đến kết quả hoạt động chương trình phòng chống tăng huyết áp tại huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên ” nhằm các mục tiêu sau: 1. Đánh giá kết quả hoạt động chương trình phòng chống tăng huyết áp tại huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên năm 2010 - 2012. Xác định một số yếu tố ảnh hưởng đến kết quả hoạt động chương trình phòng chống tăng huyết áp tại huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên. 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN 1. Một số vấn đề cơ bản về bệnh tăng huyết áp 1. Khái niệm tăng huyết áp Tăng huyết áp (THA) là tình trạng huyết áp thường xuyên tăng trên mức bình thường. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), THA là khi huyết áp tối đa ≥ 140mmHg và/hoặc khi huyết áp tối thiểu ≥ 90mmHg. Bệnh THA không phải là tình trạng bệnh lý độc lập mà là một rối loạn với nhiều nguyên nhân và các triệu chứng đa dạng, bệnh đáp ứng với điều trị cũng rất khác nhau. Bệnh THA cũng là yếu tố nguy cơ (YTNC) của nhiều bệnh tim mạch khác như: Bệnh động mạch vành, đột quỵ . Nguyên nhân tăng huyết áp Nguyên nhân THA được chia làm hai loại: - Tăng huyết áp nguyên phát chiếm khoảng 90% các trường hợp. Đây là những trường hợp không có nguyên nhân rõ rệt. Một số nghiên cứu cho thấy có rất nhiều YTNC gây THA như: Tuổi cao, hút thuốc lá, uống nhiều rượu/bia, khẩu phần ăn không hợp lý (Ăn mặn, ăn nhiều chất béo), ít hoạt động thể lực, căng thẳng trong cuộc sống, rối loạn lipid máu, tiểu đường, tiền sử gia đình có người bị THA [14], [28], [29] . Phần lớn những yếu tố nguy cơ này có thể kiểm soát được khi người dân có hiểu biết đúng và biết được cách phòng tránh. Nhưng theo điều tra dịch tễ năm 2002 của Viện Tim mạch Việt Nam, 77% người dân hiểu sai về bệnh THA và các yếu tố nguy cơ của bệnh; hơn 70% các trường hợp không biết cách phát hiện sớm và dự phòng bệnh THA. Hiểu biết của người dân nông thôn kém hơn hẳn ở thành thị [30]. - Tăng huyết áp thứ phát là hậu quả của một số bệnh có thể xác định được như: Do thuốc hoặc liên quan đến thuốc; Bệnh thận mạn, hẹp động mạch thận, u tuyến thượng thận; Cường Aldosteron tiên phát; Pheochromocytoma … [37]. Chẩn đoán xác định bệnh tăng huyết áp Kỹ thuật đo huyết áp (HA) chính xác nhất là sử dụng phương pháp nghe bằng huyết áp kế thủy ngân hoặc huyết áp kế đồng hồ. Khi đo HA phải đảm bảo các điều kiện về người bệnh như sau: - Không được hoạt động mạnh trước khi đo một giờ. - Nghỉ ngơi thoải mái ít nhất 5 đến 10 phút trước khi đo HA. - Không uống cà phê hoặc cafein 30 phút trước khi đo. - Không hút thuốc lá 30 phút trước khi đo. - Không dùng các loại kích thích giao cảm ngoại lai, ví dụ dùng thuốc chống ngạt mũi hay thuốc nhỏ mắt làm giãn đồng tử. - Khi đo người bệnh cần được yên tĩnh, dễ chịu, thoải mái, ấm áp, không lạnh, không mót tiểu, không mót đại tiện hoặc táo bón hoặc xúc động, tức giận, kích động. Điều kiện về máy đo HA cánh tay cần phải đảm bảo như sau: - Cỡ bao hơi: To đủ mức quấn vòng tay và phủ được 2/3 độ dài cánh tay. - Máy đo: Huyết áp kế thủy ngân hoặc huyết áp kế đồng hồ phải được chuẩn hóa 06 tháng/lần. Tư thế người bệnh khi đo HA: Người bệnh nằm hoặc ngồi trên ghế, lưng được nâng thẳng, chân chạm đất, tay để trần và nâng ngang tim. Kỹ thuật đo HA được thực hiện ít nhất 2 lần, mỗi lần cách nhau ít nhất 5 phút, nếu chênh nhau ≥ 5mmHg phải đo lần thứ 3, lấy trung bình cộng lại. - Bơm nhanh bao hơi lên 200mmHg, trên mức huyết áp tối thiểu mà ta có thể nhận biết được bằng ngón tay bắt mạch quay thấy biến mất. - Xả áp lực theo tốc độ 2mmHg/giây, huyết áp tối đa được xác định khi bắt đầu thấy tiếng đập. - Ghi nhận huyết áp tối thiểu khi mất hẳn tiếng đập (Giai đoạn 5). Nếu không rõ giai đoạn 5 thì lấy giai đoạn 4 (Tiếng đập đổi âm sắc, trầm hẳn xuống). 6 - Nếu tiếng đập quá yếu, bảo người bệnh nâng tay lên và nắm mở bàn tay 5 - 7 lần; sau đó nhanh chóng bơm hơi để đo. - Bơm hơi đo lại sau 2 phút: Lần thứ hai để kiểm tra con số trước. Nếu thấy con số khác lần trước thì chọn con số nào nghe rõ ràng nhất. Nếu cả 2 con số đều nghe rõ ràng thì lấy trung bình cộng của chúng. Nếu nhịp tim quá nhanh, quá chậm hay loạn nhịp thì càng phải thận trọng hơn, nên đo kiểm tra như trên một lần nữa rồi lấy trung bình cộng [13]. - Con số HA lấy số lẻ tới đơn vị 1mmHg. - Bao hơi phải đặt phía trên gấp khuỷu tay, loa ống nghe phải đặt sát gần bờ dưới bao hơi. - Bao hơi cỡ thông thường (12 x 24cm) chỉ được dùng đo cho các bệnh nhân có cỡ cánh tay trung bình. Nếu đem đo ở cánh tay quá to thì HA đo được sẽ quá cao. Ngược lại, nếu đem đo ở cánh tay quá nhỏ (Gầy, suy kiệt) thì số HA đo được lại quá thấp. - Không biết người được đo HA có dùng đồ uống có cafein trong vòng trước đó 30 phút. - Bóp áp lực quá cao gây cảm giác khó chịu cho người bệnh. - Xả áp lực quá nhanh làm cho đọc huyết áp tối đa thấp, huyết áp tối thiểu cao. - Đo HA lại ngay dưới 1 phút. - Làm tròn số khi đọc kết quả. Khi chẩn đoán THA ở người già cần đặc biệt lưu ý đến các tình trạng sau: - Tăng huyết áp áo choàng trắng, nghĩa là HA tăng cao thoáng qua khi người bệnh đi khám ở bệnh viện có cảm giác lo lắng khi nhìn thấy áo Blu trắng. Do vậy, cần phải đo HA nhiều lần trước khi chẩn đoán xác định THA. - Tăng huyết áp giả tạo do thành mạch quá cứng, làm huyết áp tối thiểu cao. Có khoảng 10% người già có hiện tượng này. Khám thường thấy thành mạch cứng, dấu hiệu giật chuông hoặc nghiệm pháp Osler dương tính [32]. 7 - Tụt HA tư thế, nghĩa là khi đứng huyết áp tối thiểu giảm  10mmHg so với tư thế nằm. Có khoảng 20% người già bị tụt HA như thế này. - Ở người già còn hay gặp khoảng trống HA do nhịp tim không đều, do vậy khi đo HA phải xả áp lực thật từ từ và phải đo nhiều lần. Ngoài việc đo HA, khi khám THA cần làm thêm: - Các thăm dò cận lâm sàng. - Các xét nghiệm thường quy bao gồm phân tích nước tiểu, công thức máu, sinh hóa máu (Kali, natri, creatinin, đường huyết, HDL-C), điện tâm đồ và chụp Xquang tim phổi. - Các thăm dò khác tùy theo tình hình cụ thể của người bệnh và điều kiện của bệnh viện bao gồm: Siêu âm tim đánh giá dầy thất trái, suy chức năng thất trái tâm thu, tâm trương, các tổn thương van tim khác; siêu âm Doppler mạch tìm tổn thương tắc, hẹp động mạch cảnh, thận, chi dưới; đo độ thanh thải creatinine, proteine niệu 14 giờ, microalbumine niệu, các thành phần lipid khác (LDL-C, triglycerid), HbA1C [13]. Phân loại và sàng lọc tăng huyết áp Hiện nay, có một số phân loại được sử dụng ở Việt Nam và thế giới. Theo chương trình phòng chống một số bệnh không lây nhiễm của Bộ Y tế Việt Nam việc phân loại THA [9] được quy định như sau: Bảng 1.